Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 108:7

Εις το τέλος, Ψαλμός του Δαβίδ, 108ος. Υπόθεση. Ο παρών ψαλμός υποδηλώνει τα πάθη του Χριστού, καθώς και τις μελλοντικές τιμωρίες τόσο κατά του Ιούδα όσο και κατά του ίδιου του ιουδαϊκού λαού. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι όσα εκφέρονται ευκτικώς μέσα στον ψαλμό, έχουν ειπωθεί όλα προφητικώς. Όπως, για παράδειγμα, όταν λέει: «Διάβολος ας σταθεί εκ δεξιών του», το λέει αντί του «θα σταθεί». Διότι δεν εύχεται να συμβεί αυτό, αλλά προαγγέλλει εκείνο που πρόκειται να γίνει εξαιτίας της δικής του κακίας· και το ίδιο ομοίως ισχύει και για τα υπόλοιπα. Είθε να έχουν, λέει, και αυτοί τους διαβολείς τους, και να μην απομακρυνθούν από αυτούς. Και εάν κριθούν, να καταδικαστούν. Αλλά και εάν σε επικαλέστηκαν, λέει, στον καιρό της ανάγκης, ας τους λογιστεί ως αμαρτία, καθώς θα έλθουν στη μνήμη όσα αμάρτησαν. Συντόμευσε δε τις ημέρες τους, ώστε, ενώ ακόμη ζουν και βλέπουν, το αξίωμά τους, το οποίο ούτε καν απέκτησαν πραγματικά, να το αρπάξει άλλος. Έπειτα δε εξολόθρευσε και τους ίδιους, ώστε η συμφορά να μεταβεί και στους απογόνους τους· έτσι ώστε να ορφανέψουν οι γιοι τους, και να παραδοθεί στη χηρεία η γυναίκα τους· ώστε οι γιοι τους, πιεζόμενοι και συρόμενοι, να τιμωρηθούν για τα παρανομήματα των πατέρων τους.

Όταν κριθεί, ας εξέλθει καταδικασμένος. Στο μελλοντικό δικαστήριο, λέγει, δεν θα έχει κανέναν λόγο απολογίας. Και η προσευχή του ας γίνει αμαρτία. Υπάρχουν κάποιοι των οποίων η ίδια η προσευχή γίνεται αμαρτία, όπως των εθνικών που προσεύχονται στα είδωλα ή στην κτίση· και των Ιουδαίων που προσεύχονται στον Θεό όχι μέσω του Ιησού Χριστού· και των αιρετικών που προσεύχονται σε Θεό ανύπαρκτο· αλλά και εκείνων που προσεύχονται με οργή και με λογισμούς ή με διψυχία, η προσευχή γίνεται αμαρτία.

Διότι Αυτός δεν βλέπει μόνο τον εξωτερικό άνθρωπο, όπως οι άνθρωποι, αλλά βλέπει ξεκάθαρα και τον εσωτερικό. Εάν λοιπόν στέκεσαι έτσι όπως πρέπει ενώπιον του Θεού, και συνεισφέρεις όλα όσα εξαρτώνται από εσένα, μην απομακρυνθείς, έως ότου λάβεις το αίτημά σου· εάν όμως κατακρίνεσαι από τη συνείδησή σου για καταφρόνηση, και εάν στέκεσαι στην προσευχή με τον νου σου να μετεωρίζεται, ενώ μπορείς να σταθείς απερίσπαστα, μην τολμήσεις να σταθείς ενώπιον του Θεού, για να μη γίνει η προσευχή σου αμαρτία.

Δεν έχεις ακόμη απαλλαγεί από το προηγούμενο χρέος, και προσθέτεις νέο; Προσήλθες για να εξοφλήσεις δάνειο, και αναλαμβάνεις άλλη οφειλή; Πασχίζεις να ελευθερωθείς από την οφειλή, και προξενείς στον εαυτό σου διπλή δουλεία; Αυτό σημαίνει το ρητό: «η προσευχή του ας γίνει αμαρτία». Διότι πώς ένας τέτοιος άνθρωπος δεν θα επιστρέψει στην αμαρτία; Πώς δεν θα εναγκαλιστεί και πάλι τα πάθη; Πώς θα τον αφήσει ατάραχο ο Όφις; Πώς δεν θα τον ενοχλήσουν τα ερπετά; Αλίμονο, διότι αυτό που είπε ο Χριστός θα εφαρμοστεί σε έναν τέτοιο άνθρωπο: ότι επτά άλλα πνεύματα πονηρότερα θα εγκατασταθούν μέσα του. Ο Κάιν χλεύαζε τον Θεό, δήθεν απολογούμενος, γι' αυτό και καθίσταται υπόλογος για τον φόνο, και περιπλέκεται σε επτά τιμωρίες. Διότι αυτό ερμηνεύει το κυριακό λόγιο.

