Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 110:4

Ελεήμων και οικτίρμων είναι ο Κύριος. Παλαιότερα μεν υποσχέθηκε δια των προφητών του ότι κατά τον καιρό της οικονομίας θα επιτελέσει θαυμάσια· αυτά ακριβώς θέλησε να εκπληρώσει. Ποια ήταν δε αυτά που υποσχέθηκε, παρά το: «Τότε θα ανοιχθούν οι οφθαλμοί των τυφλών», και τα υπόλοιπα σημεία; Και όχι μόνον αυτό, αλλά και η κλήση όλων των εθνών, την οποία επιτέλεσε και με λόγο και με έργο.

Δεν είναι καλό μια νεότερη να συναναστρέφεται με μια νεότερη· σε αντίθετη περίπτωση, δεν πράττουν τίποτα το καλό· διότι η μία παρακούει την άλλη και η μία περιφρονεί την άλλη. Αντιθέτως, είναι καλό να βρίσκεται υπό την καθοδήγηση μιας πρεσβυτέρας. Διότι η πρεσβυτέρα δεν συγκαταβαίνει στα θελήματα της νεότερης. Αλίμονο στην παρθένο που δεν βρίσκεται υπό κανόνα. Διότι μοιάζει με πλοίο που δεν έχει κυβερνήτη. Επειδή, με συντετριμμένο τον αυχένα του και μη έχοντας οδηγό, παραδέρνει από τα κύματα εδώ κι εκεί, έως ότου προσκρούσει σε κάποιον βράχο και αμέσως καταποντιστεί· έτσι είναι κάθε παρθένος που δεν έχει κάποιον να σέβεται. Μακάρια είναι η παρθένος που βρίσκεται υπό κανόνα· διότι θα είναι σαν καρποφόρος άμπελος μέσα στον παράδεισο. Και ερχόμενος ο γεωργός της, καθαρίζει τα κλήματά της, την ποτίζει και ξεριζώνει τα βλαβερά αγριόχορτα γύρω της. Εκείνη δε, έχοντας αυτόν που κοπιάζει για χάρη της, αποδίδει τον τίμιο καρπό της στον κατάλληλο καιρό. Να τηρείς δε και να αναπέμπεις τις δοξολογίες στην τράπεζα, και το φαγητό και το ποτό σου θα είναι αγιασμένα· όταν λοιπόν σηκωθείς από την τράπεζα, να λες πάλι ευχαριστώντας τρεις φορές: «Ελεήμων και οικτίρμων είναι ο Κύριος, έδωσε τροφή σε αυτούς που τον φοβούνται. Δόξα στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα».

Δοξολογία και μεγαλοπρέπεια είναι το έργο του, και η δικαιοσύνη του παραμένει στους αιώνες των αιώνων. Κατέστησε αλησμόνητα τα θαυμάσιά του· ελεήμων και οικτίρμων είναι ο Κύριος, έδωσε τροφή σε όσους τον φοβούνται. Θα ενθυμείται αιώνια τη διαθήκη του· φανέρωσε στον λαό του τη δύναμη των έργων του, για να τους δώσει την κληρονομιά των εθνών· τα έργα των χεριών του είναι αλήθεια και δικαιοσύνη. Αξιόπιστες είναι όλες οι εντολές του, εδραιωμένες στους αιώνες των αιώνων, καμωμένες με αλήθεια και ευθύτητα. Απέστειλε λύτρωση στον λαό του, ενετείλατο αιώνια τη διαθήκη του. Άγιο και φοβερό είναι το όνομά του· αρχή της σοφίας είναι ο φόβος του Κυρίου. Μήπως άραγε, επειδή αυτός που φοβάται δεν έχει ακόμη τελειωθεί, η μεν εισαγωγή επιτυγχάνεται μέσω του φόβου, ενώ το τέλος κατορθώνεται μέσω της αγάπης; Διότι η τέλεια αγάπη διώχνει έξω τον φόβο. Τέτοιος θα ήταν εκείνος που αγαπά τον Κύριο τον Θεό με όλη του την καρδιά και την ψυχή και τη δύναμη. Και καλή σύνεση διαθέτουν όλοι όσοι την εφαρμόζουν.

