Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 11:1

Την έκτη ημέρα σταυρώθηκε πάνω στο ξύλο, επειδή ο άνθρωπος που δημιουργήθηκε την έκτη ημέρα εξαιτίας του ξύλου έπεσε· μέσω του ξύλου ήρθε ο θάνατος, μέσω του ξύλου και η ζωή. Την έβδομη ημέρα κατέπαυσε από τα έργα του· την έβδομη ανέπαυσε το σώμα του στον τάφο. Διότι παρέμεινε ολόκληρη την έβδομη ημέρα στον τάφο. Την όγδοη ημέρα αναστήθηκε και ανέστησε τον κόσμο, και η Κυριακή είναι και τρίτη και όγδοη ημέρα· τρίτη μεν εξαιτίας της ανάστασης του Κυρίου, όγδοη δε όχι μόνο εξαιτίας της έγερσης του Κυρίου, αλλά και του κόσμου. Λοιπόν, άκουσε ένα θαυμαστό μυστήριο. Γιατί ο ψαλμός «υπέρ της ογδόης» έχει τοποθετηθεί ενδέκατος;

Η τρίτη και η όγδοη της αναστάσεως, όταν συνενωθούν, σχηματίζουν τον αριθμό έντεκα. Στον προκείμενο ενδέκατο ψαλμό φέρεται η ανάσταση του Κυρίου· διότι σε αυτόν υποσχέθηκε ο Δεσπότης να αναστηθεί, λέγοντας: «Εξαιτίας της ταλαιπωρίας των φτωχών και του στεναγμού των πενήτων, τώρα θα αναστηθώ, λέει ο Κύριος». Επειδή, λοιπόν, η τρίτη και η όγδοη αποτελούν εικόνες της αναστάσεως, και η τρίτη και η όγδοη σχηματίζουν τον ενδέκατο αριθμό, γι' αυτό ο ψαλμός της αναστάσεως έχει τεθεί ως ενδέκατος: «Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης· ψαλμός τω Δαβίδ» ενδέκατος. Εάν λοιπόν ρωτήσει ο Ιουδαίος: «Γιατί αποκαλείς την ανάσταση όγδοη;», απάντησε: «Επειδή ο δικός σου προφήτης με δίδαξε να επιγράψω τον ψαλμό της αναστάσεως “υπέρ της ογδόης”».

Επειδή γνώριζαν ότι ούτε η πρώτη ανάσταση, ούτε η δεύτερη, ή πάλι η ανάσταση μετά την ογδόη, η οποία έγινε μέσω των αποστόλων, αποτελεί έγερση του κόσμου, παρά μόνο η ογδόη ανάσταση του Κυρίου, «εις το τέλος, υπέρ της ογδόης», όταν ο θάνατος σαν σε όγδοη ημέρα περιτεμνόταν και η αθανασία ανέστη σαν από παλιγγενεσία. Οι πρώτοι νεκροί και οι έσχατοι, εκείνοι πριν από την ογδόη και εκείνοι μετά την ογδόη, αναστήθηκαν, αλλά και πάλι πέθαναν. Κατά την ογδόη, ο Χριστός αναστήθηκε και δεν πέθανε πλέον. Και μάρτυρας είναι ο απόστολος που λέει: «Ότι ο Χριστός, αφού εγέρθηκε από τους νεκρούς, δεν πεθαίνει πλέον· ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια». Επειδή λοιπόν μόνο η ανάσταση κατά την ογδόη άνθισε την αθανασία στον κόσμο, «υπέρ της ογδόης». Ω ανάσταση, κατάλυση του θανάτου· ω ανάσταση, καθαίρεση του διαβόλου· ω ανάσταση, έγερση της οικουμένης· ω ανάσταση, πτώση των δαιμόνων· ω ανάσταση, ανανέωση των ανθρώπων· ω ανάσταση, κένωση του διαβόλου και του άδη· ω ανάσταση, αποκατάσταση του παραδείσου· ω ανάσταση, απόλαυση της αιώνιας ζωής· ω ανάσταση, αιώνια ανάπαυση. «Σώσον με, Κύριε, ότι εξέλιπεν όσιος». Και ποιος όσιος εξέλιπε;