Όρισε πάνω του έναν αμαρτωλό, και ο διάβολος ας σταθεί στα δεξιά του. Αυτός, ο οποίος, αφού τον ανέτρεψε, του λεηλάτησε όλα όσα προηγουμένως νόμιζε ότι κατείχε στο δεξιό μέρος της ψυχής του. Όταν κριθεί, ας εξέλθει καταδικασμένος, και η προσευχή του ας μετατραπεί σε αμαρτία. Ας γίνουν οι ημέρες του λίγες, και το αξίωμά του ας το λάβει άλλος.

Διότι σαφώς με αυτά αποκαλεί τις πονηρές δυνάμεις ταύρους και μοσχάρια και λέοντες και σκύλους και μονόκερους, οι οποίες τον «περιέβαλαν» και τον «περικύκλωσαν» κατά τον καιρό του πάθους του, χωρίς όμως να μπορέσουν να πετύχουν κάτι εναντίον του. Και αυτά μεν..., αν αυτά τα μέρη του ψαλμού ανάγονται στον Σωτήρα και Κύριό μας· εάν όμως δεν αναφέρονται σε αυτόν αλλά σε άλλο πρόσωπο, θα προσέξεις και ο ίδιος, ώστε να διευκρινιστούν τα σχετικά με το χωρίο. Πλην όμως, και για τη μητρόπολη των Ιουδαίων, την ίδια την Ιερουσαλήμ, αμέσως μετά την προφητεία εναντίον εκείνων που τον επιβουλεύτηκαν, προσθέτει στη συνέχεια: «Είδα ανομία και αντιλογία μέσα στην πόλη», και τα όσα ακολουθούν αυτά, το τι ακριβώς νόημα έχουν δεν υπάρχει τώρα χρόνος να τα εξηγήσουμε. 〈Από τον Ψαλμό 108〉. «Θεέ μου, μην παρασιωπήσεις τον ύμνο μου· διότι στόμα αμαρτωλού και στόμα δόλιου άνοιξαν εναντίον μου, μίλησαν εναντίον μου με δόλια γλώσσα· και με λόγια μίσους με περικύκλωσαν, και με πολέμησαν δωρεάν. Αντί να με αγαπούν με συκοφαντούσαν, εγώ όμως προσευχόμουν· και στράφηκαν εναντίον μου με κακά αντί για αγαθά και με μίσος αντί για την αγάπη μου. Τοποθέτησε εναντίον του έναν αμαρτωλό, και διάβολος ας σταθεί στα δεξιά του· όταν θα κρίνεται, ας βγει καταδικασμένος, και η προσευχή του ας γίνει αμαρτία. Ας γίνουν οι ημέρες του λίγες, και την επισκοπή του ας τη λάβει άλλος.»

Ακόμη δε, αναφέρει στον ψαλμό: «Αντί να με αγαπούν, με διέβαλαν, εγώ όμως προσευχόμουν». Τότε εκπληρώθηκε και αυτό, όταν ο Σωτήρας μας προσευχόταν στο χωρίο που ονομάζεται Γεθσημανή μαζί με τους έντεκα αποστόλους, και αφού απομακρύνθηκε λίγο από αυτούς, έπεσε μπροστά στον Πατέρα και προσευχήθηκε για δεύτερη και τρίτη φορά, ενώ ο Ιούδας μαζί με τους άρχοντες των Ιουδαίων προετοίμαζε τη συνωμοσία εναντίον του, συγκεντρώνοντας και οδηγώντας το πλήθος εκείνων που ήταν προετοιμασμένοι να τον συλλάβουν με μαχαίρια και ξύλα. Και «ανταπέδωσαν» σε αυτόν «κακά αντί για αγαθά και μίσος αντί για την αγάπη του», όταν στράφηκαν με πονηρία εναντίον του Σωτήρα, ευεργέτη και δασκάλου, ο οποίος τους είχε προσφέρει αμέτρητες ιάσεις και θεραπείες, διδασκαλία λόγων και κάθε είδους ωφέλεια. Εξαιτίας αυτών, επειδή ακριβώς «ανταπέδωσαν κακά αντί για αγαθά» εναντίον του «και μίσος αντί για την αγάπη του», εύλογα προσθέτει: «Κατάστησε πάνω του έναν αμαρτωλό, και ο διάβολος ας σταθεί στα δεξιά του· όταν κριθεί, ας εξέλθει καταδικασμένος, και η προσευχή του ας γίνει αμαρτία. Ας γίνουν οι ημέρες του λίγες, και την επισκοπή του ας τη λάβει άλλος». Το ποια ακριβώς έκβαση έλαβαν όλα αυτά, ο ιερός απόστολος Πέτρος έσπευσε να το διασαφηνίσει, εφαρμόζοντας τη Γραφή στον ίδιο τον προδότη.