Αλληλούια. Η προφητεία προτρέπει τον άνθρωπο ότι πρέπει ακατάπαυστα να υμνεί τον Θεό. Διότι το αλληλούια ερμηνεύεται ως ύμνος (το «αλληλού» ερμηνεύεται ως αίνος και το «ια» ως Θεός). «Εξομολογήσομαι». Αυτή είναι η φωνή των πιστών, οι οποίοι πάντοτε δοξάζουν τον Κύριο. «Εν βουλή». Διότι όπου υπάρχει σύνοδος και σύναξη αγίων, εκεί δοξάζεται ο Κύριος και τα έργα Του. «Εξεζητημένα». Επειδή οι άγιοι, εκζητώντας το θέλημα του Θεού, εκπληρώνουν τον νόμο του Θεού. «Εξομολογήσεις». Διότι το έργο του Θεού είναι μεγαλοπρέπεια και δόξα, το οποίο επιτέλεσε για τον άνθρωπο, αποδεχόμενος την εξομολόγησή του και σώζοντάς τον. «Και δικαιοσύνη». Το έργο του μυστηρίου, το οποίο επιτέλεσε ο Θεός για τον άνθρωπο, παραμένει με δικαιοσύνη και αλήθεια ανεξάλειπτο εις τον αιώνα. «Μνείαν». Των όσων εξ αρχής έπραξε από γενεά σε γενεά ενθυμούμενος τον άνθρωπο (ενθυμούμενος έπραξε για τον άνθρωπο). «Τροφήν». Διότι ως ελεήμων και έχοντας πλήθος οικτιρμών, έδωσε ως τροφή στους πιστούς το ίδιο Του το σώμα και το τίμιο αίμα Του. «Μνησθήσεται». Ό,τι αποφάσισε να πράξει για τον άνθρωπο, αυτό το εκπλήρωσε αιωνίως. «Ισχύν». Στον λαό που προέρχεται από τα έθνη εγνώρισε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών. «Του δούναι». Υπεράνω όλων των εθνών της γης, ο λαός από τα έθνη που πίστεψε, έγιναν συγκληρονόμοι του Χριστού. «Έργα χειρών». Διότι έργο Θεού κατά την αλήθεια, αληθινή κρίση και αψευδής αλήθεια είναι το να σώσει τον άνθρωπο που χάνεται.

«Έκανε μνεία των θαυμασίων του». Τι σημαίνει το «Έκανε μνεία των θαυμασίων του»; Δεν σταμάτησε, λέει, να θαυματουργεί ακατάπαυστα. Διότι αυτό σημαίνει το «Έκανε μνεία»· δεν έπαυσε, δεν σταμάτησε σε κάθε γενεά να επιτελεί θαύματα, και να αφυπνίζει τους πνευματικά νωθρούς μέσω των θαυμαστών έργων. Διότι ο πνευματικά υψηλός και σοφός δεν θα έχει καμία ανάγκη από τα σημεία· διότι «μακάριοι είναι εκείνοι που δεν είδαν και πίστεψαν».

ε'. Και γνωρίσατε τα όσα συνέβησαν τότε στην Παλαιστίνη. Διότι, όταν οι Ιουδαίοι θέλησαν να ανοικοδομήσουν εκείνον τον ναό, ο οποίος είχε κατεδαφιστεί με την απόφαση του Θεού, φωτιά ξεπήδησε από τα θεμέλια και τους έδιωξε όλους, και αυτό το μαρτυρεί το έργο που παρέμεινε ημιτελές. Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος, τροφή έδωσε σε όσους τον φοβούνται. Αφού εξήγγειλε τις ευεργεσίες του, εκείνες που έγιναν διαμέσου των θαυμάτων, εκείνες διαμέσου των έργων, και την πρόνοια που επέδειξε για εμάς, με αυτό πάλι επαυξάνει τον λόγο, αποδεικνύοντας ότι, μολονότι έπραξε τόσα και τόσο σπουδαία έργα για τη σωτηρία των ανθρώπων, και με κάθε τρόπο τους διαπαιδαγώγησε και τους διαπαιδαγωγεί στη θεογνωσία και την ύψιστη φιλοσοφία, και συντηρεί τη ζωή τους, δεν το πράττει αυτό από οφειλή (πράγμα που αποτελεί τη μέγιστη χάρη), αλλά από έλεος και φιλανθρωπία, όχι επειδή ο ίδιος έχει την ανάγκη τους, αλλά αποκλειστικά από αγαθότητα. Τροφή έδωσε σε όσους τον φοβούνται. Για ποιο λόγο τοποθέτησε εδώ «όσους τον φοβούνται»;

Διότι ο Θεός δεν μιλούσε για τον άρτο. Ω, φοβερέ, και ψυχοφθόρε, και βλαβερέ λιμέ! Ω, λιμέ, πρόξενε της αιώνιας κολάσεως! Αυτός ο λιμός είναι ο χορηγός κάθε πονηρού πράγματος· αυτός ο λιμός είναι ο αίτιος κάθε κακού. Προβλέποντας αυτόν τον λιμό να έρχεται, ο προφήτης Δαβίδ παρακαλούσε τον Θεό, λέγοντας: Θεέ μου, μη σιωπήσεις απέναντί μου. Και για τους ένθερμους πιστούς προφήτευσε λέγοντας: Για να λυτρώσει από τον θάνατο τις ψυχές τους, και να τους θρέψει σε καιρό λιμού. Και αλλού λέει: Και σε ημέρες λιμού θα χορτάσουν· και πάλι, Ελεήμων και οικτίρμων είναι ο Κύριος, τροφή έδωσε σε εκείνους που τον φοβούνται. Αυτά τα είπε ο Δαβίδ για εκείνους που ερευνούν τις Γραφές, ότι δεν θα πεινάσουν. Ας ερευνήσουμε τις Γραφές, αδελφοί, για να μην πεινάσουμε όταν έρθει ο ψυχοφθόρος λιμός· ας ερευνήσουμε, για να μην πλανηθούμε, και παρασυρόμαστε από κάθε άνεμο. Γι' αυτό λέει ο Κύριος προς εκείνους που αμελούν: Πλανάσθε, επειδή δεν κατανοείτε τις Γραφές.

