Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 11:7

Εις τον Ψαλμόν Η', Ομιλία Β'. Εις τον ίδιον ψαλμόν, άλλως. Ώ, τι θαυμαστή και ταχεία νίκη! Χθες αναγινωσκόταν η υπεράσπιση υπέρ της κληρονόμου Εκκλησίας, και σήμερα η κληρονόμος, απολαμβάνοντας την κληρονομιά και τρυγώντας τα αμπέλια του νυμφίου, ψάλλει τα επιλήνια: «Εις το τέλος, υπέρ των ληνών». Και επειδή η κληρονόμος Εκκλησία νίκησε την αποκληρωμένη συναγωγή των Ιουδαίων και υπεγράφη η εναντίον της απόφαση, η οποία περιέχει τα εξής: «Διώξε τη δούλη και τον γιο της, διότι δεν πρόκειται να κληρονομήσει ο γιος της δούλης μαζί με τον γιο της ελεύθερης», επειδή, λοιπόν, η Εκκλησία κληρονόμησε πλούτο και υπάρχοντα, χρυσό και άργυρο, μαργαριτάρια και ενδύματα, δούλους και δούλες — χρυσό εννοώντας τον δόκιμο λόγο της πίστεως, άργυρο τα λαμπρά δόγματα, ως «αργύριο πεπυρωμένο», μαργαριτάρια τις αρετές, «επιθυμητά περισσότερο από χρυσό και από πολύτιμο λίθο πολύ», ενδύματα τα κατορθώματα, «ντυθείτε ως εκλεκτοί του Θεού», δούλους και δούλες τους προφήτες και τις όσιες ψυχές, «Εγώ είμαι δούλος σου και γιος της δούλης σου».

Τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά, ασήμι δοκιμασμένο στη φωτιά. Αληθινά, λέγει, είναι τα λόγια που έχουν εξαγγελθεί περί της σωτηρίας, όπως ακριβώς και το ασήμι που έχει χωνευτεί πολλές φορές. Το δε «επταπλασίως» το έχει θέσει αντί του «πολλαπλασίως»· διότι αυτό είναι σύνηθες στη Θεία Γραφή.

Έπειτα ακολουθεί η απόδοση της αιτίας, για την οποία έγινε πόρνη η προηγουμένως πιστή. Το αργύριό σας είναι αδόκιμο. Δηλαδή, ο λόγος της πίστεως έχει παραχαραχθεί και είναι κίβδηλος, μη διασώζοντας τον ακριβή χαρακτήρα της βασιλικής εικόνας. Διότι το ότι προς αυτό αποβλέπει το αίνιγμα και ονομάζει αργύριο τον λόγο της πίστεως, αποδεικνύεται από πολλά σημεία· και μάλιστα από το «Τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά, αργύριο πυρωμένο, δοκιμασμένο στη γη». —Ερευνήστε, λοιπόν, τα ταμεία των καρδιών σας. Εξετάστε τα πάντα προσεκτικά στις κρυφές αποθήκες, μήπως τυχόν υπάρχει κάποια κίβδηλη δραχμή, δηλαδή μήπως υπάρχει κάποιο παραποιημένο δόγμα, το οποίο δεν έχει σφραγιστεί από το Πνεύμα με τα δικά Του χαράγματα της αλήθειας, τα οποία μας χάρισε μέσω των Προφητών και των Αποστόλων, αλλά έχει παραχαραχθεί από επίβουλους ανθρώπους μέσω της δικής τους επινόησης, κρυφά και δυσδιάκριτα, οι οποίοι εισάγοντας στους βασιλικούς θησαυρούς τα ξένα νομίσματα, που φέρουν τη μορφή του εχθρού, διέφθειραν τον μεγάλο πλούτο και προκάλεσαν στους πολλούς αμφιβολία ως προς την επιλογή. Διότι είναι λίγοι οι δόκιμοι τραπεζίτες.

Συνηθίζει, κατά κάποιον τρόπο, η θεόπνευστη Γραφή να αποκαλεί αργύριο τους λόγους της κατήχησης, τους οποίους απευθύνουν κάποιοι στους λαούς που έχουν υπό την καθοδήγησή τους. Έτσι και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός λέει ότι η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με έναν άνθρωπο οικοδεσπότη, ο οποίος, επειδή επρόκειτο να αποδημήσει, κάλεσε τους δούλους του· και σε άλλον μεν έδωσε πέντε τάλαντα, σε άλλον δε ένα, και αναχώρησε· σε εκείνους δε που κοπίασαν .... αποδίδοντας επαίνους, λέει: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ». Σε εκείνον όμως που έκρυψε το τάλαντο και δεν απέδωσε απολύτως κανένα έργο, λέει: «Πονηρέ και οκνηρέ δούλε, έπρεπε να καταθέσεις το αργύριό μου στους τραπεζίτες, και εγώ, όταν θα επέστρεφα, θα έπαιρνα το δικό μου μαζί με τον τόκο». Ψάλλει δε κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά, αργύριο πυρωμένο και δοκιμασμένο στη γη». Κίβδηλο, λοιπόν, και εντελώς αδόκιμο είναι το αργύριο στους Ιουδαίους, δηλαδή ο λόγος των Γραμματέων και των Φαρισαίων, οι οποίοι, μοιάζοντας με κάπηλους, ήθελαν να αναμειγνύουν τον οίνο με νερό· δηλαδή, παρείχαν την εξήγηση του νόμου νοθευμένη και όχι ακαπήλευτη· συμπλέκοντας και κάτι από τα δικά τους θελήματα, και παρεισάγοντας ψυχρές και πιο υδαρείς έννοιες, δεν απέδιδαν το θέλημα του νομοθέτη αμιγές από τα χειρότερα στοιχεία, ούτε, όπως θα έλεγε κανείς, καθαρό.

Και πένητες ονομάζει τους πτωχούς τω πνεύματι, των οποίων τον στεναγμό αφού άκουσε, θα εγερθώ, λέγει. <Τώρα θα εγερθώ, λέγει ο Κύριος· θα επιφέρω σωτηρία, θα ενεργήσω με παρρησία σε αυτήν.> (B f. 44 b.) Λέει ότι θα εγερθεί· και βέβαια δεν ισχυριζόμαστε καθόλου ότι η ανάσταση αυτή, δηλαδή η έγερση, είναι σωματική, αλλά ότι σημαίνει την απόφαση να δώσει πλέον, επειδή το επιθυμεί, χείρα σωτήρια σε εκείνους που υποφέρουν. (A f. 79 b.) Κατά δε αναγωγή, έγινε σε όλους φανερή η σωτηρία μέσω του Χριστού, και ακούστηκε σε όλους· διότι κηρύχθηκε σε όλη τη γη με παρρησία. <Τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά, ασήμι δοκιμασμένο στο πυρ.> (B f. 44 b, K f. 42.) Δηλαδή καθαγιαστικά· διότι δεν πάσχουν κατά κανέναν τρόπο, αλλά είναι τόσο λαμπρά και καθαρισμένα, ώστε να μοιάζουν με ασήμι, δοκιμασμένο στο πυρ όχι μόνο μία φορά, αλλά πάρα πολλές· διότι αυτό νομίζω ότι δηλώνει το «επταπλασίως». Τα λόγια του Σωτήρος, λοιπόν, είναι δοκιμασμένα για τους ανθρώπους πάνω στη γη. (A f. 80.) Τους Ιουδαίους, όμως, τους ονειδίζει μέσω του Ησαΐα, λέγοντας: «Το ασήμι σας είναι κίβδηλο», δηλαδή, ο λόγος της πίστεως είναι παραποιημένος και κίβδηλος, μη διασώζοντας τον ακριβή χαρακτήρα της βασιλικής εικόνας. <Συ, Κύριε, θα μας φυλάξεις και θα μας διατηρήσεις.> (A f. 80.) Κατά δε αναγωγή, ο Προφήτης εύχεται να λυτρωθεί από τη γενεά των Ιουδαίων της εποχής του Σωτήρος, την άπιστη, φόνισσα και μοιχαλίδα. <Ολόγυρα οι ασεβείς περιπατούν.> (A f. 80.)

