Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 112:9

Αυτός που εγείρει από τη γη τον φτωχό. Δηλαδή, τον λαό των εθνών. Αυτός που εγκαθιστά τη στείρα σε οίκο. Στείρα είναι βέβαια το πλήθος των εθνών, το οποίο και έγινε πνευματικός οίκος, επειδή έχει ένοικο τον Κύριο. Έγινε δε και μητέρα πολλών τέκνων με ευφροσύνη. Διότι τα τέκνα της σώθηκαν διά της πίστεως στον Χριστό. Υπάρχει δε και κάποια αντιδιαστολή προς τη συναγωγή, διότι εκείνη δεν ευφράνθηκε για τα τέκνα της, επειδή είναι παραδομένα στην απώλεια.

Επειδή όμως γνωρίζουν ότι αυτοί που διασώθηκαν και ξέφυγαν με δυσκολία από τον πόλεμο έχουν πέσει σε έσχατη φτώχεια και βρίσκονται σε μεγάλη αθλιότητα, δεν ζητούν από αυτούς απολύτως τίποτα, αλλά ζητούν μόνο να γίνουν μητέρες τέκνων. Και αυτό μεν είναι το ιστορικό νόημα των πραγμάτων. Μερικοί όμως μεταφέρουν το προκείμενο χωρίο σε πνευματική θεωρία, δεν ξέρω πώς, χωρίς να το κάνουν με πολύ σωστό τρόπο· ειδάλλως θα ήταν άξιοι κάθε επαίνου. Διότι ισχυρίζονται ότι οι επτά γυναίκες είναι τα επτά πνεύματα, και ότι ο ένας άνθρωπος είναι ο Χριστός. Έπειτα, αδιαφορώντας ελαφρώς για το τι είναι πρέπον, ισχυρίζονται ότι τα επτά πνεύματα λένε το εξής: Αφαίρεσε τον ονειδισμό μας, και θα φάμε τον δικό μας άρτο, και θα φορέσουμε τα δικά μας ενδύματα. Καίτοι πώς δεν είναι καλύτερο να πούμε ότι οι επτά γυναίκες είναι πολλές ψυχές, οι οποίες κρατήθηκαν μέσω της πίστεως από τον Χριστό, ζητώντας τον ως άρτο και ως ιμάτιο σωτηρίας, και αναζητώντας τον καρπό που προέρχεται από αυτόν. Διότι κάτι τέτοιο είπε και ο μακάριος Δαβίδ για τον Σωτήρα των πάντων Χριστό: «Αυτός που εγκαθιστά τη στείρα στο σπίτι ως μητέρα τέκνων που ευφραίνεται». Έχει ειπωθεί επίσης ότι η στείρα γέννησε επτά, δηλαδή πολλά. Διότι υπάρχουν διάφορες αρετές, και όχι μάλλον μία, αλλά πολλές, των οποίων μητέρες είναι οι φιλόθεες ψυχές. <Εκείνη δε την ημέρα θα επιλάμψει ο Θεός με βουλή και με δόξα πάνω στη γη, για να υψώσει και να δοξάσει το υπόλειμμα του Ισραήλ.

«Ξέσπασε και φώναξε δυνατά εσύ που δεν δοκίμασες ωδίνες τοκετού· διότι τα τέκνα της έρημης είναι περισσότερα από εκείνης που έχει τον άνδρα». Το ίδιο διασαφήνιζε και ο ίδιος ο θεσπέσιος Δαβίδ, λέγοντας για τον Θεό: «Αυτός που εγκαθιστά τη στείρα στο σπίτι ως μητέρα που ευφραίνεται για τα τέκνα της». Είπε δε κάπου προς αυτήν και ο Δεσπότης των όλων και Θεός: «Σήκωσε γύρω σου τα μάτια σου και δες τους πάντες». Και πάλι: «Ιδού, αυτοί έρχονται από μακριά, αυτοί από τον βορρά, και αυτοί από τη θάλασσα, και άλλοι από τη γη των Περσών». Ελάτε λοιπόν, αν νομίζετε, ας εξετάσουμε πότε και πώς γέννησε η στείρα. Έτσι λοιπόν, μετά από εκείνους που γεννήθηκαν από τις υπηρέτριες, ο Ρουβήμ, ο πρωτότοκος του Ιακώβ, βρίσκει στον αγρό τους μανδραγόρες· και τους προσφέρει στη Λεία, τη δική του μητέρα. Εκείνη δε τους δίνει στη Ραχήλ που τους ζητούσε.

