Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 113:12

«Όχι σε εμάς, Κύριε, όχι σε εμάς, αλλά στο όνομά σου δώσε δόξα.» Φαίνεται να αινίσσεται την έκπτωση του λαού της περιτομής· και να τους παραδίδει προσευχή για εξομολόγηση, καθώς δεν έχουν πλέον τη θεία δύναμη που τους επισκοπεί. Τους διδάσκει λοιπόν να λένε ότι εμείς μεν είμαστε ανάξιοι της χάριτος, της οποίας έχει αξιωθεί κάθε έθνος. Πλην όμως, για χάρη του ονόματός σου, πράξε σε εμάς αυτό που εξ αρχής έχει επικληθεί. Διότι δεν δίνει αμοιβές βάσει δικαιοσύνης, επειδή είναι Θεός αληθινός, και όχι σαν τα είδωλα· γι' αυτό πρόσθεσε: «Τα είδωλα των εθνών είναι άργυρος και χρυσός, έργα ανθρώπινων χεριών». Σε ορισμένα από τα αντίγραφα αυτά αποτελούν την αρχή άλλου ψαλμού, έτσι ώστε αυτός να είναι ο εκατοστός δέκατος τέταρτος. Εμείς όμως, ακολουθώντας το εβραϊκό κείμενο, θεωρούμε ότι αυτά ανήκουν στον εκατοστό δέκατο τρίτο. Διότι διαπαιδαγωγούνται οι παίδες στους οποίους έλεγε: «Αινείτε, παίδες, Κύριον»· δηλαδή ο νέος λαός. Ποιον Κύριο αρμόζει να αινούν; Εκείνον ακριβώς που επιτέλεσε τόσα θαυμαστά έργα για αυτούς που βγήκαν από την Αίγυπτο, αφού προηγουμένως μάθουν τι λογής ήταν οι παλαιοί θεοί αυτών. Διότι τα είδωλα όχι μόνο δεν είχαν τίποτε κοινό με τον Θεό που θαυματουργεί, αλλά ούτε καν με τα κατώτερα των έμψυχων όντων, τα οποία έχουν μερίδιο στην αίσθηση. Και εκείνα μεν είναι έργα του Θεού, ενώ αυτά είναι κατασκευάσματα της ανθρώπινης τέχνης. Διδάσκονται δε να λένε: «Όμοιοί τους να γίνουν»· όχι καταρώμενοι τους ανθρώπους.

Αν λοιπόν προέρχονται από τους Αρειανούς, δεν είναι καθόλου αξιοπερίεργο αν συκοφαντούν τα όσα έχουν γραφτεί εναντίον τους, όπως ακριβώς και οι Έλληνες, όταν ακούν ότι τα είδωλα των εθνών είναι ασήμι και χρυσάφι, έργα ανθρώπινων χεριών, θεωρούν μωρία τη διδασκαλία περί του θείου σταυρού. Εάν όμως αυτοί που θέλουν να ανασκευάζουν την αλήθεια μέσω της έρευνας ανήκουν σε εκείνους που φαίνεται να πιστεύουν ορθά και να αγαπούν όσα έχουν διακηρυχθεί από τους πατέρες, τότε δεν κάνουν τίποτε άλλο παρά, σύμφωνα με το γεγραμμένο, να ποτίζουν τον πλησίον τους με θολή ανατροπή, και να λογομαχούν χωρίς καμία απολύτως χρησιμότητα, παρά μόνο για την καταστροφή των ακεραίων. Αυτά δε τα γράφω κατ' αυτόν τον τρόπο, έχοντας διαβάσει τα υπομνήματα που συντάχθηκαν από τη θεοσέβειά σου, τα οποία δεν έπρεπε καν να είχαν γραφτεί, ώστε να μην παραμείνει καμία απολύτως ανάμνησή τους στους μεταγενέστερους. Διότι ποιος άκουσε ποτέ τέτοια πράγματα; Ποιος τα δίδαξε ή ποιος τα έμαθε; Διότι από τη Σιών θα εξέλθει ο νόμος του Θεού και ο λόγος του Κυρίου από την Ιερουσαλήμ· αυτά όμως από πού εξήλθαν; Ποιος Άδης τα εξέμεσε, ώστε να λένε ότι το σώμα που προήλθε από τη Μαρία είναι ομοούσιο με τη θεότητα του Λόγου; Ή ότι ο Λόγος μεταβλήθηκε σε σάρκα και οστά και τρίχες και σε ολόκληρο σώμα, και αλλοιώθηκε από την ίδια του τη φύση; Και ποιος άκουσε ποτέ μέσα στην Εκκλησία ή γενικά από Χριστιανούς, ότι ο Κύριος έφερε σώμα κατά θέσιν και όχι κατά φύσιν;

