Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 112:7

Τους παραγγέλλει δε ο λόγος να μην αυξάνουν με την αλαζονεία την ανομία, ούτε να κινούν τη γλώσσα τους εναντίον του Θεού. Διότι ούτε από την ανατολή, ούτε από τη δύση, ούτε από τα έρημα όρη. Μέσα από αυτά δηλώνει ολόκληρο τον κόσμο της οικουμένης· «έξοδο» εννοεί την ανατολή, από την οποία ανατέλλει ο ήλιος, και «δυσμάς» την εσπέρα· «έρημα όρη» δε, τα βόρεια και τα νότια· διότι αυτά λόγω της υπερβολής του ψύχους και του καύσωνα είναι ακατοίκητα. Μην παρανομείτε λοιπόν, λέει, διότι κανείς σε ολόκληρη την οικουμένη δεν θα μπορούσε να διαφύγει της προσοχής του Θεού λέγοντας κάτι βλάσφημο εναντίον Του. Αυτόν ταπεινώνει, και αυτόν υψώνει. Όντας, λέει, αγαθός Κριτής, ταπεινώνει μεν τους ασεβείς, υψώνει δε τους ταπεινούς στην καρδιά. Πρέπει δε να εκληφθούν αυτά και για τους δύο λαούς, των Ιουδαίων εννοώ και εκείνον που προέρχεται από τα έθνη· διότι ο ένας έχει ταπεινωθεί εξαιτίας της αλαζονείας, ενώ ο άλλος υψώνεται εξαιτίας της ταπεινοφροσύνης. (Corderius.) Διότι Αυτός εγκαθιδρύει βασιλείς και τους καθαιρεί, εγείρει από το χώμα τον φτωχό και από την κοπριά ανυψώνει τον πένητα. Αλλά και αφού ταπείνωσε εκείνους που προέρχονταν από την περιτομή, ύψωσε εκείνους που προέρχονταν από τα έθνη.

Αυτός που εγείρει από τη γη τον φτωχό. Δηλαδή, τον λαό των εθνών. Αυτός που εγκαθιστά τη στείρα σε οίκο. Στείρα είναι βέβαια το πλήθος των εθνών, το οποίο και έγινε πνευματικός οίκος, επειδή έχει ένοικο τον Κύριο. Έγινε δε και μητέρα πολλών τέκνων με ευφροσύνη. Διότι τα τέκνα της σώθηκαν διά της πίστεως στον Χριστό. Υπάρχει δε και κάποια αντιδιαστολή προς τη συναγωγή, διότι εκείνη δεν ευφράνθηκε για τα τέκνα της, επειδή είναι παραδομένα στην απώλεια.

Γι' αυτό και απαντώ στην οσιότητά σου απευθύνοντας τη συνήθη παράκληση, να μην παύσεις να προσεύχεσαι υπέρ της ελεεινής μου ζωής, μήπως τυχόν, καταποντισμένος στη φαντασία αυτού του βίου, λησμονήσω μεν τον Θεό, ο Οποίος εγείρει τον φτωχό από τη γη, και κυριευμένος από κάποια έπαρση περιπέσω στο κρίμα του διαβόλου· και δείχνοντας ραθυμία ως προς το έργο της οικονομίας, καταληφθώ από τον Δεσπότη να κοιμάμαι, ή ακόμη, επιδιδόμενος σε βλαβερά έργα και πληγώνοντας τη συνείδηση των συνδούλων μου, ή και συναναστρεφόμενος με όσους μεθούν, υποστώ κατά τη δικαιοκρισία του Θεού εκείνα με τα οποία έχουν απειληθεί οι πονηροί οικονόμοι. Σε παρακαλώ, λοιπόν, σε κάθε προσευχή να δέεσαι στον Θεό να έχουμε νήψη στα πάντα, ώστε να μη γίνουμε ντροπή και όνειδος για το όνομα του Χριστού κατά την αποκάλυψη των κρυφών της καρδιάς μας τη μεγάλη ημέρα της επιφανείας του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού.