«Και κατά την όγδοη ημέρα θα υπάρχει εξόδιο για εσάς· κανένα λατρευτικό έργο δεν θα κάνετε κατ' αυτήν». Επειδή, λοιπόν, το τέλος της επταήμερης εορτής ονομαζόταν εξόδιο και ημέρα ελεύθερη από έργα, προείδε δε ο προφήτης ότι ο Ισραήλ κατά την εορτή του Πάσχα θα σταυρώσει τον Κύριο της εορτής, ενώ κατά την εορτή της Πεντηκοστής θα υβρίσει τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος, αποκαλώντας τους αποστόλους γεμάτους από γλεύκος, και κατά την εορτή της Σκηνοπηγίας θα ζητήσουν να λιθοβολήσουν τον Χριστό. Επειδή, λοιπόν, θα αναστηθούν οι δίκαιοι «εις ζωήν αιώνιον», οι δε ασεβείς «εις αισχύνην και ονειδισμόν αιώνιον», και όγδοη είναι η ανάσταση κατά την οποία αναστήθηκε ο Κύριος, παρακαλεί «υπέρ της ογδόης», δηλαδή υπέρ της εκ νεκρών αναστάσεώς του, ώστε να αναστηθεί μαζί με τους οσίους και όχι μαζί με τους ανόσιους και ασεβείς. «Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης. Σώσον με, Κύριε, ότι εκλέλοιπεν όσιος». Και το ότι η όγδοη είναι ημέρα της αναστάσεως, καταγράφεται ως εξής: «Νυν αναστήσομαι, λέγει Κύριος».

«Θα μας διατηρήσεις από τη γενεά αυτή.» Οι άνδρες της Νινευή θα κατακρίνουν τη γενεά αυτή. «Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης», ονομάζοντας ογδόη ο ψαλμωδός και την αποπλήρωση του χρέους των θυσιών κατά την επταήμερη εορτή και την έξοδο από τις σκηνές, η οποία ήταν στο τέλος του βίου η απαλλαγή από τα σώματα, αντί να πει: Ω θεοφιλέστατε άνθρωπε, ας είναι για σένα σκηνοπηγία η ορατή σκηνή του κόσμου, η οποία συστέλλεται ταχύτερα από κάθε ύφασμα και σεντόνι και καταπέτασμα, όταν το προστάξει ο Θεός, αυτός που έστησε «τον ουρανό σαν καμάρα και τον άπλωσε σαν σκηνή για κατοικία», προς τον οποίο ο προφήτης έλεγε: «Έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί· και όλοι σαν ένδυμα θα παλιώσουν, και σαν μανδύα θα τους τυλίξεις και θα αλλαχθούν». Επειδή λοιπόν ο κόσμος είναι σκηνοπηγία, να εορτάζεις επτά ημέρες μέσα στη σκηνοπηγία. Ποιες επτά ημέρες; Τις επτά ηλικίες σου, μέσα από τις οποίες πορεύεσαι στη ζωή, ώστε να φθάσεις στην όγδοη ημέρα, στην οποία δεν υπάρχει πλέον λατρεία, στη Βασιλεία, τότε που δεν προσφέρεται πια στον Θεό θυσία ή λατρεία υπέρ των αμαρτιών. Αλλά λες: Τι γίνεται, λοιπόν, εάν δεν φθάσω στην έβδομη ηλικία του γήρατος; Φρόντισε να αποκτήσεις τη διάθεση να μαθαίνεις και να πράττεις, και θα λάβεις τον μισθό της προαίρεσης «όπως αρμόζει σε εκείνους που είναι κλητοί σύμφωνα με την πρόθεση του Θεού». Την πρώτη ημέρα, αυτή του βρέφους, ζήσε την ώστε να φωτιστείς αμέσως με το βάπτισμα.

