Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 111:3

Εξομολόγηση και μεγαλοπρέπεια είναι το έργο του. Ως έργα, λέγει, εννοεί εκείνα τα οποία εξετέλεσε κατά τη θεία οικονομία. Ας υμνείται, καθότι είναι μεγαλοπρεπή. Και η δικαιοσύνη του μένει στον αιώνα. Ως δικαιοσύνη αναφέρει τον ευαγγελικό λόγο· διότι, πράγματι, προσέφερε εξίσου σε όλους τους ανθρώπους τη σωτηρία.

Ισχυρό θα είναι πάνω στη γη το σπέρμα του. Με τη λέξη «σπέρμα» εννοεί τις αγαθές πράξεις, οι οποίες θα αποκτήσουν πνευματική δύναμη σε εκείνη τη γη των πραέων, προκειμένου να λάβουν αυτοί τις αμοιβές για όσα έπραξαν. Δόξα και πλούτος υπάρχει στον οίκο του. Και η δόξα και ο πλούτος ας μη λογίζονται ανάμεσα στα παροδικά πράγματα· διότι τίποτα παρόμοιο δεν υφίσταται μεταξύ των αγίων.

Η δικαιοσύνη του μένει στον αιώνα, και τα εξής. Εκείνου δηλαδή που διένειμε τον ευαγγελικό λόγο. Ο αμαρτωλός θα δει και θα οργιστεί. Αμαρτωλό αποκαλεί τον διάβολο, ο οποίος θα αγανακτήσει καθώς θα σώζονται τα έθνη, έχοντας διψάσει για την απώλεια των πάντων.

ΑΛΛΗΛΟΥΙΑ. ΡΙΑʹ. Μακάριος ο άνθρωπος που φοβάται τον Κύριο, τις εντολές του θα τις επιθυμήσει πάρα πολύ. Δυνατό πάνω στη γη θα είναι το σπέρμα του, η γενιά των ευθέων θα ευλογηθεί. Δόξα και πλούτος θα υπάρχουν στον οίκο του, και η δικαιοσύνη του μένει στον αιώνα του αιώνα. Έτσι συνηθίζει να ονομάζει καθέναν από τα έθνη που προσέρχεται στον Θεό. Αυτό δε αποδεικνύεται από το γεγονός ότι, διακεκριμένα μετά τον Ισραήλ και μετά τον οίκο του Ααρών και μετά τον οίκο του Λευί, καλούνται να υμνήσουν τον Θεό «εκείνοι που φοβούνται τον Κύριο», όπως έχει λεχθεί και σε άλλα χωρία. Διότι ποιοι άλλοι θα μπορούσαν να είναι αυτοί που φοβούνται τον Κύριο έπειτα από αυτούς, παρά οι αλλόφυλοι και αλλογενείς από τα έθνη; Επομένως, στον προκείμενο ψαλμό δεν θα μπορούσε να είναι άλλος αυτός που μακαρίζεται, παρά ο λαός που προήλθε από τα έθνη και προσήλθε στον Θεό· τον οποίο ονομάζει ως αυτόν που φοβάται τον Κύριο. Βεβαίως, ένας τέτοιος άνθρωπος δεν είναι ήδη μακάριος, εάν δεν πράττει και το επόμενο· δηλαδή το να επιθυμεί πάρα πολύ τις εντολές Του. Και κατέχει αυτή την επιθυμία σταθερά, έτσι ώστε να μην τηρεί κανείς τις εντολές καταναγκαστικά ούτε παρά τη θέλησή του, αλλά εθελοντικά, και με το να τις στέργει, με κάθε προθυμία και γνήσια να αγαπά την τήρηση των εντολών του Θεού.