Είδες πώς σιγά-σιγά πτερώνει τη διάνοια των ακροατών; Διότι δεν επιδιώκει το πώς θα μπορούσε κανείς προς το παρόν να πει κάτι αντάξιο της δόξας του Θεού, αλλά το πώς θα είναι αυτό κατανοητό σε εκείνους. Και αλλού, εξάλλου, ο ουρανός ονομάζεται θρόνος του Θεού από το γεγονός ότι οι ουράνιες δυνάμεις έχουν σταθερά εγκαθιδρυμένη μέσα τους τη δόξα του Θεού· και η γη υποπόδιο, επειδή οι άνθρωποι πάνω στη γη μετά βίας μπορούν να κατανοήσουν τα έσχατα από όσα αφορούν τον Θεό. Εδώ όμως, αφού ο Δαβίδ σήκωσε τον ακροατή από τη γη, προχωρά σε ένα άλλο δείγμα της δύναμης του Θεού, λέγοντας: Αυτός που εγείρει από το χώμα τον φτωχό και ανυψώνει από την κοπριά τον πένητα, για να τον καθίσει μαζί με τους άρχοντες, με τους άρχοντες του λαού του· αυτός που εγκαθιστά τη στείρα σε σπίτι, ως μητέρα που ευφραίνεται για τα παιδιά της.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΟΜΟΦΡΟΝΙΟ Μας καλείς στη σύνοδο· εγώ όμως θα ευχόμουν να ήταν τέτοια η κατάσταση του σώματός μου, ώστε να παρευρεθώ κοντά σας ακόμη και απρόσκλητος, για να δω τον ιερό σας οίκο, το κατοικητήριο του Χριστού, τη ρίζα των αγίων κλάδων, την αληθινά «μητέρα που ευφραίνεται για τα τέκνα της» και για όσους ευφραίνονται.

Και είναι ορθό να πούμε τον αποστολικό λόγο ως προς αυτό, ότι «σώζεται διά της τεκνογονίας» αυτής η μητέρα τέτοιων τέκνων ευφραινόμενη, όπως ακριβώς στους θείους ύμνους ο ψαλμωδός εξύμνησε λέγοντας: «Αυτός που εγκαθιστά τη στείρα σε οίκο ως μητέρα που ευφραίνεται για τα τέκνα της». Διότι αληθινά ευφραίνεται η παρθένος μητέρα, η οποία κυοφορεί τα αθάνατα τέκνα διά του Πνεύματος, αυτή που ονομάστηκε στείρα από τον προφήτη εξαιτίας της σωφροσύνης της.

