Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 108:9

Ας γίνουν οι υιοί του ορφανοί. Υιοί είναι οι λογισμοί του· διότι έμειναν ορφανοί από τη χάρη του Χριστού. Γυναίκα δε είναι η ψυχή του· διότι χήρεψε και αυτή, εκπίπτοντας από τον Χριστό εξαιτίας της παρανομίας. Κλονιζόμενοι ας εκπατριστούν οι υιοί του και ας επαιτήσουν. Διότι οι λογισμοί του, τους οποίους αναφέραμε ως υιούς, αφού απομακρύνθηκαν από τον Χριστό, από φιλαργυρία άπλωσαν το χέρι στο αργύριο, σαν να ήταν άποροι και επαίτες.

Και το ότι η Γραφή πολλές φορές χρησιμοποιεί το προστακτικό είδος του λόγου αντί του προφητικού, είναι φανερό από πολλά σημεία, όπως είναι το: «Ας γίνουν οι υιοί του ορφανοί»· και, «Διάβολος ας σταθεί εκ δεξιών του»· και όλα τα παρόμοια.

Ίσως όμως είναι πνευματικότερο να ερμηνεύσουμε το νόημα της λέξεως· επειδή ο Θεός ονομάζεται πατέρας εκείνων που έχουν πιστέψει στον Χριστό και ασπάζονται την κατά το Ευαγγέλιον πολιτεία, εάν κάποιος, έχοντας αποξενωθεί από τον Θεό διά της παραβάσεως του νόμου, απορφανιστεί τρόπον τινά από την πρόνοιά Του, φρόντισε με κρίση δίκαιη και συνετή να τον αποκαταστήσεις στην οικειότητα με τον Θεό, ούτε συγχωρώντας τον αδιάκριτα, ούτε μεταχειριζόμενος εναντίον του την αυστηρότητα χωρίς συμπόνια, αλλά να τον κρίνετε υποδεικνύοντάς του τους ωφέλιμους τρόπους της μετάνοιας. Και επειδή καθένας που πράττει την αμαρτία έχει γεννηθεί από τον διάβολο, εάν κάποιος εκουσίως αποξένωσε τον εαυτό του από εκείνη τη συγγένεια του πονηρού πατέρα και προσέρχεται στη διδασκαλία της ευσέβειας, ώστε να αναγεννηθεί εν Χριστώ Ιησού διά του Ευαγγελίου, ως μακαρίως απορφανισθείς, ας απολαμβάνει την οφειλόμενη φροντίδα από εκείνους που διαχειρίζονται τα κοινά. Διότι το ότι υπάρχει κάποια ωφέλιμη ορφάνια το αποδεικνύει ο Ψαλμός, ο οποίος εύχεται για τα τέκνα του Ιούδα τη στέρηση από τον πονηρό· διότι έτσι θα φανεί ότι είναι εύλογη η ευχή που λέει: «Ας γίνουν οι υιοί του ορφανοί», ώστε να μην έχουν πονηρό δάσκαλο στον βίο τους, αναλαμβάνοντας λόγω της νόσου της φιλαργυρίας τα ονείδη του κλέφτη και του προδότη.

Ας γίνουν οι γιοι του ορφανοί, και η γυναίκα του χήρα· περιπλανώμενοι ας εκτοπιστούν οι γιοι του και ας επαιτήσουν· ας εκδιωχθούν από τις εστίες τους. Είναι πιθανό, σύμφωνα με την κυριολεκτική σημασία του κειμένου, όλα αυτά να έχουν ρητώς εκπληρωθεί εις βάρος του προδότη μετά τον απαγχονισμό του, αφενός με το να μείνουν τα παιδιά του ορφανά, αφετέρου με το να περιέλθει η γυναίκα του σε χηρεία, και με το να εκπληρωθούν κατά γράμμα όλα όσα αναφέρθηκαν στη συνέχεια, ώστε να επαληθευθεί η προφητεία του Σωτήρα μας μέσω του ψαλμού ότι αυτά επρόκειτο να συμβούν. Θα κατανοήσεις δε ότι αυτά εκπληρώθηκαν κατά γράμμα και στον λαό του ιουδαϊκού έθνους μετά την επιβουλή του εναντίον του Χριστού· διότι, αφού παρήλθαν λίγα χρόνια μετά τον σταυρό, ολόκληρο το έθνος κατέστη περιπλανώμενο· και άλλοι μεν θανατώθηκαν, ενώ οι γυναίκες τους μαζί με τα παιδιά εξανδραποδίστηκαν.

