Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 11:2

Ομιλία Α΄ στον ια΄ ψαλμό. «Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος, διότι λιγόστεψαν οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων. Μάταια μίλησε ο καθένας προς τον πλησίον του». Να σώζουν υπόσχονται οι ποιμένες και οι γελαδάρηδες τα κοπάδια τους στα βοσκοτόπια. Να σώζουν επιδιώκουν με την τέχνη τους και οι κυβερνήτες και οι ναύτες τα σκάφη. Οι στρατηγοί και οι αρχιστράτηγοι σπεύδουν να σώζουν τα στρατόπεδα στον πόλεμο. Αλλά και οι αμπελοφύλακες συμφωνούν να σώζουν τους καρπούς της αμπέλου. Σώζει όμως και αυτούς και τα όσα σώζονται από αυτούς ο μόνος σωτήρας του κόσμου, αυτός που λέει: «Διότι δεν ήλθα για να κρίνω τον κόσμο, αλλά για να σώσω τον κόσμο»· προς τον οποίο μόλις τώρα ο προφήτης μαζί με την εκκλησία φώναζε: «Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος». Εάν κυριευθώ από νόσο ή αρρώστια, σώσε με. Διότι εσύ και τον Εζεκία που ψυχορραγούσε έσωσας, και ενώ πάλευε με την αρρώστια τον έκανες νικητή της αρρώστιας, και ενώ τον τραβούσε ο θάνατος, εσύ τον τράβηξες πίσω στη ζωή και του έδωσες προθεσμία δεκαπέντε ετών στη ζωή.

Επειδή γνώριζαν ότι ούτε η πρώτη ανάσταση, ούτε η δεύτερη, ή πάλι η ανάσταση μετά την ογδόη, η οποία έγινε μέσω των αποστόλων, αποτελεί έγερση του κόσμου, παρά μόνο η ογδόη ανάσταση του Κυρίου, «εις το τέλος, υπέρ της ογδόης», όταν ο θάνατος σαν σε όγδοη ημέρα περιτεμνόταν και η αθανασία ανέστη σαν από παλιγγενεσία. Οι πρώτοι νεκροί και οι έσχατοι, εκείνοι πριν από την ογδόη και εκείνοι μετά την ογδόη, αναστήθηκαν, αλλά και πάλι πέθαναν. Κατά την ογδόη, ο Χριστός αναστήθηκε και δεν πέθανε πλέον. Και μάρτυρας είναι ο απόστολος που λέει: «Ότι ο Χριστός, αφού εγέρθηκε από τους νεκρούς, δεν πεθαίνει πλέον· ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια». Επειδή λοιπόν μόνο η ανάσταση κατά την ογδόη άνθισε την αθανασία στον κόσμο, «υπέρ της ογδόης». Ω ανάσταση, κατάλυση του θανάτου· ω ανάσταση, καθαίρεση του διαβόλου· ω ανάσταση, έγερση της οικουμένης· ω ανάσταση, πτώση των δαιμόνων· ω ανάσταση, ανανέωση των ανθρώπων· ω ανάσταση, κένωση του διαβόλου και του άδη· ω ανάσταση, αποκατάσταση του παραδείσου· ω ανάσταση, απόλαυση της αιώνιας ζωής· ω ανάσταση, αιώνια ανάπαυση. «Σώσον με, Κύριε, ότι εξέλιπεν όσιος». Και ποιος όσιος εξέλιπε;

Ο μαθητής που έγινε προδότης, κάποτε όσιος και έπειτα ανόσιος, ο απόστολος και σκληρός φονεύς, που πήρε το γλωσσόκομο και κίνησε τη γλώσσα κατά του Κυρίου, που κρατούσε τα χρήματα και πούλησε τον Θησαυρό, που έλαβε τριάντα αργύρια και κάλεσε στο βάπτισμα του θανάτου Εκείνον που βαπτίσθηκε στον Ιορδάνη σε ηλικία τριάντα ετών. 〈Εξέλιπε ο όσιος,〉 αυτός που πούλησε τη ζωή και αγόρασε την αγχόνη.

Αλλά «έκλειπεν όσιος», πριν κρεμαστεί ο Σωτήρας στον σταυρό, αφού κρέμασε ο ίδιος τον εαυτό του από τον λαιμό. Και δεν είχε ακόμη κρεμαστεί ο Δεσπότης, και ήδη ο προδότης απαγχονιζόταν· έσκαψε λάκκο και πρώτος έπεσε μέσα. «Έκλειπεν όσιος». Ακρωτηρίασε το ωρολόγιο των αποστόλων. Τη δωδεκάωρη ημέρα των μαθητών την έκανε ενδεκάωρη. Το έτος του Κυρίου το παρουσίασε να υπολείπεται κατά έναν μήνα, γι' αυτό και είναι ενδέκατος ο ψαλμός στον οποίο αναφέρεται ο θρήνος των ένδεκα κατά του δωδέκατου, υποδηλώνοντας ο λόγος ότι και οι ένδεκα μαθητές, θρηνώντας τον δωδέκατο, έλεγαν προς τον Χριστό: «Σώσον με». «Σώσον με, Κύριε, ότι έκλειπεν όσιος». Αλλά οι τρεις ώρες των αποστόλων κυριαρχούνται από τη νύχτα και τρεις ημέρες έγιναν νυχτερινές. Η πρώτη ώρα, ο Πέτρος που αρνείται. Η δεύτερη ώρα, ο Ιωάννης που γίνεται δραπέτης και φυγάς.

Η τρίτη ώρα είναι ο Θωμάς που σκοτίζεται από την απιστία: «Εάν δεν βάλω το χέρι μου στην πλευρά του». Μετά τις τρεις ώρες και άλλες ώρες, οι απόστολοι απέφυγαν την ημέρα και κατέφυγαν στη νύχτα· διότι «τότε όλοι οι μαθητές τον άφησαν και έφυγαν». Επειδή λοιπόν οι ημερήσιες ώρες έγιναν νυχτερινές κατά το Πάθος, όταν και η ίδια η ημέρα, αποτυπώνοντας πάνω της την εικόνα των αποστόλων, μεταβαλλόταν σε σκοτάδι —«διότι από την έκτη ώρα έπεσε σκοτάδι σε όλη τη γη έως την ένατη ώρα»— για αυτούς τους λόγους ο χορός των αποστόλων, όταν πέθανε ο Χριστός και εξέλιπε ο μόνος Όσιος πάνω στη γη, επειδή είχε μάθει να λέει: «Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς», φώναζε: «Σώσον με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος», αντί του «εξέπνευσε». Διότι το να εκπνεύσει κανείς λέγεται «εκλείπειν»· «Και αφού εξέλιπε ο Ισαάκ, πέθανε. Και αφού σήκωσε ο Ιακώβ τα πόδια του πάνω στο κρεβάτι, εξέλιπε». Το ότι δε εξέπνευσε ο Κύριος μαρτυρείται από το: «Αφού έκραξε», λέει, «ο Ιησούς με μεγάλη φωνή, εξέπνευσε». Το ότι είναι και όσιος φαίνεται από το: «Δεν θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει φθορά»· είναι όσιος, άκακος, αμίαντος.