«Για να τον καθίσει». Δηλαδή στους ουρανούς· διότι εκεί εκάθισε τον άνθρωπο, όπου βρίσκονται οι αρχές και οι εξουσίες και κάθε δύναμη των ουρανών. «Με άρχοντες». Διότι και επί της γης μαζί με τους άρχοντες του λαού του καθόταν ο Κύριος, επιβλέποντας τον άνθρωπο. «Αυτός που κατοικίζει». Εννοεί την Εκκλησία, για την οποία έχει γραφτεί: «Ευφράνσου, στείρα, εσύ που δεν γεννάς». Και την εγκαθιστά αυτήν στον οίκο της ειρήνης· διότι οίκος είναι η οικοδομή. [Ερμηνεύεται: γι' αυτό και ο Χριστός είναι οίκος ειρήνης]. «Μητέρα τέκνων». Διότι μόνο η Εκκλησία ευφραίνεται για όσους αναγεννώνται μέσω αυτής.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΒ΄. «Υψηλός πάνω σε όλα τα έθνη είναι ο Κύριος.» Διότι, αν και δοξάζεται εδώ, η δόξα του φθάνει στον ουρανό, όπου κατέχει το αχειροποίητο θυσιαστήριο, όπου ακατάπαυστα τον δοξάζουν οι στρατιές των αγγέλων· προς μίμηση των οποίων εμείς διδαχθήκαμε τη δοξολογία. «Ποιος είναι σαν τον Κύριο τον Θεό μας;» Στα υψηλά κατοικεί ο Θεός, όχι μόνο επειδή ο ουρανός είναι υψηλός και ονομάζεται κατοικητήριό του, αλλά επειδή ενοικεί στους αγίους. Και αυτοί είναι υψηλοί, επειδή δεν επιδιώκουν τίποτα το γήινο· για τους οποίους ο Ησαΐας λέει: Άγιος ο Κύριος που κατοικεί στα υψηλά, αποκαλώντας υψηλούς τους αγίους. «Αυτός που εγκαθιστά τη στείρα σε οίκο.» Είτε ονομάσεις στείρα ολόκληρη την ανθρώπινη φύση είτε την Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη, τα λόγια αυτά εφαρμόζονται και στις δύο περιπτώσεις· διότι εξαιτίας της ειδωλολατρίας είχαν καταστεί στείρες. Αυτήν λοιπόν, που περιπλανιόταν έξω, την οδήγησε στον δικό του οίκο, και την ανέδειξε χαρούμενη μητέρα τέκνων που έχουν υιοθετηθεί από τον Θεό· το πρόσωπο της οποίας τόσο ξεκάθαρα παρουσίασε ο Ησαΐας: «Διότι θα πεις», λέει, «στην καρδιά σου: Ποιος μου τους γέννησε αυτούς; Εγώ ήμουν άτεκνη, και χήρα ξένη και περιορισμένη».

Ο Κύριος θα εγκαταστήσει τον κατακλυσμό (κατοικιεί) και θα καθίσει (καθιείται), δηλαδή θα καταπραΰνει, και ο κατακλυσμός θα καταπραϋνθεί. Διότι δεν είπε «κατοικήσει», όπως νομίζουν μερικοί, αλλά «κατοικιεί», όπως στη φράση «Αυτός που εγκαθιστά (κατοικίζων) τη στείρα σε σπίτι», και το «Ο Κύριος εγκαθιστά (κατοικίζει) τους μοναχικούς σε σπίτι», και «εσύ, Κύριε, με εγκατέστησες κατά μόνας με ελπίδα»· διότι άλλο είναι το να εγκαθιστάς κάποιον (οικίσαι) και άλλο το να κατοικείς ο ίδιος (οικήσαι). Μερικοί δε, ίσως επειδή δεν το κατανόησαν, έγραψαν: «Και καθίεται ο Κύριος βασιλιάς εις τον αιώνα», και έπειτα άλλοι, δήθεν για να το διορθώσουν, έγραψαν «καθιείται». Τους ελέγχουν όμως τα ακροστίχια που ξεκινούν με το «Κύριος»: «Ο Κύριος είναι βασιλιάς εις τον αιώνα», και «Ο Κύριος θα δώσει ισχύ στον λαό του. Ο Κύριος θα ευλογήσει τον λαό του με ειρήνη». Και στο Άσμα Ασμάτων: «Σας όρκισα, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, στις δυνάμεις και στις ισχύες του αγρού, να αφήσετε (εᾶν) να εγερθεί και να εξεγερθεί η αγάπη έως ότου το θελήσει», αντί του «Να επιτρέψετε στην αγάπη να ανυψωθεί όσο ψηλά θα ήθελε». Μη έχοντας δε κατανοήσει ότι το «εᾶν» σημαίνει «επιτρέψτε» (συγχωρήσατε), το μετέγραψαν ως «Εάν (ἐὰν) εγείρετε και εξεγείρετε την αγάπη». Έπρεπε λοιπόν να προσθέσουν: «Εάν εγείρετε, θα συμβεί αυτό», και να μην το αφήσουν μετέωρο.

