Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 11:9

Εσύ, Κύριε, θα μας φυλάξεις. Γι' αυτό, λέει, θα μας φυλάξεις, επειδή μας κυκλώνουν οι ασεβείς επιβουλευόμενοι τη σωτηρία μας. Αυτές βέβαια θα μπορούσαν να είναι οι αντικείμενες και πονηρές δυνάμεις. «Κατά το ύψος σου περιποιήθηκες τους υιούς των ανθρώπων». Με τη λέξη «ύψος» εννοεί τη δύναμη, ενώ με την «πολυωρία» την πολυχρονιότητα. Ώστε το νόημα των λεγομένων να είναι το εξής: Δια της δικής σου ισχύος, μας δώρισες πολυχρονιότητα και αιώνια ζωή. Διότι, μετά τη σωτήρια ανάσταση, η ζωή μας εκτείνεται σε απέραντους αιώνες. Ή χρησιμοποιεί τη λέξη «ύψος», επειδή μας έκανες όμοιούς σου, στο μέτρο που είναι δυνατόν για τον άνθρωπο· ή επειδή μας αξίωσες πολλής φροντίδας.

Απάντηση του ιδίου προς τον ίδιο μέσω επιστολής: Αδελφέ, ιδού αυτή είναι η δεύτερη μικρή επιστολή που σου στέλνω, επιτρέποντος του Θεού, μέσω της οποίας παρακαλώ την εν Θεώ αγάπη σου να ξυπνήσει τον νοητό σου οφθαλμό που νυστάζει από την ακηδία, για να μην κοιμηθεί τον ύπνο του θανάτου. Και εσύ, λοιπόν, κράτα σε εγρήγορση τον νου σου ώστε να κατανοήσει να «βαδίσει τη νοητή σου γη», μήπως τυχόν φυτρώσουν τα αγκάθια και πνίξουν τον σπόρο, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί: «Διότι ολόγυρα περιπατούν οι ασεβείς». Όμως είναι ισχυρός Εκείνος που μπορεί να συντρίψει γρήγορα τον ζυγό και το κέρας τους. Αμήν.

Και πένητες ονομάζει τους πτωχούς τω πνεύματι, των οποίων τον στεναγμό αφού άκουσε, θα εγερθώ, λέγει. <Τώρα θα εγερθώ, λέγει ο Κύριος· θα επιφέρω σωτηρία, θα ενεργήσω με παρρησία σε αυτήν.> (B f. 44 b.) Λέει ότι θα εγερθεί· και βέβαια δεν ισχυριζόμαστε καθόλου ότι η ανάσταση αυτή, δηλαδή η έγερση, είναι σωματική, αλλά ότι σημαίνει την απόφαση να δώσει πλέον, επειδή το επιθυμεί, χείρα σωτήρια σε εκείνους που υποφέρουν. (A f. 79 b.) Κατά δε αναγωγή, έγινε σε όλους φανερή η σωτηρία μέσω του Χριστού, και ακούστηκε σε όλους· διότι κηρύχθηκε σε όλη τη γη με παρρησία. <Τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά, ασήμι δοκιμασμένο στο πυρ.> (B f. 44 b, K f. 42.) Δηλαδή καθαγιαστικά· διότι δεν πάσχουν κατά κανέναν τρόπο, αλλά είναι τόσο λαμπρά και καθαρισμένα, ώστε να μοιάζουν με ασήμι, δοκιμασμένο στο πυρ όχι μόνο μία φορά, αλλά πάρα πολλές· διότι αυτό νομίζω ότι δηλώνει το «επταπλασίως». Τα λόγια του Σωτήρος, λοιπόν, είναι δοκιμασμένα για τους ανθρώπους πάνω στη γη. (A f. 80.) Τους Ιουδαίους, όμως, τους ονειδίζει μέσω του Ησαΐα, λέγοντας: «Το ασήμι σας είναι κίβδηλο», δηλαδή, ο λόγος της πίστεως είναι παραποιημένος και κίβδηλος, μη διασώζοντας τον ακριβή χαρακτήρα της βασιλικής εικόνας. <Συ, Κύριε, θα μας φυλάξεις και θα μας διατηρήσεις.> (A f. 80.) Κατά δε αναγωγή, ο Προφήτης εύχεται να λυτρωθεί από τη γενεά των Ιουδαίων της εποχής του Σωτήρος, την άπιστη, φόνισσα και μοιχαλίδα. <Ολόγυρα οι ασεβείς περιπατούν.> (A f. 80.)