Όταν δε αρχίσει να υψώνεται πάνω από τα πάθη της, εξαιτίας τόσο της περιφρόνησης των παρόντων πραγμάτων όσο και της αγάπης του Θεού, δεν αντέχει ούτε στον ύπνο της να βλέπει να καταπατείται το δίκαιο, αλλά οργίζεται εναντίον των κακούργων και ταράσσεται, έως ότου δει τους υβριστές της δικαιοσύνης να απολογούνται με ευσεβή λογισμό στην αξία της. Γι' αυτό, λοιπόν, τους μεν άδικους τους μισεί, τους δε δίκαιους τους υπεραγαπά· διότι το μάτι της ψυχής γίνεται ολωσδιόλου απρόσβλητο, όταν εκλεπτύνει σε μεγάλο βαθμό το παραπέτασμά της, δηλαδή το σώμα, μέσω της εγκράτειας. Εντούτοις, είναι πολύ καλύτερο από το να μισεί κανείς τους άδικους, το να θρηνεί για την αναισθησία τους· διότι, αν και εκείνοι είναι άξιοι μίσους, ωστόσο ο Λόγος δεν θέλει η φιλόθεη ψυχή να ενοχλείται από το μίσος, επειδή όταν υπάρχει μίσος στην ψυχή, δεν ενεργεί η γνώση. 72. Ο θεολόγος νους, όταν γλυκαίνει την ψυχή από τα ίδια τα λόγια του Θεού και διαπυρώνεται, προσεγγίζει τα μέτρα της απάθειας σε κατάλληλους ορίζοντες. Διότι, λέει η Γραφή, τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά, ασήμι πυρωμένο, δοκιμασμένο στο χώμα. Ενώ ο γνωστικός, καθώς επιβεβαιώνεται από την έμπρακτη πείρα, υψώνεται πάνω από τα πάθη· ωστόσο, γεύεται και ο θεολόγος τη γνωστική πείρα, εφόσον διαθέτει τον εαυτό του με μεγαλύτερη ταπείνωση, όπως και ο γνωστικός γεύεται για λίγο τη θεωρητική αρετή, εφόσον διατηρεί αλάνθαστο το διακριτικό μέρος της ψυχής του.

Φανέρωσέ μου τα άδηλα και τα κρυφά της καρδιάς μου και της δικής σου σοφίας. Διότι σε εσένα ελπίζω, Θεέ μου, για να φωτίσεις εσύ τη διάνοιά μου. Ναι, αδελφέ μου, παρακαλώ, έτσι πάντοτε να προσεύχεσαι στον Θεό, ώστε να φωτίσει τον νου σου και να σου φανερώσει το νόημά τους· διότι πολλοί πλανήθηκαν, έχοντας εμπιστοσύνη στη δική τους σύνεση, και υποστηρίζοντας ότι είναι σοφοί, έγιναν μωροί, μη κατανοώντας τα γεγραμμένα, και περιέπεσαν σε βλασφημίες και χάθηκαν. Εάν λοιπόν κατά την ανάγνωση βρεις κάποιον δυσνόητο λόγο, πρόσεχε μήπως σε διδάξει ο Πονηρός λέγοντας: τι σημαίνει αυτός ο λόγος, ή πώς μπορεί να είναι έτσι; Αλλά αν πιστεύεις στον Θεό, να πιστεύεις και στους λόγους του. Και να λες προς τον Πονηρό: ύπαγε οπίσω μου, Σατανά. Διότι εγώ γνωρίζω ότι τα λόγια του Θεού είναι λόγια αγνά, σαν το δοκιμασμένο στο πυρ ασήμι, καθαρισμένο επτά φορές, και τίποτα μέσα σε αυτά δεν είναι στρεβλό ούτε διεστραμμένο, αλλά είναι αγαθά για όσους έχουν σύνεση, και ορθά για όσους βρίσκουν τη γνώση. Εγώ όμως είμαι ασύνετος και δεν γνωρίζω. Γνωρίζω λοιπόν ότι έχουν γραφτεί πνευματικά· διότι λέει ο Απόστολος ότι ο νόμος είναι πνευματικός.

Διότι εγώ γνωρίζω ότι τα λόγια του Θεού είναι λόγια αγνά, σαν ασήμι που έχει δοκιμαστεί στη φωτιά της γης και έχει καθαριστεί επτά φορές, και δεν υπάρχει σε αυτά τίποτα το στρεβλό ή το διεστραμμένο, αλλά όλα είναι αγαθά για εκείνους που έχουν σύνεση, και ορθά για εκείνους που βρίσκουν τη γνώση. Εγώ όμως είμαι ασύνετος και δεν γνωρίζω. Γνωρίζω λοιπόν ότι είναι γραμμένα με πνευματικό τρόπο· διότι λέει ο Απόστολος ότι ο νόμος είναι πνευματικός. Έπειτα λοιπόν σήκωσε το βλέμμα σου στον ουρανό και πες: Κύριε, πιστεύω στα λόγια σου, δεν αντιλέγω, αλλά έχω εμπιστοσύνη στα λόγια του Αγίου Πνεύματος. Εσύ λοιπόν, Κύριε, σώσε με, για να βρω χάρη ενώπιόν σου· διότι εγώ δεν ζητώ τίποτε άλλο, παρά μόνο να σωθώ, ώστε να τύχω του ελέους σου, Εύσπλαχνε.

Τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά, ασήμι πυρωμένο, δοκιμασμένο στη γη, καθαρισμένο επτά φορές. Το δε ασήμι, όταν πυρώνεται πολλές φορές, καθίσταται αμιγές από κάθε άλλη ύλη· έτσι και τα λόγια του Κυρίου είναι καθαρά από ψεύδος. Εσύ, Κύριε, θα μας φυλάξεις και θα μας διατηρήσεις από τη γενεά αυτή και στον αιώνα.