Με τη λέξη «κοπρία» εννοεί εδώ ό,τι είναι ευτελές, και την ξαφνική μεταβολή που επέρχεται από αυτή την κατάσταση, αποδεικνύοντας ότι τα πάντα είναι γι' Αυτόν εύκολα και απλά. Έπειτα προχωρά σε κάτι άλλο, σπουδαιότερο. Ποιο είναι δηλαδή αυτό; Το ότι όχι μόνο μπορεί να μεταβάλει τις καταστάσεις, ούτε μόνο να μετατρέψει την ευτέλεια σε αξίωμα, αλλά μπορεί να ανατρέψει και τους ίδιους τους όρους της φύσεως, και να καταστήσει τη στείρα γυναίκα μητέρα. Γι' αυτό προσέθεσε: «Αυτός που εγκαθιστά τη στείρα στο σπίτι, ως μητέρα που ευφραίνεται για τα παιδιά της». Πράγμα που συνέβη στην περίπτωση της Άννας, όπως συνέβη και σε μυριάδες άλλες. Είδες έναν ύμνο άρτιο; Είδες έναν ύμνο ολοκληρωμένο; Μίλησε για τα όσα επρόκειτο να κατορθωθούν στην οικουμένη: πώς ο Ιουδαϊσμός πρόκειται να παύσει, πώς η νέα πολιτεία της Εκκλησίας πρόκειται να διαλάμψει, πώς πρόκειται να προσφέρεται θυσία παντού.

Έπειτα, καθιστώντας τον λόγο αξιόπιστο και στους πιο απλοϊκούς, επιβεβαιώνει τα μελλοντικά από εκείνα που ήδη συμβαίνουν. Αυτό δε που λέει είναι το εξής: Μην αμφιβάλλεις, άνθρωπε, ότι θα υπάρξει τόσο μεγάλη μεταβολή και ότι τα απορριμμένα έθνη θα φθάσουν σε μεγίστη δόξα. Δεν βλέπεις να συμβαίνουν αυτά καθημερινά; Τους ταπεινούς να υψώνονται και να παρακάθονται με άρχοντες; Δεν βλέπεις τη φύση να παρουσιάζει ελαττώματα και να θεραπεύεται, τις στείρες γυναίκες να γίνονται μητέρες; Κάτι τέτοιο συνέβη και με την Εκκλησία· ήταν στείρα, αλλά έγινε μητέρα πολλών τέκνων. Γι' αυτό και ο Ησαΐας λέει: «Ευφράνσου, στείρα, εσύ που δεν γεννάς· ξέσπασε και βόησε, εσύ που δεν δοκιμάζεις ωδίνες τοκετού· διότι τα τέκνα της έρημης είναι πολλά, περισσότερα από εκείνης που έχει τον άνδρα»· προαναγγέλλοντας έτσι αυτό που επρόκειτο να συμβεί και στην Εκκλησία. Γι' αυτό ακριβώς και αυτός ολοκλήρωσε εδώ τον λόγο του, αποδεικνύοντας και από αυτό το γεγονός την προφητεία αξιόπιστη, με βάση όσα ήδη έχουν γίνει και με βάση τη μεγαλωσύνη Του.

Και ο Δαβίδ λέει: Όλα σε σένα προσβλέπουν για να τους δώσεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό. Όταν τους τη δώσεις, θα τη συλλέξουν· όταν ανοίξεις το χέρι σου, τα σύμπαντα θα γεμίσουν από αγαθότητα· αν όμως αποστρέψεις το πρόσωπό σου, θα ταραχθούν. Και πάλι: Αυτός που επιβλέπει τη γη και την κάνει να τρέμει. Και ο Ησαΐας: Αυτός που συγκρατεί τον κύκλο της γης. Και σχετικά με την αρετή: Εάν ο Κύριος, λέει, δεν οικοδομήσει τον οίκο, μάταια κοπίασαν αυτοί που τον οικοδομούν. Και πάλι: Αυτός που εγκαθιστά τη στείρα σε οίκο, ως μητέρα που ευφραίνεται για τα παιδιά της. Γι' αυτόν τον λόγο και σείει τη γη, και κάνει τα όρη να καπνίζουν όταν τα αγγίζει, φανερώνοντας την κυριαρχία του. Σκοτεινιάζει δε τον ήλιο και προκαλεί την έκλειψή του, διακηρύσσοντας και πάλι μέσα από αυτό το έργο της δημιουργίας του.