«Ολόγυρα περιπατούν οι ασεβείς, σύμφωνα με το ύψος σου ετίμησας τους υιούς των ανθρώπων». Επειδή ο κύκλος είναι αντίθετος με την ευθεία ως προς τη σκολιότητα και την ευθύτητα, και οι ασεβείς περιπατούν κυκλικά, οι ευσεβείς άρα περιπατούν στην ευθεία.

Στην επακόλουθη νίκη, θα θυμηθείς και πάλι την Όγδοη, κατά την οποία εξολοθρεύεται μεν η μεγαλόστομη γλώσσα, τα δόλια χείλη και η μανία εναντίον του Θεού· θα διαφυλαχθούν δε από τη γενεά αυτή και στον αιώνα όσοι δεν συμπεριπατούν στον κύκλο της ασέβειας, αλλά παραμένουν προσκολλημένοι στην ευθεία, την οποία εγκαινίασε για εμάς ο Θεός ως οδό νέα και ζώσα. Και προς τι η ανάγκη να διεξέλθουμε το καθένα ξεχωριστά, εφόσον αυτή η προσέγγιση σου προδεικνύει επαρκώς την πρόοδο προς τα ανώτερα μέσω της τάξεως και της επιγραφής των ψαλμών; Καθώς, προς μια τέτοια κατανόηση, διόλου μικρή δεν είναι για εμάς η συμβολή της ερμηνείας των επιγραφών, η οποία παρουσιάστηκε στους προηγούμενους λόγους.

«Από της ταλαιπωρίας»: Μιλάει για την ανάσταση του Χριστού, ότι εγείρεται με οργή εναντίον των εχθρών· το δε «θήσομαι εν σωτηρίω» αναφέρεται στον σταυρό, καθώς με αυτόν ο Κύριος ανέλαβε τη νίκη. «Τα λόγια»: Διότι δεν υπάρχει προσωποληψία στον Θεό, αλλά ευθύτητα και δικαιοσύνη· διότι ο λόγος Του καίει σαν φωτιά. «Κεκαθαρισμένον»: Δηλαδή, αυτός που καθαρίζει τα πάντα μέχρι τέλους, ως απροσωπόληπτος λόγος του Θεού. «Συ Κύριε»: Ο προφήτης εκ προσώπου του ανθρώπου εύχεται να διαφυλαχθεί από τη σκολιά και διεστραμμένη γενεά. Υπαινίσσεται δε και το γένος των Ιουδαίων ενάντια στο πρόσωπο του Χριστού. «Κύκλω οι ασεβείς»: Διότι οι Ιουδαίοι, περικυκλώνοντας τον Χριστό, δεν σταμάτησαν να μηχανεύονται το ψεύδος ο ένας με τον άλλον· αλλά βέβαια και οι δαίμονες δεν σταματούν να περικυκλώνουν τον άνθρωπο. «Κατά το ύψος»: Διότι, σύμφωνα με τη δόξα και τη δύναμή Σου, Θεέ, περιέθαλψες το γένος των ανθρώπων.