Επειδή, λοιπόν, κατά το πάθος ο κόσμος κλυδωνιζόταν σαν πλοίο, όταν η γη ταρασσόταν σαν θάλασσα, όταν οι πέτρες έμοιαζαν σαν κύματα, όταν το σκοτάδι κατέβαινε σαν γνόφος, όταν πάνω στον ιστό, τον σταυρό, κρεμόταν ο κυβερνήτης, όταν το καταπέτασμα σχιζόταν σαν ιστίο, τότε ο αποστολικός χορός, έχοντας στερηθεί τον κυβερνήτη και βρισκόμενος σε τρικυμία, αναβοούσε: «Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος». Αυτός σε άλλα σημεία φανέρωνε τον χειμώνα αυτής της θάλασσας πάνω στον σταυρό, λέγοντας: «Σώσε με, Κύριε, διότι εισήλθαν ύδατα έως την ψυχή μου. Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος». Ο σημερινός φίλος είναι αύριο εχθρός· ο τωρινός αδελφός την επομένη γίνεται πολέμιος· αυτός που τώρα με αγκαλιάζει, μετά από λίγο οπλίζεται εναντίον μου. Ο Σαούλ με αποκαλεί τέκνο και με απειλεί με φόνο· με λέει γιο και ακονίζει το ξίφος. Επειδή, λοιπόν, δεν υπάρχει δυνατότητα να απλώσω το χέρι και να πιαστώ από φίλο για να σωθώ, «σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος». Βρίσκομαι στον βίο σαν σε θάλασσα. Κατακλύζομαι από παντού από μύριες συμφορές.

Όλοι μάζεψαν τα πλατιά πανιά της αγάπης. Όλοι πλέον ταξιδεύουν με το ψέμα και τον δόλο. Επειδή, λοιπόν, λιμάνι σωτηρίας δεν υπάρχει πουθενά ανάμεσα στους ανθρώπους, 〈σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος.〉 Σώσε με, όταν βρίσκομαι σε γαλήνη και ειρηνεύω στη ζωή μου. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που γαληνεύει στο πέλαγος και εκείνος που πορεύεται σε πέλαγος με γαλήνη, εάν δεν έχει ούριο άνεμο, δεν μπαίνει σε λιμάνι, έτσι και αυτός που διάγει εν ειρήνη και ανέσει, εάν δεν δεχθεί την άνωθεν αύρα της χάριτος, δεν φθάνει στον άνω λιμένα. Σώσε με ως κυβερνήτης, όταν χειμάζομαι και κλυδωνίζομαι από τα κύματα. Διότι, όπως το σκάφος χωρίς κυβερνήτη δεν σώζεται, έτσι και χωρίς τη δική σου δεξιά δεν προστατεύεται ο άνθρωπος. Όταν ευημερώ και αποκτώ πλούτη, 〈Κύριε, σώσε με〉. Διότι, όπως τα παχιά και γεμάτα γάλα πρόβατα, χωρίς τη φροντίδα του ποιμένα, γίνονται βορά των λύκων, έτσι και αυτός που βρίσκεται σε ευημερία, χωρίς τη δική σου πρόνοια, γρήγορα χάνεται. Όταν πεινώ και στερούμαι τα αναγκαία και η ζωή μου σβήνει, 〈σώσε με.〉 Διότι, όπως η φωτιά που λιγοστεύει και σβήνει, χωρίς καύσιμη ύλη δεν αναζωπυρώνεται, έτσι και αυτός που καταβάλλεται από την πείνα και τη φτώχεια, χωρίς τη δική σου αντίληψη, δεν μπορεί να ανακάμψει. Όταν έχω την υγεία της ψυχής και του σώματος, 〈Κύριε, σώσε με.〉 Διότι, όπως ένα ακέραιο αγγείο που δεν φυλάσσεται από τον κύριό του συντρίβεται γρήγορα, έτσι και αυτός που υγιαίνει, εάν δεν κρατείται ως παιδί από τον Πατέρα Θεό, πέφτει και καταστρέφεται...

Ομιλία Β' στον Ψαλμό ΙΑ'. Στον ίδιο ψαλμό, με άλλον τρόπο. Βαριά είναι βέβαια και από μόνη της η οδοιπορία για όσους οδοιπορούν· φαίνεται όμως πολύ πιο βαριά όταν ο οδοιπόρος βρεθεί ολομόναχος, όταν δεν έχει συνοδοιπόρο και συνομιλητή για να κλέβει με την κουβέντα τον κόπο του. Επειδή λοιπόν η ζωή είναι οδός και οδοιπόρος ο προφήτης, και οδοιπορούσε από τη γη προς τον ουρανό, βαδίζοντας ανηφορικό δρόμο και κοπιάζοντας μόνος, καθώς έλεγε ο ίδιος: «Είμαι μόνος εγώ, έως ότου περάσω», μη έχοντας άνθρωπο όσιο ως συνοδοιπόρο και οδηγό, και φοβούμενος μήπως πλανηθεί και χαθεί, παρακαλούσε: «Σώσον με, Κύριε, διότι εξέλιπεν ο όσιος». Έχει εκλείψει αυτός που οδοιπορεί μαζί μου προς τα άνω. Όλοι βαδίζουν την αντίθετη οδό από εμένα· όλοι τρέχουν προς τα κάτω, διότι «εξέλιπεν ο όσιος». Και δεν είπε ότι δεν υπήρξε όσιος, αλλά ότι «εξέλιπεν ο όσιος»· διότι εάν δεν είχε υπάρξει προηγουμένως, δεν θα έλεγε «εξέλιπεν», δείχνοντας έτσι ότι και αυτοί που υπήρχαν χάθηκαν, επειδή επικράτησε η νόσος της κακίας. Επειδή λοιπόν όλοι βαδίζουν την αντίθετη οδό από εμένα, δέομαι για σωτηρία, συμμαχία και πρόνοια, λέγοντας «σώσον με». Αλλά ας εξετάσουμε την επιγραφή. Ό,τι είναι οι σφραγίδες στις διαθήκες, αυτό είναι οι επιγραφές στους ψαλμούς.