Ανώτερη μαρτυρία για αυτά υπάρχει και από τη θεία Γραφή, η οποία προδιδάσκει εξ αρχής και λέει: «Τα είδωλα των εθνών είναι αργύριο και χρυσάφι, έργα ανθρώπινων χεριών. Έχουν οφθαλμούς, αλλά δεν βλέπουν· έχουν στόμα, αλλά δεν μιλούν· έχουν αυτιά, αλλά δεν ακούν· έχουν μύτη, αλλά δεν οσφραίνονται· έχουν χέρια, αλλά δεν ψηλαφούν· έχουν πόδια, αλλά δεν περπατούν· δεν πρόκειται να βγάλουν φωνή από τον λάρυγγά τους. Όμοιοι με αυτά ας γίνουν όλοι όσοι τα κατασκευάζουν». Δεν απουσιάζει επίσης η προφητική μομφή για αυτά, αλλά υπάρχει και σε αυτούς ο έλεγχος εναντίον τους, καθώς λέει το Πνεύμα: «Θα καταισχυνθούν αυτοί που πλάθουν θεό, και όλοι όσοι λαξεύουν μάταια είδωλα· και όλοι από τους οποίους προήλθαν, ξηράνθηκαν. Και οι κωφοί μεταξύ των ανθρώπων ας συγκεντρωθούν όλοι, και ας σταθούν μαζί, και ας ντραπούν και ας καταισχυνθούν όλοι μαζί. Διότι ο τεχνίτης ακόνισε τον σίδηρο, και το κατεργάστηκε με το σκεπάρνι, και του έδωσε σχήμα με το τρυπάνι, και το διαμόρφωσε με τον ισχυρό του βραχίονα· και θα πεινάσει και θα εξασθενήσει, και δεν πρόκειται να πιει νερό. Διότι, αφού ο ξυλουργός επέλεξε το ξύλο, το σημάδεψε με μέτρο και το προσάρμοσε με κόλλα, το έφτιαξε δίνοντάς του μορφή άνδρα και ωραιότητα ανθρώπου, και το έστησε μέσα σε οίκο. Το ξύλο αυτό που έκοψε από το δάσος, το οποίο φύτεψε ο Κύριος και η βροχή το μεγάλωσε, προορίζεται για να χρησιμεύει στους ανθρώπους ως καύσιμη ύλη, ώστε παίρνοντας από αυτό να ζεσταίνονται».

Εξαρχής, λοιπόν, σχετικά με την κατάργηση των ειδώλων, ο θείος Λόγος προφύλασσε εκ των προτέρων τον ιουδαϊκό λαό λέγοντας: «Δεν θα κατασκευάσεις για τον εαυτό σου είδωλο, ούτε κανένα ομοίωμα από όσα βρίσκονται πάνω στον ουρανό και κάτω στη γη». Την αιτία δε της καθαίρεσής τους την επισημαίνει διαφορετικά, λέγοντας: «Τα είδωλα των εθνών είναι άργυρος και χρυσός, έργα ανθρώπινων χεριών. Στόμα έχουν και δεν θα μιλήσουν· μάτια έχουν και δεν θα δουν· αυτιά έχουν και δεν θα ακούσουν· μύτες έχουν και δεν θα μυρίσουν. Χέρια έχουν και δεν θα ψηλαφίσουν· πόδια έχουν και δεν θα περπατήσουν». Δεν αποσιώπησε, όμως, ούτε τη διδασκαλία περί της κτίσεως· αντιθέτως, επειδή γνώριζε πολύ καλά την ομορφιά της, προκειμένου κάποιοι, ατενίζοντας την ομορφιά αυτών των δημιουργημάτων, να μην πλανηθούν και τα λατρέψουν όχι ως έργα του Θεού αλλά ως θεούς, προφυλάσσει εκ των προτέρων τους ανθρώπους λέγοντας: «Και όταν υψώσεις τα μάτια σου και δεις τον ήλιο και τη σελήνη και όλον τον διάκοσμο του ουρανού, να μην πλανηθείς και προσκυνήσεις αυτά που ο Κύριος ο Θεός σου παραχώρησε σε όλα τα έθνη κάτω από τον ουρανό». Τα παραχώρησε δε, όχι για να είναι θεοί γι' αυτούς, αλλά για να γνωρίσουν οι εθνικοί, μέσω της ενέργειας αυτών, τον Θεό που είναι ο δημιουργός των πάντων, όπως ακριβώς έχει ειπωθεί. Διότι ο ιουδαϊκός λαός κατά το παρελθόν κατείχε σε μεγαλύτερο βαθμό τη διδασκαλία, αφού είχαν τη γνώση περί του Θεού όχι μόνο από τα έργα της κτίσεως, αλλά και από τις θείες Γραφές.

