Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 108:8

Ας γίνουν λίγες οι ημέρες του. Διότι αμέσως μετά την προδοσία, αφού απαγχονίστηκε, έφυγε από τη ζωή και χάθηκε. Και την επισκοπή του ας την λάβει άλλος. Αυτό το αναφέρει για τον Ματθία· διότι αυτός συγκαταλέχθηκε δικαίως στον κλήρο των αποστόλων.

Όρισε πάνω του έναν αμαρτωλό, και ο διάβολος ας σταθεί στα δεξιά του. Αυτός, ο οποίος, αφού τον ανέτρεψε, του λεηλάτησε όλα όσα προηγουμένως νόμιζε ότι κατείχε στο δεξιό μέρος της ψυχής του. Όταν κριθεί, ας εξέλθει καταδικασμένος, και η προσευχή του ας μετατραπεί σε αμαρτία. Ας γίνουν οι ημέρες του λίγες, και το αξίωμά του ας το λάβει άλλος.

Και για την αναφορά των προκειμένων λόγων στον προδότη Ιούδα αξιόπιστος μάρτυρας είναι ο απόστολος Πέτρος, ο οποίος, μετά την ανάληψη του Σωτήρος μας, όταν συγκεντρώθηκαν όλοι οι απόστολοι μαζί με πολλούς άλλους αδελφούς, στάθηκε στη μέση και είπε τα εξής: «Άνδρες αδελφοί, έπρεπε να εκπληρωθεί η Γραφή, την οποία προείπε το Άγιο Πνεύμα δια στόματος του Δαβίδ για τον Ιούδα, που έγινε οδηγός σε εκείνους που συνέλαβαν τον Ιησού, διότι ήταν συγκαταλεγμένος ανάμεσά μας και του είχε λαχάνει ο κλήρος αυτής της διακονίας. Αυτός, λοιπόν, απέκτησε ένα χωράφι από τον μισθό της αδικίας του, και πέφτοντας πρηνής έσκασε στη μέση, και ξεχύθηκαν όλα τα σπλάχνα του· και αυτό έγινε γνωστό σε όλους τους κατοίκους της Ιερουσαλήμ, με αποτέλεσμα να ονομαστεί το χωράφι εκείνο στη δική τους διάλεκτο Ακελδαμάχ, που σημαίνει χωράφι αίματος. Διότι είναι γραμμένο στη βίβλο των Ψαλμών: ας γίνει η κατοικία του έρημη και ας μην υπάρχει κανείς που να κατοικεί σε αυτήν, και το αξίωμά του ας το λάβει άλλος.» Λέγοντας αυτά, λοιπόν, ο Πέτρος υποδεικνύει ότι πρέπει να προσληφθεί άλλος αντί του Ιούδα για να συμπληρώσει τον ελλείποντα αριθμό των δώδεκα αποστόλων, ώστε να εκπληρωθεί η προφητεία, οπότε, αφού ρίχτηκε κλήρος, «έπεσε ο κλήρος στον Ματθία, και συναριθμήθηκε μαζί με τους δώδεκα αποστόλους».

Και μπορείς και εσύ ο ίδιος να διαπιστώσεις, εάν δεν έχει εγκατασταθεί στο έθνος των Ιουδαίων αμαρτωλός άρχοντας και ηγέτης, στον οποίο παραδόθηκαν μετά από όσα τόλμησαν κατά του Σωτήρα μας, εξαναγκασμένοι να υποδουλωθούν σε αλλοφύλους και ειδωλολάτρες αντί για τους παλαιούς, οικείους και θεοφιλείς άρχοντες. Ποιος δε δεν θα θαύμαζε την εκπλήρωση της προφητείας; Διότι, εφόσον ο λόγος αναφέρει «ας γίνουν οι ημέρες του λίγες», είναι σαφές πόσο βραχύς υπήρξε ολόκληρος ο χρόνος μετά την επιβουλή τους εναντίον του Σωτήρα μας, κατά τον οποίο φάνηκε να διατηρούνται, έπειτα από τον οποίο υπέστησαν την έσχατη πολιορκία και την παντελή καθαίρεση, οπότε και «την επισκοπή τους έλαβε άλλος», δηλαδή ο λαός που συγκροτήθηκε διά του Χριστού. Και τα υπόλοιπα του ψαλμού θα τα κατανοήσεις σε πλήρη αντιστοιχία με αυτά ακριβώς.