«Και κατά την όγδοη ημέρα θα υπάρχει εξόδιο για εσάς· κανένα λατρευτικό έργο δεν θα κάνετε κατ' αυτήν». Επειδή, λοιπόν, το τέλος της επταήμερης εορτής ονομαζόταν εξόδιο και ημέρα ελεύθερη από έργα, προείδε δε ο προφήτης ότι ο Ισραήλ κατά την εορτή του Πάσχα θα σταυρώσει τον Κύριο της εορτής, ενώ κατά την εορτή της Πεντηκοστής θα υβρίσει τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος, αποκαλώντας τους αποστόλους γεμάτους από γλεύκος, και κατά την εορτή της Σκηνοπηγίας θα ζητήσουν να λιθοβολήσουν τον Χριστό. Επειδή, λοιπόν, θα αναστηθούν οι δίκαιοι «εις ζωήν αιώνιον», οι δε ασεβείς «εις αισχύνην και ονειδισμόν αιώνιον», και όγδοη είναι η ανάσταση κατά την οποία αναστήθηκε ο Κύριος, παρακαλεί «υπέρ της ογδόης», δηλαδή υπέρ της εκ νεκρών αναστάσεώς του, ώστε να αναστηθεί μαζί με τους οσίους και όχι μαζί με τους ανόσιους και ασεβείς. «Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης. Σώσον με, Κύριε, ότι εκλέλοιπεν όσιος». Και το ότι η όγδοη είναι ημέρα της αναστάσεως, καταγράφεται ως εξής: «Νυν αναστήσομαι, λέγει Κύριος».

«Οκτώ ημέρες μετά» την ανάσταση «έρχεται ο Ιησούς» προς τους μαθητές, «ενώ οι θύρες ήταν κλειδωμένες, και στάθηκε στο μέσο και είπε: Ειρήνη υμίν.» Διότι ο εχθρικός θάνατος έχει θανατωθεί με θάνατο. «Έπειτα λέει στον Θωμά: Φέρε το χέρι σου στην πλευρά μου», όχι για να κεντήσεις την πλευρά με λόγχη όπως ο στρατιώτης, αλλά «για να» συλλάβεις με τη διάνοιά σου το αίμα και το ύδωρ από την πλευρά, και να μάθεις γιατί εξήλθε το αίμα και το ύδωρ, οι δύο μάρτυρες των κυριοκτόνων· το αίμα, για να ελέγξει τους Ιουδαίους που είπαν: «Το αίμα του ας πέσει πάνω σε εμάς και στα τέκνα μας»· το ύδωρ, για να κατηγορήσει τον Πιλάτο, διότι, αφού πήρε νερό και νίφτηκε, ως δήθεν αθώος μαστίγωσε και σταύρωσε τον αθώο και δίκαιο. «Φέρε τον δάκτυλό σου», Θωμά, και «φέρε το χέρι σου», πρώτα τον δάκτυλο και έπειτα το χέρι. Πρώτα γεύσου «ότι ο Κύριος είναι αγαθός», ο οποίος δεν σε τιμώρησε αν και απίστησες, και έτσι δέξου τον άρτο της ζωής. Έπειτα, ο Θωμάς δεν είχε ακόμη γευθεί και ήδη ανέπεμψε την ομολογία· και «αποκρίθηκε ο Θωμάς και του είπε: Ο Κύριός μου και ο Θεός μου. Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος. Ψαλμός του Δαβίδ» έχει ειπωθεί, διότι έβλεπε την προφητεία των μελλοντικών αγαθών ως ήδη πεπραγμένη και συντελεσμένη — «Διαμοιράστηκαν τα ιμάτιά μου.»

«Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου» —και έψαλλε τα πάθη του Χριστού ως ήδη γενόμενα. «Σώσον με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος.» Και για ποιον λόγο, ψάλλοντας τον ψαλμό περί της ογδόης, θρηνούσε για την έκλειψη των οσίων; Αλλά (το έκανε) πάρα πολύ σωστά· διότι, επειδή η ογδόη και η ανάσταση των νεκρών διακηρύσσουν τη συντέλεια του κόσμου, η συντέλεια του κόσμου συμβαίνει ακριβώς τότε που οι όσιοι και οι ευσεβείς θα έχουν εκλείψει. Και μάρτυρας σε αυτό είναι ο Χριστός, λέγοντας: «Άραγε, όταν έλθει ο Υιός του ανθρώπου, θα βρει την πίστη επί της γης;» Και ο Απόστολος: «Εάν δεν έλθει πρώτα η αποστασία», όταν θα αποστατήσουν από την πίστη προσέχοντας σε πνεύματα πλάνης και σε διδασκαλίες δαιμόνων.

Για να μην καταστραφεί, λοιπόν, μαζί με τους ασεβείς ο Χριστιανός που θα βρεθεί εκείνη την εποχή, όταν θα συμβεί εκείνο το οικουμενικό ναυάγιο και ο βίος θα βυθίζεται στο κύμα της ασέβειας, του έδωσε ο Δαβίδ τον ψαλμό ως σωτήρια άγκυρα, όπως σε ένα πλοίο που κλυδωνίζεται, ώστε σαν κυβερνήτης, κοιτάζοντας ψηλά, να αναφωνεί: «Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος». Και για να διδάξει σαφέστερα ότι τότε εκλείπει ο όσιος, όταν τα αληθινά δόγματα της θεογνωσίας απομένουν σε λίγους, πρόσθεσε: «Διότι λιγόστεψαν οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων». Διότι, όπως ακριβώς όταν πλήθαινε ο αριθμός των πιστών, λεγόταν ότι αυξανόταν και ο λόγος του Κυρίου, έτσι αντίστροφα, όταν εκλείπουν οι όσιοι και οι ευσεβείς, λιγοστεύουν τα δόγματα της αλήθειας, όχι επειδή τα ίδια υφίστανται μείωση ή φθορά, αλλά επειδή αποφεύγουν αυτούς που αρνούνται την αλήθεια.

Διότι, όταν ερωτήθηκε ο Δαβίδ για ποιο λόγο εξέλιπε ο όσιος, απαντά: «Διότι ελαττώθηκαν οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων». Διότι, όπως ακριβώς τότε αποθαρρύνεται και στενάζει ο ιατρός, όταν δει ότι οι δυνάμεις αυτού που έχει πυρετό ελαττώθηκαν, ότι η αντοχή της φύσεως εξαντλήθηκε, έτσι καταβάλλεται από τη λύπη ο όσιος βλέποντας «ότι ελαττώθηκαν οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων», ότι ο κόσμος ξέπεσε σε μακροχρόνια ασθένεια, ότι η επίδραση των θεόπνευστων γραφών ελαττώθηκε μέσα τους, ότι από την αλήθεια αποστρέφουν την ακοή τους και στράφηκαν προς τους μύθους. «Διότι ελαττώθηκαν οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων». Και όπως η απώλεια των κυβερνητών προκαλεί ναυάγια στα πλοία, και η απουσία των ποιμένων όλεθρο στα πρόβατα, και η αμέλεια των γεωργών αφανισμό στα κτήματα, έτσι και η έκλειψη των οσίων επιφέρει την κατάλυση του κόσμου. Οσιότητα δε είναι η ολοκληρωτική αφοσίωση προς τον Θεό, και όσιος είναι εκείνος που καθιέρωσε και αφιέρωσε τον εαυτό του στον Θεό μέσω της πίστεως. Γι' αυτό, σχετικά με εκείνον που εγκαταλείπει τον Θεό και αρνείται τον σεβασμό προς τον Θεό, έλεγε ο Μωυσής: Μην πεις μέσα στην καρδιά σου: «Όσια ας γίνουν σε εμένα» ενώ έχεις αποστατήσει από τον Κύριο. Όπως λοιπόν ο αποστάτης του Θεού ονομάζεται ανόσιος, έτσι και αυτός που έχει οικειωθεί με τον Θεό μέσω της πίστεως ονομάζεται όσιος. «Διότι ελαττώθηκαν οι αλήθειες», όπως ακριβώς οι καρποί σε καιρό αφορίας.

