Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 11:6

Η τρίτη και η όγδοη της αναστάσεως, όταν συνενωθούν, σχηματίζουν τον αριθμό έντεκα. Στον προκείμενο ενδέκατο ψαλμό φέρεται η ανάσταση του Κυρίου· διότι σε αυτόν υποσχέθηκε ο Δεσπότης να αναστηθεί, λέγοντας: «Εξαιτίας της ταλαιπωρίας των φτωχών και του στεναγμού των πενήτων, τώρα θα αναστηθώ, λέει ο Κύριος». Επειδή, λοιπόν, η τρίτη και η όγδοη αποτελούν εικόνες της αναστάσεως, και η τρίτη και η όγδοη σχηματίζουν τον ενδέκατο αριθμό, γι' αυτό ο ψαλμός της αναστάσεως έχει τεθεί ως ενδέκατος: «Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης· ψαλμός τω Δαβίδ» ενδέκατος. Εάν λοιπόν ρωτήσει ο Ιουδαίος: «Γιατί αποκαλείς την ανάσταση όγδοη;», απάντησε: «Επειδή ο δικός σου προφήτης με δίδαξε να επιγράψω τον ψαλμό της αναστάσεως “υπέρ της ογδόης”».

Όπως λοιπόν εκείνοι που ανοίγουν τις διαθήκες λύνουν πρώτα τις σφραγίδες και έπειτα διαβάζουν το έγγραφο, έτσι και εκείνοι που διαβάζουν και ερμηνεύουν τους ψαλμούς, αναπτύσσουν πρώτα τις επιγραφές και έπειτα ερευνούν τα κείμενα που περιέχονται σε αυτούς. Επειδή λοιπόν ο προκείμενος ψαλμός φέρει την επιγραφή «υπέρ της ογδόης», ελάτε να παρακαλέσουμε τον Κύριο που αναστήθηκε κατά την όγδοη ημέρα, ώστε να αναστήσει και να διεγείρει τη διάνοιά μας, η οποία κείτεται σαν σε τάφο και χώμα μέσα στην κατήφεια και τη σκυθρωπότητα, για να μπορέσουμε, αφού αναστηθούμε και ξυπνήσουμε, να δούμε τα μυστήρια της ογδόης. «Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης· ψαλμός τω Δαυίδ». Και γιατί τοποθετείται για δεύτερη φορά ο ψαλμός υπέρ της ογδόης; Η όγδοη φανερώνει την ανάσταση· και εμείς ανασταινόμαστε δύο φορές, μία φορά μέσω του βαπτίσματος από τα νεκρά έργα και μία φορά κατά τη συντέλεια. Γι' αυτό ο έκτος ψαλμός φανέρωνε την ανάσταση μέσω του λουτρού: «Θα λούζω κάθε νύχτα την κλίνη μου»· ο ενδέκατος όμως την εκ νεκρών ανάσταση του Κυρίου: «Εξαιτίας της ταλαιπωρίας των φτωχών και του στεναγμού των πενήτων, τώρα θα αναστηθώ. Εγώ θα λούζω κάθε νύχτα την κλίνη μου», επειδή είναι πολλά τα βαπτίσματα του νόμου. Είναι αναγκαίο να πούμε τι σημαίνει το τέλος και τι η όγδοη, την οποία ο ίδιος ο Θεός θέσπισε να μνημονεύεται στο βιβλίο του νόμου.