Ελεεινό θέαμα για τα μάτια των Χριστιανών είναι ένας άνδρας στην ακμή της ηλικίας του, με σφριγηλό σώμα, που διαπρέπει στις στρατιωτικές τάξεις, να μεταφέρεται στο σπίτι του σηκωτός, ανίκανος να σταθεί όρθιος ή να περπατήσει με τα ίδια του τα πόδια. Ένας άνδρας που οφείλει να είναι τρομερός στους εχθρούς, γίνεται αφορμή γέλωτα στα παιδιά της αγοράς· καταβλήθηκε χωρίς όπλα, φονεύθηκε χωρίς εχθρούς. Άνδρας οπλίτης, που διανύει το ίδιο το άνθος της ηλικίας του, έγινε παρανάλωμα του κρασιού, έτοιμος να υποστεί από τους εχθρούς ό,τι αυτοί επιθυμούν. Η μέθη είναι όλεθρος των λογισμών, φθορά της δύναμης, πρόωρο γήρας, πρόσκαιρος θάνατος. Διότι τι άλλο είναι οι μέθυσοι από τα είδωλα των εθνών; Έχουν μάτια και δεν βλέπουν, έχουν αυτιά και δεν ακούν· τα χέρια τους έχουν παραλύσει, τα πόδια τους έχουν νεκρωθεί. Ποιος είναι αυτός που τα απεργάστηκε αυτά; Ποιος είναι ο αίτιος αυτών των κακών; Ποιος μας ανέμειξε το φάρμακο της μανίας; Άνθρωπε, μετέτρεψες το συμπόσιο σε πολεμική παράταξη. Βγάζεις έξω τους νέους υποβασταζόμενους, σαν τραυματίες από τον πόλεμο· νέκρωσες την ακμή της νεότητας με το κρασί. Και ενώ προσκαλείς κάποιον στο δείπνο ως φίλο, τον διώχνεις νεκρό, έχοντας κατασβέσει τη ζωή του με το κρασί. Και όταν νομίσουν ότι έχουν κορεστεί από το κρασί, τότε αρχίζουν πάλι να πίνουν, και πίνουν με τον τρόπο των κτηνών, σαν από κάποια αυτοσχέδια πηγή, η οποία αναβλύζει τόσους κρουνούς όσοι είναι και οι συνδαιτυμόνες.

Διότι τα κρύβουν στα σπήλαια, στις σχισμές των βράχων και στις τρύπες της γης, ώστε να μην τα βρουν οι εχθροί και τα πάρουν μαζί τους μαζί με τους ηττημένους σαν αιχμάλωτους θεούς. Πώς λοιπόν μπορούν να θεωρούνται θεοί αυτοί που έχουν ανάγκη από τη βοήθεια όσων τους προσκυνούν; Αντιθέτως, εκείνα είναι άψυχη ύλη. Και όπως λέει ο μακάριος Δαβίδ: «Τα είδωλα των εθνών είναι ασήμι και χρυσάφι, έργα ανθρώπινων χεριών». Βεβαίως, όσοι τα λατρεύουν πάσχουν από την ίδια αναισθησία με αυτά. Διότι, αν και έγιναν οι ίδιοι τεχνίτες και δημιουργοί τους, τα σηκώνουν στους ώμους, πορεύονται, τα προσκυνούν και προσεύχονται λέγοντας: «Γλίτωσέ με, διότι εσύ είσαι ο Θεός μου». Στάχτη λοιπόν είναι η καρδιά τους και πλανώνται. Ταιριάζει επομένως σε όσους συνηθίζουν να ζουν με ευσέβεια, να απορρίπτουν τις ανοησίες αυτών που πλανώνται, και μάλιστα να βροντοφωνάζουν το εξής: «Οι θεοί που δεν δημιούργησαν τον ουρανό και τη γη, ας εξαφανιστούν από τη γη και κάτω από αυτόν τον ουρανό». Διότι: «Για εμάς υπάρχει ένας Θεός, ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα, και εμείς υπάρχουμε για αυτόν».

