Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 112:1

Ψαλμός ΡΙΒʹ. Αλληλούια. Υπόθεση. Σε αυτόν διδάσκεται ο νέος λαός να προσφέρει αδιάλειπτο ύμνο σε Εκείνον που τον λύτρωσε· συγχρόνως δε, υποδηλώνει και την κλήση όλων των εθνών. Αινείτε, παίδες, τον Κύριο, αινείτε το όνομα του Κυρίου. Διδάσκεται ο νέος λαός ότι, μολονότι ανελήφθη ο Κύριός μας και βρίσκεται εκ δεξιών του Πατρός, εντούτοις ολόκληρη η γη είναι πλήρης και απολαμβάνει την πρόνοια και την επίβλεψή Του.

«Όχι σε εμάς, Κύριε, όχι σε εμάς, αλλά στο όνομά σου δώσε δόξα.» Φαίνεται να αινίσσεται την έκπτωση του λαού της περιτομής· και να τους παραδίδει προσευχή για εξομολόγηση, καθώς δεν έχουν πλέον τη θεία δύναμη που τους επισκοπεί. Τους διδάσκει λοιπόν να λένε ότι εμείς μεν είμαστε ανάξιοι της χάριτος, της οποίας έχει αξιωθεί κάθε έθνος. Πλην όμως, για χάρη του ονόματός σου, πράξε σε εμάς αυτό που εξ αρχής έχει επικληθεί. Διότι δεν δίνει αμοιβές βάσει δικαιοσύνης, επειδή είναι Θεός αληθινός, και όχι σαν τα είδωλα· γι' αυτό πρόσθεσε: «Τα είδωλα των εθνών είναι άργυρος και χρυσός, έργα ανθρώπινων χεριών». Σε ορισμένα από τα αντίγραφα αυτά αποτελούν την αρχή άλλου ψαλμού, έτσι ώστε αυτός να είναι ο εκατοστός δέκατος τέταρτος. Εμείς όμως, ακολουθώντας το εβραϊκό κείμενο, θεωρούμε ότι αυτά ανήκουν στον εκατοστό δέκατο τρίτο. Διότι διαπαιδαγωγούνται οι παίδες στους οποίους έλεγε: «Αινείτε, παίδες, Κύριον»· δηλαδή ο νέος λαός. Ποιον Κύριο αρμόζει να αινούν; Εκείνον ακριβώς που επιτέλεσε τόσα θαυμαστά έργα για αυτούς που βγήκαν από την Αίγυπτο, αφού προηγουμένως μάθουν τι λογής ήταν οι παλαιοί θεοί αυτών. Διότι τα είδωλα όχι μόνο δεν είχαν τίποτε κοινό με τον Θεό που θαυματουργεί, αλλά ούτε καν με τα κατώτερα των έμψυχων όντων, τα οποία έχουν μερίδιο στην αίσθηση. Και εκείνα μεν είναι έργα του Θεού, ενώ αυτά είναι κατασκευάσματα της ανθρώπινης τέχνης. Διδάσκονται δε να λένε: «Όμοιοί τους να γίνουν»· όχι καταρώμενοι τους ανθρώπους.

Διότι έτσι πραγματοποιήθηκε και άλλοτε η έλευση του Δεσπότη στη Σιών μαζί με το πουλάρι: με παλλαϊκή συμφωνία, οι χοροί των πατέρων, τα πλήθη των δικαίων, τα πνεύματα των προφητών, τα παιδιά των Εβραίων, τα νήπια των μητέρων, τα πλήθη των αγγέλων. Άλλοι άπλωναν τις φτερούγες τους, άλλοι κρατούσαν βαΐα, άλλοι ακολουθούσαν από πίσω, άλλοι έκοβαν κλαδιά, άλλοι έπλεκαν βλαστάρια, άλλοι έλυναν το πουλάρι, άλλοι έστρωναν χιτώνες, άλλοι άνοιγαν τις πύλες, άλλοι καθάριζαν τους δρόμους, άλλοι ετοίμαζαν το πουλάρι, άλλοι διακήρυτταν τη νίκη, άλλοι κουνούσαν τα κλαδιά, άλλοι προέτρεπαν τα νήπια λέγοντας: «Αινείτε, παίδες, Κύριον»· και τα παιδιά απαντούσαν: «Ωσαννά, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου». Ω, τι καινοφανή και παράδοξα γεγονότα και θαύματα της εορτής!