«Εν τω κρίνεσθαι»: Διότι όταν ο Χριστός κρινόταν ενώπιον του Πιλάτου, ο Ιούδας καταδικάστηκε, εξάλλου και εκείνη την ημέρα καταδικάζεται από Αυτόν που κρίνει δίκαια, επειδή ο ίδιος έγινε πρόξενος της καταδίκης του. «Και η προσευχή»: Σε ποιον, λοιπόν, να προσευχηθεί, αφού επιβουλεύθηκε τον Θεό; «Γενηθήτωσαν»: Διότι, παίρνοντας το σκοινί, έδωσε τέλος στη ζωή του και χάθηκε. «Και την επισκοπήν»: Το αξίωμα της αποστολής έλαχε στον Ματθία. Διότι ο Ιούδας απορρίφθηκε ως παράνομος. «Γενηθήτωσαν οι υιοί»: Οι υιοί είναι οι λογισμοί του· διότι ορφάνεψαν από τη χάρη του Χριστού. «Η γυνή αυτού χήρα», δηλαδή η ψυχή του χήρεψε, αφού εξέπεσε από τον Χριστό εξαιτίας της παρανομίας. «Σαλευόμενοι»: Διότι οι λογισμοί του, που είπαμε ότι είναι οι υιοί, αφού απομακρύνθηκαν από τον Χριστό προς τη φιλαργυρία, άπλωσαν το χέρι στο αργύριο, σαν άποροι και επαίτες. Εάν πάλι είχε και σαρκικούς υιούς, εννόησε ότι και αυτοί παραδόθηκαν σε σωματική τιμωρία.

Αυτόν θέλει να εγκαταστήσει πάνω στον Ιούδα, ώστε να τον εξουσιάζει όπως ακριβώς και τους δαίμονες· επειδή ο προδότης έγινε δική του μερίδα, όπως ακριβώς και εκείνοι. «Και διάβολος ας σταθεί στα δεξιά του.» Όχι μόνο πρόδωσε τον διδάσκαλο ενώ ήταν μαθητής, αλλά ούτε το πάθος της φιλαργυρίας μπορούσε να προβάλει ως δικαιολογία· διότι ο Χριστός, συγκαταβαίνοντας στην αδυναμία του, του ενεπιστεύθη το ταμείο, ώστε ο προδότης να μην στερείται χρημάτων. «Ας γίνουν οι ημέρες του λίγες.» Διότι, ενώ χειροτονήθηκε απόστολος για πάντα όπως και οι υπόλοιποι απόστολοι, διατήρησε το αξίωμα για λίγες ημέρες, μέχρι την προδοσία. «Ας περιπλανώνται κλονιζόμενοι.» Διότι, αφού κλονίστηκαν από τη γνώση του Θεού, έγιναν μετανάστες από την αρχαία Ιερουσαλήμ, την πατρίδα τους· και επαιτούν παντού στη γη, μη βρίσκοντας πουθενά τόπο κατοικίας· πράγμα που είναι χαρακτηριστικό των επαιτών. «Ούτε ας υπάρξει κάποιος που να τους ελεήσει.» Διότι ο ελεήμων Θεός τους αποστράφηκε και είπε: Πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σου, με τον τρόπο που η όρνιθα συγκεντρώνει τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν το θελήσατε·

Βʹ. Οι μεν Ιουδαίοι, λοιπόν, το αποκάλεσαν με αυτή την προσωνυμία όχι γι' αυτόν τον λόγο, αλλά εξαιτίας του Ιούδα· αυτός, όμως, το μετέφερε σε αυτό ακριβώς το νόημα, φέρνοντας ως μάρτυρες τους ίδιους τους εχθρούς. Διότι και με το να αναφέρει ότι το ονόμασαν, και με το να προσθέσει «στη δική τους διάλεκτο», αυτό ακριβώς θέλει να δηλώσει. Έπειτα, μετά την έκβαση των γεγονότων, εισάγει κατάλληλα τον προφήτη λέγοντας: «Διότι είναι γραμμένο στη βίβλο των Ψαλμών: Ας γίνει η έπαυλή τους έρημη, και ας μην υπάρχει κανείς που να κατοικεί σε αυτήν». Αυτό αναφέρεται στο χωράφι και στην οικία. «Και την επισκοπή του ας την λάβει άλλος»· δηλαδή το αξίωμα, την ιερωσύνη.

Διότι τέτοια νομοθετούσε για τον εαυτό του ο Φαρισαίος, λέγοντας: «Δεν είμαι οφειλέτης της εντολής του νόμου· δεν είμαι υπόλογος για όσα παρήγγειλαν οι προφήτες· δεν έχω ανάγκη τη διδασκαλία του Μωυσή, διότι σε τίποτα από αυτά δεν αμάρτησα· αλλά ανεβαίνω για να προσευχηθώ, αποδίδοντας το χρέος της συνήθειας, το οποίο εκπλήρωναν οι πρόγονοί μου». Γιατί λοιπόν, ω Φαρισαίε, προσκυνάς στο ιερό εξαιτίας των προγόνων σου, και δεν προσεγγίζεις το ιερό για χάρη της προσευχής; Οι πρόγονοί σου τελούσαν την ευχαριστία με πίστη, εσύ όμως επιδεικνύεις την ευχαριστία, για να δοξαστεί η θυσία σου από τους ανθρώπους· και εκπληρώνεται σε σένα το ρητό του Δαβίδ: «Ας γίνει η προσευχή του αμαρτία, και την επισκοπή του ας λάβει άλλος», δηλαδή, ο τελώνης. Και ποια ήταν η στάση του τελώνη; Πήγαινε στο ιερό κατακρίνοντας τον εαυτό του, ονομάζοντας τον εαυτό του ανάξιο για προσευχή.