Υπήρξα νέος και πράγματι γέρασα, και δεν είδα δίκαιο εγκαταλελειμμένο, ούτε τους απογόνους του να ζητούν ψωμί. Αλλά, εξετάζοντας προσεκτικά τον βίο του δικαίου από τα παιδικά χρόνια μέχρι τα γηρατειά, [διαπιστώνει κανείς] ότι ούτε μία στιγμή δεν υπήρξε κατά την οποία ο δίκαιος εγκαταλείφθηκε έρημος, αλλά έχει πάντοτε συμπαραστάτη και βοηθό τον Κύριό του. Γι' αυτό λέει: Υπήρξα νέος, ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο, έγινα νέος, αλλά και γέρασα, και δεν είδα δίκαιο εγκαταλελειμμένο, ούτε τους απογόνους του να ζητούν ψωμί. Και πώς ήταν, άλλωστε, δυνατόν οι απόγονοι του δικαίου να στερηθούν το ψωμί, όταν ο ίδιος, χάρη στον πλούτο που του χορηγείται από τον Θεό, όλη την ημέρα ελεεί και δανείζει; Θα κατανοήσεις δε το πνευματικό νόημα αυτού του πράγματος, μαθαίνοντας ότι, λαμβάνοντας τα τάλαντα από τον οικοδεσπότη και τη μνα από τον Κύριο, τα αξιοποιεί κατάλληλα, υπακούοντας σε Εκείνον που είπε: «Έπρεπε να καταθέσεις το χρήμα μου στην τράπεζα». Τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά, σαν ασήμι δοκιμασμένο στη φωτιά, καθαρισμένο από το χώμα της γης. Εκείνος, λοιπόν, που έχει αφοσιωθεί στην άσκηση των θείων λόγων και έχει συγκεντρώσει πολλά πνευματικά πλούτη, δεν γνωρίζει να κάνει τίποτε άλλο, παρά σε όλη τη διάρκεια της ημέρας να ελεεί και να δανείζει.

Κλήροι της Εκκλησίας είναι η Παλαιά και η Καινή Διαθήκη του Θεού· όσους διατρίβουν ανάμεσά τους, τους διδάσκει ότι θα βρουν φτερούγες περιστεράς σκεπασμένες με ασήμι, της οποίας περιστεράς τα νώτα λάμπουν σαν χρυσός. Διότι, καθώς το Άγιο Πνεύμα νοείται ως περιστερά, τα λόγια που έχουν λεχθεί στην Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, κατά την επιφανειακή τους μεν ανάγνωση, τυγχάνουν να είναι σκεπασμένα σαν με φτερούγες, και μάλιστα φτερούγες επαργυρωμένες, επειδή τα λόγια του Κυρίου είναι ασήμι δοκιμασμένο στη φωτιά, καθαρισμένο στο χώμα· τα δε κρυμμένα στο βάθος νοήματα, τα οποία μοιάζουν με τα νώτα της εν λόγω περιστεράς, δηλαδή του Αγίου Πνεύματος, λέγεται ότι έχουν τη λάμψη του χρυσού, επειδή το νόημα που κρύβεται πίσω από τις λέξεις και ο πλέον καθαρός νους αστράφτουν σαν χρυσάφι. Αυτά δε διακηρύσσονται σε όλους εμάς που έχουμε συναχθεί στον οίκο του Θεού, τους οποίους στα προηγούμενα ο λόγος ονόμασε λάφυρα. Αντί δε της φράσης, «Εάν κοιμηθείτε», σύμφωνα με τη μετάφραση του Συμμάχου, έχει ειπωθεί, «Εάν αναπαυθείτε ανάμεσα στους κλήρους». Διότι το να κοιμηθεί κανείς εδώ υποδηλώνει το να αναπαυθεί.

Επομένως, σε αυτούς που ασκούνται στους ιερούς λόγους, η προσφώνηση αυτή υπόσχεται προτρεπτικά την ωφέλεια που προέρχεται από τους θείους λόγους. Διότι και η διατύπωση των ιερών αναγνωσμάτων έχει καθαριστεί σαν το πυρωμένο ασήμι, σύμφωνα με τον λόγο που λέει: «Τα λόγια του Κυρίου είναι δοκιμασμένα στη φωτιά»· και πάλι: «Τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά, ασήμι πυρωμένο, δοκιμασμένο στο χώμα της γης, καθαρισμένο επτά φορές». Επίσης, το πνευματικό νόημα, που είναι εξαίρετο και πολυτίμητο, παριστάνεται με το να λέγεται: «στη λάμψη του χρυσού». «Όταν ο Ουράνιος διασκορπίζει βασιλιάδες πάνω της, θα γίνουν λευκοί σαν το χιόνι στη Σελμών». Αντί του «Όταν ο Επουράνιος διασκορπίζει» και τα εξής, ο Σύμμαχος το ερμήνευσε με αυτόν τον τρόπο: «Όταν ο Ικανός τη μοίραζε για να βασιλεύσει σε αυτήν, ήταν σαν χιονισμένη. Η Σελμών, όρος του Θεού, όρος εύφορο, όρος υψηλότατο, όρος εύφορο· γιατί αναζητούνται με τόση σπουδή τα υψηλά όρη; Αυτό είναι το όρος που πόθησε ο Θεός για να κατοικήσει σε αυτό, και ο Κύριος θα κατασκηνώσει εκεί για πάντα».

Συνέπεια αυτών των έργων είναι αυτό που ακολουθεί και επιλέγεται στη φράση: «για να αποκλειστούν οι δοκιμασμένοι σαν το ασήμι»· το οποίο ερμήνευσε σαφέστερα ο Σύμμαχος λέγοντας: «Σε εκείνους που καταπατούν τους ευάρεστους, οι οποίοι είναι δοκιμασμένοι όπως το ασήμι». Διότι αυτοί οι ταύροι, και οι προαναφερθείσες δαμάλεις, κινούμενοι από τα θηρία του καλαμιώνα, καταβάλλουν κάθε προσπάθεια προκειμένου να αποκλειστούν οι άγιοι του Θεού από την ελπίδα που τους έχει υποσχεθεί. Και άγιοι του Θεού είναι αυτοί που έχουν δοκιμαστεί σαν το ασήμι. Διότι, όπως «τα λόγια του Κυρίου είναι αγνά, ασήμι περασμένο από το πυρ», έτσι και οι άνθρωποι του Θεού είναι δοκιμασμένοι όπως το ασήμι· γι' αυτό και λένε: «Μας δοκίμασες, Θεέ, μας πέρασες από το πυρ, όπως περνάει από το πυρ το ασήμι». Επομένως, τα θηρία του καλαμιώνα και η συναγωγή των ταύρων, καθώς και οι δαμάλεις των λαών, επιδιώκουν να αποκλείσουν τους δοκιμασμένους σαν το ασήμι από την ελπίδα που τους έχει υποσχεθεί.