Αφού λοιπόν τον ανέδειξε ανώτερο από κάθε τι που έχει δημιουργηθεί και κληθεί σε ύπαρξη, χλευάζει έπειτα την κατασκευή των ειδώλων και λέει ότι ο ξυλουργός επιλέγει ξύλο που δεν σαπίζει, και αναζητά με επιδεξιότητα πώς θα στήσει την εικόνα του, για να μην κλονίζεται. Ώστε από την εμπειρία του ξυλουργού εξαρτάται, σύμφωνα με το μέτρο της σύνεσης που διαθέτει, να κατασκευάσει για τους πλανεμένους έναν θεό όπως αυτοί νομίζουν, και ο οποίος θα υποστηρίζεται με τη μεγαλύτερη δυνατή ασφάλεια, για να μην κλονιστεί και συντριβεί πέφτοντας. Επομένως, οι προσκυνητές των ειδώλων θα είχαν έλλειψη θεών, εάν δεν υπήρχε η ξυλουργική εμπειρία πάνω στη γη. Αλλά ούτε και θα διασώζονταν τα χειροποίητα δημιουργήματα, αν ο τεχνίτης δεν αναζητούσε με επιδεξιότητα τα μέσα με τα οποία θα μπορούσαν να σταθούν και να έχουν ακλόνητη τη βάση τους. Θα μπορούσε, νομίζω, κάποιος να πει, και μάλιστα πολύ εύλογα, αυτό που λέγεται μέσω της φωνής του Δαβίδ: «Τα είδωλα των εθνών είναι αργύριο και χρυσίο, έργα χειρών ανθρώπων». Και προσθέτει σε αυτά: «Όμοιοι με αυτά ας γίνουν όλοι όσοι τα κατασκευάζουν και όλοι όσοι έχουν εμπιστοσύνη σε αυτά». Αφού λοιπόν χλεύασε την κατασκευή των ειδώλων, στρέφει τον λόγο προς νουθεσία και επανόρθωση των πλανεμένων, και αποδεικνύει αδικαιολόγητο το σφάλμα τους σε αυτό, λέγοντας: Δεν θα γνωρίσετε; δεν θα ακούσετε; αντί του, δεν γνωρίσατε; δεν ακούσατε; δεν σας αναγγέλθηκε εξ αρχής; δεν γνωρίσατε τα θεμέλια της γης; Και ως θεμέλια της γης εννοεί τα έσχατα και τα άκρα της.

Διότι κάπου ψάλλει και λέει ο μακάριος Ψαλμωδός: «Τα είδωλα των εθνών είναι αργύριο και χρυσίο, έργα χεριών ανθρώπων. Στόμα έχουν και δεν θα μιλήσουν· οφθαλμούς έχουν και δεν θα δουν· αυτιά έχουν και δεν ακούν.» Και προσθέτει σε αυτά: «Όμοιοι με αυτά ας γίνουν όσοι τα κατασκευάζουν, και όλοι όσοι έχουν εμπιστοσύνη σε αυτά.» Διότι ως καρποί της έσχατης αναισθησίας θα μπορούσαν να θεωρηθούν τέτοιου είδους κακά. Και παρόλο που γνώρισαν από την ίδια την εμπειρία τον εκ φύσεως και αληθώς υπάρχοντα Θεό, έπειτα αναπέμπουν σε λίθους και ξύλα τη δόξα που αρμόζει κατεξοχήν μόνο σε Αυτόν· πώς λοιπόν να μην θεωρηθούν μωροί και άμυαλοι, έχοντας την καρδιά τους γεμάτη από την υπέρτατη αποβλάκωση, και μάλιστα ότι ελάχιστα διαφέρουν από τα ίδια τους τα δημιουργήματα; <Ας συναχθούν όλοι, και ας σταθούν μαζί, και ας ντραπούν, και ας καταισχυνθούν μαζί, διότι ο ξυλουργός ακόνισε το σίδερο, το κατεργάστηκε με το σκεπάρνι, και το τρύπησε με το τρυπάνι. Το κατεργάστηκε με τον βραχίονα της ισχύος του, και θα πεινάσει, και θα εξασθενήσει, και δεν θα πιει καθόλου νερό.> Λέει λοιπόν ότι οι λάτρεις των ειδώλων θα ντραπούν για τις δικές τους παράλογες επιλογές, όχι καθένας χωριστά, αλλά, αν το επιθυμούν, ακόμη και συγκεντρωμένοι σε πλήθος, και καλούνται να επιλύσουν το προτεινόμενο ζήτημα. Και ποιο άραγε είναι αυτό, το προσθέτει αμέσως λέγοντας: Ακόνισε, λέει, ο ξυλουργός το σίδερο.