Και δεν αρκέστηκε σε αυτήν την τιμωρία, αλλά μετά από αυτήν την καταδίκη εύχεται κάποιος άλλος μετά από εκείνον να λάβει το αξίωμά του, λέγοντας: «Την επισκοπή του ας λάβει άλλος». Και ούτε εδώ σταματά, αλλά φράζει και το μοναδικό λιμάνι που του είχε απομείνει, θεωρώντας ότι δεν αξίζει να τύχει ούτε της φιλανθρωπίας του Θεού, και λέγοντας: «Και η προσευχή του ας γίνει αμαρτία». Και μάλιστα κρίνει ότι πρέπει να υποστεί και πρόωρο θάνατο. Διότι λέγει: «Ας γίνουν οι ημέρες του λίγες». Και ούτε εδώ σταματά, παρόλο που θα αρκούσε να πει μόνο αυτά, αλλά συνεχίζει να προσθέτει κι άλλα, γεγονός που αποτελεί χαρακτηριστικό μιας ψυχής που φλέγεται υπερβολικά, το να μην αρκείται δηλαδή σε μία ούτε σε δεύτερη τιμωρία, αλλά να ζητά να του επιβληθούν τόσες πολλές. Τα όσα δε ακολουθούν από εδώ και πέρα, είναι ακόμη πιο σκληρά από αυτά. Διότι καταράται ορφάνια και χηρεία για όσους απομείνουν. Καίτοι αυτά συμβαίνουν αναπόφευκτα με την αναχώρησή του από τη ζωή· εντούτοις, ακόμη και αυτά τα θέτει σε μοίρα κατάρας, επειδή βράζει από θυμό.

Αλλά, αν θέλεις, θα τα αναλογιστώ πάλι από την αρχή. Ας περιπέσει, λέει, σε ανθρώπους πονηρούς, ας κατηγορηθεί, ας συλληφθεί από αυτούς, ας καταδικαστεί, ας υποστεί πρόωρο θάνατο, ας αποβληθεί από το αξίωμά του, και ας δει αυτό να μη μεταβιβάζεται στους απογόνους του, αλλά σε κάποιους άλλους· ας χαθεί η γυναίκα του, και τα παιδιά του ας υπομείνουν φτώχεια, ορφάνια και βίο επαιτών, ας καταδικαστούν, ας εκδιωχθούν από παντού, ας μην έχουν κανέναν βοηθό, ας εκπέσουν και από την εύνοια του Θεού, κανείς να μη γίνει γι' αυτά λιμάνι, ούτε καταφύγιο· ας εξαλειφθεί το όνομά του από τη γη, ανώνυμος ας χαθεί, και ο πατέρας και η μητέρα του ας τιμωρηθούν για όσα αμάρτησαν· και έπειτα από αυτό ας αφανιστούν ολοσχερώς.

Αλλά πάλι αυτό μας δημιουργεί ένα άλλο ζήτημα· διότι δεν έχουν γραφεί και τα δύο χωρία σε αυτόν τον ψαλμό. Γι' αυτό δεν είπε «σε αυτόν τον ψαλμό», αλλά στο βιβλίο ολόκληρο. Διότι το «Ας γίνει η έπαυλή του έρημη» βρίσκεται σε άλλον ψαλμό, ενώ σε τούτον βρίσκεται το «Την επισκοπή του ας λάβει άλλος». Αλλά όμως ο Πέτρος τα συγκέντρωσε και τα δύο σε μία μαρτυρία. Αυτό ακριβώς κάνει παντού και ο Παύλος, όπως όταν λέει: «Θα έλθει από τη Σιών ο λυτρωτής και θα απομακρύνει τις ασέβειες από τον Ιακώβ. Και αυτή θα είναι η διαθήκη μου προς αυτούς, όταν θα αφαιρέσω τις αμαρτίες τους». Τι θα μπορούσε λοιπόν να πει κανείς για αυτό που ειπώθηκε; Είναι προφητεία ή κατάρα; Είναι προφητεία με μορφή κατάρας. Διότι και αλλού θα βρούμε κάτι παρόμοιο, όπως ακριβώς έκανε και ο Ιακώβ. Επειδή, δηλαδή, πρέπει οι ακροατές να ωφελούνται από όσα συμβαίνουν σε άλλους, διαμορφώνουν πολλές από τις προφητείες με αυτόν τον τρόπο, ώστε και με τον τρόπο της έκφρασης που αφορά τη διαγωγή να αυξηθεί ο φόβος. Διότι δεν είναι το ίδιο το να πει κανείς ότι ο τάδε θα πάθει τούτο και εκείνο, με το να προβάλει το ίδιο πράγμα στη θέση κάποιου που είναι θυμωμένος και οργισμένος. Και ότι δεν τα υποστηρίζω αυτά αυθαίρετα, θα σας το καταστήσω σαφές μέσα από τα ίδια τα προφητικά λόγια.