Την τρίτη, αυτή του εφήβου, ώστε με την αγνεία να ξηράνεις την υγρότητα των παθών. Διότι και την τρίτη ημέρα ο Θεός διαχώρισε την ξηρά από την υγρασία. Την τετάρτη του νέου· φέροντας ως άστρα τις τέσσερις αρετές και φαινόμενος ως φωστήρας μέσα στον κόσμο. Διότι και οι φωστήρες δημιουργήθηκαν την τετάρτη ημέρα. Την πέμπτη ηλικία, αυτή του μεσήλικα· χαλιναγωγώντας τα πέντε ζώα των αισθήσεών σου, για να μην σκιρτήσουν προς την αμαρτία. Διότι και τα ζώα δημιουργήθηκαν την πέμπτη ημέρα. Την έκτη, αυτή του πρεσβύτη· διασφαλίζοντας την αρχική σου κίνηση με τον λόγο ως άνθρωπος και πλάθοντας και ρυθμίζοντας το χώμα και τον πηλό του σώματος με τις αρετές. Διότι και ο άνθρωπος δημιουργήθηκε την έκτη ημέρα. Την έβδομη, αυτή του γέροντα, με τα λευκά μαλλιά της βιοτής και της ευσέβειας, αναπαυόμενος στη γη, όταν ως λευκοντυμένο στάχυ και ως ώριμος σίτος θα απέλθεις στον τάφο, συγκομιζόμενος στην κατάλληλη εποχή και αναπαυόμενος όπως στην έβδομη ημέρα. Διότι και την έβδομη ημέρα ο Πατέρας κατέπαυσε από τα έργα Του, και ο Υιός αναπαύθηκε από τα δικά Του ευαγγελικά έργα μέσα στον τάφο. Την όγδοη, λοιπόν, να την περιμένεις· την έξοδο από το σκήνωμα, την αναχώρηση από τον τάφο και την εκ νεκρών έγερση. Διότι και την όγδοη ημέρα αναστήθηκε εκ νεκρών ο Κύριος. «Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης. Την όγδοη», λέει, «ημέρα θα είναι εορτή εξοδίου· κανένα λατρευτικό έργο δεν θα κάνετε κατ' αυτήν». Και γιατί εμπόδισε την προσφορά λατρείας και θυσιών την όγδοη ημέρα;

Οι ιατροί πέθαναν, και πώς θα θεραπευθούν οι ασθενείς; Μαζί σου είναι ο Σαμουήλ και ο Νάθαν και ο Γαδ και ο Ασάφ και ο Αιμάν και ο Ιδιθούμ και οι χοροί των ιερέων και των προφητών, και πώς «εξέλιπεν όσιος»; Αλλά αποκρίνεται: Ο λόγος μου δεν αφορά τους τωρινούς, αλλά αυτούς που θα ζουν κατά τη συντέλεια του κόσμου· γι' αυτό και επέγραψα τον ψαλμό «εις το τέλος». Διότι, ωσάν να ερωτήθηκε πότε «εξέλιπεν όσιος», αποκρίνεται: «Εις το τέλος, διότι ελαττώθηκαν οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων». Διότι μεταξύ των υιών του Θεού δεν ελαττώθηκαν —«Και είστε όλοι υιοί του Υψίστου»— εσείς όμως πεθαίνετε σαν άνθρωποι, «υιοί στους οποίους δεν υπάρχει πίστη· Υιοί των ανθρώπων, έως πότε θα είστε βαρυκάρδιοι;»