Διότι ο Κύριος είναι ελεήμων και οικτίρμων, σύμφωνα με τον λόγο του Δαβίδ. Επομένως, ούτε να απελπίζεσαι, ούτε να καταφρονείς. Όταν όλες οι υποθέσεις σου ευοδώνονται, να αναμένεις μεταβολή. Και πάλι, όταν περικυκλώνεσαι από απροσδόκητες συμφορές, να αναλογίζεσαι τα αγαθά και τα καλύτερα.

«Θα πέσω, λοιπόν, στα χέρια του Κυρίου, διότι οι οικτιρμοί του είναι πάρα πολλοί. Σε χέρια ανθρώπων, όμως, ας μην πέσω. Και έστειλε ο Κύριος θανατικό στον Ισραήλ από το πρωί έως την ώρα του γεύματος· και πέθαναν από τον λαό, από τη Δαν έως τη Βηρσαβεέ, εβδομήντα χιλιάδες άνδρες. Και άπλωσε ο άγγελος το χέρι του επί της Ιερουσαλήμ για να την καταστρέψει. Και σπλαχνίστηκε ο Κύριος για τη συμφορά. Και είπε στον άγγελο: “Αρκετά, απόσυρε το χέρι σου”.» «Ο Θεός είναι κριτής δίκαιος, και ισχυρός, και μακρόθυμος.» «Σύμφωνα με το μέγεθος της οργής του δεν θα ζητήσει ευθύνες.» «Θυμήσου τους οικτιρμούς σου, Κύριε.» —«Πόσο μεγάλο είναι το πλήθος της αγαθότητάς σου, Κύριε. Από το έλεός σου, Κύριε, είναι γεμάτη η γη.» «Ανθρώπους και κτήνη θα σώσεις, Κύριε· πόσο πλήθυνας το έλεός σου.» «Εσύ, Κύριε, είσαι αγαθός, και επιεικής, και πολυέλεος σε όλους. Εσύ, Κύριε και Θεέ μου, είσαι οικτίρμων και ελεήμων.» «Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος· μακρόθυμος.» «Ελεήμων και οικτίρμων είναι ο Κύριος, τροφή έδωσε στους....» «Ποιος Θεός είναι σαν κι εσένα, που συγχωρείς τις αδικίες, και παραβλέπεις τις ασέβειες στο υπόλοιπο της κληρονομιάς του; Δεν διατήρησε την οργή του για τιμωρία, διότι επιθυμεί το έλεος. Αυτός θα επιστρέψει, και θα μας σπλαχνιστεί. Θα καταποντίσει τις αμαρτίες μας, και θα απορριφθούν στα βάθη της θάλασσας.» «Ο Κύριος είναι μακρόθυμος, και μεγάλη είναι η ισχύς του.» «Εγώ σας έπλασα, και εγώ θα συγχωρήσω. Και εγώ θα σας αναλάβω, και θα σας σώσω.» «

Ψαλμός 110. Αλληλούια. «Θα σε δοξάσω, Κύριε, με όλη μου την καρδιά». Διότι είναι καλό να απευθύνεται κανείς στον Θεό με όλη του την καρδιά. «Στη βουλή των ευθέων και στη συναγωγή μεγάλα είναι τα έργα του Κυρίου». Όχι όμως και στη συναγωγή των πονηρών και των αθέων, διότι σε αυτούς δεν υπάρχει σύνεση. «Μεγαλύνετε τα έργα του Κυρίου, ελεήμων και οικτίρμων είναι ο Κύριος· έδωσε τροφή σε εκείνους που τον φοβούνται», όχι μόνο τη φθαρτή και παροδική, διότι αυτήν την απολαμβάνουν μέσω των οικτιρμών του και εκείνοι που δεν τον φοβούνται, αλλά και την άφθαρτη και πνευματική τροφή, την οποία απολαμβάνουν μυστικώς εκείνοι που τον φοβούνται. «Αξιόπιστες είναι όλες οι εντολές του», πρόξενοι σωτηρίας για όσους τις τηρούν, «στηριγμένες στον αιώνα του αιώνος». Και δεν καταλύονται ούτε εξαφανίζονται απλώς, αλλά· «είναι φτιαγμένες με αλήθεια και ευθύτητα» μη έχοντας τίποτε περισσότερο ή λιγότερο από το πρέπον. «Λύτρωση απέστειλε στον λαό του», ο Πατέρας τον Υιό, «άγιο και φοβερό είναι το όνομά του. Αρχή σοφίας είναι ο φόβος του Κυρίου». Χωρίς όμως τον φόβο του Κυρίου, δεν πρόκειται να ωφελήσει τους σοφούς η σοφία του κόσμου. «Αγαθή σύνεση υπάρχει σε όλους όσοι πράττουν» έργα άξια συνέσεως. «Η αίνεσή του μένει στον αιώνα του αιώνος», μη έχοντας τέλος, όπως ακριβώς δεν έχει ούτε αρχή.