«Και κατά την όγδοη ημέρα θα υπάρχει εξόδιο για εσάς· κανένα λατρευτικό έργο δεν θα κάνετε κατ' αυτήν». Επειδή, λοιπόν, το τέλος της επταήμερης εορτής ονομαζόταν εξόδιο και ημέρα ελεύθερη από έργα, προείδε δε ο προφήτης ότι ο Ισραήλ κατά την εορτή του Πάσχα θα σταυρώσει τον Κύριο της εορτής, ενώ κατά την εορτή της Πεντηκοστής θα υβρίσει τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος, αποκαλώντας τους αποστόλους γεμάτους από γλεύκος, και κατά την εορτή της Σκηνοπηγίας θα ζητήσουν να λιθοβολήσουν τον Χριστό. Επειδή, λοιπόν, θα αναστηθούν οι δίκαιοι «εις ζωήν αιώνιον», οι δε ασεβείς «εις αισχύνην και ονειδισμόν αιώνιον», και όγδοη είναι η ανάσταση κατά την οποία αναστήθηκε ο Κύριος, παρακαλεί «υπέρ της ογδόης», δηλαδή υπέρ της εκ νεκρών αναστάσεώς του, ώστε να αναστηθεί μαζί με τους οσίους και όχι μαζί με τους ανόσιους και ασεβείς. «Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης. Σώσον με, Κύριε, ότι εκλέλοιπεν όσιος». Και το ότι η όγδοη είναι ημέρα της αναστάσεως, καταγράφεται ως εξής: «Νυν αναστήσομαι, λέγει Κύριος».

«Εξαιτίας της ταλαιπωρίας των πτωχών». Ονομάζει δε πτωχούς και πένητες εκείνους που είναι πτωχοί κατά το πνεύμα· των οποίων τον στεναγμό αφού άκουσε, λέει: «Θα εγερθώ». «Θα προσφέρω σωτηρία, θα μιλήσω με παρρησία για αυτήν». Δηλαδή, θα καταστήσω σε όλους φανερό το σωτήριο έργο, το οποίο και θα φροντίσω να γίνει ξακουστό. Διότι αυτό κηρύχθηκε σε όλη τη γη.

Και πάλι: «Είθε να εξολοθρεύσει ο Κύριος όλα τα δόλια χείλη, την αλαζονική γλώσσα, εκείνους που είπαν: Τη γλώσσα μας θα μεγαλύνουμε, τα χείλη μας είναι δικά μας· ποιος είναι κύριός μας; Εξαιτίας της ταλαιπωρίας των φτωχών και του στεναγμού των πενήτων τώρα θα αναστηθώ, λέγει ο Κύριος· θα προσφέρω σωτηρία, θα ενεργήσω με παρρησία γι' αυτήν». Διότι ο Χριστός ανήκει στους ταπεινόφρονες, όχι σε αυτούς που υψώνονται πάνω από το ποίμνιό του.

Διότι πλέον έχουν ονομαστεί τέκνα της απώλειας, υιοί της γέεννας. Αλλά όταν, λέει, αναδείξω τον Ελιακείμ (του οποίου το όνομα ερμηνεύεται ανάσταση του Θεού· διότι έχει εγερθεί για τη βοήθειά μας ο Λόγος, όντας Θεός, ο οποίος και από παλιά έλεγε: «Εξαιτίας της ταλαιπωρίας των φτωχών και του στεναγμού των πενήτων τώρα θα εγερθώ», λέει ο Κύριος), τότε, λέει, καθένας που είναι ένδοξος μέσα στον οίκο του πατέρα του θα έχει την πεποίθησή του σε αυτόν. Και ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι ο οίκος του Πατέρα του Χριστού, παρά η Εκκλησία;