Σε ύβρισε κάποιος πάνω στην οργή του; Σταμάτησε το κακό με τη σιωπή, και μην υποδεχθείς τη δική του οργή μέσα στη δική σου καρδιά σαν ρεύμα, μιμούμενος τους ανέμους, οι οποίοι με αντίθετη πνοή επιστρέφουν πίσω εκείνο που δέχθηκαν. Εκείνος σε λοιδόρησε; Εσύ ευλόγησε. Σε χτύπησε εκείνος; Εσύ υπόμεινε. Σε περιφρονεί βαθύτατα και σε θεωρεί ένα τίποτα; Εσύ αναλογίσου τον εαυτό σου, ότι από γη πλάστηκες και σε γη πάλι θα αναλυθείς. Σε αποκάλεσε άσημο, άδοξο και απολύτως κανέναν; Εσύ αποκάλεσε τον εαυτό σου γη και στάχτη. Δεν είσαι πιο σεβαστός από τον πατέρα μας Αβραάμ, ο οποίος με αυτά τα λόγια αποκαλούσε τον εαυτό του. Σε είπε αμαθή και φτωχό; Εσύ όμως πες τον εαυτό σου σκουλήκι και ότι γεννήθηκες από την κοπριά, επαναλαμβάνοντας τα λόγια του Δαβίδ. Σε αυτά πρόσθεσε και την αρετή του Μωυσή.

Περί ταπεινοφροσύνης. Παραίνεση 13η. Πρέπει και εκείνοι που έρχονται από οικτρό και μοχθηρό βίο στον μοναχικό βίο να μην υπερηφανεύονται, ούτε να επαίρονται, αλλά να επιδεικνύουν κάθε πραότητα και ταπεινοφροσύνη, ενθυμούμενοι συγχρόνως και αναλογιζόμενοι τις ευεργεσίες του Κυρίου, από ποια στενοχώρια αυτού του κόσμου τους απέσπασε. Για να μην τυχόν, αν διασκορπιστεί ο νους τους, ακούσουν ως αγνώμονες από τον Ευεργέτη το ρητό του ψαλμού: «και ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατανόησε, παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη και έγινε όμοιος με αυτά». Επομένως, αγαπητοί, ας δουλεύσουμε στον Κύριο με πολλή ταπεινοφροσύνη όλες τις ημέρες της ζωής μας, σε Εκείνον που εγείρει από το χώμα τον φτωχό και ανυψώνει από την κοπριά τον πένητα, ώστε και μετά το τέλος να μας αξιώσει της δόξας των πράων και των ταπεινών.

Γι' αυτό, αδελφοί, ας φροντίσουμε με ζήλο να ταπεινώσουμε τις ψυχές μας ενώπιον του Κυρίου, ώστε να μας υψώσει στον καιρό της επισκοπής. Διότι Αυτός είναι που σηκώνει από το χώμα τον φτωχό και ανυψώνει από την κοπριά τον πένητα. Επειδή όποιος δεν θέλει να ταπεινώσει τον εαυτό του οικειοθελώς από ευσέβεια, ταπεινώνεται παρά τη θέλησή του. Γι' αυτό και στο βιβλίο του δικαίου Ιώβ είναι γραμμένο: Σε Αυτόν ανήκει το κράτος και η ισχύς, δική Του είναι η γνώση και η σύνεση. Αυτός οδηγεί βουλευτές αιχμαλώτους, και άφησε έκθαμβους τους κριτές της γης. Αυτός εγκαθιστά βασιλείς σε θρόνους, και περιέζωσε με ζώνη την οσφύ τους. Αυτός αποστέλλει ιερείς αιχμαλώτους, και κατέστρεψε τους δυνάστες της γης. Αυτός μεταβάλλει τα χείλη των πιστών, και γνώρισε τη σύνεση των πρεσβυτέρων. Αυτός εκχέει ατιμία στους άρχοντες, ενώ θεράπευσε τους ταπεινούς.

Διότι Εκείνος που εγείρει από το χώμα τον φτωχό και ανυψώνει από την κοπριά τον πένητα, εξέλεξε τον Δαβίδ, που ήταν ταπεινός και περιφρονημένος, σε σημείο που ούτε καν να συγκαταλέγεται με τους αδελφούς του, ούτε να υπολογίζεται ως άνδρας, ενώ προπαιδευόταν στην ποιμαντική, και μέσω της φροντίδας των ζώων που γεννούσαν διδασκόταν την προσεκτική επιμέλεια όσων έχουν ανάγκη προστασίας. Αναλαμβάνοντάς τον από εκεί, από την ποιμαντική των άλογων προβάτων, ο Θεός τον προήγαγε και τον κατέστησε ποιμένα του Ιακώβ, του δούλου του, και του Ισραήλ, της κληρονομιάς του. Διότι, εφόσον είχε δώσει επιτυχή δοκιμασία στην ποιμαντική των άλογων θρεμμάτων, τον εγκαθιστά στο λογικότερο ποίμνιο.