«Εν τω κρίνεσθαι»: Διότι όταν ο Χριστός κρινόταν ενώπιον του Πιλάτου, ο Ιούδας καταδικάστηκε, εξάλλου και εκείνη την ημέρα καταδικάζεται από Αυτόν που κρίνει δίκαια, επειδή ο ίδιος έγινε πρόξενος της καταδίκης του. «Και η προσευχή»: Σε ποιον, λοιπόν, να προσευχηθεί, αφού επιβουλεύθηκε τον Θεό; «Γενηθήτωσαν»: Διότι, παίρνοντας το σκοινί, έδωσε τέλος στη ζωή του και χάθηκε. «Και την επισκοπήν»: Το αξίωμα της αποστολής έλαχε στον Ματθία. Διότι ο Ιούδας απορρίφθηκε ως παράνομος. «Γενηθήτωσαν οι υιοί»: Οι υιοί είναι οι λογισμοί του· διότι ορφάνεψαν από τη χάρη του Χριστού. «Η γυνή αυτού χήρα», δηλαδή η ψυχή του χήρεψε, αφού εξέπεσε από τον Χριστό εξαιτίας της παρανομίας. «Σαλευόμενοι»: Διότι οι λογισμοί του, που είπαμε ότι είναι οι υιοί, αφού απομακρύνθηκαν από τον Χριστό προς τη φιλαργυρία, άπλωσαν το χέρι στο αργύριο, σαν άποροι και επαίτες. Εάν πάλι είχε και σαρκικούς υιούς, εννόησε ότι και αυτοί παραδόθηκαν σε σωματική τιμωρία.

Διότι τέτοια νομοθετούσε για τον εαυτό του ο Φαρισαίος, λέγοντας: «Δεν είμαι οφειλέτης της εντολής του νόμου· δεν είμαι υπόλογος για όσα παρήγγειλαν οι προφήτες· δεν έχω ανάγκη τη διδασκαλία του Μωυσή, διότι σε τίποτα από αυτά δεν αμάρτησα· αλλά ανεβαίνω για να προσευχηθώ, αποδίδοντας το χρέος της συνήθειας, το οποίο εκπλήρωναν οι πρόγονοί μου». Γιατί λοιπόν, ω Φαρισαίε, προσκυνάς στο ιερό εξαιτίας των προγόνων σου, και δεν προσεγγίζεις το ιερό για χάρη της προσευχής; Οι πρόγονοί σου τελούσαν την ευχαριστία με πίστη, εσύ όμως επιδεικνύεις την ευχαριστία, για να δοξαστεί η θυσία σου από τους ανθρώπους· και εκπληρώνεται σε σένα το ρητό του Δαβίδ: «Ας γίνει η προσευχή του αμαρτία, και την επισκοπή του ας λάβει άλλος», δηλαδή, ο τελώνης. Και ποια ήταν η στάση του τελώνη; Πήγαινε στο ιερό κατακρίνοντας τον εαυτό του, ονομάζοντας τον εαυτό του ανάξιο για προσευχή.

Όρισε από πάνω του έναν αμαρτωλό, και ο διάβολος ας σταθεί στα δεξιά του. Δηλαδή, ας υποπέσει σε πονηρούς και επίβουλους κατηγόρους ανθρώπους, και ας μην τους υπερισχύσει. Διότι αυτό σημαίνει: Όταν κριθεί, ας εξέλθει καταδικασμένος.