Στον 11ο Ψαλμό, Ομιλία 3η. Στον ίδιο ψαλμό, με άλλον τρόπο. Εορτές της Αναστάσεως του Χριστού· και ως άγγελος της αναστάσεως παρουσιάστηκε τώρα ο Δαβίδ, σαλπίζοντας για εμάς την όγδοη ημέρα της αναστάσεως μέσω της επιγραφής: «Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης· ψαλμός τω Δαυίδ». Επειδή, δηλαδή, ο άνθρωπος, που δημιουργήθηκε την έκτη ημέρα, την έκτη ώρα γεύτηκε τον θάνατο και, τρόπον τινά, την έβδομη ημέρα κράτησε κακώς αργία μέσα στην αμαρτία, παύοντας πλέον να εργάζεται και να τηρεί την εντολή του Θεού, και σαν να περιτεμνόταν την όγδοη ημέρα, αποκόπηκε από τον παράδεισο, για τον λόγο αυτόν ο ποιητής και δημιουργός του Αδάμ σταυρώνεται την έκτη ημέρα, την έβδομη αναπαύεται στον τάφο και την όγδοη ανασταίνεται, καθιστώντας τους υιούς του νεκρού Αδάμ, υιούς της αναστάσεως. «Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης». Αλλά ο αιρετικός αντιλέγει: «Ο δημιουργός του Αδάμ», λέει, «σταυρώθηκε». Όμως το να σταυρωθεί κάποιος είναι ίδιον του ανθρώπου και όχι του Θεού. Αλλά και εγώ σου λέω: Ο δημιουργός του Αδάμ «έφτιαξε δερμάτινους χιτώνες για τον Αδάμ και τη γυναίκα του». Όμως το να φτιάχνει κανείς δερμάτινους χιτώνες είναι ίδιον έργο του ανθρώπου και όχι του Θεού, και μάλιστα ανθρώπου πένητα και φτωχού. Διότι κανένας πλούσιος ή ευγενής δεν κατασκευάζει δερμάτινους χιτώνες.

Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης, ψαλμός του Δαβίδ. ΙΑ΄. Υπόθεση. Έχει γίνει λόγος περί της ογδόης στον έκτο ψαλμό. Προσεύχεται δε να διασωθεί από την πονηρή γενεά. Αυτή δε θα μπορούσε να είναι η γενεά της εποχής του Σωτήρος μας Ιησού Χριστού, για την οποία ο ίδιος έλεγε: Οι άνδρες της Νινευή θα αναστηθούν και θα κατακρίνουν τη γενεά αυτή.

Ο α΄ και ο β΄ είναι ανεπίγραφοι· ο δε τρίτος, «Όταν διέφευγε από το πρόσωπο του Αβεσαλώμ του υιού του»· ο ρμβ΄, «Όταν ο υιός του τον καταδίωκε»· ο ε΄, «Υπέρ της κληρονομούσης»· ο ς΄ και ο ια΄, «Υπέρ της ογδόης»· ο ζ΄, «Υπέρ των λόγων του Χουσί, υιού του Ιεμενή»· οι η΄, π΄ και πγ΄, «Υπέρ των ληνών»· ο θ΄, «Υπέρ των κρυφίων του υιού»· ο με΄, «Υπέρ των κρυφίων»· ο ιε΄, «Εις στηλογραφίαν»· οι ις΄ και πε΄, «Προσευχή»· ο ιζ΄, «Όταν τον έσωσε ο Κύριος από το χέρι όλων των εχθρών του»· ο κα΄, «Υπέρ της εωθινής αντιλήψεως»· ο κγ΄, «Της μιας Σαββάτων»· ο κς΄, «Πριν από το χρίσμα»· ο κη΄, «Εξοδίου σκηνής»· ο κθ΄, «Του εγκαινισμού του οίκου»· ο λ΄, «Εκστάσεως»· ο λα΄, «Συνέσεως»· ο λγ΄, «Όταν αλλοίωσε το πρόσωπό του ενώπιον του Αβιμέλεχ»· ο λε΄, «Στον δούλο του Κυρίου, τον Δαβίδ»· ο λζ΄, «Εις ανάμνηση περί του Σαββάτου»· ο μδ΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων, στους υιούς Κορέ, εις σύνεσιν, ωδή υπέρ του αγαπητού»· ο ξη΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων»· ο οθ΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων, μαρτύριο υπέρ του Ασσυρίου»· ο ν΄, «Όταν ήλθε προς αυτόν ο Ναθάν ο προφήτης, αφού είχε εισέλθει στη Βερσαβεέ»· ο να΄, «Όταν ήλθε ο Δωήκ ο Ιδουμαίος και ανήγγειλε στον Σαούλ και του είπε: Ήλθε ο Δαβίδ στον οίκο του Αβιμελέχ»· ο νβ΄, «Υπέρ Μαελέθ»· ο νγ΄, «Όταν ήλθαν οι Ζιφαίοι και είπαν στον Σαούλ: Δεν κρύβεται ο Δαβίδ σε εμάς;».