Είδες πώς σιγά-σιγά πτερώνει τη διάνοια των ακροατών; Διότι δεν επιδιώκει το πώς θα μπορούσε κανείς προς το παρόν να πει κάτι αντάξιο της δόξας του Θεού, αλλά το πώς θα είναι αυτό κατανοητό σε εκείνους. Και αλλού, εξάλλου, ο ουρανός ονομάζεται θρόνος του Θεού από το γεγονός ότι οι ουράνιες δυνάμεις έχουν σταθερά εγκαθιδρυμένη μέσα τους τη δόξα του Θεού· και η γη υποπόδιο, επειδή οι άνθρωποι πάνω στη γη μετά βίας μπορούν να κατανοήσουν τα έσχατα από όσα αφορούν τον Θεό. Εδώ όμως, αφού ο Δαβίδ σήκωσε τον ακροατή από τη γη, προχωρά σε ένα άλλο δείγμα της δύναμης του Θεού, λέγοντας: Αυτός που εγείρει από το χώμα τον φτωχό και ανυψώνει από την κοπριά τον πένητα, για να τον καθίσει μαζί με τους άρχοντες, με τους άρχοντες του λαού του· αυτός που εγκαθιστά τη στείρα σε σπίτι, ως μητέρα που ευφραίνεται για τα παιδιά της.

Διότι αυτόν τον πτωχό και πένητα λαό, αφού τον ανήγειρε από τα χαμερπή πράγματα, και από την ατιμία των παθών και την κοπριά των ελληνικών μυσαγμάτων, θα τον καθίσει μαζί με τους άρχοντες του Ισραήλ, που είναι ο λαός του. Άρχοντες δε του εβραϊκού λαού είναι οι απόστολοι, ή και οι πατριάρχες, μαζί με τους οποίους θα κατασκηνώσουν όσοι από τα έθνη πίστεψαν. Και αυτό λέει ο Κύριος: Πολλοί θα έλθουν από ανατολάς και δυσμάς, και θα ανακλιθούν μαζί με τον Αβραάμ, και τον Ισαάκ, και τον Ιακώβ στη βασιλεία των ουρανών.

Ο λόγος, λοιπόν, είναι καθολικός. Εάν όμως κάποιος θελήσει να τον ερμηνεύσει και αναγωγικά, θα δει ότι αυτό ακριβώς συνέβη πάλι και κατά την παρουσία του Χριστού. Διότι, τι υπήρξε πιο φτωχό από τη δική μας φύση; Αλλά παρ' όλα αυτά την ανήγειρε και ανύψωσε την απαρχή μας, και την εκάθισε στον υψηλότερο ουρανό. Με τη λέξη «κοπριά» εδώ εννοεί την ευτέλεια, και την απότομη μεταβολή που προέκυψε από αυτή την κατάσταση, αποδεικνύοντας ότι τα πάντα είναι γι' αυτόν εύκολα και απλά.

Σε ποια δε πόλη, παρά σε τούτη την αρτισύστατη και θεότευκτη; 〈η οποία είναι εκκλησία του ζώντος Θεού, στύλος και εδραίωμα της αλήθειας〉, για την οποία και άλλο ένα θείο λόγιο διαγγέλλει χαρμόσυνα τα εξής: 〈ένδοξα πράγματα ελέχθησαν για σένα, πόλη του Θεού〉· στην οποία, αφού μας συγκέντρωσε ο πανάγαθος Θεός διά της χάριτος του Μονογενούς Του, ο καθένας από τους προσκεκλημένους ας υμνεί, σχεδόν φωνάζοντας και λέγοντας: 〈ευφράνθηκα για εκείνους που μου είπαν 〈στον οίκο του Κυρίου θα πορευτούμε〉〉 και 〈Κύριε, αγάπησα την ευπρέπεια του οίκου σου και τον τόπο του σκηνώματος της δόξας σου〉. Και όχι μόνο βέβαια ο καθένας ξεχωριστά, αλλά και όλοι μαζί ταυτόχρονα, αποδίδοντας τιμή με ένα πνεύμα και με μία ψυχή, ας επευφημούμε, προσθέτοντας: 〈μέγας είναι ο Κύριος και πάρα πολύ αινετός στην πόλη του Θεού μας, στο άγιο όρος του〉. Διότι είναι όντως αληθινά μέγας, και 〈μέγας είναι ο οίκος του〉, υψηλός 〈και επιμήκης και ωραίος σε κάλλος περισσότερο από τους υιούς των ανθρώπων〉· μέγας είναι ο Κύριος, που μόνος αυτός κάνει θαυμάσια· μέγας είναι αυτός 〈που κάνει μεγάλα και ανεξιχνίαστα, ένδοξα και εξαίσια, τα οποία δεν έχουν αριθμό〉· μέγας είναι αυτός 〈που μεταβάλλει καιρούς και χρόνους, που καθαιρεί και εγκαθιστά βασιλείς, που εγείρει από το χώμα τον φτωχό και ανυψώνει από την κοπριά τον πένητα.