Και δεν αρκέστηκε σε αυτήν την τιμωρία, αλλά μετά από αυτήν την καταδίκη εύχεται κάποιος άλλος μετά από εκείνον να λάβει το αξίωμά του, λέγοντας: «Την επισκοπή του ας λάβει άλλος». Και ούτε εδώ σταματά, αλλά φράζει και το μοναδικό λιμάνι που του είχε απομείνει, θεωρώντας ότι δεν αξίζει να τύχει ούτε της φιλανθρωπίας του Θεού, και λέγοντας: «Και η προσευχή του ας γίνει αμαρτία». Και μάλιστα κρίνει ότι πρέπει να υποστεί και πρόωρο θάνατο. Διότι λέγει: «Ας γίνουν οι ημέρες του λίγες». Και ούτε εδώ σταματά, παρόλο που θα αρκούσε να πει μόνο αυτά, αλλά συνεχίζει να προσθέτει κι άλλα, γεγονός που αποτελεί χαρακτηριστικό μιας ψυχής που φλέγεται υπερβολικά, το να μην αρκείται δηλαδή σε μία ούτε σε δεύτερη τιμωρία, αλλά να ζητά να του επιβληθούν τόσες πολλές. Τα όσα δε ακολουθούν από εδώ και πέρα, είναι ακόμη πιο σκληρά από αυτά. Διότι καταράται ορφάνια και χηρεία για όσους απομείνουν. Καίτοι αυτά συμβαίνουν αναπόφευκτα με την αναχώρησή του από τη ζωή· εντούτοις, ακόμη και αυτά τα θέτει σε μοίρα κατάρας, επειδή βράζει από θυμό.

Αλλά, αν θέλεις, θα τα αναλογιστώ πάλι από την αρχή. Ας περιπέσει, λέει, σε ανθρώπους πονηρούς, ας κατηγορηθεί, ας συλληφθεί από αυτούς, ας καταδικαστεί, ας υποστεί πρόωρο θάνατο, ας αποβληθεί από το αξίωμά του, και ας δει αυτό να μη μεταβιβάζεται στους απογόνους του, αλλά σε κάποιους άλλους· ας χαθεί η γυναίκα του, και τα παιδιά του ας υπομείνουν φτώχεια, ορφάνια και βίο επαιτών, ας καταδικαστούν, ας εκδιωχθούν από παντού, ας μην έχουν κανέναν βοηθό, ας εκπέσουν και από την εύνοια του Θεού, κανείς να μη γίνει γι' αυτά λιμάνι, ούτε καταφύγιο· ας εξαλειφθεί το όνομά του από τη γη, ανώνυμος ας χαθεί, και ο πατέρας και η μητέρα του ας τιμωρηθούν για όσα αμάρτησαν· και έπειτα από αυτό ας αφανιστούν ολοσχερώς.

Ψαλμός 108. Εις το τέλος, ψαλμός του Δαβίδ. «Θεέ, μην αποσιωπήσεις την αίνεσή μου, διότι στόμα αμαρτωλού και δόλιου άνοιξε εναντίον μου». Ο μεν Δαβίδ θρηνούσε αυτά και τα παρόμοια, στον Χριστό όμως εκπληρώθηκαν με τον πρέποντα τρόπο. «Μίλησαν», λέει, «εναντίον μου με γλώσσα δόλια και με λόγια μίσους». «Αντί να με αγαπούν, με συκοφαντούσαν και ανταπέδωσαν σε μένα κακά αντί για αγαθά και μίσος αντί για την αγάπη μου». Μεγάλο είναι το όνειδος: Ενώ εγώ είμαι Θεός, λέει, για την αγάπη τους έγινα άνθρωπος, και αυτοί μου ανταπέδωσαν μανία μίσους. Διότι φαίνεται ότι απευθύνεται προς τους Ιουδαίους και τον προδότη Ιούδα. «Βάλε πάνω του ως άρχοντα έναν αμαρτωλό, και ο διάβολος ας σταθεί στα δεξιά του», ώστε «όταν κριθεί να βγει καταδικασμένος και η προσευχή του να λογιστεί ως αμαρτία». Άθλια και φοβερά είναι τα όσα σε αφορούν από παντού, ταλαίπωρε Ιούδα. «Ας γίνουν οι ημέρες του λίγες». «Και αφού αναχώρησε, απαγχονίστηκε». «Και το αξίωμά του ας το λάβει άλλος», δηλαδή την αποστολική του ιδιότητα. Και την έλαβε ο Ματθίας. «Ας γίνουν οι γιοι του ορφανοί και η γυναίκα του χήρα». Και αυτά συνέβησαν αφού εκείνος απαγχονίστηκε.