ΙΔ΄. ΟΤΙ ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΔΙΑΤΥΠΩΘΕΙ ΟΛΑ ΜΕ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΑ· ΓΙ' ΑΥΤΟ ΚΑΙ ΚΑΘΟΛΟΥ ΠΑΡΑΛΟΓΑ ΕΧΟΥΜΕ ΑΠΟΡΡΙΨΕΙ ΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ. Τα λόγια των Εβραίων, τα οποία περιέχουν, στο μέτρο του ανθρωπίνως δυνατού, προφητείες και χρησμούς θείας δυνάμεως, και φέρουν τον Θεό ως αυθεντικό δημιουργό τους, επιβεβαιώνοντας την υπόσχεσή τους μέσω της προφητείας των μελλοντικών γεγονότων και μέσω των αποτελεσμάτων που συμφωνούν με τα θεία θεσπίσματα, λέγεται ότι παραμένουν απαλλαγμένα από κάθε εσφαλμένη αντίληψη. Έχει διακηρυχθεί, εξάλλου, ότι «τα θεία λόγια είναι αγνά, σαν ασήμι πυρωμένο, δοκιμασμένο στη γη, καθαρισμένο επτά φορές». Αλλά δεν είναι τέτοια τα λόγια του Πλάτωνα, ούτε κανενός άλλου από τους ανθρώπινους σοφούς, οι οποίοι, με τα μάτια μιας θνητής διάνοιας και με φθαρτούς στοχασμούς και εικασίες, σαν σε όνειρο και όχι στην πραγματικότητα, έχοντας φτάσει να φανταστούν τη φύση των όντων, προσέθεσαν μεγάλο κράμα ψεύδους στην αλήθεια της φύσης, με αποτέλεσμα να μην μπορείς να βρεις σε αυτούς καμία διδασκαλία καθαρή από την πλάνη.

96. Ποιος, που δεν έχει ακόμη νιώσει την καρδιά του να φλέγεται από τα αγνά και πύρινα λόγια του Θεού κατά τη διάνοιξη των Γραφών σε αυτόν· ούτε τα έχει εγγράψει με τριπλό τρόπο στο πλάτος της καρδιάς του, ώστε να αποκτήσει νουν Χριστού· ούτε έχει εισέλθει στους απόκρυφους, αόρατους και σκοτεινούς για τους πολλούς θησαυρούς, ώστε να κατοπτεύσει τον πλούτο που υπάρχει σε αυτούς και να μπορεί να πλουτίζει και άλλους, συγκρίνοντας τα πνευματικά με τα πνευματικά;

Γʹ. Ως προς την τιμή του αριθμού επτά, οι μαρτυρίες είναι μεν πολλές, αλλά λίγες από τις πολλές θα μας αρκέσουν. Όπως, για παράδειγμα, τα ονομαζόμενα επτά τίμια Πνεύματα. Διότι τις ενέργειες του Πνεύματος, νομίζω, ο Ησαΐας συνηθίζει να τις ονομάζει Πνεύματα. Και τα λόγια του Κυρίου, κατά τον Δαβίδ, είναι καθαρισμένα επταπλασίως. Και ο μεν δίκαιος, έξι φορές απαλλάσσεται από τις θλίψεις, ενώ την έβδομη ούτε καν πλήττεται. Ο δε αμαρτωλός, συγχωρείται όχι μόνο επτά φορές, αλλά εβδομήντα φορές το επτά. Και βεβαίως, πάλι από τα αντίθετα (διότι είναι αξιέπαινη και η τιμωρία της κακίας), ο μεν Κάιν τιμωρείται επτά φορές, δηλαδή υφίσταται την ποινή της αδελφοκτονίας· ο δε Λάμεχ εβδομήντα φορές το επτά, διότι έγινε φονιάς μετά τον νόμο και την καταδίκη. Και οι πονηροί γείτονες λαμβάνουν τα επίχειρα επταπλάσια στον κόρφο τους· και ο οίκος της Σοφίας στηρίζεται σε επτά στύλους· και με ισάριθμους οφθαλμούς κοσμείται ο λίθος του Ζοροβάβελ. Και ο Θεός δοξολογείται επτά φορές την ημέρα. Και βεβαίως, και η στείρα γεννά επτά, τον τέλειο δηλαδή αριθμό, αποτελώντας το αντίθετο εκείνης που είναι ατελής στα τέκνα.

Γρηγορίου Επισκόπου Νύσσης, Στο «Τότε καὶ αὐτὸς ὁ Υἱὸς ὑποταγήσεται τῷ ὑποτάξαντι αὐτῷ τὰ πάντα» Όλα τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά και καθαρά, όπως λέει ο προφήτης, όταν, κατ' αναλογίαν με την κάθαρση του αργύρου που γίνεται μέσα στη φωτιά, το βαθύτερο νόημα των θείων λογίων, έχοντας καθαριστεί από κάθε αιρετική αντίληψη, αποκτά την οικεία και φυσική λάμψη της αλήθειας. Προπαντός όμως θεωρώ ότι πρέπει να αναγνωρίζουμε στα δόγματα του αγίου Παύλου απόλυτη λαμπρότητα και καθαρότητα, διότι, αφού μυήθηκε μέσα στον παράδεισο στη γνώση των απορρήτων και έχοντας τον Χριστό να ομιλεί μέσα του, εξέφραζε τέτοια λόγια, τα οποία είναι φυσικό να εκφέρει όποιος έχει εκπαιδευτεί σε ένα τέτοιο διδασκαλείο, έχοντας ως καθοδηγητή και δάσκαλο τον ίδιο τον Λόγο.

Πώς θα μπορούσε κανείς να αναπτύξει διεξοδικά με τον λόγο το κάθε τι, όπου η πολλή φροντίδα αποτελεί κατηγορία και έλεγχο της αμέλειας για τα πολυτιμότερα; Διότι, όσο περισσότερο αυξάνει κανείς τη φροντίδα για τα κατασκευάσματα, τόσο με την ποσότητα όσο και με την πολυτέλεια των υλικών, τόσο περισσότερο αποδεικνύει την έλλειψη καλλωπισμού της ψυχής του. Επειδή εκείνος που στρέφει το βλέμμα στον εαυτό του και καλλωπίζει την πραγματικά δική του κατοικία, ώστε κάποτε να δεχθεί και τον Θεό ως ένοικο, χρησιμοποιεί άλλα υλικά, από τα οποία συγκεντρώνει το κάλλος για μια τέτοια κατοικία. Εγώ γνωρίζω χρυσό που λάμπει σε τέτοια έργα, ο οποίος εξορύσσεται από τα νοήματα της Γραφής, γνωρίζω ως άργυρο τα θεία λόγια τα δοκιμασμένα στο πυρ, των οποίων η λάμψη αστράφτει, ακτινοβολώντας μέσω της αλήθειας. Αν θεωρήσεις ως λάμψεις ποικίλων πολύτιμων λίθων, με τους οποίους στολίζονται οι τοίχοι ενός τέτοιου ναού, και ως δάπεδα του κτίσματος τις ποικίλες διαθέσεις των αρετών, δεν θα σφάλεις ως προς τον πρέποντα διάκοσμο αυτής της οικίας. Ας επιστρωθεί το δάπεδο με την εγκράτεια, χάρη στην οποία η σκόνη του γήινου φρονήματος δεν θα ενοχλεί αυτόν που κατοικεί εκεί. Η ελπίδα των επουρανίων ας ωραιοποιεί την οροφή· στρέφοντας το βλέμμα προς αυτήν με τον οφθαλμό της ψυχής, δεν θα ατενίζεις είδωλα κάλλους σκαλισμένα με καλέμια, αλλά θα αντικρίσεις το ίδιο το αρχέτυπο κάλλος, που δεν είναι στολισμένο με κάποιο χρυσό και άργυρο, αλλά το οποίο είναι κατά πολύ ανώτερο από το χρυσάφι και τους πολύτιμους λίθους.