ΡΙΖʹ. Αυτή μεν λοιπόν είναι η απολογία, τόσο μεγάλη και τόσο δικαιολογημένη· ο δε Θεός της ειρήνης, αυτός που έκανε και τα δύο ένα και μας επανέφερε σε ενότητα, αυτός που καθίζει τους βασιλείς σε θρόνους, και από το χώμα εγείρει τον φτωχό, και από την κοπριά ανυψώνει τον πένητα· αυτός που εξέλεξε τον δούλο του τον Δαβίδ και τον πήρε από τα ποίμνια των προβάτων, αν και ήταν ο πιο μικρός ανάμεσα στους γιους του Ιεσσαί και ο νεότερος· αυτός που δίνει λόγο σε εκείνους που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη για την τελείωση του Ευαγγελίου, είθε ο ίδιος να κρατήσει το δεξί μας χέρι, και να μας οδηγήσει σύμφωνα με το θέλημά του, και να μας δεχθεί με δόξα, ποιμαίνοντας τους ποιμένες και οδηγώντας τους οδηγούς· ώστε να ποιμαίνουμε το ποίμνιό του με επίγνωση, και όχι με τα εργαλεία ενός άπειρου ποιμένα, το πρώτο εκ των οποίων αποτελεί ευλογία, ενώ το δεύτερο έχει οριστεί στους παλαιούς ως κατάρα· είθε ο ίδιος να δώσει δύναμη και κραταίωση στον λαό του· και να παραστήσει ο ίδιος στον εαυτό του το ποίμνιο λαμπρό και άσπιλο, και άξιο της άνω μάνδρας, στην κατοικία αυτών που ευφραίνονται, στη λαμπρότητα των αγίων· ώστε μέσα στον ναό του όλοι να αναπέμπουμε δόξα, ποίμνιο και ποιμένες μαζί, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών· στον οποίο ανήκει κάθε δόξα στους αιώνες των αιώνων.

Αλληλούια. Αίνος προς τον Χριστό από τον νέο λαό, ο οποίος προβάλλεται για κλήση και εκλογή. «Αινείτε»: Τον νέο λαό η προφητεία (ο προφήτης) <η Γραφή> τον ονομάζει παίδες. «Αινείτε το όνομα»: Στον νέο λαό ομοίως προστάζει το Άγιο Πνεύμα να αινεί: [ελωί, ελωί]. «Είη το όνομα»: Και πριν μεν από την παρουσία του Χριστού το όνομα του Κυρίου ήταν ευλογημένο ως άγιο, αλλά από την παρουσία Του, δηλαδή από τώρα, είναι υπερευλογημένο εξαιτίας του μεγάλου Του ελέους, το οποίο έδειξε προς τον άνθρωπο. «Από ανατολών»: Διότι κανένας τόπος δεν στερείται τα μυστήρια του Χριστού, γι' αυτό και ο άνθρωπος οφείλει ακατάπαυστα να προσφέρει (να προσφέρεται) στον Κύριο από όλη τη γη το μυστικό άσμα. «Υψηλός»: Ως Ποιητής και ευεργέτης των πάντων, είναι προφανώς ανώτερος από όλους ως Θεός. «Επί τους ουρανούς»: Επάνω στους αισθητούς ουρανούς, προφανώς, αλλά ταυτόχρονα και στους νοητούς, οι οποίοι είναι οι άγιοι· διότι αυτοί ονομάζονται ουρανοί, επειδή διήλθαν ουράνιο βίο. «Τις ως Κύριος»: Ποιος; Κανείς, ούτε πριν από Αυτόν ούτε μετά από Αυτόν. «Ο εν υψηλοίς... εφορών»: Διότι επιβλέπει τα πάντα ως Θεός, και αυτά που βρίσκονται στον ουρανό και αυτά που βρίσκονται στη γη, εφόσον κρατάει τα πάντα μέσα στο χέρι Του. «Εν τω ουρανώ»: Διότι ο ουρανός είναι ο θρόνος Του, και η γη υποπόδιο, ώστε τίποτε δεν διαφεύγει της προσοχής του Θεού. «Ο εγείρων»: Ο Χριστός εγείρει τον Αδάμ, επειδή είχε πτωχεύσει παντελώς εξαιτίας της παραβάσεως. «Και από κοπρίας»: Διότι ανακαίνισε τον ίδιο, ο οποίος είχε σαπίσει μέσα στη σήψη της αμαρτίας.