Διότι, έχοντας υποταχθεί άπαξ στους Μήδους και τους Πέρσες, δεν είχαν την άνεση να προσέρχονται στον Βάαλ ούτε στις χρυσές δαμάλεις. Απεναντίας, ήταν κατά κάποιον τρόπο αναπόφευκτο, όντας στερημένοι και από αυτήν την άνωθεν και προσφιλέστατη ελευθερία, και νοσταλγώντας την πατρίδα τους, πένητες και καταπιεσμένοι από τις πλεονεξίες των κυριάρχων, να μην μπορούν πλέον να εκτελούν τα συνηθισμένα τους· αλλά μάλλον να θρηνούν και να παραζαλίζονται από τις ανίατες συμφορές, καταδικάζοντας πλέον όσους τους πλάνησαν, καθώς δεν αποκόμισαν κανένα όφελος συμμετέχοντας σε κενές ελπίδες. Διότι δεν ωφελήθηκαν σε τίποτα, ούτε με το να τους υπερασπίζεται ο Βάαλ (γιατί τι θα μπορούσε να κάνει το άφωνο ξύλο;), ούτε με τις δαμάλεις να επινοούν γι' αυτούς κάποιον τρόπο βοήθειας· διότι ήταν χρυσός, «έργα των χειρών των ανθρώπων», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Φράσσονται λοιπόν οι οδοί· διότι ο Θεός δεν εξομαλύνει για τους φιλαμαρτήμονες το μονοπάτι προς τη φαυλότητα, αλλά ωφέλιμα το κάνει τραχύ, και δεν τους επιτρέπει να κατευθύνονται με ευκολία προς τη μάταιη φλυαρία· ώστε, έστω και ακούσια, να εμποδίζονται και να μεταστρέφονται προς το καλύτερο, έχοντας μάθει από την ίδια την εμπειρία ότι η αμαρτία δεν μένει σε κανέναν χωρίς συνέπειες. «Και θα πει: Θα πορευθώ και θα επιστρέψω στον πρώτο άνδρα μου, διότι περνούσα καλύτερα τότε από ό,τι τώρα». Ο λόγος βέβαια διατηρεί ακόμη τον αρμόζοντα χαρακτήρα του· διότι έχει συντεθεί από την αρχή μέχρι το τέλος ως αφορών σε πόρνη γυναίκα.

Εξεγέρθηκε δε ο Θεός των όλων και εναντίον των Ιουδαίων που σκότωσαν τον Κύριο, ώστε από τη μία το πλήθος του λαού να διασκορπιστεί σε κάθε άνεμο, και από την άλλη οι επιφανέστεροι αυτών να καταστραφούν μαζί με τους πολλούς σαν άγρια θηρία. Διότι ασέβησαν με αφόρητο τρόπο απέναντι στον Σωτήρα των όλων, τον Χριστό. <Ώ πόλη των αιμάτων, όλη ψευδής, πλήρης αδικίας.> Την ονόμασε πόλη των αιμάτων, επειδή οι βασιλείς της Νινευή ήταν πάντοτε έτοιμοι για φόνους και εξαιρετικά αιμοδιψείς· φιλοπόλεμοι ήταν άλλωστε και οι κάτοικοί της, επιδιώκοντας να κάνουν πάντοτε αδίστακτες επιδρομές εναντίον οποιουδήποτε στρέφονταν. Την αποκαλεί δε ψευδή, διότι ήταν γεμάτη από είδωλα, στα οποία προπαντός το ψεύδος δεν είναι αναπόδεικτο. Διότι είναι ψευδώνυμοι και σφετερίζονται τη δόξα της θεότητας οι χειροποίητοι θεοί, οι οποίοι, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, είναι «αργύριο και χρυσίο, έργα χειρών ανθρώπων». Και γη των γλυπτών την ονόμασε κάπου ο σοφός Ιερεμίας. Θα μπορούσε όμως να νοηθεί ως ψευδής και με άλλον τρόπο, εφόσον το ψεύδος νοηθεί ως πανουργία και δόλος και θεομίσητη απάτη, συνοδευόμενη προφανώς και από την αδικία. Διότι όπου υπάρχει απάτη και δόλος, εκεί οπωσδήποτε θα ακολουθήσει και η αδικία.

Γι' αυτό, και αν τους ρωτήσω από πού προέρχονται, κανείς τους δεν θα δώσει απάντηση. Διότι είναι φανερό ότι οι κατασκευαστές τους είναι άνθρωποι τεχνίτες, επειδή όλα «τα είδωλα των εθνών είναι έργα των χεριών ανθρώπων». Μάταια, λοιπόν, έχετε πλανηθεί όλοι εσείς. Γι' αυτόν τον λόγο, θέλω να γνωρίζετε ότι εγώ ο ίδιος θα δώσω στη δική μου Εκκλησία την κυριαρχία επί πάντων, και την εξουσία της βασιλείας μου θα τη δωρίσω μόνο στη δική μου Σιών. Και τη δική μου Ιερουσαλήμ θα παρηγορήσω, καθιστώντας την οδό, ώστε όλοι όσοι πορεύονται μέσω αυτής να οδεύουν προς το τρισμακάριο τέλος, το οποίο οδηγεί στον επί πάντων Θεό και στην επουράνια βασιλεία Του.

