Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 11:4

Χείλη δόλια στην καρδιά. Διότι, ενώ τον αποκαλούσαν διδάσκαλο και αγαθό, άλλα σχεδίαζαν για αυτόν. Θα εξολοθρεύσει ο Κύριος όλα τα δόλια χείλη, τη μεγαλόστομη γλώσσα. Διότι πώς να μην είναι μεγαλόστομη εκείνη η γλώσσα που τόλμησε να πει στον Σωτήρα: Με ποια εξουσία τα κάνεις αυτά; Και ποιος σου έδωσε αυτή την εξουσία;

Διότι, πόσα στάδια είναι η γη ή η θάλασσα, και πόσα από τα άστρα κινούνται, και πόσο το ένα ξεπερνά το άλλο σε ταχύτητα, εάν δεν γνωρίζουμε την αλήθεια για αυτά, σε τίποτα δεν θα μας εμποδίσει στο να επιτύχουμε τη μακαριότητα των επαγγελιών. Ίσως όμως ο λόγος μάς παρουσιάζει και κάτι τέτοιο, ότι τα σχετικά με την αλήθεια, δηλαδή τα μυστικά, δεν πρέπει να λέγονται στον καθένα, αλλά στον πλησίον· δηλαδή, να μην τα φανερώνουμε στους τυχόντες, αλλά σε εκείνους που έχουν κοινωνήσει τα μυστήρια. Εάν δε ο Κύριός μας είναι η αλήθεια, ας έχει ο καθένας μας αυτήν την αλήθεια αποτυπωμένη και σαν σφραγισμένη μέσα στην καρδιά του· για την οποία ομιλώντας μέσα στις καρδιές μας, ας μη νοθεύουμε τον λόγο του Ευαγγελίου, όταν αναγγέλλουμε το κήρυγμα στους πλησίον μας. «Αυτός που δεν δολιεύθηκε με τη γλώσσα του». Σε πολλά σημεία της Γραφής ο δόλος καταδικάζεται ως εχθρός του Θεού. «Είθε να εξολοθρεύσει ο Κύριος», λέει, «όλα τα δόλια χείλη»· και, «Δόλος υπάρχει στην καρδιά εκείνων που μηχανεύονται τα κακά». Κάθε τι το ανώτερο λέγεται ότι νοθεύεται με την ανάμειξή του με το κατώτερο, όπως ο οίνος νοθεύεται όταν αναμειγνύεται με κατώτερης ποιότητας οίνο ή όταν του προσθέτουν νερό· και ο χρυσός νοθεύεται με την ανάμειξή του με άργυρο και χαλκό· έτσι και η αλήθεια νοθεύεται, όταν στους άγιους λόγους συμπλέκονται οι πιο βλάσφημοι.

Και πάλι: «Είθε να εξολοθρεύσει ο Κύριος όλα τα δόλια χείλη, την αλαζονική γλώσσα, εκείνους που είπαν: Τη γλώσσα μας θα μεγαλύνουμε, τα χείλη μας είναι δικά μας· ποιος είναι κύριός μας; Εξαιτίας της ταλαιπωρίας των φτωχών και του στεναγμού των πενήτων τώρα θα αναστηθώ, λέγει ο Κύριος· θα προσφέρω σωτηρία, θα ενεργήσω με παρρησία γι' αυτήν». Διότι ο Χριστός ανήκει στους ταπεινόφρονες, όχι σε αυτούς που υψώνονται πάνω από το ποίμνιό του.

Ή, λοιπόν, ας αποτολμήσουν οι αντίπαλοι να πουν ότι δεν ενυπάρχουν φυσικώς στον Υιό τα πλεονεκτήματα που υπερβαίνουν την κτίση, ώστε να ελεγχθούν πιο φανερά καθώς βλασφημούν, και να ακούσουν από όλους το: «Είθε να εξολοθρεύσει ο Κύριος όλα τα δόλια χείλη, τη μεγαλορρήμονα γλώσσα», ή αν ομολογούν σαφώς ότι του ενυπάρχουν ουσιωδώς τα αγαθά, ας μην συνάπτουν με Αυτόν σε κατά φύση ενότητα την κτίση, η οποία δεν έχει έτσι τα πράγματα, όπως μόλις αποδείξαμε. Άλλο. Εάν δεν είναι μόνο ο Λόγος του Θεού το αληθινό φως, αλλά έχει και η κτίση το να είναι αληθινό φως, όπως ακριβώς Αυτός, για ποια αιτία λέει «Εγώ είμαι το φως του κόσμου;» Ή πώς θα ανεχτούμε να απογυμνώνει τη φύση από το άριστο πλεονέκτημα, εάν πράγματι είναι δυνατόν και εμείς να είμαστε αληθινό φως, εφόσον το κατέχει αυτό και η γενητή ουσία; Αν όμως αληθεύει ο Μονογενής λέγοντας «Εγώ είμαι το φως του κόσμου», η κτίση προφανώς κατά σχέση προς Αυτόν, και όχι διαφορετικά, θα είναι φως. Και αν συμβαίνει αυτό, δεν είναι ομοφυής με Αυτόν. Άλλο. Εάν δεν είναι μόνο ο Υιός αληθινά φως, αλλά υπάρχει αυτό και στα δημιουργήματα, τι άραγε θα πούμε, όταν μας γράφει ο σοφότατος Πέτρος: «Εσείς όμως είστε γένος εκλεκτό, βασίλειο ιεράτευμα, έθνος άγιο, λαός τον οποίο ο Θεός έκανε δικό Του, για να εξαγγείλετε τις αρετές Εκείνου που σας κάλεσε από το σκοτάδι στο θαυμαστό του φως;»

