Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 113:1

Το δε βιβλίο των Ψαλμών, σαν παράδεισος που φέρει μέσα του τα πάντα, τα μελωδεί, και καθώς ψάλλει μαζί με αυτά, αναδεικνύει και τα δικά του γνωρίσματα. Διότι τα μεν γεγονότα της Γενέσεως τα ψάλλει στον δέκατο όγδοο ψαλμό: «Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού, και το στερέωμα αναγγέλλει το έργο των χειρών του»· και στον εικοστό τρίτο: «Του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμά της, η οικουμένη και όλοι όσοι κατοικούν σε αυτήν· αυτός την εθεμελίωσε πάνω στις θάλασσες». Τα δε της Εξόδου, των Αριθμών και του Δευτερονομίου τα υμνεί ωραία στον εβδομηκοστό έβδομο ψαλμό, και στον εκατοστό δέκατο τρίτο ψαλμό, λέγοντας: «Κατά την έξοδο του Ισραήλ από την Αίγυπτο, του οίκου του Ιακώβ από λαό βάρβαρο, η Ιουδαία έγινε αγίασμά του, ο Ισραήλ επικράτειά του». Ψάλλει δε και τα εξής στον εκατοστό τέταρτο ψαλμό: «Απέστειλε τον Μωυσή τον δούλο του, τον Ααρών, τον οποίο εξέλεξε· έθεσε σε αυτούς τους λόγους των σημείων του και των τεράτων του στη γη του Χαμ. Εξαπέστειλε σκοτάδι, και σκοτείνιασε, και παρεπίκραναν τους λόγους του. Μετέτρεψε τα ύδατά τους σε αίμα, και θανάτωσε τα ψάρια τους. Η γη τους γέμισε βατράχους μέσα στα ιδιαίτερα διαμερίσματα των βασιλέων τους. Είπε, και ήλθαν κυνόμυγες και σκνίπες σε όλα τα όριά τους». Και γενικώς, μπορεί κανείς να διαπιστώσει ότι ολόκληρος αυτός ο ψαλμός, καθώς και ο εκατοστός πέμπτος, είναι γραμμένοι για αυτά ακριβώς τα γεγονότα.

Διότι και τότε, λέει, κατά τον χρόνο που εξήγαγες τους υιούς του Ισραήλ από τη γη της Αιγύπτου, ολόκληρη η γη σειόταν, καθώς η φήμη για όσα είχαν πραχθεί στην Αίγυπτο διαδιδόταν σε όλους. Αλλά η μεν γη τότε σειόταν, είτε επειδή η φήμη, όπως ειπώθηκε, γέμιζε τις ακοές όλων των ανθρώπων πάνω στη γη, είτε επειδή το ίδιο το στοιχείο της φύσης χαιρόταν για την έλευση του Θεού. Αυτό ακριβώς διδάσκει και ένας άλλος ψαλμός, λέγοντας: «Κατά την έξοδο του Ισραήλ από την Αίγυπτο, του οίκου του Ιακώβ από βάρβαρο λαό, τα όρη σκίρτησαν σαν κριάρια και οι λόφοι σαν αρνιά προβάτων». Η μεν γη, λοιπόν, χαιρόμενη σειόταν· ενώ οι ουρανοί έσταξαν. Και τι έσταξαν, παρά είτε την τροφή που θαυματουργικώς προσφέρθηκε σε αυτούς που βρίσκονταν στην έρημο, είτε και τους θείους λόγους και νόμους, οι οποίοι αποτελούν τροφή των λογικών ψυχών; Και σειόταν η γη, και έσταξαν οι ουρανοί «από το πρόσωπο του Θεού του Σινά», δηλαδή Εκείνου που έδωσε τις θείες αποκαλύψεις στο όρος Σινά. Αυτά μάλιστα τα ερμήνευσε σαφέστερα ο Σύμμαχος, λέγοντας: «Η γη σειόταν, και ο ουρανός έσταξε από το πρόσωπο αυτού του Θεού του Σινά, και από το πρόσωπο του Θεού, του Θεού του Ισραήλ». Μήπως άραγε και οι ουράνιες δυνάμεις, σαν κάποιες τροφοί και παραμάνες που στάζουν γάλα από τον μαστό στα νήπια, έτσι και αυτές παρείχαν τη δική τους χορηγία σε εκείνους που τότε ήταν νήπια ως προς τις ψυχές; Γι' αυτό και ο λόγος που παραδόθηκε μέσω του Μωυσή έχει ονομαστεί παιδαγωγός από τον Απόστολο. «