Διότι δεν παρατηρεί από μακριά τα όσα συμβαίνουν στη γη, σαν να ήταν κάποιος κλεισμένος στον ουρανό, αλλά είναι πανταχού παρών και παρίσταται σε όλους. Γ΄. Είδες πώς σταδιακά πτερώνει τη διάνοια των ακροατών; Έπειτα, αφού σήκωσε τον ακροατή από τη γη και τον προσήλωσε στον ουρανό, και αφού τον προετοίμασε να φανταστεί κάτι ακόμη μεγαλύτερο, προχωρά σε ένα άλλο δείγμα της δύναμής Του, λέγοντας: «Αυτός που εγείρει από το χώμα τον φτωχό, και ανυψώνει από την κοπριά τον πένητα». Διότι αποτελεί γνώρισμα μεγάλης και απολύτως ανείπωτης δύναμης το να ανυψώνει κανείς και τα μικρά. Αλλού βέβαια διατυπώνει και το αντίθετο: ότι δηλαδή ταπεινώνει και τα μεγάλα, λέγοντας τα εξής: «Εκείνος που επιφέρει συντριβή στους ισχυρούς και φέρνει ταλαιπωρία στα οχυρώματα». Εδώ, ωστόσο, αναφέρθηκε ότι έχει τη δύναμη να ανυψώνει τους μικρούς. Αυτός ο λόγος, λοιπόν, έχει καθολική ισχύ. Εάν όμως κάποιος θελήσει να τον ερμηνεύσει αναγωγικά, θα δει ότι αυτό εκπληρώνεται στα έθνη, θα δει ότι αυτό συμβαίνει σε εμάς τους ανθρώπους κατά την παρουσία του Χριστού. Διότι, τι υπάρχει φτωχότερο από τη δική μας φύση; Κι όμως, την ανέστησε και την ανύψωσε, μέσω της απαρχής μας, στον ουρανό και την έβαλε να καθίσει μαζί Του στον πατρικό θρόνο. «Και ανυψώνει από την κοπριά τον πένητα, για να τον καθίσει μαζί με άρχοντες, μαζί με τους άρχοντες του λαού του».

Έπειτα, καθιστώντας τον λόγο αξιόπιστο και στους πιο απλοϊκούς, επιβεβαιώνει τα μελλοντικά από εκείνα που ήδη συμβαίνουν. Αυτό δε που λέει είναι το εξής: Μην αμφιβάλλεις, άνθρωπε, ότι θα υπάρξει τόσο μεγάλη μεταβολή και ότι τα απορριμμένα έθνη θα φθάσουν σε μεγίστη δόξα. Δεν βλέπεις να συμβαίνουν αυτά καθημερινά; Τους ταπεινούς να υψώνονται και να παρακάθονται με άρχοντες; Δεν βλέπεις τη φύση να παρουσιάζει ελαττώματα και να θεραπεύεται, τις στείρες γυναίκες να γίνονται μητέρες; Κάτι τέτοιο συνέβη και με την Εκκλησία· ήταν στείρα, αλλά έγινε μητέρα πολλών τέκνων. Γι' αυτό και ο Ησαΐας λέει: «Ευφράνσου, στείρα, εσύ που δεν γεννάς· ξέσπασε και βόησε, εσύ που δεν δοκιμάζεις ωδίνες τοκετού· διότι τα τέκνα της έρημης είναι πολλά, περισσότερα από εκείνης που έχει τον άνδρα»· προαναγγέλλοντας έτσι αυτό που επρόκειτο να συμβεί και στην Εκκλησία. Γι' αυτό ακριβώς και αυτός ολοκλήρωσε εδώ τον λόγο του, αποδεικνύοντας και από αυτό το γεγονός την προφητεία αξιόπιστη, με βάση όσα ήδη έχουν γίνει και με βάση τη μεγαλωσύνη Του.