Θα θεωρήσουμε πάλι ότι αυτός έχει εγερθεί από τις άγιες νεφέλες του, σαν να έχει έλθει από την παλαιά ηρεμία και σιωπή σε κίνηση φροντίδας για εμάς, έχοντας βέβαια γεννηθεί από το σπέρμα των αγίων, του Αβραάμ, του Ιεσσαί και του Δαβίδ, και όσων συγκαταλέγονται στη γενεαλογία τους, τους οποίους ονομάζει και νεφέλες, επειδή ο νους των αγίων υψώνεται, και αποστρέφονται τα επίγεια και το χαμερπές φρόνημα, και αναζητούν μάλλον τα άνω και τα επουράνια, αλλά και επειδή, σε ρόλο νεφελών, ποτίζουν τους άλλους με τις νοητές βροχές. Και ότι δεν είναι παράλογο να εννοήσουμε την ανάσταση (δηλαδή την έγερση) στο σημείο αυτό ως την κίνηση της άρρητης φύσης προς τη φροντίδα, θα μας το επιβεβαιώσει πάλι ο ίδιος ο Σωτήρας, λέγοντας μέσω της φωνής του ψαλμωδού τα εξής: «Ένεκα της ταλαιπωρίας των φτωχών και του στεναγμού των πενήτων τώρα θα αναστηθώ, λέει ο Κύριος». Εγέρθηκε λοιπόν, δηλαδή κινήθηκε πλέον προς βοήθεια εκείνων που διαβιούσαν άθλια πάνω στη γη. Και αυτός είναι η λύτρωση των πάντων, και το τέλος της αρχαίας κατάρας, και η αρχή κάθε αγαθού, και ο χορηγός της ελπίδας για τον μέλλοντα αιώνα. <Και μου έδειξε ο Κύριος τον Ιησού, τον μέγα ιερέα, να στέκεται μπροστά στο πρόσωπο του αγγέλου του Κυρίου, και ο διάβολος στεκόταν στα δεξιά του για να του εναντιωθεί.>

Ελαττώθηκαν, λοιπόν, οι αλήθειες ανάμεσά τους. <Μάταια μίλησε ο καθένας προς τον πλησίον του.> (A f. 78.) Αυτό είναι αληθές και για τους Ιουδαίους· ο καθένας μίλησε μάταια προς τον πλησίον του, συγκεντρώνοντας τις επιβουλές εναντίον του Σωτήρα μας. Και οι ποιητές και οι λογογράφοι των Ελλήνων, χωρίς να φροντίσουν με κανέναν τρόπο να πουν την αλήθεια, συνέθεσαν αβασάνιστα ό,τι τους φαινόταν σωστό, έχοντας έναν μόνο σκοπό, να κάνουν επίδειξη γλώσσας. <Είθε να εξολοθρεύσει ο Κύριος όλα τα δόλια χείλη, την αλαζονική γλώσσα.> (A f. 79.) Κατά δε αναγωγή, πώς να μην είναι αλαζονική εκείνη η γλώσσα που τόλμησε να πει στον Σωτήρα: «Με ποια εξουσία τα κάνεις αυτά; Και ποιος σου έδωσε αυτή την εξουσία;» Δείγμα της τόλμης των Ιουδαίων είναι και το να λένε: «Τα χείλη μας είναι δικά μας· ποιος είναι Κύριός μας;», επειδή εκείνοι θεωρούσαν ότι έχουν την εξουσία να πουν ό,τι ήθελαν εναντίον του Σωτήρα. <Τα χείλη μας είναι δικά μας.> (E f. 19 b.) Δηλαδή, εμείς έχουμε γίνει εφευρέτες της καλλιέπειας. <Ένεκα της ταλαιπωρίας των φτωχών.> (A f. 79 b.) Αποσύρεται λοιπόν εδώ το πρόσωπο αυτών που ικετεύουν· και ο ίδιος, που δέχεται τις δεήσεις, αποκρίνεται, υποσχόμενος σε αυτούς που ζητούν την έλευσή του και την παροχή της βοήθειάς του.