Αλληλούια. Ύμνος του νέου λαού, και ευχαριστία και προφητεία περί του Χριστού και της παρουσίας Του. «Μακάριος». Άπαξ και άκουσες ότι μακάριος είναι ο άνθρωπος, ποιος άλλος τέτοιος έπαινος υπάρχει για εκείνον που φοβάται τον Κύριο, όσο το «μακάριος». «Στις εντολές». Διότι όλοι όσοι φοβούνται τον Κύριο σπεύδουν με χαρά, με όση δύναμη διαθέτουν, να εφαρμόζουν τις εντολές του Θεού. «Δυνατό». Του Χριστού· διότι δικός Του σπόρος είναι όλοι οι άγιοι. Διότι αυτοί είναι δυνατοί στη γη, καθώς κατέχουν το Πνεύμα του Θεού. «Γενεά». Των πιστών και όλων των δικαίων. Διότι οι φίλοι του Θεού τυγχάνουν να είναι γένος του Θεού. «Δόξα». Στο δεσποτικό σώμα, για το οποίο λέει ότι σε αυτό κατοικεί σωματικώς όλο το πλήρωμα της θεότητας. Να εννοείς όμως και την Εκκλησία· διότι και αυτή είναι οίκος του Θεού. Να εννοείς επίσης και την Παρθένο. Διότι σε αυτούς τους οίκους υπάρχει πολλή δόξα και αμέτρητος πλούτος. «Και η δικαιοσύνη». Του Χριστού· διότι ο Χριστός είναι αληθινά δίκαιος, καθώς έπραξε τα πάντα δικαίως, και γι' αυτό τα έργα Του παραμένουν εις τον αιώνα. «Εξανέτειλε». Ο Χριστός· διότι Αυτός φανερώθηκε στη γη, ως φως στο σκοτάδι, και φώτισε εκείνους που έχουν ευθεία καρδιά. Διότι σε όσους Τον δέχτηκαν, λέει, έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, και υπάρχουν εις τον αιώνα. «Ελεήμων». Ο Χριστός, καθώς έχει και τα δύο αναλλοίωτα, και το καθένα για χάρη του ανθρώπου. «Χρηστός». Κάθε άνθρωπος, βέβαια, που σπλαγχνίζεται τον πλησίον του, θεωρείται χρηστός από όλους.

Η δικαιοσύνη του μένει εις τον αιώνα του αιώνος. Δ'. Αυτό νομίζω ότι λέει εδώ για όσους σκανδαλίζονται με τις απροσδόκητες δυσχέρειες που συμβαίνουν σε κάποιους, σαν να τους συμβουλεύει και να τους λέει: Μην ταράζεσαι όταν βλέπεις ανθρώπους να συκοφαντούνται, να κακοποιούνται και να πάσχουν άδικα· διότι παραμένει το αδέκαστο δικαστήριο, παραμένει η καθαρή απόφαση, η οποία αποδίδει στον καθένα σύμφωνα με ό,τι του αξίζει. Εάν όμως τώρα την επιζητάς, πρόσεξε μήπως εκδώσεις την καταδικαστική απόφαση πρώτα εναντίον του ίδιου σου του εαυτού. Διότι, εάν ο Θεός επρόκειτο να επιβάλλει τιμωρία για κάθε ένα από τα αμαρτήματα, και να εκδώσει τη δίκαιη απόφαση για καθέναν από όσους σφάλλουν, προ πολλού θα είχε αφανιστεί το ανθρώπινο γένος. Και γιατί αναφέρω τον τάδε και τον δείνα; Διότι, φέρνοντας στο μέσο τον κορυφαίο όλων των ανθρώπων, θα προσπαθήσω να αποδείξω αυτό ακριβώς· τον Παύλο, τον κήρυκα της οικουμένης, εκείνον που αρπάχθηκε έως τον τρίτο ουρανό, που μεταφέρθηκε στον παράδεισο, που έγινε κοινωνός των φρικτών μυστηρίων, το σκεύος της εκλογής, τον νυμφαγωγό του Χριστού, εκείνον που επέδειξε αγγελική πολιτεία και έφθασε σε τόση αρετή. Διότι, εάν δεν ήθελε να μακροθυμήσει απέναντί του και να τον ανεχθεί, αλλά, την ώρα που αμάρτανε, βλασφημούσε και εξαπέλυε διωγμούς, εξέδιδε αμέσως εναντίον του τη δίκαιη απόφαση, θα τον είχε αφανίσει προ πολλού, πριν προλάβει να μετανοήσει.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο αναβάλλει την οργή και την επάξια ανταπόδοση, καλώντας τους ανθρώπους σε μετάνοια. Εάν όμως παραμείνουν αδιόρθωτοι, οπωσδήποτε θα υποστούν τη δίκαιη κρίση. Γι' αυτό ο Προφήτης, παρηγορώντας αυτούς που αδικούνται και συνετίζοντας αυτούς που αδικούν, πρόσθεσε το: «Η δικαιοσύνη αυτού μένει εις τον αιώνα». Αυτό δε που θέλει να πει με τον λόγο του αυτό, είναι το εξής: Ούτε εσύ, που αδικείσαι, εάν τερματίσεις τον βίο σου νομίζοντας ότι δεν θα λάβεις τη δικαίωση, να απελπιστείς· διότι μετά την αναχώρηση από αυτόν τον κόσμο, οπωσδήποτε θα λάβεις τις αμοιβές των κόπων σου· ούτε εσύ πάλι, που αρπάζεις τα πάντα και πλεονεκτείς και προκαλείς αναταραχές, εάν τερματίσεις τον βίο σου εν ειρήνη, να εφησυχάσεις· διότι για όλα θα δώσεις λόγο μετά την αναχώρηση από εδώ, και θα εξοφλήσεις το αντίτιμο της πονηρίας σου. Διότι είναι Θεός που παραμένει πάντοτε, και έχει δικαιοσύνη που παραμένει πάντοτε, η οποία δεν διακόπτεται διόλου από τον θάνατο, ούτε ως προς την αμοιβή των κόπων που γίνονται χάριν της αρετής, ούτε ως προς την ανταπόδοση των τιμωριών που οφείλονται στην πονηρία.