Ελαττώθηκαν, λοιπόν, οι αλήθειες ανάμεσά τους. <Μάταια μίλησε ο καθένας προς τον πλησίον του.> (A f. 78.) Αυτό είναι αληθές και για τους Ιουδαίους· ο καθένας μίλησε μάταια προς τον πλησίον του, συγκεντρώνοντας τις επιβουλές εναντίον του Σωτήρα μας. Και οι ποιητές και οι λογογράφοι των Ελλήνων, χωρίς να φροντίσουν με κανέναν τρόπο να πουν την αλήθεια, συνέθεσαν αβασάνιστα ό,τι τους φαινόταν σωστό, έχοντας έναν μόνο σκοπό, να κάνουν επίδειξη γλώσσας. <Είθε να εξολοθρεύσει ο Κύριος όλα τα δόλια χείλη, την αλαζονική γλώσσα.> (A f. 79.) Κατά δε αναγωγή, πώς να μην είναι αλαζονική εκείνη η γλώσσα που τόλμησε να πει στον Σωτήρα: «Με ποια εξουσία τα κάνεις αυτά; Και ποιος σου έδωσε αυτή την εξουσία;» Δείγμα της τόλμης των Ιουδαίων είναι και το να λένε: «Τα χείλη μας είναι δικά μας· ποιος είναι Κύριός μας;», επειδή εκείνοι θεωρούσαν ότι έχουν την εξουσία να πουν ό,τι ήθελαν εναντίον του Σωτήρα. <Τα χείλη μας είναι δικά μας.> (E f. 19 b.) Δηλαδή, εμείς έχουμε γίνει εφευρέτες της καλλιέπειας. <Ένεκα της ταλαιπωρίας των φτωχών.> (A f. 79 b.) Αποσύρεται λοιπόν εδώ το πρόσωπο αυτών που ικετεύουν· και ο ίδιος, που δέχεται τις δεήσεις, αποκρίνεται, υποσχόμενος σε αυτούς που ζητούν την έλευσή του και την παροχή της βοήθειάς του.

Ας εξολοθρεύσει ο Κύριος όλα τα δόλια χείλη, κάθε μεγαλόστομη γλώσσα. Εκείνους που είπαν: «Τη γλώσσα μας θα τη μεγαλύνουμε, τα χείλη μας μάς ανήκουν· ποιος είναι Κύριός μας;». Διότι ήταν έργο του Θεού, και όχι ανθρώπου, το να υπερισχύσει απέναντι στην κακία τους και να σβήσει τους λόγους που βλασφημούσαν τον Ιησού. Όπως ακριβώς ο Φαραώ που είπε: «Δεν γνωρίζω τον Κύριο», έτσι και αυτοί λένε: «Ποιος είναι Κύριός μας;», επειδή νόμισαν ότι έχουν την εξουσία μέσω των δικών τους λόγων να σβήσουν τη διδασκαλία του Σωτήρα, ωσάν να ήταν εντελώς αυτεξούσιοι. Αυτά δε τα χείλη ήταν των Φαρισαίων και των Σαδδουκαίων, οι οποίοι πλησίαζαν με υποκρισία τον Σωτήρα, αποκαλώντας τον Ραββί, ενώ κρυφά ραδιουργούσαν εναντίον του. Μεγαλορρήμονες δε ήταν οι πρεσβύτεροι και οι αρχιερείς του λαού, οι οποίοι τολμούσαν να ανακρίνουν τον Σωτήρα και να του λένε: «Με ποια εξουσία τα κάνεις αυτά, και ποιος σου έδωσε αυτή την εξουσία;».