Όπως ακριβώς ένας είναι ο Χριστός και πολλοί οι χριστοί —«Μην αγγίζετε τους χριστούς μου»— και μία είναι η δικαιοσύνη και πολλές οι δικαιοσύνες —«Δίκαιος ο Κύριος και αγάπησε τις δικαιοσύνες»— έτσι, ενώ μία είναι η ενυπόστατη αλήθεια, λέγονται πολλές αλήθειες, και τα δόγματα της αλήθειας και τα ποικίλα θεσπίσματα της ορθής πολιτείας. «Διότι ελαττώθηκαν οι αλήθειες», επειδή «μάταια λόγια μίλησε ο καθένας προς τον πλησίον του». Έχει γραφτεί τόσο στον Ζαχαρία όσο και στον απόστολο: «Να λέτε αληθινά την αλήθεια ο καθένας προς τον πλησίον του». Όποιος δε δεν το κάνει αυτό, και τον προφήτη εξύβρισε και τον απόστολο λύπησε και τον Θεό αθέτησε, ο Οποίος μιλάει μέσω αυτών· «Διότι όποιος αθετεί εσάς, αθετεί εμένα. Να λέτε την αλήθεια με τον πλησίον». Αλλά αν μάταια τρέφεις έχθρα προς τον πλησίον και δεν του μιλάς, πώς θα του πεις την αλήθεια, εσύ που δεν του μιλάς καθόλου; Διότι ένα από τα δύο συμβαίνει: ή δεν του μιλάς ή του μιλάς μόνο τότε που τον υβρίζεις, που τον συκοφαντείς, που τον χτυπάς στο πρόσωπο. Μέσα, σαν αδελφός, τρως μαζί του τη σάρκα του Χριστού και έξω, σαν θηρίο, επιθυμείς τις δικές του σάρκες. Μέσα συνδειπνείς σαν απόστολος και έξω πολεμάς σαν προδότης.

Αλλά «μάταια μίλησε ο καθένας προς τον πλησίον του». Διότι αυτόν που ήθελαν να σκοτώσουν από φθόνο, αυτόν εξαιτίας της πείνας τον προσκύνησαν, όπως δεν το περίμεναν. Και γιατί «εξέλιπε ο όσιος; Διότι λιγόστεψαν οι αλήθειες», επειδή «μάταια μίλησε ο καθένας προς τον πλησίον του» λέγοντας: Τώρα δεν ωφελούνται καθόλου όσοι λένε την αλήθεια· τώρα αυτοί που ψεύδονται μπορούν να καταφέρουν μεγάλα πράγματα. Αν δεν είχε «μάταια μιλήσει ο καθένας προς τον πλησίον του», δεν θα είχαν «λιγοστέψει οι αλήθειες», ούτε θα είχε «εκλείψει ο όσιος». Όσιος δε είναι ο ευσεβής και αυτός που προσφέρει στον Θεό τα πρέποντα και με τον τρόπο που πρέπει, σαν τον Άβελ, και όχι αυτός που προσβάλλει σαν τον Κάιν. «Διότι εκείνοι που διαφύλαξαν οσίως τα όσια θα αγιαστούν», ώστε είναι δυνατόν να πράττει κανείς τα όσια και με ανόσιο τρόπο. «Αλίμονο ψυχή», έλεγε άλλος, «διότι χάθηκε ο ευσεβής από τη γη». Τι λες, Δαβίδ; «Εξέλιπε ο όσιος», και πώς ο κόσμος στέκεται όρθιος; Οι κίονες έπεσαν, και πώς το σπίτι δεν κατέρρευσε; Οι λαμπάδες έσβησαν, και πώς το σκοτάδι φωτίζεται;

Οι ιατροί πέθαναν, και πώς θα θεραπευθούν οι ασθενείς; Μαζί σου είναι ο Σαμουήλ και ο Νάθαν και ο Γαδ και ο Ασάφ και ο Αιμάν και ο Ιδιθούμ και οι χοροί των ιερέων και των προφητών, και πώς «εξέλιπεν όσιος»; Αλλά αποκρίνεται: Ο λόγος μου δεν αφορά τους τωρινούς, αλλά αυτούς που θα ζουν κατά τη συντέλεια του κόσμου· γι' αυτό και επέγραψα τον ψαλμό «εις το τέλος». Διότι, ωσάν να ερωτήθηκε πότε «εξέλιπεν όσιος», αποκρίνεται: «Εις το τέλος, διότι ελαττώθηκαν οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων». Διότι μεταξύ των υιών του Θεού δεν ελαττώθηκαν —«Και είστε όλοι υιοί του Υψίστου»— εσείς όμως πεθαίνετε σαν άνθρωποι, «υιοί στους οποίους δεν υπάρχει πίστη· Υιοί των ανθρώπων, έως πότε θα είστε βαρυκάρδιοι;»

«Λιγόστεψαν οι αλήθειες.» Στις συναλλαγές λένε ψέματα για έναν οβολό. Στις συμφωνίες, στις συναναστροφές, στα δικαστήρια, δεν τηρούν το ναι, ναι, το όχι, όχι. Το ναι έγινε όχι και το όχι ναι, «διότι λιγόστεψαν οι αλήθειες». Και γιατί δεν είπε η αλήθεια, αλλά οι αλήθειες; Αφενός εξαιτίας των διαφόρων συμφωνιών, αυτών χωρίς όρκους και αυτών με όρκους, των άγραφων και των έγγραφων, και αυτών χωρίς μάρτυρες και αυτών με μάρτυρες· ή και εξαιτίας των πολλών κακόδοξων αιρέσεων που προβάλλουν διάφορα ψεύδη. Πολλές είναι οι αλήθειες, ώστε κάθε μία να σταλεί ως βέλος προς κάθε μία από αυτές· «διότι αλήθειες εκζητά ο Κύριος» ο Θεός. «Μάταια μίλησε ο καθένας προς τον πλησίον του»· όπως αυτοί στην κατασκευή του πύργου, και οι αδελφοί εναντίον του Ιωσήφ, και στην έρημο εναντίον του Μωυσή —«Σήκω και φτιάξε μας θεούς. Διότι αυτός ο Μωυσής δεν ξέρουμε τι του συνέβη»— και οι πρεσβύτεροι εναντίον της Σωσάννας, και οι Ιουδαίοι εναντίον του Χριστού. «Δόλια χείλη στην καρδιά, και με την καρδιά μίλησε κακά». Και βέβαια η καρδιά μιλά μέσω των χειλέων, αλλά όπως η καρδιά έχει μάτια, έτσι έχει και χείλη· ώστε να έχετε «πεφωτισμένους τους οφθαλμούς των καρδιών σας».