Αυτά δε τα λέει ο Προφήτης, διδάσκοντας τι είδους έρωτα και πόθο είχε για όσα προφητεύονταν από αυτόν. Γι' αυτό ο Σωτήρας μας έλεγε: Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που εσείς βλέπετε, και δεν τα είδαν. Αναφέρει δε ότι η σάρκα μαζί με την καρδιά αγάλλεται για τον ζωντανό Θεό, υπονοώντας, όπως νομίζω, και την εκ νεκρών ανάσταση του Σωτήρα. Επειδή βέβαια οι θεωρούμενοι θεοί των εθνών τυγχάνουν να είναι νεκροί και άψυχοι· διότι τα είδωλα των εθνών είναι ασήμι και χρυσάφι, έργα ανθρώπινων χεριών· αυτά λοιπόν σέβονταν οι τότε άνθρωποι· εγώ όμως, λέει, επειδή προέβλεπα όχι κάποιον τέτοιο Θεό, αλλά τον ζωντανό Θεό, ευφραίνομαι στην καρδιά μου· και αυτή η ίδια η σάρκα μου αγαλλίασε για αυτόν τον Θεό, ως για Θεό αληθινά ζωντανό και ο οποίος ζωοποιεί τους νεκρούς, ο οποίος θα ζωοποιήσει και τη δική μου σάρκα μέσω της δικής του ανάστασης. Γι' αυτό, μαζί με την ψυχή, αγαλλίασε και η σάρκα μου. Διότι και το στρουθίο βρήκε κατοικία για τον εαυτό του, και το τρυγόνι φωλιά, όπου θα εναποθέσει τα νεογνά του: τα θυσιαστήριά σου, Κύριε των δυνάμεων. Και πώς λοιπόν δεν είναι δίκαιο, λέει, να ομολογούμε ότι είναι προσφιλή και αγαπητά τα σκηνώματά σου, ω Κύριε, εφόσον έγιναν καταφύγιο για τον καθένα που είναι σε θέση να λέει: Η ψυχή μας σώθηκε σαν στρουθίο από την παγίδα των κυνηγών· και πάλι για εκείνον που αναφωνεί: Στον Κύριο έχω στηρίξει την ελπίδα μου, πώς θα πείτε στην ψυχή μου: Μετανάστευσε στα βουνά σαν στρουθίο;

Αλλά, για να μην πουν ποτέ αυτόν τον λόγο, χάρισέ μας και δώρησέ μας το έλεός σου. Διότι, έστω κι αν δεν μας κυβερνά πλέον η δική σου επιστασία, έχουμε πειστεί ότι βρίσκεσαι στον ουρανό και πράττεις όσα θέλησες. Όχι σε εμάς, Κύριε, όχι σε εμάς, αλλά στο όνομά σου δώσε δόξα, για το έλεός σου και την αλήθειά σου, μήπως και πουν ποτέ τα έθνη: «Πού είναι ο Θεός τους;». Ο δε Θεός μας είναι στον ουρανό και στη γη, και έκανε όλα όσα θέλησε. Τα είδωλα των εθνών είναι άργυρος και χρυσός, έργα ανθρώπινων χεριών· έχουν στόμα και δεν θα μιλήσουν, έχουν μάτια και δεν θα δουν· έχουν αυτιά και δεν θα ακούσουν, έχουν μύτες και δεν θα μυρίσουν· έχουν χέρια και δεν θα ψηλαφήσουν, έχουν πόδια και δεν θα περπατήσουν, δεν θα βγάλουν φωνή από τον λάρυγγά τους. Όμοιοι με αυτά ας γίνουν όσοι τα κατασκευάζουν, και όλοι όσοι στηρίζουν την πεποίθησή τους σε αυτά. Ο οίκος του Ισραήλ ήλπισε στον Κύριο, είναι βοηθός και υπερασπιστής τους. Ο οίκος του Ααρών ήλπισε στον Κύριο, είναι βοηθός και υπερασπιστής τους. Όσοι φοβούνται τον Κύριο ήλπισαν στον Κύριο, είναι βοηθός και υπερασπιστής τους. Ο Κύριος, επειδή μας θυμήθηκε, μας ευλόγησε. Ευλόγησε τον οίκο του Ισραήλ, ευλόγησε τον οίκο του Ααρών· ευλόγησε όσους φοβούνται τον Κύριο, τους μικρούς μαζί με τους μεγάλους. Είθε ο Κύριος να σας πληθύνει, εσάς και τους υιούς σας.