Στην επακόλουθη νίκη, θα θυμηθείς και πάλι την Όγδοη, κατά την οποία εξολοθρεύεται μεν η μεγαλόστομη γλώσσα, τα δόλια χείλη και η μανία εναντίον του Θεού· θα διαφυλαχθούν δε από τη γενεά αυτή και στον αιώνα όσοι δεν συμπεριπατούν στον κύκλο της ασέβειας, αλλά παραμένουν προσκολλημένοι στην ευθεία, την οποία εγκαινίασε για εμάς ο Θεός ως οδό νέα και ζώσα. Και προς τι η ανάγκη να διεξέλθουμε το καθένα ξεχωριστά, εφόσον αυτή η προσέγγιση σου προδεικνύει επαρκώς την πρόοδο προς τα ανώτερα μέσω της τάξεως και της επιγραφής των ψαλμών; Καθώς, προς μια τέτοια κατανόηση, διόλου μικρή δεν είναι για εμάς η συμβολή της ερμηνείας των επιγραφών, η οποία παρουσιάστηκε στους προηγούμενους λόγους.

«Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης». Κατά τη συντέλεια των αιώνων, υπέρ του μέλλοντος αιώνος, η προφητεία φανερώθηκε στον Δαβίδ (φανέρωσε την ωδή), ώστε ο καθένας να ετοιμάζεται για το μέλλον. διότι έβδομος είναι ο παρών αιώνας και όγδοος ο μέλλων. Αλλά αναφέρεται και στην ανάσταση του Χριστού. διότι τυγχάνει να είναι η όγδοη ημέρα, και ταυτόχρονα όγδοη και πρώτη. «Σώσον με, Κύριε». Ο Χριστός αναφωνεί για τον λαό των Ιουδαίων, ότι δεν υπήρχε ανάμεσά τους κανείς που να έχει σύνεση προς τον Θεό. υπαινίσσεται επίσης και τον ένδοξο θάνατο του Κυρίου (του Θεού) ημών. «Επειδή λιγόστεψαν». Διότι, αφού εγκατέλειψαν την αλήθεια οι Ιουδαίοι, μηχανεύτηκαν ψεύδη εναντίον του Χριστού. «Μάταια μίλησε». Δηλαδή μάταια συσκέφθηκαν (μίλησαν) μεταξύ τους εναντίον του Χριστού, [σπεύδοντας να βλάψουν την αλήθεια]. «Χείλη δόλια». Διότι και μεταξύ τους μιλούσαν με δόλο. και ο καθένας μέσα του απεργαζόταν το κακό. «Θα εξολοθρεύσει». Διότι έκρινε τους λογισμούς τους, εμβατεύοντας στις σκέψεις τους ως Θεός. «Και γλώσσα». Δηλαδή αλαζονική. διότι την κινούσαν εναντίον του Θεού. «Εκείνους που είπαν». Δηλαδή, ας την υψώσουμε. «Τα χείλη ημών». Μέμφεται εδώ τους άρπαγες και τους πλεονέκτες, οι οποίοι ούτε την πτώση των φτωχών ούτε τον στεναγμό των πενήτων σπλαχνίζονται (σπλαχνιζόμενοι).

Δηλαδή, αυτό που οικοδομεί τον πλησίον, αυτό μόνο να λες, και τίποτα το περιττό. Γ'. Διότι γι' αυτόν τον λόγο σου έδωσε ο Θεός στόμα και γλώσσα, για να Τον ευχαριστείς, για να οικοδομείς τον πλησίον· επομένως, εάν καταστρέφεις την οικοδομή, είναι προτιμότερο να σιωπάς και να μη μιλάς ποτέ. Διότι και τα χέρια του τεχνίτη, εάν αντί να κατασκευάζουν τους τοίχους έμαθαν να τους γκρεμίζουν, θα ήταν δίκαιο να αποκοπούν. Γι' αυτό και ο Ψαλμωδός λέει τα εξής: «Θα εξολοθρεύσει ο Κύριος όλα τα δόλια χείλη». Αυτό είναι η αιτία όλων των κακών, το στόμα· ή μάλλον όχι το στόμα, αλλά εκείνοι που το χρησιμοποιούν κακώς. Από εδώ προέρχονται ύβρεις, λοιδορίες, βλασφημίες, αναζωπυρώσεις των ηδονών, φόνοι, μοιχείες, κλοπές· τα πάντα γεννιούνται από αυτό. Και πώς, θα ρωτήσει κάποιος, οι φόνοι;