Τα ακόλουθα, τα οποία λέγονται σαν να αναφέρονται σε κάποιους υιούς του Ιούδα, στο χωρίο «ας γίνουν τα παιδιά του ορφανά» και στα παρόμοια, θα μπορούσαν να αναχθούν πρωτίστως στον ίδιο τον Ιούδα, και μετά από αυτόν σε όλους τους ομοίους του που προδίδουν τον σωτήριο λόγο. Με ανάλογο τρόπο θα κατανοήσεις και τη γυναίκα του, καθώς και τις αμαρτίες των πατέρων του και της λεγόμενης μητέρας του, δηλαδή της συναγωγής του ιουδαϊκού έθνους· διότι θεωρώ ότι για αυτήν λέγεται το «και η αμαρτία της μητέρας του ας μην εξαλειφθεί». Εξάλλου, όπως ακριβώς στην προηγούμενη προφητεία ο Σωτήρας και Κύριός μας ονομαζόταν φτωχός και πένητας, καθώς αποδείξαμε στο «μακάριος όποιος δείχνει κατανόηση σε φτωχό και πένητα», με τον ίδιο τρόπο και στον παρόντα ψαλμό αποκαλείται με αυτά τα ονόματα. Διότι λέει, ας γίνουν αυτά κι αυτά στον Ιούδα και σε όσους μιμήθηκαν τις πράξεις του, εξαιτίας όσων εκείνος τόλμησε. Ποια είναι δε αυτά, τα προσθέτει λέγοντας: «Επειδή δεν θυμήθηκε να δείξει έλεος, και καταδίωξε άνθρωπο πένητα και φτωχό και συντετριμμένο στην καρδιά για να τον θανατώσει, και αγάπησε την κατάρα, και θα έρθει σε αυτόν· και δεν θέλησε την ευλογία, και αυτή θα απομακρυνθεί από αυτόν». Στη συνέχεια, προχωρώντας παρακάτω, ονομάζει και πάλι τον εαυτό του πένητα και φτωχό, λέγοντας: «Και εσύ, Κύριε, Κύριε, δείξε σε μένα έλεος ένεκα του ονόματός σου, διότι είναι αγαθό το έλεός σου, λύτρωσέ με· επειδή εγώ είμαι φτωχός και πένητας».

«Εν τω κρίνεσθαι»: Διότι όταν ο Χριστός κρινόταν ενώπιον του Πιλάτου, ο Ιούδας καταδικάστηκε, εξάλλου και εκείνη την ημέρα καταδικάζεται από Αυτόν που κρίνει δίκαια, επειδή ο ίδιος έγινε πρόξενος της καταδίκης του. «Και η προσευχή»: Σε ποιον, λοιπόν, να προσευχηθεί, αφού επιβουλεύθηκε τον Θεό; «Γενηθήτωσαν»: Διότι, παίρνοντας το σκοινί, έδωσε τέλος στη ζωή του και χάθηκε. «Και την επισκοπήν»: Το αξίωμα της αποστολής έλαχε στον Ματθία. Διότι ο Ιούδας απορρίφθηκε ως παράνομος. «Γενηθήτωσαν οι υιοί»: Οι υιοί είναι οι λογισμοί του· διότι ορφάνεψαν από τη χάρη του Χριστού. «Η γυνή αυτού χήρα», δηλαδή η ψυχή του χήρεψε, αφού εξέπεσε από τον Χριστό εξαιτίας της παρανομίας. «Σαλευόμενοι»: Διότι οι λογισμοί του, που είπαμε ότι είναι οι υιοί, αφού απομακρύνθηκαν από τον Χριστό προς τη φιλαργυρία, άπλωσαν το χέρι στο αργύριο, σαν άποροι και επαίτες. Εάν πάλι είχε και σαρκικούς υιούς, εννόησε ότι και αυτοί παραδόθηκαν σε σωματική τιμωρία.

Και δεν αρκέστηκε σε αυτήν την τιμωρία, αλλά μετά από αυτήν την καταδίκη εύχεται κάποιος άλλος μετά από εκείνον να λάβει το αξίωμά του, λέγοντας: «Την επισκοπή του ας λάβει άλλος». Και ούτε εδώ σταματά, αλλά φράζει και το μοναδικό λιμάνι που του είχε απομείνει, θεωρώντας ότι δεν αξίζει να τύχει ούτε της φιλανθρωπίας του Θεού, και λέγοντας: «Και η προσευχή του ας γίνει αμαρτία». Και μάλιστα κρίνει ότι πρέπει να υποστεί και πρόωρο θάνατο. Διότι λέγει: «Ας γίνουν οι ημέρες του λίγες». Και ούτε εδώ σταματά, παρόλο που θα αρκούσε να πει μόνο αυτά, αλλά συνεχίζει να προσθέτει κι άλλα, γεγονός που αποτελεί χαρακτηριστικό μιας ψυχής που φλέγεται υπερβολικά, το να μην αρκείται δηλαδή σε μία ούτε σε δεύτερη τιμωρία, αλλά να ζητά να του επιβληθούν τόσες πολλές. Τα όσα δε ακολουθούν από εδώ και πέρα, είναι ακόμη πιο σκληρά από αυτά. Διότι καταράται ορφάνια και χηρεία για όσους απομείνουν. Καίτοι αυτά συμβαίνουν αναπόφευκτα με την αναχώρησή του από τη ζωή· εντούτοις, ακόμη και αυτά τα θέτει σε μοίρα κατάρας, επειδή βράζει από θυμό.