Και πένητες ονομάζει τους πτωχούς τω πνεύματι, των οποίων τον στεναγμό αφού άκουσε, θα εγερθώ, λέγει. <Τώρα θα εγερθώ, λέγει ο Κύριος· θα επιφέρω σωτηρία, θα ενεργήσω με παρρησία σε αυτήν.> (B f. 44 b.) Λέει ότι θα εγερθεί· και βέβαια δεν ισχυριζόμαστε καθόλου ότι η ανάσταση αυτή, δηλαδή η έγερση, είναι σωματική, αλλά ότι σημαίνει την απόφαση να δώσει πλέον, επειδή το επιθυμεί, χείρα σωτήρια σε εκείνους που υποφέρουν. (A f. 79 b.) Κατά δε αναγωγή, έγινε σε όλους φανερή η σωτηρία μέσω του Χριστού, και ακούστηκε σε όλους· διότι κηρύχθηκε σε όλη τη γη με παρρησία. <Τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά, ασήμι δοκιμασμένο στο πυρ.> (B f. 44 b, K f. 42.) Δηλαδή καθαγιαστικά· διότι δεν πάσχουν κατά κανέναν τρόπο, αλλά είναι τόσο λαμπρά και καθαρισμένα, ώστε να μοιάζουν με ασήμι, δοκιμασμένο στο πυρ όχι μόνο μία φορά, αλλά πάρα πολλές· διότι αυτό νομίζω ότι δηλώνει το «επταπλασίως». Τα λόγια του Σωτήρος, λοιπόν, είναι δοκιμασμένα για τους ανθρώπους πάνω στη γη. (A f. 80.) Τους Ιουδαίους, όμως, τους ονειδίζει μέσω του Ησαΐα, λέγοντας: «Το ασήμι σας είναι κίβδηλο», δηλαδή, ο λόγος της πίστεως είναι παραποιημένος και κίβδηλος, μη διασώζοντας τον ακριβή χαρακτήρα της βασιλικής εικόνας. <Συ, Κύριε, θα μας φυλάξεις και θα μας διατηρήσεις.> (A f. 80.) Κατά δε αναγωγή, ο Προφήτης εύχεται να λυτρωθεί από τη γενεά των Ιουδαίων της εποχής του Σωτήρος, την άπιστη, φόνισσα και μοιχαλίδα. <Ολόγυρα οι ασεβείς περιπατούν.> (A f. 80.)

Ο Χριστός προπορεύεται από εμάς σύμφωνα με τους τρόπους που αναφέραμε μόλις τώρα· και επιπλέον, εκπληρώνοντας την ανάγκη του μεσίτη, γίνεται παράκλητος προς τον Πατέρα και ιλασμός υπέρ ημών, όπως ακριβώς και παλαιά ο Μωυσής· ο οποίος, όταν σήκωνε την κιβωτό, έλεγε: «Εξεγέρθητι, Κύριε, ας διασκορπιστούν οι εχθροί σου, και ας φύγουν όλοι όσοι σε μισούν·» όταν δε την κατέβαζε: «Επίστρεψε, Κύριε, στις χιλιάδες και τις μυριάδες του Ισραήλ.» Διότι, όταν εγέρθηκε για να μας βοηθήσει ο Μονογενής και αυτός που έλεγε παλαιότερα δια της φωνής του Ψαλμωδού: «Εξαιτίας της ταλαιπωρίας των φτωχών και του στεναγμού των πενήτων, τώρα θα αναστηθώ, λέει ο Κύριος·» τότε έπεσαν οι εχθροί, και έφυγαν εκείνοι που αντιστέκονταν και μάχονταν εναντίον της θείας δόξας. Διότι θριάμβευσε στον σταυρό εναντίον των αρχών και των εξουσιών· και με τον θάνατό του κατήργησε τον άρχοντα του αιώνος τούτου, σύμφωνα με τα γεγραμμένα· αναπαύοντας δε, κατά κάποιον τρόπο, και φέρνοντας εις πέρας ολόκληρη την οικονομία δια της εκ νεκρών αναστάσεως και της πορείας του προς τα άνω προς τον Πατέρα, έστρεψε προς τον εαυτό του ολόκληρη τη γη, και έκανε δικούς του προσκυνητές χιλιάδες και μυριάδες ανθρώπους· «Διότι όταν, έλεγε, υψωθώ από τη γη, θα τους ελκύσω όλους προς τον εαυτό μου.» Συνεπώς, η προσευχή του Μωυσή θα μπορούσε να είναι τύπος της μεσιτείας του Χριστού, σύμφωνα τουλάχιστον με την ανθρώπινη φύση, εφόσον προσεύχεται και ζητά για εμάς τα καλύτερα από τον Θεό και Πατέρα.

Λέει, λοιπόν, πρώτα στον ενδέκατο ψαλμό: εξαιτίας της ταλαιπωρίας των φτωχών και του στεναγμού των πενήτων τώρα θα αναστηθώ, λέει ο Κύριος. Αλλά ακόμη και αυτό θεωρείται από κάποιους αμφίβολο. Διότι πολλές φορές εγείρεται και με οργή, για να λάβει εκδίκηση από τους εχθρούς.