Η ακολουθία των ψαλμών μάς διδάσκει το νόημα του ψαλμού. Επειδή, λοιπόν, καθώς καταδιωκόταν από τον Σαούλ και κυνηγιόταν από τον στρατό του, και ενώ συκοφαντούνταν από τους Ζιφαίους και τον επιβουλεύονταν οι Γετθαίοι, άκουσε από τους στρατιώτες που ήταν μαζί του στον δέκατο ψαλμό: «Να μεταναστεύσεις στα βουνά σαν το σπουργίτι, διότι ιδού οι αμαρτωλοί τέντωσαν το τόξο», και τα εξής. Έπειτα ο Δαβίδ, έχοντας θάρρος στην πρόνοια του Θεού σαν σε ανίκητη πανοπλία, αποκρίθηκε σε αυτούς που τον τάραζαν: «Στον Κύριο έχω στηρίξει την πεποίθησή μου· πώς λέτε στην ψυχή μου: Να μεταναστεύσεις στα βουνά σαν το σπουργίτι;». Έπειτα, επειδή του λιγόστευε ο ευσεβής και φιλόθεος στρατός, ώστε πολλές φορές βρισκόμενος μόνος να βρίσκεται σε αμηχανία, έλεγε στον προηγούμενο από αυτόν, τον ενδέκατο ψαλμό: «Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος», ονομάζοντας όσιο και τον στρατό που καταδιωκόταν μαζί του, καθώς είχε ξεφύγει από τον ανόσιο Σαούλ και είχε καταφύγει στον όσιο Δαβίδ, για να γίνουν και εκείνοι όσιοι. Διότι, επειδή τον άκουσαν να ψάλλει: «Μαζί με τον όσιο θα γίνεις όσιος, και μαζί με τον αθώο θα γίνεις αθώος», εγκαταλείποντας τον ανόσιο προσκολλήθηκαν στον όσιο.

Και ότι ήταν όσιοι αυτοί που ήταν μαζί με τον Δαβίδ είναι φανερό από το γεγονός ότι έφαγαν τον άρτο της προθέσεως μαζί με τον Δαβίδ. Αν δεν ήταν όσιοι ως ευσεβείς, δεν θα είχαν τραφεί με τον άγιο άρτο των ιερέων. Ούτε ο ιερέας, παραβλέποντας τα δίκαια της ευσέβειας, θα εξέταζε τον τρόπο ζωής τους λέγοντας: «Αν τα παλικάρια έχουν φυλαχτεί από γυναίκα, τότε ας φάνε». Διότι αυτός που ρωτούσε για τη νόμιμη συνεύρεση των εγγάμων, αν δηλαδή αυτοί που θα μετείχαν στη θεία τροφή ήταν αμέτοχοι ηδονής, δεν θα παρέδιδε τον άρτο σε ανόσιους και ασεβείς, ούτε θα έριχνε τα άγια στα σκυλιά. Επειδή λοιπόν «οι αμαρτωλοί τέντωσαν το τόξο και ετοίμασαν τα βέλη στη φαρέτρα για να κατατοξεύσουν τους ευθείς στην καρδιά», αυτούς δηλαδή που ήταν μαζί με τον Δαβίδ, και αυτοί εξέλιπαν, άλλοι φεύγοντας και άλλοι καταρρέοντας από την αθυμία, για τον λόγο αυτό φώναζε δυνατά: «Σώσε με, Κύριε, διότι έχει εκλείψει ο όσιος», εξαιτίας της αθυμίας, της ολιγοψυχίας και της ανέλπιστης πολιορκίας, επειδή, ενώ περίμεναν να συμβασιλεύσουν με τον Δαβίδ, βρέθηκαν συναιχμάλωτοι. Τίποτα δεν θλίβει τόσο κάποιον, όσο το να περιμένει να κερδίσει μεγάλα πράγματα και να περιπέσει σε αβάσταχτες ζημιές. «Σώσε με, Κύριε», ανακόπτοντας και την ορμή του Σαούλ, και εμένα προετοιμάζοντας για τον αγώνα και ενθαρρύνοντας τον στρατό που έχει εξαντληθεί.

Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος, διότι ελαττώθηκαν οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων. Συγκεντρώνοντας τις επιβουλές εναντίον του Σωτήρος μας. Διότι οι Ιουδαίοι, αφού εγκατέλειψαν την αλήθεια, διέπραξαν ψεύδος εναντίον του Χριστού.

Διότι, πρώτον μεν, θρήνησα βαθιά στην ψυχή μου, επειδή εξέλιπαν οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων· έπειτα δε, φοβήθηκα και εγώ ο ίδιος για τον εαυτό μου, μήπως τυχόν προσθέσω στις άλλες αμαρτίες μου και το πάθος της μισανθρωπίας, θεωρώντας ότι δεν υπάρχει καμία αξιοπιστία σε κανέναν, εφόσον εκείνοι που απολάμβαναν από εμένα τη μέγιστη εμπιστοσύνη, τέτοιοι φάνηκαν απέναντί μου, και τέτοιοι απέναντι στην ίδια την αλήθεια. Γνώριζε λοιπόν, αδελφέ, καθώς και κάθε φίλος της αλήθειας, ότι αυτά τα συγγράμματα ούτε δικά μου είναι, ούτε τα αποδέχομαι, ούτε έχουν συγγραφεί με τη δική μου σύμφωνη γνώμη. Εάν δε, πριν από πολλά χρόνια, έστειλα κάποτε επιστολή στον Απολινάριο ή σε οποιονδήποτε άλλον, δεν οφείλω να κατηγορούμαι για αυτό.

Ψάλλεται λοιπόν για την όγδοη ημέρα, κατά την οποία συνέβη η ανάσταση, και η κλήση των εθνών, και η δωρεά του Αγίου Πνεύματος, και η δύναμη της νοητής, δηλαδή της πνευματικής περιτομής. Εύχεται δε ο προφήτης να λυτρωθεί από την πονηρή γενεά. Αυτή δε η γενεά πρέπει να είναι εκείνη επί της εποχής του Σωτήρος ημών Χριστού, για την οποία ο ίδιος έλεγε: «Άνδρες Νινευίτες θα κατακρίνουν τη γενεά αυτή.» Αρχίζει λοιπόν την ωδή ως εξής. <Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος.> (A f. 77 b.) Τόσο μεγάλη, λοιπόν, λέει ο Δαβίδ ότι είναι η σπάνις αυτών που έχουν τη συνήθεια να αγαθοεργούν, ώστε ίσως κάπου να παρασύρονται στη φαυλότητα ακόμη και αυτοί που διαπαιδαγωγούνται με τον θείο νόμο. Λέει δε ότι ο ίδιος, δηλαδή όλοι για τους οποίους γίνεται ο λόγος, έχει ανάγκη από το χέρι που φρουρεί, δηλαδή του Χριστού, και όχι μόνο οι Ιουδαίοι, αλλά και όλοι όσοι βρίσκονται σε όλη την υφήλιο. Διότι αυτός είναι η προσδοκία των εθνών, σύμφωνα με το γεγραμμένο. <Διότι ελαττώθηκαν οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων.> (A f. 78.) Ψευδή δε είναι και όλα τα των Ελλήνων, η σοφία και οι λόγοι και η ζωή. Και από τα αληθινά, δηλαδή τα αναγκαία και ωφέλιμα, δεν θα έβρισκε κανείς τίποτα σε αυτούς, οι οποίοι θεοποίησαν την κτίση, εγκαταλείποντας τον κατά φύσιν Θεό.