«Από της ταλαιπωρίας»: Μιλάει για την ανάσταση του Χριστού, ότι εγείρεται με οργή εναντίον των εχθρών· το δε «θήσομαι εν σωτηρίω» αναφέρεται στον σταυρό, καθώς με αυτόν ο Κύριος ανέλαβε τη νίκη. «Τα λόγια»: Διότι δεν υπάρχει προσωποληψία στον Θεό, αλλά ευθύτητα και δικαιοσύνη· διότι ο λόγος Του καίει σαν φωτιά. «Κεκαθαρισμένον»: Δηλαδή, αυτός που καθαρίζει τα πάντα μέχρι τέλους, ως απροσωπόληπτος λόγος του Θεού. «Συ Κύριε»: Ο προφήτης εκ προσώπου του ανθρώπου εύχεται να διαφυλαχθεί από τη σκολιά και διεστραμμένη γενεά. Υπαινίσσεται δε και το γένος των Ιουδαίων ενάντια στο πρόσωπο του Χριστού. «Κύκλω οι ασεβείς»: Διότι οι Ιουδαίοι, περικυκλώνοντας τον Χριστό, δεν σταμάτησαν να μηχανεύονται το ψεύδος ο ένας με τον άλλον· αλλά βέβαια και οι δαίμονες δεν σταματούν να περικυκλώνουν τον άνθρωπο. «Κατά το ύψος»: Διότι, σύμφωνα με τη δόξα και τη δύναμή Σου, Θεέ, περιέθαλψες το γένος των ανθρώπων.

Η απόλαυση των θείων λογίων δεν είναι μόνο γλυκύτερη από το μέλι, αλλά και πιο πολύτιμη από το χρυσάφι και από κάθε πολύτιμο λίθο, και καθαρότερη από κάθε ασήμι. Διότι τα λόγια του Κυρίου, λέγει, είναι λόγια αγνά, σαν ασήμι πυρωμένο, δοκιμασμένο στο χωνευτήρι της γης, καθαρισμένο επτά φορές. Γι' αυτό και κάποιος σοφός έλεγε: «Δεν είναι καλό να τρώει κανείς πολύ μέλι, πρέπει όμως να τιμά τους ένδοξους λόγους». Διότι από το πρώτο, πολλές φορές, γεννιέται αρρώστια που δεν υπήρχε, ενώ με τους δεύτερους μπορούμε να αποβάλουμε και την αρρώστια που ήδη υπάρχει. Και το μεν μέλι κατά την πέψη αλλοιώνεται, ενώ τα θεία λόγια, όταν αφομοιωθούν, τότε γίνονται και πιο γλυκά και πιο ωφέλιμα, τόσο στους ίδιους που τα κατέχουν, όσο και σε πολλούς άλλους. Και όταν κάποιος απολαμβάνει με αφθονία ένα υλικό τραπέζι, και έπειτα ερεύγεται εξαιτίας αυτού, γίνεται δυσάρεστος στον συνδαιτυμόνα του· όταν όμως κάποιος αναβλύζει λόγους από πνευματική διδασκαλία, μεταδίδει πολλή ευωδία στον πλησίον του. Ο Δαβίδ λοιπόν, απολαμβάνοντας συνεχώς μια τέτοια εστίαση, έλεγε: «Εξηρεύξατο ἡ καρδία μου λόγον ἀγαθόν» (Ανέβλυσε η καρδιά μου λόγο αγαθό). Διότι είναι δυνατόν να αναβλύσει κανείς και πονηρό λόγο. Και όπως ακριβώς στο υλικό τραπέζι η ποιότητα της ερυγής καθορίζεται από τη φύση των εδεσμάτων, έτσι συμβαίνει και με τη δύναμη των λόγων· ανάλογα με αυτά που τρέφονται, τέτοια λόγια αναβλύζουν πολλοί από τους ανθρώπους.

Διότι, εάν εκείνοι που εξορύσσουν τα μέταλλα δεν προσπερνούν ούτε τα μικρά ψήγματα, αλλά όταν ανακαλύψουν μια χρυσοφόρο φλέβα εξετάζουν με ακρίβεια τις διακλαδώσεις της, πόσο μάλλον πρέπει εμείς να πράττουμε το ίδιο όσον αφορά τις Γραφές; Καίτοι στην περίπτωση των μετάλλων, η ανακάλυψη αυτών που αναζητούνται είναι εξαιρετικά δυσχερής. Διότι, επειδή και τα μέταλλα είναι χώμα και ο χρυσός δεν είναι τίποτε άλλο παρά χώμα, η ταύτιση της φύσεως των ζητουμένων ξεγελά την όραση· όμως, παρ' όλα αυτά, εκείνοι δεν εγκαταλείπουν την προσπάθεια, αλλά επιδεικνύουν κάθε δυνατή ακρίβεια, ώστε παρατηρώντας τα, να γνωρίζουν τι είναι πραγματικά χώμα και τι είναι πραγματικά χρυσός. Στην περίπτωση όμως της Γραφής δεν συμβαίνει έτσι. Διότι ο χρυσός δεν βρίσκεται αναμεμειγμένος με το χώμα, αλλά είναι καθαρός χρυσός, «αργύριο δοκιμασμένο στη φωτιά, καθαρισμένο από το χώμα».

«Πυρωμένος σφόδρα είναι ο λόγος σου, και ο δούλος σου τον αγάπησε». Δοκιμασμένος, λέει, και γνήσιος είναι ο λόγος σου και απαλλαγμένος από κάθε ψεγάδι· εγώ δε τρέφω θερμή αγάπη γι' αυτόν. Και σε άλλον ψαλμό λέει: «Τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά· ασήμι πυρωμένο, δοκιμασμένο στο χώμα, καθαρισμένο επτά φορές». Κανένα λοιπόν από τα κρίματα του Θεού δεν είναι αδοκίμαστο, ή νόθο, ή κίβδηλο, αλλά όλα είναι απαλλαγμένα από κάθε ψεγάδι. Σύμφωνα με την καθαρότητά τους, λοιπόν, αδελφοί, ας κατευθύνουμε τη ζωή μας. «Νεότερος είμαι εγώ και περιφρονημένος· τα δικαιώματά σου δεν τα λησμόνησα». Μικρός ήταν ο Δαβίδ, και ο ελάχιστος ανάμεσα στους γιους του πατέρα του· αλλά χάρη στον πόθο που είχε για τον Θεό, εκλέχθηκε, και έλαβε τη βασιλεία και προφητική χάρη. Διότι γνωρίζει ο Θεός να αποδίδει μισθούς σε αυτούς που τον αγαπούν και στον παρόντα αιώνα, και πολύ περισσότερο στον μέλλοντα. Όταν, λοιπόν, ο Θεός παρήγγειλε στον θείο Σαμουήλ να αναδείξει βασιλιά έναν από τους γιους του Ιεσσαί, όλους τους άλλους, αν και ήταν στολισμένοι με ρώμη, ανάστημα και σωματική ομορφιά, τους απέρριψε, και ρώτησε τον Ιεσσαί εάν τελείωσαν τα παιδιά· και όταν εκείνος του απάντησε ότι έχει απομείνει ένα νεαρό αγόρι, το οποίο βόσκει τα πρόβατα, και θεωρείτο ακατάλληλο για βασιλιάς, ο προφήτης διέταξε να τον φέρουν, και μόλις έφτασε, τον έχρισε αμέσως.