Είδες φιλοσοφία; Είδες επιείκεια; Είδες πραότητα; Είδες ευλάβεια ψυχής; Δεν εξοπλιζόμουν, λέει, ούτε αντιπαρατασσόμουν, αλλά σε εσένα κατέφευγα· τη δική σου συμμαχία επικαλούμουν, τη δική σου καθοριστική παρέμβαση, το μέγιστο όπλο, την ακατανίκητη βοήθεια. Έπειτα, αφού ανέφερε τα σχετικά με τον Ιούδα, το πώς καταδίκασε τον εαυτό του, πώς εξέδωσε θανατική καταδίκη εναντίον του, πώς απαγχονίστηκε, πώς η αποστολή του μεταβιβάστηκε σε άλλον, καταπιάνεται πάλι με το προηγούμενο θέμα. Διότι και αυτό αποτελεί χαρακτηριστικό της προφητείας, το να διακόπτει δηλαδή ενδιάμεσα τη ροή, να παρεμβάλλει κάποια ιστορική διήγηση, και, αφού την αναπτύξει, να επανέρχεται πάλι στα προηγούμενα. Άλλωστε, η προφητεία έχει διατυπωθεί συγκαλυμμένα εξαιτίας της αγνωμοσύνης των Ιουδαίων. Αφήνει, λοιπόν, υπαινιγμούς για κάποιον, όπως ήδη προανέφερα, ο οποίος επιβουλεύτηκε την ιεροσύνη μετά την εποχή της επιστροφής από τη Βαβυλώνα. Και οι πιο φιλόπονοι μελετητές το γνωρίζουν αυτό, έχοντας ανατρέξει στην ιστορία. Και προφητεύει μεγάλα δεινά για τον άνθρωπο αυτόν, δηλαδή την πλήρη στέρηση προστατών· και ζητά να αποκλειστεί κάθε λιμάνι γι' αυτόν, και να μην τύχει καμίας μακροθυμίας, ούτε φιλανθρωπίας, ούτε συγγνώμης.

Ψαλμός 108. Εις το τέλος, ψαλμός του Δαβίδ. «Θεέ, μην αποσιωπήσεις την αίνεσή μου, διότι στόμα αμαρτωλού και δόλιου άνοιξε εναντίον μου». Ο μεν Δαβίδ θρηνούσε αυτά και τα παρόμοια, στον Χριστό όμως εκπληρώθηκαν με τον πρέποντα τρόπο. «Μίλησαν», λέει, «εναντίον μου με γλώσσα δόλια και με λόγια μίσους». «Αντί να με αγαπούν, με συκοφαντούσαν και ανταπέδωσαν σε μένα κακά αντί για αγαθά και μίσος αντί για την αγάπη μου». Μεγάλο είναι το όνειδος: Ενώ εγώ είμαι Θεός, λέει, για την αγάπη τους έγινα άνθρωπος, και αυτοί μου ανταπέδωσαν μανία μίσους. Διότι φαίνεται ότι απευθύνεται προς τους Ιουδαίους και τον προδότη Ιούδα. «Βάλε πάνω του ως άρχοντα έναν αμαρτωλό, και ο διάβολος ας σταθεί στα δεξιά του», ώστε «όταν κριθεί να βγει καταδικασμένος και η προσευχή του να λογιστεί ως αμαρτία». Άθλια και φοβερά είναι τα όσα σε αφορούν από παντού, ταλαίπωρε Ιούδα. «Ας γίνουν οι ημέρες του λίγες». «Και αφού αναχώρησε, απαγχονίστηκε». «Και το αξίωμά του ας το λάβει άλλος», δηλαδή την αποστολική του ιδιότητα. Και την έλαβε ο Ματθίας. «Ας γίνουν οι γιοι του ορφανοί και η γυναίκα του χήρα». Και αυτά συνέβησαν αφού εκείνος απαγχονίστηκε.