Πρόσεξε λοιπόν, αγαπητέ, να μην αφήσεις τα βλέφαρά σου να νυστάξουν· πρόσεξε λοιπόν να μη νυστάξει αυτός που σε φυλάει· ολόγυρά μας περιφέρονται οι ασεβείς. Ο αντίδικός σας διάβολος σαν λιοντάρι που ωρύεται γυρίζει ζητώντας ποιον να καταπιεί. Γνωρίζοντας αυτά, τεκνία, ας αφυπνίσουμε τους εαυτούς μας, ας ετοιμαστούμε για πολέμους, και πάλι μετά από λίγο ας είμαστε έτοιμοι για απολογία. Έως πότε δεν θα προσέχουμε τα λόγια του Κυρίου που λέει: «Γίνεσθε έτοιμοι», δηλαδή για την αναχώρησή μας από εδώ; Έπειτα, όταν ο Κριτής ανοίξει τότε τα βιβλία –όχι άλλα ξένα βιβλία, που δεν γνωρίζαμε, αλλά αυτά που κρατάμε στα χέρια μας και διαβάζουμε και ακούμε καθημερινά, τα οποία μας υποδεικνύουν σε κάθε περίπτωση την ασφαλή οδό και την τήρηση κάθε εντολής– τι άραγε θα αποκριθούμε; Πώς άραγε θα κρυφτούμε από εκείνους που καταδιώχθηκαν από εμάς, και από άλλους που περιφρονήθηκαν και υπέφεραν πολλά δεινά, οι οποίοι μάλιστα θα στέκονται δίπλα στον Κριτή και θα φωνάζουν: «Εκδικήσου για εμάς επιτέλους, Κύριε· διότι είσαι ο Θεός των εκδικήσεων, Δέσποτα»; Τι έπρεπε λοιπόν να κάνουμε; Πείτε, εάν γνωρίζετε κάτι· διότι, όπως απέδειξε ο λόγος, είναι αδύνατον να ξεφύγουμε από τα χέρια του Κριτή. Και γνωρίζουμε καλά ότι τίποτα δεν Του μένει κρυφό. Γνωρίζουμε ότι και ο Άδης θα φανερωθεί γυμνός, και τα πάντα είναι γυμνά στα μάτια Του, και ότι κάθε έργο και κάθε πράξη, είτε αγαθή είτε φαύλη, είτε μικρή είτε μεγάλη, θα διαβαστεί στο μέσον εκείνου του θεάτρου, ενώπιον των αγγέλων, όλων των επουράνιων δυνάμεων και κάθε ανθρώπινης ύπαρξης.

Άλλος, Θα τα φυλάξεις και θα μας διατηρήσεις από τη γενεά αυτή, και εις τον αιώνα. Άλλος, Μαζί με την αιώνια γενεά. Ολόγυρα οι ασεβείς περιπατούν. Άλλος, Θα περιπατήσουν. Άλλος, Ολόγυρα από τους ασεβείς θα περιπατήσουν. Ανάλογα με το ύψος σου, έδειξες ιδιαίτερη μέριμνα στους υιούς των ανθρώπων. Άλλος, Όταν υψωθούν οι ευτελείς εκ των υιών των ανθρώπων.

Τι σημαίνει όμως το: «Σύμφωνα με το ύψος σου»; Ισοδυναμεί με το: «Τους έκανες όμοιούς σου, στο μέτρο που είναι δυνατόν ο άνθρωπος να είναι όμοιος»· διότι λέγει: «Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας και καθ' ομοίωσιν». Επειδή ό,τι είναι Εκείνος στον ουρανό, αυτό είμαστε εμείς πάνω στη γη· και όπως ακριβώς κανείς δεν είναι ανώτερός Του εκεί ψηλά, έτσι και πάνω στη γη κανένα πλάσμα δεν είναι όμοιο με αυτό το ον ως προς την αρετή. Διότι λέγει: «Να γίνετε όμοιοι με τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς».

Μετέωρα ονομάζονται τα υψηλά, επειδή ανυψώνονται, και μετεωρισμοί της θάλασσας ονομάζονται τα κύματά της και τα υψώματά της, πάλι επειδή ανυψώνονται. Επομένως, το «πολυωρήσεις» σημαίνει: «Θα με ανυψώσεις, θα με υψώσεις». Αυτό το έχει αναφέρει και αλλού, λέγοντας: «Σύμφωνα με το ύψος σου εξύψωσας (επολυώρησας) τους υιούς των ανθρώπων»· δηλαδή: «Τους ανύψωσες, τους ύψωσες». Έτσι και το «πολυωρήσεις με» το είπε για να δηλώσει ότι: «Θα με γεμίσεις με πολλή ευφροσύνη και θα καταστήσεις την ψυχή μου μετέωρη, και το μεγαλύτερο από όλα, δεν θα επιτρέψεις αυτή μου η ανύψωση και αυτή η ευφροσύνη να γίνουν σαθρές, αλλά δυνατές και ισχυρές, βέβαιες και ακλόνητες». Διότι αυτό ακριβώς σημαίνει το: «Θα με εξυψώσεις στην ψυχή μου με τη δύναμή σου».