Υπάρχουν φορές που ενεργεί όχι φανερά, αλλά κρυφά· διότι δεν έχει ανάγκη την ανθρώπινη δόξα. Τώρα όμως, επειδή ήταν επόμενο οι εχθροί τους να τους καταπατούν, να τους επιτίθενται και να τους χλευάζουν, λέγοντας ότι δεν έχουν τον Θεό βοηθό τους, προκειμένου να σωφρονιστούν και εκείνοι και να γίνουν καλύτεροι, μαθαίνοντας εκ πείρας τη συμμαχία του Δεσπότη, «φανερά θα πραγματοποιήσω τη σωτηρία τους», λέγει. «Τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά, ασήμι πεπυρωμένο, δοκιμασμένο στη γη». Και ποια είναι η αλληλουχία αυτού του στίχου με τα προηγούμενα; Μεγάλη και άμεση. Διότι, λέγει, μη νομίσετε ότι αυτά έχουν ειπωθεί απλώς τυχαία, ούτε ότι πρόκειται για μια περιττή απειλή· τα λόγια Του είναι καθαρά, απαλλαγμένα από κάθε ψεύδος. Όπως ακριβώς το πεπυρωμένο ασήμι δεν έχει καμία ξένη και νοθευμένη πρόσμειξη, έτσι και τα λόγια του Θεού, οτιδήποτε και αν πει, οπωσδήποτε πρόκειται να εκπληρωθούν.

Γι' αυτό λέει: Ασήμι πυρωμένο, δοκίμιο στη γη. Άλλος λέει: Πυρωμένο, που χωρεί στη γη. Ο δε Εβραίος αντί του «που χωρεί στη γη», είπε «Βααλίλ λάαρες», δηλαδή, αυτό που χωνεύεται, αυτό που ρέει μέσα στη γη. Καθαρισμένο επταπλασίως.

ΚΑΤΑ ΙΟΥΔΑΙΩΝ Λόγος πέμπτος. α΄. Πώς άραγε προέκυψε να είναι πολυπληθέστερη η σύναξή μας σήμερα; Προσήλθατε οπωσδήποτε για να απαιτήσετε την εκπλήρωση της υπόσχεσης, και παρευρεθήκατε για να δεχθείτε το πυρωμένο ασήμι το οποίο υποσχέθηκα να σας καταβάλω. Διότι, όπως λέει η Γραφή, τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά· ασήμι πυρωμένο, δοκιμασμένο στη γη. Ας είναι ευλογημένος ο Θεός, ο οποίος ενέθεσε σε εσάς τόσο μεγάλη επιθυμία για την πνευματική ακρόαση. Επειδή, όπως ακριβώς εκείνοι που αγαπούν το κρασί και τα ποτά, όταν σηκώνονται κάθε μέρα, ερευνούν και αναζητούν με περιέργεια πού υπάρχουν ποτά, συμπόσια, δείπνα, ξεφαντώματα, μεθύσια, φιάλες, κρατήρες και ποτήρια· έτσι ακριβώς και εσείς, όταν σηκώνεστε κάθε μέρα, ερευνάτε πού υπάρχει παραίνεση, συμβουλή, παράκληση, διδασκαλία και λόγος που συντείνει στη δόξα του Χριστού. Γι' αυτόν τον λόγο και εμείς οι ίδιοι καταπιανόμαστε με μεγαλύτερη προθυμία με αυτό το θέμα, και, όσα υποσχεθήκαμε, τα καταθέτουμε με κάθε ευγνωμοσύνη. Η μάχη, λοιπόν, προς τους Ιουδαίους έλαβε το αρμόζον τέλος· και το τρόπαιο έχει στηθεί, και το στεφάνι έχει ετοιμαστεί για εμάς, και κατακτήσαμε το βραβείο ήδη από την προηγούμενη ομιλία. Διότι ο σκοπός της προσπάθειάς μας ήταν να αποδείξουμε ότι όσα πράττουν τώρα εκείνοι αποτελούν παρανομία και παράβαση, καθώς και μάχη και πόλεμο ανθρώπων εναντίον του Θεού· και αυτό, με τη βοήθεια του Θεού, αποδείχθηκε με κάθε ακρίβεια.

Και άκουσε πώς ο προφήτης τα ονομάζει άργυρο: «Τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά, σαν άργυρος δοκιμασμένος στη φωτιά της γης, καθαρισμένος επτά φορές». Έτσι και στον προφήτη λέει ο Θεός: «Υιέ ανθρώπου, διαμαρτυρήσου σε τούτον τον λαό»· και πάλι αλλού: «Παρακαλείτε, οι ιερείς, τον λαό μου· μιλήστε στα αυτιά της Ιερουσαλήμ».

Ναι, αδελφέ μου, σε παρακαλώ, έτσι πάντοτε να προσεύχεσαι στον Θεό, ώστε να φωτίσει τον νου σου και να σου φανερώσει τη δύναμη των λόγων του. Διότι πολλοί πλανήθηκαν έχοντας εμπιστοσύνη στη δική τους σύνεση, και ισχυριζόμενοι ότι είναι σοφοί έγιναν μωροί, μη κατανοώντας τα γεγραμμένα, και περιέπεσαν σε βλασφημία και χάθηκαν. Εάν λοιπόν, καθώς διαβάζεις, συναντήσεις κάποιον λόγο δυσνόητο, πρόσεχε μήπως σε διδάξει ο Πονηρός να λες μέσα σου: «Δεν είναι έτσι όπως τα λέει αυτός ο λόγος· διότι πώς είναι δυνατόν να είναι έτσι;» και άλλα παρόμοια· αλλά, εάν πιστεύεις στον Θεό, να πιστεύεις και στους λόγους του, και να λες προς τον Πονηρό: «Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά. Διότι εγώ γνωρίζω ότι τα λόγια του Θεού είναι λόγια αγνά, αργύριο πεπυρωμένο επταπλασίως· και δεν υπάρχει σε αυτά τίποτα το σκολιό ούτε το διεστραμμένο, αλλά όλα είναι αγαθά ενώπιον εκείνων που έχουν σύνεση· εγώ όμως είμαι ασύνετος και δεν γνωρίζω· ξέρω λοιπόν ότι είναι γραμμένα πνευματικώς· διότι λέει και ο Απόστολος ότι ο νόμος είναι πνευματικός». Έπειτα, ύψωσε το βλέμμα σου προς τον ουρανό και πες: «Κύριε, πιστεύω στους λόγους σου· δεν αντιλέγω, αλλά εμπιστεύομαι τους λόγους του Αγίου Πνεύματος. Εσύ λοιπόν, Κύριε, σώσε με, ώστε να βρω χάρη ενώπιόν σου. Διότι εγώ δεν ζητώ τίποτε άλλο, παρά μόνον να σωθώ, ώστε να αξιωθώ το έλεός σου, Εύσπλαχνε· διότι δική σου είναι η βασιλεία και το κράτος στους αιώνες, αμήν».