Και πάλι: Εξαιτίας των αμαρτιών του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο. 〈οδ〉 Ότι θα αναστηθεί — ο Δαβίδ στον 〈ια〉 ψαλμό λέγει: Ένεκα της ταλαιπωρίας των φτωχών και του στεναγμού των πενήτων τώρα θα αναστηθώ, λέγει ο Κύριος.

Εξαιτίας της ταλαιπωρίας των πτωχών και του στεναγμού των πενήτων, τώρα θα αναστηθώ, λέγει ο Κύριος. Θα προσφέρω σωτηρία, θα ενεργήσω με παρρησία σε αυτήν. Ή και ως εξής: Εκείνοι που έγιναν πτωχοί για χάρη μου και πένητες στο πνεύμα στενάζουν πάντοτε, παραμένοντας ταπεινοί, προσέχοντας τον λόγο μου και διαφυλάσσοντας ακλόνητη την πίστη τους· για χάρη των οποίων θα αναστηθώ, και, όπως αρμόζει στην ανάστασή μου, θα εξασφαλίσω τη σωτηρία σε όλους τους ανθρώπους· για την οποία θα εκφραστώ με παρρησία ως για μέγα κατόρθωμα.

Ψαλμός ια΄, ϛ΄. Επειδή στον ενδέκατο Ψαλμό ο Κύριος λέει: «Εξαιτίας της ταλαιπωρίας των φτωχών και του στεναγμού των πενήτων, τώρα θα αναστηθώ, λέει ο Κύριος· θα τους θέσω σε κατάσταση σωτηρίας και θα ενεργήσω με παρρησία δι' αυτής», εξετάζουμε μήπως αυτά αρμόζουν στο πρόσωπο του Χριστού, όταν διδάσκει τα περί της εκ νεκρών αναστάσεώς του, έχοντας το εξής νόημα: Εξαιτίας των εθνών που έχουν περιπέσει στην ταλαιπωρία της κακίας, τα οποία ονομάζονται φτωχά με επιτιμητικό τρόπο επειδή στερήθηκαν τον κατά Θεόν πλούτο, αφού εκένωσα τον εαυτό μου και ανέλαβα τον υπέρ αυτών αγώνα μέχρι θανάτου, τώρα θα αναστηθώ, και αφού λάβω την εξουσία επί πάντων από τον Πατέρα, όλους όσους πίστεψαν σε εμένα θα τους οδηγήσω στη σωτηρία, και θα έχω παρρησία σε αυτόν, δηλαδή στον Πατέρα, ή χάρη στο ανδραγάθημα που επιτέλεσα για τη σωτηρία τόσων πολλών.

Ας αγαπήσουμε τις ψυχές μας, ας μην τις μισήσουμε. Διότι εκείνος που αγαπά την αδικία, λέγει (η Γραφή), μισεί τη δική του ψυχή. Ας φοβηθούμε τους στεναγμούς των φτωχών και των πενήτων εναντίον μας. Διότι, λέγει, εξαιτίας της ταλαιπωρίας των φτωχών και του στεναγμού των πενήτων, τώρα θα αναστηθώ, λέγει ο Κύριος. Καλύτερη είναι μια μικρή μερίδα με δικαιοσύνη παρά οι άδικες πολυτέλειες. Διότι η μεν πρώτη ευλογείται από τον Θεό και αυξάνεται και επεκτείνεται, ενώ οι δεύτερες καταργούνται και διασκορπίζονται από τον άνεμο και εξαφανίζονται σαν σκόνη. Πού είναι τα ταμεία των παλαιών αρχόντων και τα πουγκιά του χρυσού; Πού είναι τώρα η υπεροψία και η έπαρση, το αλαζονικό ύφος και η θηριώδης ορμή; Πού είναι η σκληρότητά τους απέναντι στους πένητες, οι σφοδρές συγκρούσεις και αγανακτήσεις, τα χτυπήματα, οι ύβρεις, οι αρπαγές, οι καταπιέσεις; Δεν φαίνονται όλα πλέον ως τέφρα, ως ελάχιστη σκόνη που περιορίζεται σε ένα μικρό φέρετρο; Δεν καταδικάζονται για την κακία τους και δεν ανάβουν το πυρ της γέεννας; Και πολύ δίκαια, διότι εξέκαυσαν το πυρ της δικαιοκρισίας του Θεού. Διότι δίκαιος είναι ο Κύριος και αγάπησε τη δικαιοσύνη, και ευεργετεί μεν αυτούς που ταλαιπωρούνται εδώ, τιμωρεί δε τους καταπιεστές τους. 11. Διότι τόση είναι η απληστία ορισμένων και η μανία τους για τα χρήματα, ώστε όχι μόνο αδικούν τους συνανθρώπους τους, αλλά ιεροσυλούν ακόμη και τα πράγματα του Θεού, και αρπάζουν από τη μια τα χρήματα των εκκλησιών, και από την άλλη τα κτήματα των μοναστηριών.