Αλλά τώρα πλέον όχι· αντίθετα, είναι έρημος και γυμνός από εκείνο το κάλλος και την ευπρέπεια, έχοντας αποστερηθεί τον θείο και άρρητο στολισμό, έρημος από κάθε ασφάλεια και προστασία. Και δεν υπάρχει ούτε θύρα, ούτε σύρτης, αλλά είναι ανοιχτός σε όλους τους ψυχοφθόρους και αισχρούς λογισμούς· και αν ο λογισμός της αλαζονείας, ή της πορνείας, ή της φιλαργυρίας, ή και οι ακόμη πιο μιαροί από αυτούς θελήσουν να εισέλθουν, δεν υπάρχει κανείς για να τους εμποδίσει. Παλαιότερα όμως, όπως ακριβώς ο ουρανός είναι άβατος σε όλα αυτά, έτσι ήταν και η καθαρότητα της δικής σου διανοίας. Και ίσως φανεί σε κάποιους ότι λέω απίστευτα πράγματα, σε αυτούς δηλαδή που βλέπουν τώρα την ερήμωση και την καταστροφή σου· διότι γι' αυτόν τον λόγο οδύρομαι και πενθώ, και δεν θα παύσω να το κάνω, μέχρι να σε δω πάλι στην προηγούμενη λαμπρότητά σου. Διότι, αν και στους ανθρώπους αυτό φαίνεται αδύνατον, για τον Θεό όμως τα πάντα είναι δυνατά. Επειδή Αυτός είναι «που εγείρει από το χώμα τον φτωχό, και από την κοπριά ανυψώνει τον πένητα, για να τον καθίσει μαζί με άρχοντες, μαζί με τους άρχοντες του λαού του». Αυτός είναι «που εγκαθιστά τη στείρα στο σπίτι, ως μητέρα που ευφραίνεται για τα παιδιά της». Μην απελπίζεσαι, λοιπόν, για την άριστη μεταβολή.

Ψαλμός ριβ'. Αλληλούια. «Αινείτε παίδες Κύριον»· διότι παίδες ονομάζονται οι δούλοι. Εάν λοιπόν είστε δούλοι του Κυρίου, λέει, «αυτόν να αινείτε», «του οποίου το όνομα είναι αξιοΰμνητο από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση». «Ποιος είναι σαν τον Κύριο τον Θεό μας;» Εάν υπάρχει και άλλος τέτοιος, ας τον υποδείξουν οι ειδωλολάτρες. Διότι δική Του είναι η δόξα «στον ουρανό και στη γη, και από την κοπριά μπορεί να ανυψώσει τον φτωχό μαζί με τους άρχοντες του λαού του», στηρίζοντας την «στείρα» και «αναδεικνύοντάς την μητέρα που ευφραίνεται για τα τέκνα της».

Πολλές γυναίκες έδειξαν δύναμη, εσύ όμως υπερέχεις και τις ξεπέρασες όλες. Ο Σολομών προσφέρει μαζί με εμάς το εγκώμιο σε εσένα, του οποίου τη φρόνηση, ω πόσο πολύ, ξεπέρασες. Αλλά και ο Δαβίδ σε υμνεί ως μητέρα που ευφραίνεται για τα παιδιά της, και όχι απλώς για τα παιδιά, ω μακάριε, αλλά πρόσθεσε και για τα παιδιά των παιδιών, και ίσως και για τους απογόνους εκείνων, για να παρουσιάσω την ευδαιμονία με μεγαλύτερη σαφήνεια. Ω, πανευτυχής για το αχόρταγο θέαμα, αξιοθαύμαστη μεν για τον ίδιο της τον εαυτό, αλλά ακόμα περισσότερο για όσους προήλθαν από αυτήν, οι οποίοι, προβάλλοντας τους εαυτούς τους ως έμπρακτο νόμο σε όλους τους ανθρώπους, κηρύττουν μέσα από τη ζωή τους τη φιλαδελφία, σωφρονίζοντας τον βίο μας με μία εύγλωττη σιωπή.