Αντί δε για το «Εκ λαού βαρβάρου», ο μεν Ακύλας απέδωσε «Από λαού ετερογλώσσου», ο δε Σύμμαχος «Εκ λαού αλλοφώνου». «Έγινε η Ιουδαία αγίασμά του, ο Ισραήλ εξουσία του». Διότι παλαιότερα, όταν μέσω του Μωυσή πραγματοποίησαν την πορεία από την Αίγυπτο εκείνοι του προηγούμενου λαού, ένα μικρό τμήμα της γης και μια πολύ ευτελής γωνιά ολόκληρης της οικουμένης, η Ιουδαία, είχε εκλεγεί από τον Θεό, καθώς και ένα μόνο έθνος, αυτό των Ιουδαίων· αφού όμως, καθώς η σωτήρια φανέρωση της χάριτος απλώθηκε σε ολόκληρη την οικουμένη, από τις ανατολές του ηλίου μέχρι τις δυσμάς είναι αινετό το όνομα του Κυρίου, και ο Κύριος έγινε υψηλός όχι (μόνο) στο έθνος του Ισραήλ, αλλά έγινε υψηλός πάνω σε όλα τα έθνη.

Σε ορισμένα από τα αντίγραφα, τα προκείμενα έχουν διαχωριστεί και αποσπαστεί ιδιαιτέρως από τον 113ο ψαλμό, ώστε ο ανά χείρας να αποτελεί τον 114ο ψαλμό. Επειδή, όμως, έχοντας εγκύψει στην ίδια τη βίβλο των Εβραίων, βρήκα τους χαρακτήρες και τις λέξεις τους ενωμένες, έκρινα σωστό να ακολουθήσω τη βίβλο των Εβραίων και να ενώσω τα προκείμενα με τα προηγούμενα, ώστε να αποτελούν μέρος του 113ου ύμνου. Φαίνεται, λοιπόν, ότι τα προκείμενα συνδέονται στενά με τα προηγούμενα· διότι καθοδηγούνται οι παίδες στους οποίους ελέγετο: «Αινείτε, παίδες, Κύριον», δηλαδή ο νέος λαός, στο ποιον Κύριο αρμόζει να δοξολογούν· είναι δε φανερό ότι πρόκειται για εκείνον ακριβώς που κατά την έξοδο του Ισραήλ από την Αίγυπτο επιτέλεσε τόσα θαυμάσια. Ακολούθως, λοιπόν, οι ίδιοι διδάσκονται να μην αγνοούν τι λογής ήταν οι παλαιοί νομιζόμενοι θεοί τους, ότι δηλαδή είναι άψυχοι και στερημένοι από κάθε αίσθηση, ότι είναι είδωλα νεκρά, κωφά και τυφλά, που δεν έχουν καμία ομοιότητα, όχι βέβαια με τον μεγάλο και θαυματουργό Ποιητή των όλων, αλλά ούτε καν με τα κατώτερα των έμψυχων όντων τα οποία διαθέτουν αίσθηση· απεναντίας, αποτελούν καθ’ ολοκληρίαν άψυχη ύλη.