«Και την ακρότομον»: Ακρότομος ονομάζεται εκείνη από την οποία δεν ήταν δυνατό να κοπεί ούτε το ελάχιστο· διότι ούτε είναι δυνατό να αγγίξει κανείς τη θεότητα του Χριστού. Από εκεί όμως εξήλθε η πηγή της ζωής, όταν λογχίστηκε η σωτήρια πλευρά Του. «Μη ημίν»: Μιλούν τα κτίσματα, λέγοντας· μήπως θα μας αφήσεις το μυστήριο ατελές; Αλλά όταν ολοκληρώσεις το μυστήριο, το οποίο προέθεσες, το όνομά σου δοξάζεται. «Εν τω ελέει»: Με το να ελεήσεις, λέει, τον άνθρωπο με αλήθεια. «Μή ποτε»: Διότι εάν καθυστερήσει η σωτηρία μας, πρόκειται οι εχθροί μας, οι δαίμονες, να χαρούν εις βάρος μας. «Ο δε Θεός»: Διότι έχει τον ουρανό ως θρόνο και τη γη ως υποπόδιο, ώστε ο ουρανός και η γη είναι πλήρεις από τη δόξα Του. Ας ντροπιαστούν, λοιπόν, εκείνοι που μας συκοφαντούν. «Πάντα όσα»: Διότι με το θέλημά Του έγιναν τα πάντα. «Τα είδωλα»: Επειδή είναι χυτά και σφυρήλατα και από παντού μάταια. «Έργα»: Ο δε αληθινός Θεός δεν έχει δημιουργηθεί από ανθρώπους, διότι είναι αχειροποίητος και ανεκδιήγητος, ενώ οι ψευδώνυμοι θεοί κατασκευάζονται από ανθρώπους. «Στόμα»: Διότι πώς είναι δυνατόν τα άψυχα και αναίσθητα να μιλούν; Το ίδιο ισχύει και για τους δαίμονες που τα επινόησαν. «Οφθαλμούς»: Διότι όσα στερούνται ενέργειας πνεύματος, πώς μπορούν να βλέπουν ή να κατανοούν; «Ώτα»: Διότι είναι ανενέργητα τα αυτιά και σαν αναίσθητα. «Ρίνας»: Διότι πώς εκείνος που δεν έχει πνοή είναι ικανός να εισπνεύσει αέρα; «Χείρας»: Διότι πώς ένας νεκρός μπορεί να κινήσει το χέρι του για να ενεργήσει;

Αυτό, λοιπόν, λέγει εδώ, ότι δηλαδή είναι βέβαια δυνατός και ισχυρός, και ικανός να επιβάλει τιμωρία· και αυτό είναι φανερό από όσα έγιναν στον ουρανό. Δεν το πράττει όμως αυτό, δείχνοντας παντού μακροθυμία και ελκύοντας σε μετάνοια όσους ζουν μέσα στην πονηρία. Τα είδωλα των εθνών είναι ασήμι και χρυσάφι, έργα ανθρώπινων χεριών. Στόμα έχουν και δεν θα μιλήσουν· μάτια έχουν και δεν θα δουν· αυτιά έχουν και δεν θα ακούσουν· μύτη έχουν και δεν θα οσφρανθούν· χέρια έχουν και δεν θα ψηλαφίσουν· πόδια έχουν και δεν θα περπατήσουν· δεν θα βγάλουν φωνή από τον λάρυγγά τους. Όμοιοι με αυτά είθε να γίνουν εκείνοι που τα κατασκευάζουν.

Η μέθη είναι όλεθρος των λογισμών, φθορά της ισχύος, πρόωρο γήρας, σύντομος θάνατος. Διότι, τι άλλο είναι οι μεθυσμένοι παρά τα είδωλα των εθνών; Έχουν οφθαλμούς και δεν βλέπουν· έχουν ώτα και δεν ακούουν· τα χέρια τους έχουν παραλύσει, τα πόδια τους έχουν νεκρωθεί.

Δέξου, λοιπόν, το πλήθος των αγιογραφικών και πατερικών χωρίων, ότι, μολονότι η Γραφή λέει: «Τα είδωλα των εθνών είναι άργυρος και χρυσός, έργα χειρών ανθρώπων», εντούτοις δεν απαγορεύει την προσκύνηση σε άψυχα αντικείμενα ή σε έργα των χεριών, αλλά στις εικόνες των δαιμόνων.