Εκείνος δε τους είπε: «Αφήστε τα παιδιά, και μην τα εμποδίζετε να έλθουν προς εμένα· διότι σε αυτούς που είναι σαν κι αυτά ανήκει η βασιλεία των ουρανών». Και για να μη θεωρηθεί ότι η βασιλεία των ουρανών ανήκει μόνο στα μικρά παιδιά και όχι σε κάθε ηλικία, κάνει μεν την αρχή από αυτά, αλλά έχει δωρίσει και σε όσους είναι όμοιοι με αυτά το να έχουν μαζί τους την κληρονομία. Διότι, εάν πρόκειται να βασιλεύσουν εκείνοι που γίνονται όμοιοι με αυτά, πόσο μάλλον τα αρχέτυπα εκείνων που μοιάζουν με αυτά; Και έτσι κατέρρευσε ο μυθώδης λόγος του. Διότι ο Κύριος ελεεί τους πάντες. «Διότι ο Κύριος φυλάσσει τα νήπια», και «αινείτε, παίδες, Κύριον», και τα παιδιά κήρυξαν «ωσαννά εν τοις υψίστοις, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου», και «από στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο». Και πόσα άλλα τέτοια υπάρχουν. 6. Όσον αφορά δε την ανάσταση της σαρκός, πώς δεν θα υπάρξει ανάσταση της σαρκός, ω εθελόσοφε Ιέρακα; Διότι η ίδια η ονομασία της φράσεως δεικνύει το νόημά της. Διότι δεν ονομάζεται ανάσταση αυτού που δεν έχει πέσει. Και ποιο είναι αυτό που έπεσε; Ποιο είναι αυτό που ετάφη; Ποιο είναι αυτό που διαλύθηκε, παρά μόνο το σώμα, και όχι η ψυχή; Η ψυχή λοιπόν δεν πίπτει, ούτε θάπτεται. Και πόσα μπορεί κανείς να πει περί αυτού; Διότι δεν ονομάζεται ανάσταση της ψυχής, αλλά το σώμα είναι αυτό που εγείρεται.

Αλληλούια του Αγγαίου και του Ζαχαρίου. ΡΙΒ΄. Αινείτε, παίδες, τον Κύριο, αινείτε το όνομα του Κυρίου. Ας είναι ευλογημένο το όνομα του Κυρίου από τώρα και έως τον αιώνα. Αφού ο λόγος σκιαγράφησε στον προηγούμενο ψαλμό κάθε άνδρα που έχει καταστεί μακάριος επειδή φοβάται τον Κύριο, και αφού περιέγραψε τον βίο τέτοιων ανθρώπων και την κατά Θεόν πολιτεία τους, καθώς και το τέλος που τους επιφυλάσσει ο Θεός για όλα αυτά, στον προκείμενο ψαλμό διδάσκει ποιοι άραγε είναι αυτοί και με ποιους παρομοιάζονται, ονομάζοντάς τους «παίδες» λόγω του νεαρού και του αρτιγέννητου της κατά ψυχήν ηλικίας τους, και αυτούς ακριβώς καλεί προς αίνον του Θεού. Αντί της λέξεως «παίδες», ο Ακύλας και ο Σύμμαχος τους ονόμασαν «δούλους», λέγοντας: Υμνείτε, δούλοι, τον Κύριο, υμνείτε το όνομα του Κυρίου. Διότι οι παίδες δεν διαφέρουν σε τίποτα από τους δούλους, καθώς παιδαγωγούνται με τον φόβο της δουλείας.

Σε ορισμένα από τα αντίγραφα, τα προκείμενα έχουν διαχωριστεί και αποσπαστεί ιδιαιτέρως από τον 113ο ψαλμό, ώστε ο ανά χείρας να αποτελεί τον 114ο ψαλμό. Επειδή, όμως, έχοντας εγκύψει στην ίδια τη βίβλο των Εβραίων, βρήκα τους χαρακτήρες και τις λέξεις τους ενωμένες, έκρινα σωστό να ακολουθήσω τη βίβλο των Εβραίων και να ενώσω τα προκείμενα με τα προηγούμενα, ώστε να αποτελούν μέρος του 113ου ύμνου. Φαίνεται, λοιπόν, ότι τα προκείμενα συνδέονται στενά με τα προηγούμενα· διότι καθοδηγούνται οι παίδες στους οποίους ελέγετο: «Αινείτε, παίδες, Κύριον», δηλαδή ο νέος λαός, στο ποιον Κύριο αρμόζει να δοξολογούν· είναι δε φανερό ότι πρόκειται για εκείνον ακριβώς που κατά την έξοδο του Ισραήλ από την Αίγυπτο επιτέλεσε τόσα θαυμάσια. Ακολούθως, λοιπόν, οι ίδιοι διδάσκονται να μην αγνοούν τι λογής ήταν οι παλαιοί νομιζόμενοι θεοί τους, ότι δηλαδή είναι άψυχοι και στερημένοι από κάθε αίσθηση, ότι είναι είδωλα νεκρά, κωφά και τυφλά, που δεν έχουν καμία ομοιότητα, όχι βέβαια με τον μεγάλο και θαυματουργό Ποιητή των όλων, αλλά ούτε καν με τα κατώτερα των έμψυχων όντων τα οποία διαθέτουν αίσθηση· απεναντίας, αποτελούν καθ’ ολοκληρίαν άψυχη ύλη.