ΛΕ΄. Αλλά σε μένα τουλάχιστον φαίνεται ότι και γι' αυτόν τον λόγο καθίσταται αναγκαία η φιλανθρωπία και η ευσπλαχνία προς τους δεομένους, ώστε να αποστομώνουμε εκείνους που τρέφουν τέτοιες απόψεις γι' αυτούς, και να μην υποχωρούμε σε μάταια λόγια, θεσπίζοντας με αυτόν τον τρόπο τη σκληρότητα εις βάρος του ίδιου μας του εαυτού· περισσότερο δε απ' όλα, ας σεβαστούμε την εντολή και το παράδειγμα. Ποια είναι αυτή η εντολή; Και προσέξτε τον επίμονο και γνήσιο χαρακτήρα της. Διότι οι άνθρωποι του Πνεύματος δεν θεώρησαν ότι εκπλήρωσαν το χρέος τους μιλώντας μόνο μία ή δύο φορές για τους δεομένους· ούτε το έκαναν άλλοι μεν ναι και άλλοι όχι, ή κάποιοι περισσότερο και κάποιοι λιγότερο, σαν να μην επρόκειτο για κάτι σπουδαίο και εξαιρετικά επείγον, αλλά όλοι ανεξαιρέτως, και ο καθένας με προθυμία, είτε ως πρώτιστο καθήκον είτε μεταξύ των πρώτων, αυτό ακριβώς παρήγγειλαν, άλλοτε μεν προτρέποντας, άλλοτε απειλώντας, και άλλοτε επιπλήττοντας· υπάρχουν δε φορές που επιδοκιμάζουν και αυτούς που το κατορθώνουν, ώστε με τη συνεχή υπενθύμιση να θέσουν την εντολή σε εφαρμογή. «Ένεκα της ταλαιπωρίας των πτωχών και του στεναγμού των πενήτων, τώρα θα εγερθώ», λέγει ο Κύριος. Ποιος δεν φοβάται τον Κύριο όταν εγείρεται;

«Από της ταλαιπωρίας»: Μιλάει για την ανάσταση του Χριστού, ότι εγείρεται με οργή εναντίον των εχθρών· το δε «θήσομαι εν σωτηρίω» αναφέρεται στον σταυρό, καθώς με αυτόν ο Κύριος ανέλαβε τη νίκη. «Τα λόγια»: Διότι δεν υπάρχει προσωποληψία στον Θεό, αλλά ευθύτητα και δικαιοσύνη· διότι ο λόγος Του καίει σαν φωτιά. «Κεκαθαρισμένον»: Δηλαδή, αυτός που καθαρίζει τα πάντα μέχρι τέλους, ως απροσωπόληπτος λόγος του Θεού. «Συ Κύριε»: Ο προφήτης εκ προσώπου του ανθρώπου εύχεται να διαφυλαχθεί από τη σκολιά και διεστραμμένη γενεά. Υπαινίσσεται δε και το γένος των Ιουδαίων ενάντια στο πρόσωπο του Χριστού. «Κύκλω οι ασεβείς»: Διότι οι Ιουδαίοι, περικυκλώνοντας τον Χριστό, δεν σταμάτησαν να μηχανεύονται το ψεύδος ο ένας με τον άλλον· αλλά βέβαια και οι δαίμονες δεν σταματούν να περικυκλώνουν τον άνθρωπο. «Κατά το ύψος»: Διότι, σύμφωνα με τη δόξα και τη δύναμή Σου, Θεέ, περιέθαλψες το γένος των ανθρώπων.