Δες πώς εδώ υπονόησε τρία πρόσωπα, δηλαδή του Πατρός, προς τον οποίο και απευθύνεται, έπειτα τον Υιό και το Πνεύμα, τα οποία εύλογα ονόμασε έλεος και αλήθεια. «Για να μην πουν ποτέ τα έθνη: Πού είναι ο Θεός τους;» Τα έθνη έλαβαν πείρα της δυνάμεώς σου, από τα θαυμαστά έργα που έπραξες σε εμάς. Και τώρα, εάν μας παραβλέψεις, θα μπορούν να πουν: «Πού είναι ο Θεός τους;», αν και εσύ γεμίζεις τον ουρανό και τη γη και «όλα όσα θέλησες τα έφτιαξες», όχι απλώς όσα μπορούσες. Διότι είναι δυνατό σε εσένα να κατασκευάσεις αμέτρητους κόσμους μόνο με τη θέλησή σου· αλλά έφτιαξες «όσα θέλησες στον ουρανό και στη γη» και ήταν «όλα πάρα πολύ καλά». «Τα είδωλα όμως των εθνών» δεν είναι έτσι, αλλά είναι φτιαγμένα «από άργυρο και χρυσό» και διάφορες ύλες «από χέρια ανθρώπων», και «έχουν μεν στόμα» και τις υπόλοιπες αισθήσεις του σώματος, όμως αυτές είναι εντελώς ανενεργές, νεκρές και κουφές. «Όμοιοι με αυτά ας γίνουν αυτοί που τα κατασκευάζουν και όλοι όσοι έχουν εμπιστοσύνη σε αυτά», δηλαδή, εκείνοι που ελπίζουν στα είδωλα δεν διαφέρουν σε τίποτα από την αλογιστία και την κενότητά τους. Ενώ ο «οίκος του Ισραήλ και του Ααρών» και του Λευί, επειδή «ήλπισε στον Κύριο», Αυτός «είναι βοηθός και υπερασπιστής τους».

Αλλά ιδού τώρα τα λόγια του προφήτη έγιναν πράξη· διότι κάθε χώρα, πόλη και χωριό των πιστών λιτανεύει το πρόσωπο της άχραντης Κόρης, και όχι μόνο οι πλούσιοι του λαού, αλλά γενικώς όλες οι τάξεις των πιστών λιτανεύουν με ευσέβεια μέσω της αγίας εικόνας το πρόσωπο της Πανάγνου, ενώ μας κατακρίνουν τα φύλα των άπιστων εθνών, ή μάλλον τα σκοτεινότατα φύλα του διαβόλου. Πώς, λένε, λιτανεύουν οι χριστιανοί από πλάνη το πρόσωπο της Μαρίας, μην ακούγοντας τον προφήτη που διακηρύσσει ξεκάθαρα ότι «τα είδωλα των εθνών είναι άργυρος και χρυσός, έργα ανθρώπινων χεριών· έχουν στόμα και δεν μιλούν, έχουν οφθαλμούς και δεν βλέπουν, έχουν πόδια και δεν περπατούν»;

Γι' αυτό, τα μεν, επειδή δεν έχουν μεταβληθεί καθόλου προς το καλύτερο ως προς την ύλη τους, αλλά αντίθετα έχουν λάβει πολύ από το χειρότερο, δικαίως θα μπορούσαν να ονομαστούν ξύλα και πέτρες και χρυσός και άργυρος ή έργα των χειρών των ανθρώπων, βέβηλα και μιαρά και ακάθαρτα, το ένα εξαιτίας της ύλης τους, το άλλο εξαιτίας εκείνου που τα έπλασε, και το άλλο εξαιτίας εκείνων στα οποία με ασέβεια και αθεΐα αφιερώθηκαν και από τα οποία πήραν το όνομά τους. Γι' αυτό τον λόγο, ακόμη κι αν έχουν στόμα, ελέγχονται για την αφωνία τους, κι αν έχουν πόδια, κι αν έχουν χέρια, για την ακινησία τους, κι αν έχουν αυτιά, κι αν έχουν μύτη, κι αν έχουν οτιδήποτε άλλο, για την αναισθησία και την απραξία και τη ματαιότητά τους. Διότι, για πράγματα των οποίων τα αρχέτυπα είναι είτε ανύπαρκτα είτε άθλια και μιαρά, και ο πλάστης τους, μαζί με τον ασεβή, είναι αθλιότερος, και ολόκληρη η λατρεία τους είναι μισητή στον Θεό, σε αυτά από πού άραγε θα προσποριστεί η οικείωση κάποιας χάρης ή δόξας ή ενέργειας ή κάποιας σεμνότερης ονομασίας;