Αλλά, αν θέλεις, θα τα αναλογιστώ πάλι από την αρχή. Ας περιπέσει, λέει, σε ανθρώπους πονηρούς, ας κατηγορηθεί, ας συλληφθεί από αυτούς, ας καταδικαστεί, ας υποστεί πρόωρο θάνατο, ας αποβληθεί από το αξίωμά του, και ας δει αυτό να μη μεταβιβάζεται στους απογόνους του, αλλά σε κάποιους άλλους· ας χαθεί η γυναίκα του, και τα παιδιά του ας υπομείνουν φτώχεια, ορφάνια και βίο επαιτών, ας καταδικαστούν, ας εκδιωχθούν από παντού, ας μην έχουν κανέναν βοηθό, ας εκπέσουν και από την εύνοια του Θεού, κανείς να μη γίνει γι' αυτά λιμάνι, ούτε καταφύγιο· ας εξαλειφθεί το όνομά του από τη γη, ανώνυμος ας χαθεί, και ο πατέρας και η μητέρα του ας τιμωρηθούν για όσα αμάρτησαν· και έπειτα από αυτό ας αφανιστούν ολοσχερώς.

βʹ. Άραγε δεν εκπλήσσουν τον ακροατή τα όσα ειπώθηκαν; Άραγε δεν επιθυμείς να ακούσεις ποιος είναι αυτός που καταδικάστηκε με αυτόν τον τρόπο; Διότι, εάν, όταν ακούμε να λοιδορείται κάποιος άνθρωπος, ρωτάμε τους παρευρισκομένους να μας πουν ποιος είναι αυτός που τα ακούει αυτά· πολύ περισσότερο, όταν ακούμε τον προφήτη να καταριέται με αυτά τα λόγια, είναι αναγκαίο να μάθουμε, και μάλιστα να μάθουμε με φόβο και με συστολή της διανοίας, ποιος είναι αυτός που περιέπεσε σε τόσο σφοδρή οργή, ποιος είναι αυτός που ελύπησε το Άγιο Πνεύμα, ώστε να υποστεί τόσα και τόσο μεγάλα είδη παθημάτων. Επομένως, εάν συμφωνείτε, ας αναγνώσουμε τον ψαλμό από την αρχή με πολλή προσοχή. Και κανείς ας μην ταράσσεται. Διότι θα προβώ στην ερμηνεία του με κάθε ακρίβεια, στο μέτρο των δυνατοτήτων μου. Άλλωστε, το ζητούμενο δεν είναι μικρό· αλλά, πρώτον μεν, για ποιον λόγο, ενώ αμάρτησε ο ίδιος, αυτός δηλαδή εναντίον του οποίου στρέφονται οι κατακραυγές, τιμωρούνται μαζί του και τα παιδιά, και η γυναίκα, και οι γονείς του. Και δεύτερον, ποιος είναι αυτός που καταριέται.

Ψαλμός 108. Εις το τέλος, ψαλμός του Δαβίδ. «Θεέ, μην αποσιωπήσεις την αίνεσή μου, διότι στόμα αμαρτωλού και δόλιου άνοιξε εναντίον μου». Ο μεν Δαβίδ θρηνούσε αυτά και τα παρόμοια, στον Χριστό όμως εκπληρώθηκαν με τον πρέποντα τρόπο. «Μίλησαν», λέει, «εναντίον μου με γλώσσα δόλια και με λόγια μίσους». «Αντί να με αγαπούν, με συκοφαντούσαν και ανταπέδωσαν σε μένα κακά αντί για αγαθά και μίσος αντί για την αγάπη μου». Μεγάλο είναι το όνειδος: Ενώ εγώ είμαι Θεός, λέει, για την αγάπη τους έγινα άνθρωπος, και αυτοί μου ανταπέδωσαν μανία μίσους. Διότι φαίνεται ότι απευθύνεται προς τους Ιουδαίους και τον προδότη Ιούδα. «Βάλε πάνω του ως άρχοντα έναν αμαρτωλό, και ο διάβολος ας σταθεί στα δεξιά του», ώστε «όταν κριθεί να βγει καταδικασμένος και η προσευχή του να λογιστεί ως αμαρτία». Άθλια και φοβερά είναι τα όσα σε αφορούν από παντού, ταλαίπωρε Ιούδα. «Ας γίνουν οι ημέρες του λίγες». «Και αφού αναχώρησε, απαγχονίστηκε». «Και το αξίωμά του ας το λάβει άλλος», δηλαδή την αποστολική του ιδιότητα. Και την έλαβε ο Ματθίας. «Ας γίνουν οι γιοι του ορφανοί και η γυναίκα του χήρα». Και αυτά συνέβησαν αφού εκείνος απαγχονίστηκε.