Διότι νομίζω πως εκείνος που πρόκειται να πει κάτι το γενναίο για αυτή την υπόθεση, πρέπει ο ίδιος, πριν από όλους τους άλλους, να έχει πυρποληθεί από αυτόν τον ζήλο και να φλέγεται, ώστε τα λόγια που εκφέρονται για αυτά τα ζητήματα να διεισδύουν στις ψυχές των ακροατών πιο ορμητικά από κάθε πυρακτωμένο σίδερο. Σε εμάς όμως δεν υπάρχει αυτή η φωτιά, αλλά όλα μέσα μας είναι στάχτη και σκόνη. Από πού λοιπόν, πες μου, από πού θα ανάψουμε αυτή τη φλόγα, εφόσον δεν υπάρχει σε εμάς ούτε σπινθήρας, ούτε διαθέσιμη ύλη, ούτε εμφανίζεται κάποια πνοή για να την αναζωπυρώσει, εξαιτίας της πολλής καταχνιάς που το πλήθος των αμαρτημάτων σκόρπισε στην ψυχή μας; Εγώ βέβαια δεν το γνωρίζω· δικό σου λοιπόν έργο, που δίνεις την προσταγή, θα ήταν να πεις πώς θα γίνει πράξη η εντολή και πώς θα λάβει την πρέπουσα έκβαση· διότι εμείς θα προσφέρουμε μόνο τη διακονία της γλώσσας. Εσύ όμως παρακάλεσε Εκείνον που θεραπεύει τους συντετριμμένους στην καρδιά, που δίνει μακροθυμία στους ολιγόψυχους, που εγείρει από τη γη τον φτωχό, να ανάψει σε εμάς εκείνη τη φωτιά, η οποία συνηθίζει να καταναλώνει κάθε ανθρώπινη αδυναμία, να αποκόπτει κάθε ύπνο, ακηδία και σαρκική βαρύτητα, να υψώνει το φτερό της ψυχής προς τον ουρανό και να αποκαλύπτει από την αψίδα εκείνη, σαν από κάποια περίοπτη κορυφή, όλη τη ματαιότητα και την υποκρισία του παρόντος βίου.

Ανυψώνει μεν από τη γη στον ουρανό τον πένητα νου, και από την κοπριά των παθών εγείρει τον φτωχό η μακαρία απάθεια· η δε πανύμνητη αγάπη τον αξιώνει να καθίσει μαζί με άρχοντες, τους αγίους αγγέλους, μαζί με τους άρχοντες του λαού του Κυρίου.

«Αυτός που αποστέλλει τους ιερείς αιχμαλώτους και ανέτρεψε τους δυνάστες της γης. Αυτός που εκχέει περιφρόνηση στους άρχοντες, που ανακαλύπτει τα βαθιά κρυμμένα μέσα από το σκοτάδι.» «Το τόξο των δυνατών εξασθένησε, και οι ασθενείς περιεβλήθησαν με δύναμη. Ο Κύριος καθιστά φτωχούς και πλουτίζει, ταπεινώνει και ανυψώνει,» και τα λοιπά. «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να σου αντισταθεί;» και τα λοιπά. «Όλοι όσοι βρίσκονται γύρω του θα φέρουν δώρα,» και τα λοιπά. «Ποιος Θεός είναι μεγάλος, όπως ο Θεός μας; Εσύ είσαι ο Θεός που επιτελεί θαυμάσια.» «Είσαι δυνατός, Κύριε, και η αλήθεια σου σε περιβάλλει,» και τα λοιπά. —«Ποιος γνωρίζει τη δύναμη της οργής σου;» —«Ποιος θα εξαγγείλει τα μεγαλεία του Κυρίου; ακουστά,» και τα λοιπά. —«Αυτός που εγείρει από το χώμα τον φτωχό, και από την κοπριά,» και τα λοιπά. «Αυτός που επιτιμά τη θάλασσα και την ξηραίνει, και ερημώνει όλους τους ποταμούς.» «Ποιος μέτρησε με το χέρι το νερό, και τον ουρανό, και ολόκληρη τη γη με τη χούφτα; Ποιος έστησε τα όρη σε ζυγαριά και τις κοιλάδες στο ζύγι; Όλα τα έθνη λογίστηκαν σαν σταγόνα από κουβά, και σαν ταλάντευση της ζυγαριάς.»

Όμως, λοιπόν, αργότερα, υποχωρώντας στον καταναγκασμό της αγάπης, η οποία είναι ισχυρότερη από όλα, αποδέχθηκα εκούσια το πρόσταγμα, προτιμώντας, χάρη στην υπακοή μου, να χλευαστώ μάλλον για αυθάδεια και αμάθεια από τους μεμψίμοιρους, παρά να θεωρηθεί από εσάς, εξαιτίας της αναβολής, ότι δεν επιθυμώ να συμμετάσχω πρόθυμα σε κάθε καλό. Έτσι, εναπόθεσα τη μέριμνα για το πώς θα εκφραστώ στον Θεό, τον μόνο θαυματουργό, ο οποίος διδάσκει στον άνθρωπο τη γνώση, κάνει ευφραδή τη γλώσσα όσων δυσκολεύονται να μιλήσουν, επινοεί διέξοδο στα αδιέξοδα, και εγείρει τον φτωχό από το χώμα, ενώ ανυψώνει τον πένητα από την κοπριά – εννοώ από το σαρκικό φρόνημα και τον δυσώδη βούρκο των παθών: ανυψώνει είτε τον «πτωχό τω πνεύματι», δηλαδή αυτόν που είναι φτωχός σε κακία και στερείται την έξη προς αυτήν, είτε, αντίθετα, και εκείνον που ακόμη υπόκειται στον νόμο της σάρκας και στα πάθη και εξαιτίας αυτού έχει φτωχύνει και στερείται τη χάρη της αρετής και της γνώσης. Αλλά επειδή από τον πανάγιο και όντως θεοφάντορα Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη, στην πραγματεία του περί της Εκκλησιαστικής Ιεραρχίας, έχουν ερμηνευθεί τα σύμβολα της ιερής τελετής της αγίας συνάξεως με τρόπο αντάξιο της μεγαλονοίας του, πρέπει να γίνει γνωστό ότι ο παρών λόγος δεν εξετάζει τα ίδια θέματα, ούτε πορεύεται μέσα από τις ίδιες οδούς με εκείνον.