Ελαττώθηκαν, λοιπόν, οι αλήθειες ανάμεσά τους. <Μάταια μίλησε ο καθένας προς τον πλησίον του.> (A f. 78.) Αυτό είναι αληθές και για τους Ιουδαίους· ο καθένας μίλησε μάταια προς τον πλησίον του, συγκεντρώνοντας τις επιβουλές εναντίον του Σωτήρα μας. Και οι ποιητές και οι λογογράφοι των Ελλήνων, χωρίς να φροντίσουν με κανέναν τρόπο να πουν την αλήθεια, συνέθεσαν αβασάνιστα ό,τι τους φαινόταν σωστό, έχοντας έναν μόνο σκοπό, να κάνουν επίδειξη γλώσσας. <Είθε να εξολοθρεύσει ο Κύριος όλα τα δόλια χείλη, την αλαζονική γλώσσα.> (A f. 79.) Κατά δε αναγωγή, πώς να μην είναι αλαζονική εκείνη η γλώσσα που τόλμησε να πει στον Σωτήρα: «Με ποια εξουσία τα κάνεις αυτά; Και ποιος σου έδωσε αυτή την εξουσία;» Δείγμα της τόλμης των Ιουδαίων είναι και το να λένε: «Τα χείλη μας είναι δικά μας· ποιος είναι Κύριός μας;», επειδή εκείνοι θεωρούσαν ότι έχουν την εξουσία να πουν ό,τι ήθελαν εναντίον του Σωτήρα. <Τα χείλη μας είναι δικά μας.> (E f. 19 b.) Δηλαδή, εμείς έχουμε γίνει εφευρέτες της καλλιέπειας. <Ένεκα της ταλαιπωρίας των φτωχών.> (A f. 79 b.) Αποσύρεται λοιπόν εδώ το πρόσωπο αυτών που ικετεύουν· και ο ίδιος, που δέχεται τις δεήσεις, αποκρίνεται, υποσχόμενος σε αυτούς που ζητούν την έλευσή του και την παροχή της βοήθειάς του.

Θέλεις να ακούσεις και για τις γιορτές του μακάριου Παύλου και την άνεση και την τρυφή και τα σκιρτήματα; Ελάτε να ακούσουμε, αδελφοί, τι συμβουλεύει ο μακάριος Παύλος. Ελάτε να ακούσετε πώς προτρέπει και παρακαλεί λέγοντας: να γίνεστε μιμητές μου, αδελφοί. Τι έπραξε λοιπόν ο Παύλος, ώστε να τον μιμηθούμε και εμείς, για να αξιωθούμε τη δική του μερίδα; Διότι ακούω πολλούς να λένε: εγώ ακούω τον Απόστολο, και όπως δίδαξε, έτσι πράττω. Πρόσεχε τι λες. Μην πεις ψέματα. Μην αλλοιώσεις τα λόγια σου. Εάν λοιπόν πεις την αλήθεια, θα είσαι μακάριος και στον τωρινό αιώνα και στον μέλλοντα. Αλλά υποπτεύομαι και φοβάμαι μήπως βρεθείς ψεύτης, διότι λιγόστεψαν οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων και όλοι παρεξέκλιναν. Όμως ο μακάριος Παύλος προτρέπει τους πάντες, λέγοντας: να γίνεστε μιμητές μου. Μιμήσου τον Παύλο, Χριστιανέ, εσύ που λες ότι όσα λέει ο Απόστολος τα δέχομαι και τα πράττω. Εκείνος που θέλει να γίνει μιμητής του Παύλου, δεν χορεύει πάνω στη γη, δεν ευφραίνεται, δεν απολαμβάνει τρυφή. Να γίνεστε μιμητές μου, αδελφοί. Άραγε ο Παύλος χόρευε; Μήπως έπαιζε κιθάρα;

Λέγαμε ότι παρόμοια δύναμη έχει και η Κυριακή, η οποία είναι η αναστάσιμη ημέρα του Κυρίου, και αποτελεί την όγδοη ημέρα από την πρώτη, αν και εκ φύσεως είναι η πρώτη· διότι είναι καθαρτική για κάθε ψυχή. Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος, διότι ελαττώθηκαν οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων.

Και η μεν έννοια του ρητού θα μπορούσε να είναι τέτοια. Τα πρώτα λόγια όμως του Ψαλμού, που περιέχουν το «Σῶσόν με, ὁ Θεός, ὅτι ἐκλέλοιπεν ὅσιος» και τα εξής, δηλώνουν πώς ακριβώς ήταν ο καιρός κατά τον οποίο έπαθε. Διότι τότε είχε εκλείψει ο όσιος και ελαττώθηκαν οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων· μάταια μίλησε ο καθένας προς τον πλησίον του. Και όλα όσα ακολουθούν αυτά, είχαν εκπληρωθεί κατά τον χρόνο εκείνο.

ΝΗ΄. Έπειτα, ο θείος Μιχαίας, μη αντέχοντας να βλέπει τη Σιών να οικοδομείται με αίματα, με όποια έννοια κι αν το εκλάβει κανείς, και την Ιερουσαλήμ με αδικίες, εφόσον οι άρχοντές της δίκαζαν με δωροδοκίες, οι ιερείς της δίδασκαν με μισθό και οι προφήτες της μάντευαν με χρήματα· εξαιτίας αυτών τι θα συνέβαινε; Ότι η Σιών θα οργωθεί σαν χωράφι, η Ιερουσαλήμ θα γίνει σαν οπωροφυλάκιο, και το όρος του οίκου θα λογιστεί σαν άγριο δάσος· και θρηνώντας για την απουσία εκείνων που πράττουν το ορθό, έλεγε ότι μόλις και μετά βίας απέμεινε κάποια καλαμιά ή επιφυλλίδα· τότε που και ο άρχοντας απαιτούσε δώρα, και ο κριτής εξέφερε λόγους χαριστικούς, φθέγγεται σχεδόν τα ίδια με τον μεγάλο Δαβίδ, ο οποίος έλεγε: «Σώσον με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος»· εξαιτίας αυτού και τα αγαθά θα τους εγκατέλειπαν, φθειρόμενα σαν από σκόρο.

«Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης». Κατά τη συντέλεια των αιώνων, υπέρ του μέλλοντος αιώνος, η προφητεία φανερώθηκε στον Δαβίδ (φανέρωσε την ωδή), ώστε ο καθένας να ετοιμάζεται για το μέλλον. διότι έβδομος είναι ο παρών αιώνας και όγδοος ο μέλλων. Αλλά αναφέρεται και στην ανάσταση του Χριστού. διότι τυγχάνει να είναι η όγδοη ημέρα, και ταυτόχρονα όγδοη και πρώτη. «Σώσον με, Κύριε». Ο Χριστός αναφωνεί για τον λαό των Ιουδαίων, ότι δεν υπήρχε ανάμεσά τους κανείς που να έχει σύνεση προς τον Θεό. υπαινίσσεται επίσης και τον ένδοξο θάνατο του Κυρίου (του Θεού) ημών. «Επειδή λιγόστεψαν». Διότι, αφού εγκατέλειψαν την αλήθεια οι Ιουδαίοι, μηχανεύτηκαν ψεύδη εναντίον του Χριστού. «Μάταια μίλησε». Δηλαδή μάταια συσκέφθηκαν (μίλησαν) μεταξύ τους εναντίον του Χριστού, [σπεύδοντας να βλάψουν την αλήθεια]. «Χείλη δόλια». Διότι και μεταξύ τους μιλούσαν με δόλο. και ο καθένας μέσα του απεργαζόταν το κακό. «Θα εξολοθρεύσει». Διότι έκρινε τους λογισμούς τους, εμβατεύοντας στις σκέψεις τους ως Θεός. «Και γλώσσα». Δηλαδή αλαζονική. διότι την κινούσαν εναντίον του Θεού. «Εκείνους που είπαν». Δηλαδή, ας την υψώσουμε. «Τα χείλη ημών». Μέμφεται εδώ τους άρπαγες και τους πλεονέκτες, οι οποίοι ούτε την πτώση των φτωχών ούτε τον στεναγμό των πενήτων σπλαχνίζονται (σπλαχνιζόμενοι).

Η προσευχή είναι σωτηρία των ψυχών· η προσευχή παρακινεί τον Κριτή σε οίκτο· η προσευχή οδηγεί τον Κριτή σε συμπάθεια. Με αυτή την προσευχή αγαλλίασαν προφήτες και δίκαιοι. Ο Μωυσής προσευχήθηκε και με το ραβδί του έσχισε την Ερυθρά Θάλασσα· ο Ιησούς προσευχήθηκε και συγκράτησε την πορεία του ήλιου και της σελήνης· ο Ηλίας προσευχήθηκε και κατέβασε φωτιά από τον ουρανό εναντίον των πεντηκοντάρχων· ο Ελισαίος προσευχήθηκε και ανέστησε το παιδί της Σωμανίτιδας μετά τη νέκρωσή του· η Άννα προσευχήθηκε και από άγρια άμπελο τρύγησε σταφύλι· ο Δανιήλ με την προσευχή δίδαξε τα λιοντάρια να νηστεύουν· οι τρεις παίδες με την προσευχή μετέτρεψαν το καμίνι σε δροσιά· και ο Δαβίδ, όταν περιέπεσε σε κινδύνους, έμαθε να ανακράζει: Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος.

Διότι εξέλιπε ο όσιος· δεν απέμεινε κανείς από εκείνους που δύνανται θερμά να σε δυσωπήσουν. Ο Άβελ, λόγω της καθαρότητας του βίου του, εξεδήμησε από τη ζωή· ο Ενώχ, εξαιτίας της λαμπρότητας της πολιτείας του, μετατέθηκε από τον κόσμο· ο Αβραάμ έγινε κόλπος αναπαύσεως· ο Ισαάκ εκπλήρωσε τον νόμο της φύσεως· ο Ιακώβ συνευφραίνεται με τους αγγέλους στα ύψιστα· ο Ιωσήφ χορεύει μαζί με τους αρχαγγέλους μέσα στον νυμφώνα· ο Μωυσής, αφού στρατοπέδευσε τον λαό, κλήθηκε και ανήλθε. Αφού ετελεύτησε, εξέλιπε ο όσιος.

Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος, διότι λιγόστεψαν οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων. Ο Κάιν έλεγε στον Άβελ: Έλα να βγούμε στην πεδιάδα, και ενώ του μιλούσε αδελφικά, σκεπτόταν φονικά. Οι αδελφοί του Ιωσήφ έλεγαν: Να που έρχεται ο ονειρευτής, και ο φθόνος υπαγόρευε την πώλησή του. Ο Σαούλ έλεγε στον Δαβίδ: Έλα από εδώ, τέκνο μου, και εναντίον του ωρυόταν σαν λέοντας. Ο Ηρώδης έλεγε στους μάγους: Εξετάστε με ακρίβεια τα περί του παιδίου· και όταν το βρείτε αναγγείλετέ μου, ώστε να έλθω κι εγώ να το προσκυνήσω, και ανηλεώς θανάτωσε τα βρέφη στη Βηθλεέμ.

Επειδή ελαττώθηκαν οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων. Ο Νόμος ανακράζει: «Άκου, Ισραήλ, Κύριος ο Θεός σου είναι ένας», και οι ασεβέστατοι οπαδοί του Σαβελλίου προσθέτουν στον έναν άλλους δύο. Ο Χριστός βοά: «Αυτή είναι η αιώνια ζωή, το να γνωρίζουν εσένα, τον μόνο αληθινό Θεό, και εκείνον που απέστειλες, τον Ιησού Χριστό», και τα τέκνα των αιρετικών φαντάζονται μια ομοούσια τριάδα θεών. [Ο Ησαΐας, ο εκλεκτός των προφητών, βοά: «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει στην κοιλιά της και θα γεννήσει υιό και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ, το οποίο μεθερμηνευόμενο σημαίνει ο Θεός είναι μαζί μας», και ο Νεστόριος διακηρύσσει την παρθένο ανθρωποτόκο.] Ο Δεσπότης βοά μέσω του Ιεζεκιήλ λέγοντας: «Αυτά λέει ο Αδωναΐ Κύριος: Δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει αυτός και να ζήσει η ψυχή του», και ο Ναυάτος καταλογίζει στον Θεό ασπλαχνία, λέγοντας ότι δεν υπάρχει μετάνοια. Ο Μωυσής ο νομοθέτης γράφει: «Όλα όσα εποίησε ο Θεός ήταν πάρα πολύ καλά», και οι μαινόμενοι Μανιχαίοι κατηγορούν την κτίση. Οι Ιουδαίοι βλέπουν τον χωλό να περπατά και συγκροτούν δικαστήριο εναντίον των ιατρών.