ΨΑΛΜΟΣ ΙΑ'. <Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης· ψαλμός του Δαβίδ.> (A f. 77.) Ψάλλεται μεν και ο προκείμενος ψαλμός, αποτελώντας απόδειξη της προς τον Θεό αφοσίωσης και ειλικρίνειας. Στηλιτεύει δε ο Δαβίδ όσους μετέρχονται διπροσωπία, οι οποίοι, ενώ υπόσχονται φιλία, τον παραδίδουν στον εχθρό του Σαούλ και φανερώνουν πού διέμενε. Θα ταίριαζαν δε τα λόγια του ψαλμού και σε κάθε άγιο που διάγει βίο λαμπρό και εξαίρετο, και ο οποίος δεν φροντίζει μόνο τη δική του ψυχή, αλλά επιπλέον θλίβεται για την άγνοια των πεπλανημένων και επιθυμεί διακαώς να δει και αυτούς να υποτάσσονται στον Θεό. Η δε δύναμη της ωδής περιλαμβάνει δέηση εναντίον κάθε άδικου και πονηρού, δίψυχου και αλλοπρόσαλλου, ψεύτη και βωμολόχου, ο οποίος έχει ανατραφεί με δόλους και απάτες. Φαίνεται δε, κατά κάποιον τρόπο, να κατακρίνει και τη σοφία των Ελλήνων· κάνει επίσης μνεία του Σωτήρα όλων μας, του Χριστού· και περιέχει υπόσχεση, προερχόμενη από αυτόν, ότι πολύ σύντομα πρόκειται να παρουσιαστεί προς βοήθεια όσων καταδυναστεύονται από τον διάβολο.

Ψαλμός του Δαβίδ ια΄. Εις το τέλος, περί της ογδόης. Η επιγραφή αυτή είναι ίδια με εκείνη του στ΄ ψαλμού. Λέγαμε δε ότι καταλύει και τον νόμο του Μωυσή, εάν τύχει να φέρει κανείς βρέφος κατά την ημέρα του Σαββάτου, εφόσον η όγδοη ημέρα, κατά την οποία γίνεται η περιτομή, συμπίπτει με αυτήν.

«Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης». Κατά τη συντέλεια των αιώνων, υπέρ του μέλλοντος αιώνος, η προφητεία φανερώθηκε στον Δαβίδ (φανέρωσε την ωδή), ώστε ο καθένας να ετοιμάζεται για το μέλλον. διότι έβδομος είναι ο παρών αιώνας και όγδοος ο μέλλων. Αλλά αναφέρεται και στην ανάσταση του Χριστού. διότι τυγχάνει να είναι η όγδοη ημέρα, και ταυτόχρονα όγδοη και πρώτη. «Σώσον με, Κύριε». Ο Χριστός αναφωνεί για τον λαό των Ιουδαίων, ότι δεν υπήρχε ανάμεσά τους κανείς που να έχει σύνεση προς τον Θεό. υπαινίσσεται επίσης και τον ένδοξο θάνατο του Κυρίου (του Θεού) ημών. «Επειδή λιγόστεψαν». Διότι, αφού εγκατέλειψαν την αλήθεια οι Ιουδαίοι, μηχανεύτηκαν ψεύδη εναντίον του Χριστού. «Μάταια μίλησε». Δηλαδή μάταια συσκέφθηκαν (μίλησαν) μεταξύ τους εναντίον του Χριστού, [σπεύδοντας να βλάψουν την αλήθεια]. «Χείλη δόλια». Διότι και μεταξύ τους μιλούσαν με δόλο. και ο καθένας μέσα του απεργαζόταν το κακό. «Θα εξολοθρεύσει». Διότι έκρινε τους λογισμούς τους, εμβατεύοντας στις σκέψεις τους ως Θεός. «Και γλώσσα». Δηλαδή αλαζονική. διότι την κινούσαν εναντίον του Θεού. «Εκείνους που είπαν». Δηλαδή, ας την υψώσουμε. «Τα χείλη ημών». Μέμφεται εδώ τους άρπαγες και τους πλεονέκτες, οι οποίοι ούτε την πτώση των φτωχών ούτε τον στεναγμό των πενήτων σπλαχνίζονται (σπλαχνιζόμενοι).