Όμως τελικά, υποκύπτοντας στη βία της αγάπης, η οποία είναι ισχυρότερη από όλα, αποδέχθηκα εκουσίως την προσταγή, προτιμώντας μάλλον να χλευαστώ από τους μεμψίμοιρους για αυθάδεια και απαιδευσία εξαιτίας της υπακοής μου, παρά, λόγω της αναβολής μου, να θεωρηθεί από εσάς ότι δεν επιθυμώ να συμπροθυμοποιηθώ σε κάθε τι καλό, εναποθέτοντας τη μέριμνα για το πώς θα μιλήσω στον Θεό, τον μόνο θαυματουργό, ο οποίος διδάσκει στον άνθρωπο τη γνώση, καθιστά εύγλωττη τη γλώσσα των μογιλάλων, επινοεί διέξοδο σε όσους βρίσκονται σε αδιέξοδο, εγείρει από τη γη τον πτωχό και ανυψώνει από την κοπριά τον πένητα —εννοώ από το σαρκικό φρόνημα και από τη δυσώδη ιλύ των παθών τον πτωχό τω πνεύματι ή εκείνον που πτωχεύει ως προς την κακία και στερείται την έξη προς αυτήν, ή, αντίθετα, και εκείνον που συνέχεται ακόμη από τον νόμο της σάρκας και από τα πάθη, και για τον λόγο αυτόν πτωχεύει και στερείται τη χάρη της αρετής και της γνώσης.

Ψαλμός ριβ'. Αλληλούια. «Αινείτε παίδες Κύριον»· διότι παίδες ονομάζονται οι δούλοι. Εάν λοιπόν είστε δούλοι του Κυρίου, λέει, «αυτόν να αινείτε», «του οποίου το όνομα είναι αξιοΰμνητο από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση». «Ποιος είναι σαν τον Κύριο τον Θεό μας;» Εάν υπάρχει και άλλος τέτοιος, ας τον υποδείξουν οι ειδωλολάτρες. Διότι δική Του είναι η δόξα «στον ουρανό και στη γη, και από την κοπριά μπορεί να ανυψώσει τον φτωχό μαζί με τους άρχοντες του λαού του», στηρίζοντας την «στείρα» και «αναδεικνύοντάς την μητέρα που ευφραίνεται για τα τέκνα της».

Είθε λοιπόν ο Κύριος και Θεός, ο οποίος εξάγει το άξιο μέσα από το ανάξιο· ο οποίος ανυψώνει τον φτωχό από την κοπριά· ο οποίος δίνει στους ταπεινούς χάρη και σύνεση· και περιζώνει με δύναμη τους αδυνάτους, να σας καταρτίσει, να σας ειρηνεύσει, να σας βραβεύσει, να σας δωρίσει ευζωία, να σας στηρίξει στα πάντα για κάθε τέλειο έργο, για την εκπλήρωση των εντολών, για τη θεία ευαρέστηση, για τη μίμηση των αγγέλων, για την κληρονομία της βασιλείας των ουρανών· ώστε όλοι ομόψυχα και με ένα στόμα να αναπέμψουμε αίνο στον Θεό, κατά την ατελεύτητη ημέρα, στην οποία βρίσκεται η κατοικία και η αγαλλίαση όλων όσων ευφραίνονται, στον ίδιο τον Χριστό τον Κύριό μας· μαζί με τον οποίο ανήκει η δόξα στον Πατέρα, καθώς και στο Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Αλλά σε καμία περίπτωση, αδελφοί, ας μην αποθαρρυνθούμε μπροστά στη δυσκολία αυτού του μακάριου βίου. Διότι έχουμε τον Θεό βοηθό, συμπαραστάτη, αυτόν που εγείρει από τη γη τον πτωχό και ανυψώνει από την κοπριά τον πένητα, αυτόν που περιζώνει με δύναμη την ασθένεια της φύσεώς μας και νικά τον πειραστή εχθρό μας. Αρκεί μόνο να μην παύσουμε να καταβάλλουμε τις δυνάμεις μας. Αρκεί μόνο να μην ολιγωρήσουμε, αποδεικνύοντας την προαίρεσή μας. Ούτε ο εραστής επιθυμεί τόσο την αγαπημένη του, ούτε ο γονέας αγαπά τόσο τα δικά του παιδιά, όσο μας στέργει και μας αγαπά ο Δεσπότης των πάντων Θεός. Τέρπεται με τη σωτηρία μας. Ανοίγει τους οφθαλμούς της διανοίας μας, μας φανερώνει τον φωτισμό του κάλλους του, την ωραιότητα του πόθου του. Ανάγει τον νου μας μέσω αγγελικής φωταγωγίας στον ουρανό και στα επουράνια. Μας προφυλάσσει από τους αόρατους εχθρούς υπό τη σκέπη των πτερύγων της πρόνοιής του όπως μέσα σε φωλιά.