ΣΤΟΝ ΙΑ΄ ΨΑΛΜΟ. Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης. Άλλος μεταφραστής αποδίδει: Στον νικοποιό, υπέρ της ογδόης. Το δε εβραϊκό κείμενο λέει: Ασεμινίθ. Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος, διότι ελαττώθηκαν οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο δίκαιος αυτός, επειδή είναι ο μόνος που έχει προσκολληθεί πιστά σε αυτήν, ενώ όλοι οι άλλοι βαδίζουν την αντίθετη οδό, καταφεύγει στην πρόνοια του Θεού, λέγοντας: «Σώσε με, Κύριε». Δεν δηλώνει, επομένως, τίποτε άλλο μέσα από αυτό παρά το εξής: Έχω ανάγκη από το άνωθεν χέρι, από την ουράνια συνδρομή, από εκείνη τη συμμαχία. Διότι, βαδίζοντας σε δρόμο αντίθετο από όλους τους άλλους, έχω την ανάγκη μεγάλης πρόνοιας.

Και δεν είπε, «Σώσε με, διότι δεν υπήρξε όσιος», αλλά, «Διότι εξέλιπε ο όσιος», δείχνοντας ότι και αυτοί που υπήρχαν χάθηκαν, επειδή επικράτησε η κακία και κυριάρχησε η νόσος. Αυτό φοβάται και ο Παύλος λέγοντας: «Δεν γνωρίζετε ότι λίγο προζύμι ζυμώνει όλο το φύραμα;» Και πάλι: «Φθείρουν τα χρηστά ήθη οι κακές συναναστροφές». Τι σημαίνει, «Ελαττώθηκαν οι αλήθειες»;

Πολλές είναι οι αλήθειες. Όπως ακριβώς συμβαίνει με τα χρώματα και με τα άλλα είδη, όπου άλλα μεν είναι αληθινά, άλλα δε ψεύτικα, και υπάρχει αληθινή πορφύρα και ψεύτικη πορφύρα, το ίδιο ισχύει για τον κρόκο, για τους λίθους, για τα αρώματα και για άλλα παρόμοια· έτσι ακριβώς συμβαίνει και με τις αρετές. Διότι αλήθεια είναι το όντως ον, ενώ ψεύδος είναι το μη ον. Επειδή, λοιπόν, αυτά είχαν διαστρεβλωθεί και αμαυρωθεί, όχι επειδή έχασαν την υπόστασή τους από μόνα τους, αλλά επειδή εκδιώχθηκαν από τους ανθρώπους, γι' αυτόν τον λόγο δεν είπε μόνο ότι «Ελαττώθηκαν οι αλήθειες», αλλά πρόσθεσε το «από τους υιούς των ανθρώπων», θέλοντας να δηλώσει ακριβώς αυτό. Πρόσεξε όμως: Υπάρχει κόσμος αληθινός· υπάρχει και ψεύτικος. Ποιος είναι λοιπόν ο αληθινός κόσμος;

Αυτό ακριβώς έπρατταν και άλλοι προφήτες, θρηνώντας για τον παρόντα βίο και λέγοντας: «Αλίμονό μου, διότι χάθηκε από τη γη ο ευλαβής, και εκείνος που πράττει το ορθό δεν υπάρχει ανάμεσα στους ανθρώπους»· όπως και αυτός ο ίδιος, λέγοντας: «Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος». Διότι ο βίος δεν είναι επίπονος μόνο ως προς τούτο, ότι δηλαδή εμπεριέχει πολλή ματαιότητα και άκαιρες φροντίδες, αλλά και επειδή είναι μεγάλη η ορμή των πονηρών.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΒ΄. — Περί της σπανιότητος και της ελλείψεως χρηστών ανδρών. «Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος, διότι ολιγόστεψαν.» «Ο Κύριος έσκυψε από τον ουρανό επάνω στους υιούς των ανθρώπων, για να δει εάν υπάρχει κάποιος που να έχει σύνεση ή να αναζητά τον Θεό.» «Σαν σταφύλι στην έρημο βρήκα τον Ισραήλ, και σαν πρώιμο καρπό σε συκιά.» «Αλίμονό μου, διότι χάθηκε ο ευλαβής από τη γη, και αυτός που ενεργεί ορθά ανάμεσα στους ανθρώπους δεν υπάρχει.» «Δεν υπάρχει πλέον σοφία στη Θαιμάν, χάθηκε η βουλή από τους συνετούς, εξέλιπε η σοφία τους, εξαπατήθηκε ο τόπος τους.» Περιορισμένο και σπάνιο είναι το αγαθό.

λα΄. Ποια απολογία, λοιπόν, θα έχουμε κατ' εκείνη την ημέρα, έχοντας ένα τέτοιο υπόδειγμα, και επιδεικνύοντας τόση αμέλεια; Εμάς θρηνώντας ο Ιερεμίας, που αξιωθήκαμε τόσης χάριτος, και όμως διακατεχόμαστε από τόση αμέλεια, ή μάλλον είμαστε γεμάτοι από κάθε λογής κακία, έλεγε: «Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό, και στα μάτια μου πηγή δακρύων, για να κλάψω αυτόν τον λαό ημέρα και νύχτα;» Για εμάς ακούω και τον Μωυσή να λέει: «Και έφαγε ο Ιακώβ και χόρτασε· και λάκτισε ο αγαπημένος· πάχυνε, βάρυνε, πλάτυνε, και εγκατέλειψε τον Θεό που τον δημιούργησε, και αποστάτησε από τον Θεό, τον σωτήρα του». Και τον Μιχαία να θρηνεί και να λέει: «Αλίμονο, ψυχή μου, διότι εξέλιπε ο ευλαβής από τη γη, και ο δίκαιος μεταξύ των ανθρώπων δεν υπάρχει. Ο καθένας συνθλίβει τον πλησίον του με καταπίεση· ετοιμάζουν τα χέρια τους για το κακό». Και τον Ψαλμωδό, ομοίως, να λέει για εμάς: «Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος· διότι λιγόστεψαν οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων», και τα λοιπά.

Ψαλμός ια'. Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης. «Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος, διότι ελαττώθηκαν οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων». Αυτά τα λέει ο Χριστός προς τον Πατέρα δια στόματος του Δαβίδ. Διότι αυτό δηλώνει και η επιγραφή «Υπέρ της ογδόης», δηλαδή της Κυριακής, κατά την οποία αναστήθηκε ο Χριστός εκ νεκρών. Διότι έβδομη ημέρα είναι το Σάββατο, και όγδοη η Κυριακή. Λέγοντας «Σώσε με», Πατέρα, σύμφωνα με την ανθρώπινη φύση, επειδή εξέλιπε η οσιότητα από τους Ιουδαίους, επειδή εξαλείφθηκαν «οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων», δηλαδή των Ιουδαίων. «Μάταια λόγια μίλησε ο καθένας προς τον πλησίον του» εναντίον μου. «Με χείλη δόλια μίλησαν από την καρδιά τους, και με την καρδιά τους μίλησαν κακά», μελετώντας σφαγή. «Είθε να εξολοθρεύσει ο Κύριος όλα τα δόλια χείλη και την αλαζονική γλώσσα», «αυτούς που είπαν: Τη γλώσσα μας θα την κάνουμε μεγάλη, τα χείλη μας είναι δικά μας», ώστε με τα δικά μας λόγια να κυριαρχούμε λέγοντας αυτά που εμείς νομίζουμε.