Αλληλούια. Και πάλι μέσω του αλληλούια προσφέρεται αίνος (ύμνος) στον Χριστό, διά της διδασκαλίας και της κλήσεως του νέου λαού. Εν εξόδω. Όταν ο αισθητός Ισραήλ εξήλθε από την Αίγυπτο. Εννοεί δε τον λαό [δηλαδή τον πιστό] των εθνών από τη [νοητή] θλίψη των δαιμόνων. Διότι η λέξη Αίγυπτος ερμηνεύεται ως αυτή που προκαλεί θλίψη. Οίκου. Διότι οίκος του Ιακώβ [ήταν] ο λαός, ο οποίος εξήλθε από την Αίγυπτο [δηλαδή από τους δαίμονες]. Εγενήθη. Διότι μετέπειτα εμφανίστηκε ο Χριστός στην Ιουδαία και την αγίασε, επιτελώντας σε αυτήν τα μυστήρια της σαρκώσεώς Του.

Διότι οι άνθρωποι πρώτα θέλουν να εξουσιάζουν και έπειτα επιχειρούν να ευεργετούν· ο Θεός όμως ξεκινά από τις ευεργεσίες. Και γιατί αναφέρω τις άλλες ευεργεσίες, τη στιγμή που υπέμεινε μέχρι και τον ίδιο τον σταυρό, και τότε κυριάρχησε στην οικουμένη, αποδεικνύοντας έμπρακτα την πρόνοιά Του; Αυτό ακριβώς, λοιπόν, δηλώνοντας και ο ψαλμός εδώ έλεγε: «Κατά την έξοδο του Ισραήλ από την Αίγυπτο, του οίκου Ιακώβ από λαό βάρβαρο, έγινε η Ιουδαία αγίασμά Του». Δηλαδή, κατά την έξοδο, κατά την απαλλαγή, κατά την απελευθέρωση από την Αίγυπτο. Και δεν είπε απλώς «από την Αίγυπτο», αλλά πρόσθεσε «από λαό βάρβαρο», φανερώνοντας μέσα από τον χαρακτηρισμό των εχθρών την προστασία του Θεού. Διότι δεν θα μπορούσαν να απαλλαγούν από εκείνους τους σκληρούς, ανήμερους και βαρβαρότατα διακείμενους Αιγυπτίους, εάν δεν απολάμβαναν την κραταιά χείρα και την ακατανίκητη δεξιά Του. Διότι αυτοί ήταν αγριότεροι από θηρία και σκληρότεροι από πέτρα, αφού χτυπιούνταν με αμέτρητες πληγές και δεν υποχωρούσαν. Αποκαλώντας, λοιπόν, τον λαό βάρβαρο, κατέδειξε το μεγαλείο της δυνάμεως του Θεού, διότι αυτόν τον τόσο βάρβαρο, τον τόσο ωμό λαό άλλοτε μεν τον έπεισε, άλλοτε δε τον εξανάγκασε, παρά τη θέλησή του, να αφήσει ελεύθερους τους δούλους, και όταν αργότερα εκείνοι επέμειναν στην εχθρότητά τους, τους παρέδωσε στη θάλασσα, και έτσι ελευθέρωσε τον δικό Του λαό.

Ψαλμός ριγ΄. Αλληλούια. «Κατά την έξοδο του Ισραήλ από την Αίγυπτο, του οίκου του Ιακώβ από λαό βάρβαρο, έγινε η Ιουδαία αγίασμά του, ο Ισραήλ εξουσία του». Αφού εξήλθαν, λέει, οι δώδεκα φυλές του Ισραήλ από τον βάρβαρο αιγυπτιακό λαό, τότε η άλλοτε ονομαζόμενη Χαναναία γη «έγινε αγίασμα», δηλαδή αφιέρωμα στον Θεό, εφόσον εξουσιάστηκε από τον λαό του Θεού, τον Ισραήλ, αν και βέβαια κληρονόμησαν την αγία γη μετά την πάροδο σαράντα ετών, όχι επειδή αδυνατούσε ο Θεός, αλλά επειδή η δυστροπία του λαού υπήρξε η αιτία της καθυστέρησης. «Η θάλασσα είδε και έφυγε». Τι είδε και έφυγε;