Μην αποβάλλεις λοιπόν αυτήν την ανάμνηση, ούτε να λες: «Γιατί να λυπώ τον εαυτό μου άκαιρα;» Άκαιρα λυπάσαι; Εκείνο είναι το να πονάς άκαιρα, όταν θα πονάς μέσα στη γέεννα. Αυτός εδώ είναι ο καιρός της λύπης, όχι εκείνος. Και αυτό το αποδεικνύει ο πλούσιος στην ιστορία του Λαζάρου, ο οποίος, αν και λυπήθηκε άπειρα, δεν ωφελήθηκε σε τίποτα. Εάν όμως είχε πονέσει στον κατάλληλο καιρό, δεν θα είχε πάθει αυτά που έπαθε. «Ένεκα της ταλαιπωρίας των πτωχών και του στεναγμού των πενήτων, τώρα θα εγερθώ», λέγει ο Κύριος. «Θα φέρω σωτηρία, θα ενεργήσω με παρρησία γι' αυτήν». Άλλος μεταφραστής λέει: «Θα παράσχω φανερή σωτηρία».

Μάθε πόση είναι η ισχύς της ταπεινοφροσύνης. Η δύναμη των πενήτων (πενήτων εννοώ εκείνων που έχουν συντετριμμένη τη διάνοια), είναι η προστασία που λαμβάνουν όταν κακοπαθούν. Διότι δεν κάνει λόγο εδώ ούτε για τον βίο ούτε για την αρετή, αλλά λέει ότι η ίδια η κακοπάθεια είναι αυτή που εγείρει τον Θεό και τον επικαλείται για τιμωρία και υπεράσπιση. Τόσο σπουδαίο πράγμα είναι το να υπομένει κανείς την αδικία γενναία, τόση είναι η πρόνοια του Θεού για εκείνους που υφίστανται κακομεταχείριση, ώστε η συμφορά και η κακοπάθεια μετατρέπονται στον μεγαλύτερο συνήγορο. Μεγάλη είναι η ισχύς του στεναγμού, καθώς προκαλεί τη θεϊκή παρέμβαση από ψηλά. Φοβηθείτε όσοι αδικείτε τους πένητες. Εσείς έχετε δύναμη, και πλούτο, και χρήματα, και την εύνοια των δικαστών· εκείνοι όμως έχουν το ισχυρότερο από όλα τα όπλα, τους στεναγμούς και τους θρήνους, και την ίδια την αδικία που υφίστανται, τα οποία ελκύουν τη συμμαχία από τους ουρανούς. Αυτό το όπλο γκρεμίζει σπίτια, αυτό κατέσκαψε θεμέλια, αυτό κατέστρεψε πόλεις, αυτό καταπόντισε ολόκληρα έθνη· αναφέρομαι στους στεναγμούς των αδικημένων ανθρώπων. Ο Θεός εκτιμά την ευγνωμοσύνη τους, όταν, αν και κακοπαθούν, δεν ξεστομίζουν κανέναν πονηρό λόγο, παρά μόνο στενάζουν και θρηνούν για τα δικά τους δεινά. Και τι σημαίνει: «Θα δώσω σωτηρία, θα ενεργήσω με παρρησία γι' αυτήν»; Σημαίνει, λέει, ότι με παρρησία θα τους υπερασπιστώ φανερά και ξεκάθαρα, ώστε να το μάθουν όλοι. Και πότε δεν σώζει φανερά;