Αλληλούια. Αίνος προς τον Χριστό από τον νέο λαό, ο οποίος προβάλλεται για κλήση και εκλογή. «Αινείτε»: Τον νέο λαό η προφητεία (ο προφήτης) <η Γραφή> τον ονομάζει παίδες. «Αινείτε το όνομα»: Στον νέο λαό ομοίως προστάζει το Άγιο Πνεύμα να αινεί: [ελωί, ελωί]. «Είη το όνομα»: Και πριν μεν από την παρουσία του Χριστού το όνομα του Κυρίου ήταν ευλογημένο ως άγιο, αλλά από την παρουσία Του, δηλαδή από τώρα, είναι υπερευλογημένο εξαιτίας του μεγάλου Του ελέους, το οποίο έδειξε προς τον άνθρωπο. «Από ανατολών»: Διότι κανένας τόπος δεν στερείται τα μυστήρια του Χριστού, γι' αυτό και ο άνθρωπος οφείλει ακατάπαυστα να προσφέρει (να προσφέρεται) στον Κύριο από όλη τη γη το μυστικό άσμα. «Υψηλός»: Ως Ποιητής και ευεργέτης των πάντων, είναι προφανώς ανώτερος από όλους ως Θεός. «Επί τους ουρανούς»: Επάνω στους αισθητούς ουρανούς, προφανώς, αλλά ταυτόχρονα και στους νοητούς, οι οποίοι είναι οι άγιοι· διότι αυτοί ονομάζονται ουρανοί, επειδή διήλθαν ουράνιο βίο. «Τις ως Κύριος»: Ποιος; Κανείς, ούτε πριν από Αυτόν ούτε μετά από Αυτόν. «Ο εν υψηλοίς... εφορών»: Διότι επιβλέπει τα πάντα ως Θεός, και αυτά που βρίσκονται στον ουρανό και αυτά που βρίσκονται στη γη, εφόσον κρατάει τα πάντα μέσα στο χέρι Του. «Εν τω ουρανώ»: Διότι ο ουρανός είναι ο θρόνος Του, και η γη υποπόδιο, ώστε τίποτε δεν διαφεύγει της προσοχής του Θεού. «Ο εγείρων»: Ο Χριστός εγείρει τον Αδάμ, επειδή είχε πτωχεύσει παντελώς εξαιτίας της παραβάσεως. «Και από κοπρίας»: Διότι ανακαίνισε τον ίδιο, ο οποίος είχε σαπίσει μέσα στη σήψη της αμαρτίας.

ΣΤΟΝ ΡΙΒʹ ΨΑΛΜΟ. Αινείτε, παίδες, τον Κύριο, αινείτε το όνομα του Κυρίου. αʹ. Πολύς λόγος γίνεται στις Γραφές για αυτούς τους αίνους· διότι δεν είναι κάτι το τυχαίο, αλλά αποτελεί μια θυσία και προσφορά αρεστή στον Θεό. Διότι λέγει: «Θυσία αινέσεως θα με δοξάσει». Και πάλι: «Θα αινέσω το όνομα του Θεού μου με ωδή, θα τον μεγαλύνω με αίνο· και αυτό θα αρέσει στον Θεό περισσότερο από ένα νεαρό μοσχάρι, που βγάζει κέρατα και οπλές». Και σε πολλά μέρη τα ιερά Βιβλία το παραγγέλλουν, και όσοι σώζονται αυτό προσφέρουν αντί για μεγάλα ευχαριστήρια. Και ποια δυσκολία έχει αυτό; λέγει· για ποιον, ακόμη και από τους συνηθισμένους ανθρώπους, δεν είναι εύκολο να το κατορθώσει και να αινεί τον Θεό;