Διότι, εάν πεις: Είναι κτιστά, θα σου πει ότι ιδού, ονομάζεις κτιστό τον Λόγο του Θεού. Εάν όμως πεις: Είναι άκτιστα, θα σου πει ότι ιδού, όλα τα λόγια του Θεού, αν και είναι άκτιστα, δεν είναι θεοί. Ιδού, εσύ ομολόγησες ότι ο Χριστός, όντας Λόγος του Θεού, δεν είναι Θεός. Γι' αυτό, να μην του απαντήσεις ούτε κτιστά ούτε άκτιστα, αλλά να του απαντήσεις ως εξής: Εγώ ομολογώ έναν μόνο ενυπόστατο Λόγο του Θεού, ο οποίος είναι άκτιστος, όπως ακριβώς και εσύ ομολόγησες, ενώ όλη τη Γραφή μου δεν την ονομάζω λόγια, αλλά ρήματα Θεού. Και εάν πει ο Σαρακηνός: Και πώς λέει ο Δαβίδ: «Τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά», και όχι: Τα ρήματα του Κυρίου είναι ρήματα αγνά; Πες του ότι ο προφήτης μίλησε τροπολογικά και όχι κυριολεκτικά.

«Τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά· ασήμι δοκιμασμένο στη φωτιά, καθαρισμένο από το χώμα», και τα λοιπά. «Τα λόγια του Κυρίου είναι πεπυρωμένα». «Ο νόμος του Κυρίου είναι άμωμος, επαναφέροντας ψυχές· η μαρτυρία του Κυρίου είναι αξιόπιστη, προσδίδοντας σοφία στους απλοϊκούς». «Μακάριοι εκείνοι που ερευνούν τις μαρτυρίες Του».

«Αλλά δοκιμάζουμε», λέει, «την αλήθεια, ώστε μέσω της δοκιμασίας να τη βρούμε». Πλανάται ή ψεύδεται ή απαρνείται σαφώς την αλήθεια εκείνος που προβάλλει αυτήν την πρόφαση. Διότι, εάν τα του Πνεύματος δεν ήταν δοκιμασμένα από το ίδιο το Πνεύμα όπως έχει ειπωθεί, και αν ο Χριστός μάς όριζε ως κριτές αυτών, τότε αυτή η δοκιμασία θα είχε παρρησία. Τώρα, όμως, η αλήθεια δεν χρειάζεται δοκιμασία ούτε κάποιον καθαρισμό. Κάθε καθαρισμός απέχει πολύ από αυτήν. «Διότι τα λόγια του Κυρίου», λέει ο Δαβίδ, «είναι λόγια αγνά, ασήμι πυρωμένο, δοκιμασμένο στο καμίνι της γης και καθαρισμένο επτά φορές». Κάθε τι, λοιπόν, που καθαρίζεται, καθαρίζεται από κάποιον ρύπο. Και κάθε τι που δοκιμάζεται, επειδή παρέχει προηγουμένως αμφίβολη γνώση, έπειτα υποβάλλεται σε δοκιμασία. Η αλήθεια όμως είναι αμόλυντη από ρύπο, πράγμα αναμφίβολο, είναι αυτή καθαυτή γνώση και σύνεση και φως. Διότι, τι είναι ακριβέστερο από την εν Πνεύματι γνώση; Ή τι πιο φωτεινό από το ίδιο το φως; Ή τι πιο αληθινό από την ίδια την αλήθεια;

Από το Ψαλτήριο: Τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά, ασήμι πυρωμένο, δοκιμασμένο στη γη, καθαρισμένο επταπλασίως. Ονομάζονται αγνά επειδή μας εξαγνίζουν από κάθε κηλίδα αμαρτιών· «ασήμι πυρωμένο» λέγονται εξαιτίας της διαύγειας και της φωτιστικής τους ιδιότητας, όπως συμβαίνει με το ασήμι· αλλά και εξαιτίας της θεϊκής τους ενέργειας που δοκιμάζει τις καρδιές μας· διότι στο Ευαγγέλιο η καρδιά έχει ονομαστεί «γη»· και «καθαρισμένο επταπλασίως» όταν εξαγνίζουμε κάθε εντολή επτά φορές. Είναι καλό να διασαφηνιστεί αυτό που λέγεται με βάση μία εντολή: Ο νόμος προστάζει «ου φονεύσεις». Όποιος, λοιπόν, θέλει να εξαγνίσει αυτή την εντολή επταπλασίως, δεν απέχει μόνο από τον διά χειρός φόνο, αλλά εάν δει κάποιον να πεινά τον τρέφει, εάν δει κάποιον να διψά τον ποτίζει, εάν δει γυμνό τον ντύνει, εάν δει ξένο τον φιλοξενεί, εάν δει άρρωστο δεν τον παραβλέπει, και εάν δει κάποιον στη φυλακή τρέχει κοντά του. Και με απλά λόγια, εκείνος που αμέλησε έστω και ένα από αυτά, διέπραξε φόνο εις βάρος του· διότι επέτρεψε, στο μέτρο που εξαρτιόταν από τον ίδιο, να πεθάνει, ενώ είχε τη δυνατότητα να διασώσει αυτόν που τον είχε ανάγκη.

Συνδέοντας, λοιπόν, κανείς τις έξι εντολές του Κυρίου που απαριθμήθηκαν με την εντολή του Νόμου «ου φονεύσεις», καθαρίζει το λόγιο του Κυρίου επταπλασίως· αυτό δε είναι δυνατόν να εφαρμοστεί και σε κάθε εντολή. Από τις Παροιμίες: σπάνια να κατευθύνεις τα βήματά σου προς τον φίλο σου, μήπως, αφού σε χορτάσει, σε μισήσει.

Δεν γνωρίζουν όμως ότι η γλώσσα και τα χείλη που προφέρουν όσα δεν αρμόζουν είναι υπόλογα στην κατάρα της εξολόθρευσης. Όμως, κατά κάποια οικονομία και θεία παραχώρηση, αφού εκπλήρωσαν όσα κακώς σχεδίασαν και με παρέδωσαν σε ταφή: «Τώρα θα αναστηθώ εξαιτίας της ταλαιπωρίας των πτωχών και του στεναγμού των πενήτων» μαθητών μου, για να μην καταπονούνται μέχρι τέλους, θεωρώντας ότι πλανήθηκαν από εμένα. «Θα τεθώ ως σωτηρία, θα μιλήσω με παρρησία δι' αυτής», αντί του θα τεθώ ως σωτήριο θεμέλιο, όπως φρονεί και ο Παύλος: «Διότι άλλο θεμέλιο κανείς δεν μπορεί να θέσει παρά αυτό που υπάρχει, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός». «Τα λόγια του Κυρίου» αυτά είναι «λόγια αγνά», σαν «άργυρος δοκιμασμένος στη φωτιά», δόκιμος για τους ανθρώπους, «καθαρισμένος» πολλαπλώς. «Εσύ όμως, Κύριε, είθε να μας φυλάξεις» τους μαθητές σου, «και είθε να μας διατηρήσεις από τη γενεά αυτή» την πονηρή και από όσες όμοιές της ακολουθήσουν. «Γύρω μας περιπατούν οι ασεβείς» ραδιουργώντας εναντίον μας· «Σύμφωνα με το ύψος του ελέους σου φρόντισες», δηλαδή φύλαξες, «τους υιούς των ανθρώπων» και τους μύστες σου, που περιφέρονται ως αμνοί εν μέσω λύκων μέχρι τέλους.

