Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 112:4

Κινούν εναντίον μας και άλλες ελληνικές αντιλογίες, και μας προσάπτουν τις βλασφημίες των Ιουδαίων, χλευάζοντας το μυστήριο της αποστολής και της σαρκώσεως του Λόγου. Διότι, όπως λένε, αν αποστέλλεται και κατεβαίνει, δεν θα βρίσκεται μαζί με Εκείνον που τον απέστειλε, ούτε συνυπάρχει με Εκείνον που μένει άνω. Ας μάθουν, λοιπόν, να μην αντιλαμβάνονται το «άνω» και το «εν ύψει» μόνο με σωματική έννοια, αλλά ας αναλογιστούν κάτι το ανώτερο. Διότι το «Υψηλός επί πάντα τα έθνη ο Κύριος», το «Υψώσω σε, Κύριε» και το «Αινετός και υπερυψούμενος εις τους αιώνας», δεν παρουσιάζουν τον Κύριο να βρίσκεται σε κάποιον συγκεκριμένο και μετέωρο τόπο, ούτε περιγράφουν τον Θεό να ανυψώνεται από τους ανθρώπους ή από τους άλλους που τον υμνούν, αλλά ονομάζουν «ύψος» τη μεγαλοπρέπεια της αόρατης θεότητας. Και εκείνος που λέει: «Ο ουρανός του ουρανού ανήκει στον Κύριο, τη δε γη την έδωσε στους υιούς των ανθρώπων», δεν ορίζει τον ουρανό ως τόπο κατοικίας για τον Κύριο και τη γη για τους ανθρώπους, αλλά καταδεικνύει την υπεροχή και τη μεγαλοπρέπεια του Θεού.

Από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση, αινετό είναι το όνομα του Κυρίου. Υψηλός πάνω από όλα τα έθνη είναι ο Κύριος, πάνω από τους ουρανούς η δόξα Του. Και πότε εκπληρώθηκε αυτός ο λόγος, παρά μόνο μετά την επιφάνεια του Σωτήρος μας Ιησού Χριστού; Διότι, πριν από αυτήν, μόνο στην Ιουδαία λεγόταν ότι ήταν γνωστός ο Θεός, και μόνο στον Ισραήλ ήταν μέγα το όνομά Του, καθώς τα έθνη έξω από την Ιουδαία ήταν υποδουλωμένα σε δαίμονες και σε ακάθαρτα πνεύματα, και σε αυτούς που ήταν προσκολλημένοι στην ειδωλολατρία το όνομα του Κυρίου δεν έφτανε ούτε καν στη σκέψη τους. Όταν όμως εμφανίστηκε ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός και απέστειλε τους μαθητές Του προς όλα τα έθνη, τότε ακριβώς εκπληρώνεται ο ύμνος που παραδόθηκε σε όλους μέσω των προκείμενων λόγων.

Αντί δε για το «Εκ λαού βαρβάρου», ο μεν Ακύλας απέδωσε «Από λαού ετερογλώσσου», ο δε Σύμμαχος «Εκ λαού αλλοφώνου». «Έγινε η Ιουδαία αγίασμά του, ο Ισραήλ εξουσία του». Διότι παλαιότερα, όταν μέσω του Μωυσή πραγματοποίησαν την πορεία από την Αίγυπτο εκείνοι του προηγούμενου λαού, ένα μικρό τμήμα της γης και μια πολύ ευτελής γωνιά ολόκληρης της οικουμένης, η Ιουδαία, είχε εκλεγεί από τον Θεό, καθώς και ένα μόνο έθνος, αυτό των Ιουδαίων· αφού όμως, καθώς η σωτήρια φανέρωση της χάριτος απλώθηκε σε ολόκληρη την οικουμένη, από τις ανατολές του ηλίου μέχρι τις δυσμάς είναι αινετό το όνομα του Κυρίου, και ο Κύριος έγινε υψηλός όχι (μόνο) στο έθνος του Ισραήλ, αλλά έγινε υψηλός πάνω σε όλα τα έθνη.