Σκέψου, λοιπόν, πόσο μεγάλο είναι αυτό το απόκτημα, ώστε να μην υστερεί ούτε από τους αγγέλους, ούτε από τους αποστόλους, ούτε από τους μεγάλους και θαυμαστούς άνδρες· διότι, αν εκείνοι που την εγκωμιάζουν πρέπει να είναι τέτοιοι, σκέψου και αναλογίσου πόσο σπουδαία είναι φυσικό να είναι η ίδια. «Δόξα και πλούτος υπάρχει στον οίκο του». Πάλι μεταβαίνει από τα αισθητά στα νοητά. Διότι η Γραφή γνωρίζει να αποκαλεί πλούτο και εκείνον που συνίσταται στα αγαθά έργα, όπως όταν λέει: «Να αγαθοεργούν, να πλουτίζουν σε έργα αγαθά». Διότι αυτός είναι ο αληθινός πλούτος, ενώ ο άλλος αποτελεί ένα απλό όνομα πλούτου, στερημένο από πραγματικό περιεχόμενο.

Αυτό είναι προπάντων πλούτος, το να μην έχει κανείς ανάγκη τον πλούτο. «Δόξα και πλούτος υπάρχει στον οίκο του». Εδώ λοιπόν δεν χρειάζεται ούτε καν ερμηνεία. Διότι είχαν μεν τη δόξα που προέρχεται από τον Θεό. Ακολουθούσε όμως και αυτή σύμφωνα με τον θείο λόγο που λέει: «Ζητείτε τη βασιλεία του Θεού, και όλα αυτά θα σας προστεθούν».

Γ΄. Αν όμως στη γη συμβαίνουν τέτοια, αναλογίσου στους ουρανούς πόσο μεγάλη δόξα πρόκειται να απολαύσουν. Τι σημαίνει, όμως, το «Στον οίκο του»; Σημαίνει, λέγει, «μαζί του». Αντιθέτως, ο εξωτερικός πλούτος δεν παραμένει μαζί με αυτόν που τον κατέχει, επειδή ούτε σε ασφάλεια βρίσκεται, αλλά επαφίεται στα χέρια των συκοφαντών, στα χέρια των κολάκων, στα χέρια των αρχόντων, στα χέρια των υπηρετών· γι' αυτόν τον λόγο τον διασκορπίζει παντού, μην έχοντας την πεποίθηση να τον κρατήσει ολόκληρο μέσα στον οίκο του· γι' αυτό υπάρχουν φρουρές και προφυλακές, χωρίς απολύτως κανένα όφελος, εφόσον εκείνος μπορεί να διαφεύγει από παντού. «Και η δικαιοσύνη αυτού μένει εις τον αιώνα του αιώνος». Άλλος λέγει: «Η ελεημοσύνη αυτού μένει εις τον αιώνα του αιώνος». Εννοεί δηλαδή εδώ είτε την αρετή γενικότερα, είτε εκείνη που αντιτίθεται στην αδικία, ή, όπως ανέφερε έτερος ερμηνευτής, ομιλεί για τη φιλανθρωπία και το έλεος.