Αλλά σε καμία περίπτωση, αδελφοί, ας μην αποθαρρυνθούμε, ούτε ας καταπέσουμε λόγω της δυσχέρειας αυτού του μακάριου βίου· διότι έχουμε τον Θεό ως βοηθό, ως συμπαραστάτη, αυτόν που εγείρει τον φτωχό από τη γη και ανυψώνει τον πένητα από την κοπριά, αυτόν που περιζώνει με δύναμη την ασθένεια της φύσεώς μας και νικά τον πειραστή εχθρό μας. Μόνο ας μην πάψουμε να συνεισφέρουμε ό,τι είναι σύμφωνα με τη δύναμή μας· μόνο ας μην ολιγωρήσουμε στο να επιδεικνύουμε την αγαθή μας πρόθεση. Ούτε ο εραστής επιθυμεί τόσο την αγαπημένη του, ούτε ο γονέας αγαπά τόσο τα δικά του τέκνα, όσο μας στέργει και μας αγαπά ο Δεσπότης των πάντων Θεός. Ευφραίνεται για τη σωτηρία μας, επιθυμεί σφόδρα την ορθή διαγωγή μας, ανοίγει τους οφθαλμούς της διανοίας μας, υποδεικνύει τον φωτισμό του κάλλους του, την ωραιότητα της επιθυμίας του· ανυψώνει τον νου μας μέσω της αγγελικής φωταγωγίας προς τον ουρανό και τα επουράνια· μας προφυλάσσει από τους αόρατους εχθρούς υπό τη σκέπη των πτερύγων της πρόνοιάς του, σαν μέσα σε φωλιά. Τι χρειάζεται να λέμε πολλά;

Δεν βρίσκεται άραγε ενώπιόν μας η βασιλεία των ουρανών; Όχι η αιώνια ζωή; Όχι η ανεκλάλητη χαρά; Είναι δυνατόν λοιπόν, επιδεικνύοντας ραθυμία, να αποκτήσουμε κάτι από τα μέγιστα και τα επιθυμητά; Σε καμία περίπτωση. Επομένως, πρέπει να κινητοποιηθούμε με κάθε προθυμία, και να θερίσουμε όχι κάποια φθαρτά και πρόσκαιρα, αλλά άφθαρτα και αιώνια, ώστε να είναι δυνατόν να ειπωθεί και για εμάς: «Τους κόπους των καρπών σου θα φας· μακάριος είσαι, και καλό θα σου συμβεί.» Ας μην πει κανείς: «Είμαι ασθενής, και δεν μπορώ να θερίζω.» Είσαι ασθενής στο σώμα· αλλά στο πνεύμα, εάν το θέλεις, είσαι δυνατός στο να εργάζεσαι το αγαθό· έχεις δάκρυα, έχεις κατάνυξη, έχεις συντριβή ψυχής, έχεις φυλακή του νου, έχεις πραότητα, έχεις ειρήνη και αγιασμό, τα οποία είναι εξαιρετικά προσφιλή στον Θεό. Ας μην πει κανείς: «Έχω υποσκελιστεί και δεν μπορώ να σταθώ όρθιος.» Θέλησέ το μόνο, και θα σε εγείρει «Εκείνος που σηκώνει από το χώμα τον φτωχό και ανυψώνει από την κοπριά τον πένητα». «Μήπως αυτός που πέφτει δεν σηκώνεται ή αυτός που απομακρύνεται δεν επιστρέφει;» «Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος· δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά το να επιστρέψει και να ζήσει.» Ποια εύλογη πρόφαση θα έχουμε λοιπόν στο εξής; Και ποια ευπρόσωπη απολογία, για να μην εκπληρώνουμε με κάθε προθυμία τις εντολές, ώστε να επιτύχουμε τα αγαθά των επαγγελιών;