Δεν γνωρίζουν όμως ότι η γλώσσα και τα χείλη που προφέρουν όσα δεν αρμόζουν είναι υπόλογα στην κατάρα της εξολόθρευσης. Όμως, κατά κάποια οικονομία και θεία παραχώρηση, αφού εκπλήρωσαν όσα κακώς σχεδίασαν και με παρέδωσαν σε ταφή: «Τώρα θα αναστηθώ εξαιτίας της ταλαιπωρίας των πτωχών και του στεναγμού των πενήτων» μαθητών μου, για να μην καταπονούνται μέχρι τέλους, θεωρώντας ότι πλανήθηκαν από εμένα. «Θα τεθώ ως σωτηρία, θα μιλήσω με παρρησία δι' αυτής», αντί του θα τεθώ ως σωτήριο θεμέλιο, όπως φρονεί και ο Παύλος: «Διότι άλλο θεμέλιο κανείς δεν μπορεί να θέσει παρά αυτό που υπάρχει, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός». «Τα λόγια του Κυρίου» αυτά είναι «λόγια αγνά», σαν «άργυρος δοκιμασμένος στη φωτιά», δόκιμος για τους ανθρώπους, «καθαρισμένος» πολλαπλώς. «Εσύ όμως, Κύριε, είθε να μας φυλάξεις» τους μαθητές σου, «και είθε να μας διατηρήσεις από τη γενεά αυτή» την πονηρή και από όσες όμοιές της ακολουθήσουν. «Γύρω μας περιπατούν οι ασεβείς» ραδιουργώντας εναντίον μας· «Σύμφωνα με το ύψος του ελέους σου φρόντισες», δηλαδή φύλαξες, «τους υιούς των ανθρώπων» και τους μύστες σου, που περιφέρονται ως αμνοί εν μέσω λύκων μέχρι τέλους.

Προς τον υιό του σεβαστοκράτορος. Ευλογητός ο Θεός που μας χάρισε, εκτός από τα άλλα δωρήματα της άφθονης αγαθότητάς του, και τα γράμματα, μέσω των οποίων οι φίλοι προσαγορεύουμε τους φίλους και οι δούλοι απευθυνόμαστε από μακριά στους δεσπότες. Έτσι και τώρα εγώ, ο δούλος της δικής σας αγαθότητας, χρησιμοποιώ το γράμμα ως στόμα και μέσω αυτού απευθύνω την οφειλόμενη φωνή. Αυτή δε είναι, πρώτα μεν, ευχή υπέρ της υγείας σου, πανσέβαστε προστάτη μου και, μετά τους πρώτους που προέρχονται από τον Πρώτο, βοηθέ μου και συνάμα τείχος και περίτειχος - διότι πρέπει να σε αποκαλώ με τα λόγια της Γραφής - και έπειτα παράκληση προς το αγαθό. Να μην ξεχνάς, λοιπόν, ούτε την ίδια σου τη φύση, από την οποία αναβλύζουν προς εσένα ποταμοί όλων των αγαθών, ούτε τις πατρικές νουθεσίες, από τις οποίες δεν γνωρίζω αν υπάρχει κάτι πιο οξυδερκές και συνάμα πιο σταθερό. Αλλά, γνωρίζοντας ότι το να αγαθοεργεί κανείς είναι ίδιον του Θεού, ενώ το να κακοποιεί είναι δαιμονικό, να εγείρεσαι υπέρ της ταλαιπωρίας των πτωχών και του στεναγμού των πενήτων και εναντίον εκείνων που τους τα προξενούν, και να μην αποκάμνεις ούτε να θεωρείς τίποτε άλλο προτιμότερο από τη θεομιμησία. Και ο Θεός, στον οποίο ανήκουν οι πένητες, ή μάλλον ο οποίος ταυτίζεται με τους πένητες, είθε να σε διατηρεί ανώτερο από κάθε κακία και κάκωση σε όλα, και να γίνεσαι αρωγός της δικής μας ασθένειας και ταπεινότητας με τη δύναμή σου και το ύψος σου.