Κάτι τέτοιο αναφέρει και ο Παύλος, λέγοντας: «Μη λέτε ψέματα ο ένας στον άλλον». Και το πιο φοβερό βέβαια είναι ότι όλοι ήταν διεφθαρμένοι. Γι' αυτό δεν είπε «ο τάδε και ο τάδε», αλλά «ο καθένας». Διότι η κακία δεν ήταν απλώς επιφανειακή, αλλά προερχόταν από βαθιά και από την καρδιά. Η φράση «με καρδιά και με καρδιά», την οποία ένας άλλος ερμηνευτής απέδωσε «με διαφορετική και διαφορετική καρδιά», ειπώθηκε για να διδάξει ότι υπάρχει πολλή διπροσωπία στην καρδιά τους. Αυτό είναι πιο οδυνηρό από όλους τους εχθρούς. Διότι οι μεν εχθροί είναι φανεροί και γνωστοί, γι' αυτό και μπορεί κανείς να φυλαχθεί εύκολα από αυτούς· αυτοί όμως, επειδή προβάλλουν άλλο προσωπείο ενώ στην πραγματικότητα είναι κάτι άλλο, γίνονται δύσκολα αντιληπτοί από τα θύματα της επιβουλής τους, και είναι πολύ πιο επικίνδυνοι από εκείνους που κρύβουν τα ξίφη τους. Θα εξολοθρεύσει ο Κύριος όλα τα δόλια χείλη και την αλαζονική γλώσσα, εκείνους που είπαν: «Τη γλώσσα μας θα τη μεγαλύνουμε». Άλλος ερμηνευτής λέει: «Θα επιβληθούμε». «Τα χείλη μας είναι στην εξουσία μας». Άλλος λέει: «Είναι μαζί μας. Ποιος είναι κύριός μας;» Και άλλος λέει: «Ποιος θα μας εξουσιάσει;» Είδες τη στοργή του Προφήτη, πώς προσεύχεται υπέρ αυτών; Διότι τα λόγια του δεν στρέφονται εναντίον τους, αλλά είναι υπέρ αυτών. Επειδή δεν ζήτησε να καταστραφούν εκείνοι, αλλά να αφανιστεί η κακία. Διότι δεν είπε «Θα εξολοθρεύσει ο Κύριος αυτούς», αλλά «Τα χείλη τα δόλια».

Ο σοφός άνθρωπος, ακόμη και όταν σιωπά, τιμά τον Θεό, γνωρίζοντας τον λόγο για τον οποίο σιωπά. Προφύλαξέ με, παρακαλώ, από τον άνθρωπο που έχει ακατάστατη γλώσσα. Διότι το γλίστρημα της γλώσσας είναι χειρότερο από το γλίστρημα των ποδιών. ΤΙΤΛΟΣ ΙΕʹ. — Περί εκείνων που δεν φυλάσσουν τη γλώσσα τους. «Από κάθε άδικο λόγο να απομακρύνεσαι.» «Από τη μάστιγα της γλώσσας θα σε κρύψει.» «Τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους.» «Θα εξολοθρεύσει ο Κύριος όλα τα δόλια χείλη και τη γλώσσα που μιλά αλαζονικά.» «Ακόνισαν τη γλώσσα τους σαν του φιδιού. Ο φλύαρος άνθρωπος δεν θα προκόψει πάνω στη γη.» «Το στόμα σου πλεόνασε σε κακία, και η γλώσσα σου ύφαινε δολιότητα.» «Κύριε, λύτρωσε την ψυχή μου από άδικα χείλη και από δόλια γλώσσα.» «Ισχυρή παγίδα για τον άνθρωπο είναι τα ίδια του τα χείλη· και αιχμαλωτίζεται από τα λόγια του ίδιου του του στόματος.» «Εκείνος που δεν βάζει φραγμό στα χείλη του και μιλά διεστραμμένα, θα υποσκελιστεί.» «Ο λυπηρός λόγος εγείρει οργή. Ο δίγλωσσος άνθρωπος αποκαλύπτει τα μυστικά στο συνέδριο. Το στόμα των άφρονων αναγγέλλει κακά.» «Ο διεστραμμένος φέρνει την απώλεια με το ίδιο του το στόμα.» «Ο άνθρωπος με ευμετάβολη γλώσσα θα πέσει σε συμφορές.» «Τα χείλη του άφρονα τον οδηγούν στο κακό, και το θρασύ στόμα του προσκαλεί τον θάνατο. Το στόμα του άφρονα τον συντρίβει, και τα χείλη του γίνονται παγίδα για την ψυχή του.» «Βαθύς λάκκος είναι το στόμα του παράνομου· και εκείνος που έχει μισηθεί από τον Κύριο θα πέσει μέσα σε αυτόν.» «Με πολλά ξύλα φουντώνει η φωτιά· και το στόμα χωρίς φραγμό προκαλεί ακαταστασίες.» «