Δεν γνωρίζουν όμως ότι η γλώσσα και τα χείλη που προφέρουν όσα δεν αρμόζουν είναι υπόλογα στην κατάρα της εξολόθρευσης. Όμως, κατά κάποια οικονομία και θεία παραχώρηση, αφού εκπλήρωσαν όσα κακώς σχεδίασαν και με παρέδωσαν σε ταφή: «Τώρα θα αναστηθώ εξαιτίας της ταλαιπωρίας των πτωχών και του στεναγμού των πενήτων» μαθητών μου, για να μην καταπονούνται μέχρι τέλους, θεωρώντας ότι πλανήθηκαν από εμένα. «Θα τεθώ ως σωτηρία, θα μιλήσω με παρρησία δι' αυτής», αντί του θα τεθώ ως σωτήριο θεμέλιο, όπως φρονεί και ο Παύλος: «Διότι άλλο θεμέλιο κανείς δεν μπορεί να θέσει παρά αυτό που υπάρχει, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός». «Τα λόγια του Κυρίου» αυτά είναι «λόγια αγνά», σαν «άργυρος δοκιμασμένος στη φωτιά», δόκιμος για τους ανθρώπους, «καθαρισμένος» πολλαπλώς. «Εσύ όμως, Κύριε, είθε να μας φυλάξεις» τους μαθητές σου, «και είθε να μας διατηρήσεις από τη γενεά αυτή» την πονηρή και από όσες όμοιές της ακολουθήσουν. «Γύρω μας περιπατούν οι ασεβείς» ραδιουργώντας εναντίον μας· «Σύμφωνα με το ύψος του ελέους σου φρόντισες», δηλαδή φύλαξες, «τους υιούς των ανθρώπων» και τους μύστες σου, που περιφέρονται ως αμνοί εν μέσω λύκων μέχρι τέλους.

Μαθαίνουμε ότι ο όρος πολλαπλασιάζεται όχι μόνο ως προς ολόκληρα τα έθνη, αλλά και ως προς τις γενεές και για τον καθένα ξεχωριστά, και μάλιστα και για τον ίδιο τον εαυτό του καθενός. «Σύμφωνα με το ύψος σου», λέει ο Δαβίδ, «έδειξες μεγάλη φροντίδα για τους υιούς των ανθρώπων»· και πάλι: «Θα με φροντίσεις στην ψυχή μου με τη δύναμή σου»· δηλαδή, στις ποικίλες καταστάσεις της ζωής που εξαρτώνται από την προαίρεσή μου· και θα διαρρυθμίσεις μαζί μου τους διάφορους και πολλούς όρους με τη διακριτική και καθοριστική δύναμή σου, η οποία απονέμει στα πάντα τα όσα τους αξίζουν. Αυτήν τη δύναμη την ονόμασε και ύψος, επειδή η παντεπόπτις πρόγνωση πρέπει να υψώνεται πάνω από όλα. Τέτοια είναι λοιπόν η ανάπτυξη των πολλών όρων από τον Ένα, και είναι τόσο μεγάλη και ποικίλη, καθώς επιμερίζονται σύμφωνα με το πλήθος και την ποικιλία των όντων και αυτών που δημιουργούνται, δηλαδή στον καθένα ανάλογα από τη θεία πρόνοια. Εσύ, όμως, ατενίζοντας το πλήθος και νιώθοντας ίλιγγο ως προς την απαρίθμηση και την κατανόησή τους, πρόσεξε να μην εκτραπείς εξαιτίας αυτού στην αοριστία, πράγμα το οποίο έπαθε και ο υπερασπιστής της.

Ολόγυρά μας πάλι οι ασεβείς, άλλοι μεν περιφρονώντας την εικόνα του Χριστού και διασύροντας στο πρόσωπό της τον ίδιο τον Χριστό, άλλοι δε συγχέοντας ή απαρνούμενοι τις φύσεις σε αυτόν, εξορίζοντας τις προηγούμενες με την εισαγωγή μιας άλλης, καινότερης φύσης, και καθυποβάλλοντας την Τέταρτη Σύνοδο σε αναρίθμητες βλασφημίες. Εναντίον αυτών αναζωπυρώθηκε ο πόλεμός μας και, έχοντας διεξαχθεί για πολύ χρόνο, αιχμαλώτισε πολλούς στην υπακοή του Χριστού. Ποιος άραγε θα μου έδινε την ευλογία να δω και τους πάντες να αιχμαλωτίζονται;