Διότι, ενώ το σκοτάδι κατείχε τη γη και τη θάλασσα και η πλάνη ήταν παντού διαχυμένη, από κάτω ανέτειλε ο ήλιος της δικαιοσύνης. Επειδή δηλαδή οι τότε άνθρωποι, εγκαταλείποντας τον ουρανό, αναζητούσαν τον Θεό στη γη, από εκεί τους φανερώθηκε, συγκαταβαίνοντας στους αδύναμους, για να τους ανυψώσει σε άπειρο ύψος. «Ελεήμων, και οικτίρμων, και δίκαιος είναι ο Κύριος ο Θεός». Επειδή είχε πει ότι «η δικαιοσύνη του μένει», και τους παρηγόρησε με αυτόν τον τρόπο, αλλά πολλοί από τους ελεήμονες και από εκείνους που ζουν ορθό βίο γεύονται τα αντίθετα σε τούτη τη ζωή, εισάγει άλλη μία παρηγοριά λέγοντας: «Ελεήμων, και οικτίρμων, και δίκαιος είναι ο Κύριος», διαμορφώνοντας έτσι ένα διπλό επιχείρημα. Διότι, εάν είναι ελεήμων και πολλές φορές κρίνει άξιους συγχώρησης αυτούς που αμαρτάνουν, πολύ περισσότερο δεν θα ανεχθεί να φύγουν από αυτή τη ζωή χωρίς να στεφανωθούν εκείνοι που κατορθώνουν την αρετή. Αλλά, ακόμη κι αν δεν τους ανταμείψει εδώ, οπωσδήποτε θα τους ανταμείψει εκεί. Έπειτα προσθέτει και τη λέξη «Δίκαιος»· εάν λοιπόν είναι δίκαιος, όπως και πράγματι είναι, θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με την αξία του, ακόμη κι αν δεν το πράξει εδώ· πράγμα που αποτελεί μάλιστα και τη μεγαλύτερη απόδειξη της ανάστασης.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΣΤ΄. — Περί των δικαίων, των καλών και των αγαθών ανδρών. «Ο Θεός αναγνώρισε τους δικούς του, και τους αγίους τους προσέλαβε κοντά του.» «Ο αγαπημένος του Κυρίου θα κατασκηνώσει με ασφάλεια, και ο Θεός θα τον επισκιάζει όλες τις ημέρες.» «Είπε ο Κύριος προς τον Σαμουήλ: Σήκω, χρίσε τον Δαβίδ, διότι είναι αγαθός.» «Ήμουν νέος και πράγματι γέρασα, και δεν είδα δίκαιο εγκαταλελειμμένο. Οι δίκαιοι θα κληρονομήσουν τη γη. Η σωτηρία των δικαίων προέρχεται από τον Κύριο, και είναι ο υπερασπιστής τους.» «Ο δίκαιος θα ανθίσει σαν τον φοίνικα, σαν τον κέδρο στον Λίβανο.» «Φως ανέτειλε για τον δίκαιο, και χαρά για τους ευθείς στην καρδιά.» «Η γενεά των ευθέων θα ευλογηθεί. Δόξα και πλούτος.

Πώς όμως δεν υπάρχει υστέρημα σε όσους Τον φοβούνται; Διότι εκείνος που φοβάται τον Κύριο, θα δείξει μεγάλη επιθυμία για τις εντολές Του. Για τον λόγο αυτόν υπάρχει δόξα και πλούτος στον οίκο του, και μάλιστα ο ίδιος σκόρπισε και έδωσε στους φτωχούς· τόσο πολύ απέχει από το να στερηθεί ο ίδιος. Εκείνος, λοιπόν, που έχει απομακρυνθεί πολύ από τον Θεό και δεν έχει προ οφθαλμών το φοβερό Του πρόσωπο, εύλογα έχει υστέρημα, εφόσον κανένας θείος λόγος δεν ενεργεί μέσα του.