Αλληλούια. Αίνος προς τον Χριστό από τον νέο λαό, ο οποίος προβάλλεται για κλήση και εκλογή. «Αινείτε»: Τον νέο λαό η προφητεία (ο προφήτης) <η Γραφή> τον ονομάζει παίδες. «Αινείτε το όνομα»: Στον νέο λαό ομοίως προστάζει το Άγιο Πνεύμα να αινεί: [ελωί, ελωί]. «Είη το όνομα»: Και πριν μεν από την παρουσία του Χριστού το όνομα του Κυρίου ήταν ευλογημένο ως άγιο, αλλά από την παρουσία Του, δηλαδή από τώρα, είναι υπερευλογημένο εξαιτίας του μεγάλου Του ελέους, το οποίο έδειξε προς τον άνθρωπο. «Από ανατολών»: Διότι κανένας τόπος δεν στερείται τα μυστήρια του Χριστού, γι' αυτό και ο άνθρωπος οφείλει ακατάπαυστα να προσφέρει (να προσφέρεται) στον Κύριο από όλη τη γη το μυστικό άσμα. «Υψηλός»: Ως Ποιητής και ευεργέτης των πάντων, είναι προφανώς ανώτερος από όλους ως Θεός. «Επί τους ουρανούς»: Επάνω στους αισθητούς ουρανούς, προφανώς, αλλά ταυτόχρονα και στους νοητούς, οι οποίοι είναι οι άγιοι· διότι αυτοί ονομάζονται ουρανοί, επειδή διήλθαν ουράνιο βίο. «Τις ως Κύριος»: Ποιος; Κανείς, ούτε πριν από Αυτόν ούτε μετά από Αυτόν. «Ο εν υψηλοίς... εφορών»: Διότι επιβλέπει τα πάντα ως Θεός, και αυτά που βρίσκονται στον ουρανό και αυτά που βρίσκονται στη γη, εφόσον κρατάει τα πάντα μέσα στο χέρι Του. «Εν τω ουρανώ»: Διότι ο ουρανός είναι ο θρόνος Του, και η γη υποπόδιο, ώστε τίποτε δεν διαφεύγει της προσοχής του Θεού. «Ο εγείρων»: Ο Χριστός εγείρει τον Αδάμ, επειδή είχε πτωχεύσει παντελώς εξαιτίας της παραβάσεως. «Και από κοπρίας»: Διότι ανακαίνισε τον ίδιο, ο οποίος είχε σαπίσει μέσα στη σήψη της αμαρτίας.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΒ΄. «Υψηλός πάνω σε όλα τα έθνη είναι ο Κύριος.» Διότι, αν και δοξάζεται εδώ, η δόξα του φθάνει στον ουρανό, όπου κατέχει το αχειροποίητο θυσιαστήριο, όπου ακατάπαυστα τον δοξάζουν οι στρατιές των αγγέλων· προς μίμηση των οποίων εμείς διδαχθήκαμε τη δοξολογία. «Ποιος είναι σαν τον Κύριο τον Θεό μας;» Στα υψηλά κατοικεί ο Θεός, όχι μόνο επειδή ο ουρανός είναι υψηλός και ονομάζεται κατοικητήριό του, αλλά επειδή ενοικεί στους αγίους. Και αυτοί είναι υψηλοί, επειδή δεν επιδιώκουν τίποτα το γήινο· για τους οποίους ο Ησαΐας λέει: Άγιος ο Κύριος που κατοικεί στα υψηλά, αποκαλώντας υψηλούς τους αγίους. «Αυτός που εγκαθιστά τη στείρα σε οίκο.» Είτε ονομάσεις στείρα ολόκληρη την ανθρώπινη φύση είτε την Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη, τα λόγια αυτά εφαρμόζονται και στις δύο περιπτώσεις· διότι εξαιτίας της ειδωλολατρίας είχαν καταστεί στείρες. Αυτήν λοιπόν, που περιπλανιόταν έξω, την οδήγησε στον δικό του οίκο, και την ανέδειξε χαρούμενη μητέρα τέκνων που έχουν υιοθετηθεί από τον Θεό· το πρόσωπο της οποίας τόσο ξεκάθαρα παρουσίασε ο Ησαΐας: «Διότι θα πεις», λέει, «στην καρδιά σου: Ποιος μου τους γέννησε αυτούς; Εγώ ήμουν άτεκνη, και χήρα ξένη και περιορισμένη».

Υψηλός πάνω από όλα τα έθνη είναι ο Κύριος. Βλέπεις πάλι τα έθνη να αποδέχονται τη λατρεία του, και όχι απλώς ένα και δύο και τρία, αλλά όλα όσα βρίσκονται στην οικουμένη; Τι είναι πιο σαφές από αυτή την προφητεία; Και πώς είναι υψηλός πάνω από όλα τα έθνη; Μήπως επειδή τον μεγαλύνουμε, προσθέτοντάς του ύψος; Κάθε άλλο· αλλά με τα δόγματα, με τη λατρεία, με την προσκύνηση, και με όλα τα άλλα, χωρίς να έχουμε κατά νου τίποτα το ταπεινό, όπως οι Ιουδαίοι, αλλά πράγματα πολύ πιο υψηλά και σπουδαία. Διότι τέτοια είναι αυτή η πολιτεία· όσο υψηλότερος είναι ο ουρανός από τη γη, τόσο ανώτερη είναι αυτή από την παλαιά. Γι' αυτό λέει: Υψηλός πάνω από όλα τα έθνη είναι ο Κύριος. Διότι, παράλληλα με το να τον υψώνουμε μέσω της λατρείας, γνωρίζουμε και τούτο, ότι δηλαδή και αυτά αποτελούν θεία συγκατάβαση. Ώστε, ακόμα κι αν είναι υψηλότερα από εκείνα της παλαιάς, είναι ωστόσο κατώτερα από την αξία του. Και αυτά ακριβώς φανερώνοντας ο Παύλος, και παρουσιάζοντας τη διαφορά της καθεμίας γνώσης, και αυτής που επικρατεί τώρα, και εκείνης που θα υπάρξει τότε στο μέλλον, έλεγε: Όταν ήμουν νήπιο, σκεφτόμουν ως νήπιο, λογιζόμουν ως νήπιο· όταν όμως έγινα άνδρας, κατήργησα τα του νηπίου. Και πάλι: Εκ μέρους γνωρίζουμε, και εκ μέρους προφητεύουμε. Και: Βλέπουμε τώρα μέσα από καθρέφτη αινιγματικά, τότε όμως πρόσωπο με πρόσωπο. Διότι αποδεικνύει μέσα από αυτό, ότι τόσο πολύ απέχει αυτή η γνώση από εκείνην του μέλλοντος, όσο το νήπιο από τον άνδρα που έχει φτάσει σε τέλεια ηλικία. Πάνω από τους ουρανούς είναι η δόξα του.

Και ο μεν Πατέρας «θα υψώσει το κέρας» της βασιλείας «του χριστού», του Υιού του. «Πάνω από τους ουρανούς», λέει, «είναι η δόξα του», ενώ ο Υιός «θα υψώσει το κέρας των χριστών του», δηλαδή των πιστών του βασιλέων και αρχιερέων σύμφωνα με την τάξη του Ααρών και του Δαβίδ. Διότι, καθώς χρίονταν με το έλαιο του χρίσματος, ονομάζονταν χριστοί.