ΣΤΟΝ ΙΑ΄ ΨΑΛΜΟ. Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης. Άλλος μεταφραστής αποδίδει: Στον νικοποιό, υπέρ της ογδόης. Το δε εβραϊκό κείμενο λέει: Ασεμινίθ. Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος, διότι ελαττώθηκαν οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων.

Ψαλμός ια'. Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης. «Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος, διότι ελαττώθηκαν οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων». Αυτά τα λέει ο Χριστός προς τον Πατέρα δια στόματος του Δαβίδ. Διότι αυτό δηλώνει και η επιγραφή «Υπέρ της ογδόης», δηλαδή της Κυριακής, κατά την οποία αναστήθηκε ο Χριστός εκ νεκρών. Διότι έβδομη ημέρα είναι το Σάββατο, και όγδοη η Κυριακή. Λέγοντας «Σώσε με», Πατέρα, σύμφωνα με την ανθρώπινη φύση, επειδή εξέλιπε η οσιότητα από τους Ιουδαίους, επειδή εξαλείφθηκαν «οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων», δηλαδή των Ιουδαίων. «Μάταια λόγια μίλησε ο καθένας προς τον πλησίον του» εναντίον μου. «Με χείλη δόλια μίλησαν από την καρδιά τους, και με την καρδιά τους μίλησαν κακά», μελετώντας σφαγή. «Είθε να εξολοθρεύσει ο Κύριος όλα τα δόλια χείλη και την αλαζονική γλώσσα», «αυτούς που είπαν: Τη γλώσσα μας θα την κάνουμε μεγάλη, τα χείλη μας είναι δικά μας», ώστε με τα δικά μας λόγια να κυριαρχούμε λέγοντας αυτά που εμείς νομίζουμε.

Αφού είπε αυτά, ερμηνεύει στη συνέχεια τους λόγους και τις αιτίες ορισμένων μυστικών άγραφων εθίμων, όπως για παράδειγμα ότι για αυτόν τον λόγο προσευχόμαστε στραμμένοι προς την ανατολή, επειδή αναζητούμε την πατρίδα μας, τον Παράδεισο δηλαδή που φυτεύτηκε στην ανατολή. Επίσης, ότι για αυτόν τον λόγο προσευχόμαστε όρθιοι την Κυριακή, όχι μόνο επειδή αναστηθήκαμε μαζί με τον Χριστό μέσω της πίστεως και οφείλουμε να αναζητούμε τα άνω και τα επουράνια, αλλά και επειδή η ημέρα της Κυριακής φαίνεται κατά κάποιον τρόπο πως είναι εικόνα και τύπος του μέλλοντος αιώνος, στον οποίο δηλαδή όλοι πρόκειται να βρεθούν αναστημένοι. Γι' αυτόν τον λόγο, αν και αυτή είναι η αρχή των ημερών, δεν ονομάστηκε «πρώτη» αλλά «μία» από τον Μωυσή, η οποία είναι και όγδοη σε σχέση με τις προηγούμενές της ημέρες, κατά τον Θεολόγο, φανερώνοντας την όντως όγδοη εκείνη ημέρα, την ανέσπερη και αδιάδοχη, η οποία πρόκειται να επέλθει μετά την ολοκλήρωση αυτού του εβδομαδιαίου αιώνος, την οποία και ο Δαβίδ αναφέρει σε μερικές επιγραφές των Ψαλμών, δηλαδή του στ΄ και του ια΄, έχοντας θέσει σε αυτούς την επιγραφή «υπέρ της ογδόης». Αναφέρει επίσης ότι και ολόκληρη η Πεντηκοστή είναι υπενθύμιση της ελπιζόμενης αναστάσεως στον μέλλοντα αιώνα, επειδή, όπως ακριβώς η περιφέρεια του κύκλου στο ίδιο σημείο όπου αρχίζει, σε αυτό το ίδιο πάλι τελειώνει, και για αυτόν τον λόγο ο κύκλος φαίνεται ως άναρχος και ατελεύτητος, έτσι και η Πεντηκοστή αρχίζει από την Κυριακή (δηλαδή την λαμπροφόρο).