Ω, δύο γιοι της ευφορίας, ω, κάλλιστα βλαστάρια της βασιλίδας των πόλεων· ω, και στον Θεό ευάρεστοι και στους βασιλείς συνετοί υπηρέτες, και για κάθε εξουσία και πράξη που έχει ανάγκη από λόγο και σοφία ταιριαστοί και κατάλληλοι. Δεν ωφέλησαν τόσο οι Κάτωνες και οι Βρούτοι την πρεσβυτέρα Ρώμη ασχολούμενοι με τα δημόσια πράγματα, ούτε την Αθήνα οι Περικλείς και οι Φωκίωνες, όσο εσείς την καλλίπολη του Κωνσταντίνου, έχοντας αναλάβει ο ένας το αξίωμα του λογοθέτη και του κριτή, και ο άλλος διαχειριζόμενος την ύπατη επαρχιακή αρχή. Διότι, αναμειγνύοντας, παρόμοια με την ιδιότητα του μελιού, το γλυκό με το δριμύ, από τη μια προκαλούσατε βαθύ πόνο στους τραυματίες των πονηρών έργων και σε όσους επιδίωκαν τα ναυάγια της πόλης, από την άλλη γλυκαίνατε υπέρμετρα το υγιές τμήμα του πολιτεύματος. Και εσύ μεν, ο γνώμονας της λογιστείας, που απένειμες στον Καίσαρα τα του Καίσαρος και στους υπαγόμενους στη λογιστεία το προσφιλές στον Θεό δίκαιο, θεωρούσουν ποθεινός ακόμη και μετά την παράδοση του αξιώματος ως άνδρας σταθερής γνώμης, που μισούσε την αδικία στην ψυχή και αγαπούσε την πόλη στην προαίρεση· εσύ δε αποκαλούσουν όλος γλυκύτητα, πράος και μειλίχιος, αποφεύγοντας τον διφορούμενο και διπρόσωπο λόγο ως δαιμονικό, και προφέροντας αγνά τα λόγια από αγνή καρδιά, η οποία δεν αντηχούσε τίποτε το κίβδηλο από το ψεύδος, όπως ακριβώς διατρανώνει και ο Δαβίδ για το ασήμι που έχει καθαριστεί επτά φορές.

Και αναφέρει ότι το δίχτυ στο Ευαγγέλιο αποτελεί μαρτυρία της έσχατης αλογίας στην οποία κατέπεσε το ανθρώπινο γένος, ώστε να μη διαφέρει καθόλου από τα ψάρια, τα οποία είναι τα πιο άφωνα και άλογα όντα. Αυτά το δίχτυ, που ρίχτηκε προφανώς από τον Λόγο, τα ανέσυρε από εκεί, και αποκατέστησε το χάρισμα του λογικού σε όσους το είχαν στερηθεί. Επίσης, η προσταγή του Λόγου, την οποία έλαβε ο Πέτρος και, ανοίγοντας το στόμα του ψαριού, βρήκε έναν στατήρα, αποτελεί σύμβολο της απαλλαγής του ανθρώπου από την αλογία μέσω του Λόγου. Διότι λέει ότι ο στατήρας συμβολίζει το βασιλικό νόμισμα, δηλαδή τα δεσποτικά λόγια: «Τα λόγια του Κυρίου», πράγματι, «είναι ασήμι δοκιμασμένο στη φωτιά».

Εξάγει, λοιπόν, την ψυχή από την Αίγυπτο και από τη δουλεία σε αυτήν, καθώς τα πρωτότοκά της θανατώνονται κατά την έξοδο· διότι ήδη ένα μέρος από τη δύναμη του αληθινού Φαραώ καταρρέει. Το πένθος κατέχει τους Αιγυπτίους· διότι στενάζουν, λυπούμενοι για τη σωτηρία του αιχμαλώτου. Δίνει εντολή να ζητήσουν από τους Αιγυπτίους χρυσά και αργυρά σκεύη και, αφού τα πάρουν, να φύγουν· διότι η ψυχή, βγαίνοντας από το σκοτάδι, ανακτά τα αργυρά και χρυσά σκεύη, δηλαδή τους δικούς της αγαθούς λογισμούς, που έχουν δοκιμαστεί στο πυρ επτά φορές, στους οποίους αναπαύεται και διακονείται ο Θεός· επειδή οι δαίμονες που την περικύκλωναν είχαν διασκορπίσει, αιχμαλωτίσει και διαλύσει τους λογισμούς της. Μακάρια είναι η ψυχή που λυτρώθηκε από το σκοτάδι, και αλίμονο στην ψυχή που δεν βοά και δεν στενάζει προς Αυτόν που μπορεί να τη λυτρώσει από εκείνους τους σκληρούς και πικρούς εργοδιώκτες.

Εκείνος δε που έθαψε το τάλαντο, είναι αυτός που φροντίζει μόνο για τη δική του ωφέλεια και όχι και για των άλλων, ο οποίος και κατακρίνεται. Αλλά και αν δεις ευφυή και επιδέξιο άνθρωπο, να καταχράται την ευφυΐα του σε κοσμικές υποθέσεις, δολιότητες και γήινα πράγματα, για έναν τέτοιο άνθρωπο να πεις ότι έθαψε το τάλαντο στη γη, δηλαδή, στα πράγματα της γης· ύστερα δε από πολύ χρόνο έρχεται αυτός που έδωσε το αργύριο, ή τα λόγια του· διότι τα λόγια του Θεού είναι σαν αργύριο δοκιμασμένο στη φωτιά, ή απλώς κάθε είδους χάρισμα, το οποίο κάνει λαμπρό και ένδοξο αυτόν που το κατέχει, θα μπορούσε να ονομαστεί αργύριο.

Κάθε άνθρωπος είναι τραπεζίτης, έχοντας λάβει το χάρισμα του λογικού σαν χάραγμα βασιλικής εικόνας. Πρέπει λοιπόν κυρίως εμείς, που ταχθήκαμε στη διακονία του λόγου, να καταθέτουμε σε κάθε άνθρωπο που έχει τιμηθεί με το λογικό το δεσποτικό νόμισμα, το δοκιμασμένο στη φωτιά ασήμι, τα αγνά λόγια του Θεού, ώστε το δικό μας μερίδιο τουλάχιστον να είναι απαλλαγμένο από ευθύνη, και όλο το βάρος να πέφτει πλέον στο εμπόρευμα των τραπεζιτών. Εγώ λοιπόν σου καταθέτω ένα μικρό κέρμα· εσύ όμως πολλαπλασίασέ το και θα έχεις θησαυρό στους ουρανούς από Εκείνον που υπόσχεται να δώσει κρυμμένους και αόρατους θησαυρούς, σύμφωνα με τα λόγια του αγίου Ησαΐα. Και ποιο είναι το δικό μου μικρό κέρμα; «Μη ζηλεύεις αυτούς που πράττουν την πονηρία». Αυτό να κάνεις και θα ζήσεις, και η χάρη του Κυρίου Ιησού ας είναι με το πνεύμα σου.