ΤΙΤΛΟΣ ΙΗ΄. — Περί επιλήψιμου βίου, απειθών και ανυπότακτων πανούργων, και εκείνων που έχουν απορριπτέο ήθος. «Εάν πορεύεστε απέναντί μου με τρόπο πλάγιο, θα πορευθώ και εγώ μαζί σας με πλάγια οργή, και θα σας πατάξω για τις αμαρτίες σας.» «Αυτός που ματαιώνει τα σχέδια των πανούργων, και τα χέρια τους δεν θα κατορθώσουν τίποτα το αληθινό.» «Ο Κύριος θα εξολοθρεύσει όλα τα δόλια χείλη.» «Το στόμα σου πλεόνασε σε κακία, και η γλώσσα σου ύφαινε δόλους.» «Άνδρες αιμοχαρείς και δόλιοι δεν θα ζήσουν ούτε τις μισές τους ημέρες.» «Κύριε, λύτρωσε την ψυχή μου από άδικα χείλη, και από δόλια γλώσσα.» «Από άδικο και δόλιο άνδρα λύτρωσέ με.» «Η διεστραμμένη καρδιά μηχανεύεται κακά· σε κάθε καιρό ένας τέτοιος άνθρωπος προκαλεί ταραχές στην πόλη.»

«Και τον έβγαλαν έξω από την πόλη, και τον λιθοβόλησαν με πέτρες, και πέθανε.» «Θα εξολοθρεύσεις όλους όσοι λένε ψέματα.» «Ο Κύριος θα εξολοθρεύσει όλα τα δόλια χείλη.» «Εκείνος που μιλάει με αδικία δεν στάθηκε ορθός μπροστά στα μάτια μου.» «Όποιος στηρίζεται σε ψέματα, αυτός θα ποιμάνει ανέμους· και ο ίδιος θα κυνηγάει φτερωτά πουλιά.» «Βδέλυγμα για τον Κύριο είναι τα ψεύτικα χείλη.» «Εκείνος που συγκεντρώνει θησαυρούς με ψεύτικη γλώσσα, κυνηγάει μάταια πράγματα, και οδηγείται σε παγίδες θανάτου.» «Η ψεύτικη γλώσσα μισεί την αλήθεια.» «Τον μάταιο και ψεύτικο λόγο απομάκρυνέ τον από εσένα.» «Ο ψευδομάρτυρας θα καταστραφεί.» «Μην γίνεσαι ψευδομάρτυρας εναντίον του συμπολίτη σου.» «Η συκοφαντία παραφρονεί τον σοφό, και καταστρέφει το σθένος της καρδιάς του.» «Το στόμα που λέει ψέματα θανατώνει την ψυχή.» «Να μην αγαπάτε τον ψεύτικο όρκο· διότι αυτά τα εμίσησα, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ.» «Σηκώθηκαν οι δύο πρεσβύτεροι ανάμεσα στον λαό, και έβαλαν τα χέρια τους πάνω στο κεφάλι της Σωσάννας.»

Ψαλμός ια'. Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης. «Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος, διότι ελαττώθηκαν οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων». Αυτά τα λέει ο Χριστός προς τον Πατέρα δια στόματος του Δαβίδ. Διότι αυτό δηλώνει και η επιγραφή «Υπέρ της ογδόης», δηλαδή της Κυριακής, κατά την οποία αναστήθηκε ο Χριστός εκ νεκρών. Διότι έβδομη ημέρα είναι το Σάββατο, και όγδοη η Κυριακή. Λέγοντας «Σώσε με», Πατέρα, σύμφωνα με την ανθρώπινη φύση, επειδή εξέλιπε η οσιότητα από τους Ιουδαίους, επειδή εξαλείφθηκαν «οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων», δηλαδή των Ιουδαίων. «Μάταια λόγια μίλησε ο καθένας προς τον πλησίον του» εναντίον μου. «Με χείλη δόλια μίλησαν από την καρδιά τους, και με την καρδιά τους μίλησαν κακά», μελετώντας σφαγή. «Είθε να εξολοθρεύσει ο Κύριος όλα τα δόλια χείλη και την αλαζονική γλώσσα», «αυτούς που είπαν: Τη γλώσσα μας θα την κάνουμε μεγάλη, τα χείλη μας είναι δικά μας», ώστε με τα δικά μας λόγια να κυριαρχούμε λέγοντας αυτά που εμείς νομίζουμε.