Δεν είναι όμως μόνο αυτό που μπορεί κανείς να διαπιστώσει από τον ψαλμό, αλλά και ότι τους οδηγεί όλους σε ομοφωνία και συγκροτεί ολόκληρο τον χορό. Διότι δεν συνομιλεί με έναν και με δύο, αλλά με ολόκληρο τον λαό. Και όπως ακριβώς ο Χριστός, οδηγώντας μας στην ομόνοια και την αγάπη, διέταξε να κάνουμε την προσευχή μας κοινή, και εκ μέρους όλης της Εκκλησίας να λέμε σαν από ένα πρόσωπο: «Πάτερ ημών»· και «Τον άρτον ημών τον επιούσιον δος ημίν σήμερον»· και «Άφες ημίν τα οφειλήματα ημών, καθώς και ημείς αφίεμεν»· και «μη εισενέγκης ημάς εις πειρασμόν, αλλά ρύσαι ημάς από του πονηρού»· χρησιμοποιώντας παντού τον πληθυντικό τύπο, και παραγγέλλοντας στον καθένα, είτε προσεύχεται μόνος του είτε από κοινού, να αναπέμπει προσευχή και υπέρ των αδελφών του· έτσι και ο Προφήτης καλεί όλους από κοινού στη συμφωνία της προσευχής και λέει: «Αινείτε το όνομα Κυρίου». Τι νόημα έχει λοιπόν η προσθήκη της λέξης «όνομα»; Καταρχάς, βέβαια, είναι παραστατική της διαθέσεως εκείνου που ομιλεί· αλλά υπονοεί και κάτι άλλο. Ποιο είναι δηλαδή αυτό; Το να δοξάζεται το όνομά Του από εμάς, ώστε να αναδεικνύεται αξιύμνητο και μέσα από τον δικό μας βίο· διότι από τη φύση του είναι τέτοιο· επιθυμεί όμως να λάμπει αυτός ο ύμνος και μέσα από την πολιτεία μας. Και για να μάθεις ότι περί αυτού πρόκειται, δες τα επόμενα· διότι προσθέτει: «Είη», λέει, «το όνομα Κυρίου ευλογημένον, από του νυν και έως του αιώνος». Τι λες; Δηλαδή δεν είναι ευλογημένο, εάν δεν ευχηθείς εσύ;

«Ελάτε, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο, ας αλαλάξουμε στον Θεό.» «Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινούργιο. Ψάλτε στον Κύριο, όλη η γη. Αποδώστε στον Κύριο, οι πατριές των εθνών, αποδώστε στον Κύριο δόξα και τιμή.» «Υψώνετε τον Κύριο τον Θεό μας, και προσκυνείτε.» «Αλαλάξτε στον Θεό, όλη η γη· υπηρετήστε τον Κύριο με ευφροσύνη.» «Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο, και όλα τα εσωτερικά μου. Ευλογείτε τον Κύριο, όλα τα έργα του, σε κάθε τόπο της κυριαρχίας του.» «Ας του είναι ευχάριστος ο στοχασμός μου.» «Δοξολογείτε τον Κύριο, και επικαλεστείτε το όνομά του.» «Ποιος θα εξιστορήσει τα μεγαλεία του Κυρίου; Ποιος θα τα κάνει ακουστά;» «Η αίνεσή του παραμένει στον αιώνα του αιώνα.» «Αινείτε, δούλοι, τον Κύριο, αινείτε το όνομα του Κυρίου.»

Ψαλμός ριβ'. Αλληλούια. «Αινείτε παίδες Κύριον»· διότι παίδες ονομάζονται οι δούλοι. Εάν λοιπόν είστε δούλοι του Κυρίου, λέει, «αυτόν να αινείτε», «του οποίου το όνομα είναι αξιοΰμνητο από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση». «Ποιος είναι σαν τον Κύριο τον Θεό μας;» Εάν υπάρχει και άλλος τέτοιος, ας τον υποδείξουν οι ειδωλολάτρες. Διότι δική Του είναι η δόξα «στον ουρανό και στη γη, και από την κοπριά μπορεί να ανυψώσει τον φτωχό μαζί με τους άρχοντες του λαού του», στηρίζοντας την «στείρα» και «αναδεικνύοντάς την μητέρα που ευφραίνεται για τα τέκνα της».