Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 113:16

«Όχι σε εμάς, Κύριε, όχι σε εμάς, αλλά στο όνομά σου δώσε δόξα.» Φαίνεται να αινίσσεται την έκπτωση του λαού της περιτομής· και να τους παραδίδει προσευχή για εξομολόγηση, καθώς δεν έχουν πλέον τη θεία δύναμη που τους επισκοπεί. Τους διδάσκει λοιπόν να λένε ότι εμείς μεν είμαστε ανάξιοι της χάριτος, της οποίας έχει αξιωθεί κάθε έθνος. Πλην όμως, για χάρη του ονόματός σου, πράξε σε εμάς αυτό που εξ αρχής έχει επικληθεί. Διότι δεν δίνει αμοιβές βάσει δικαιοσύνης, επειδή είναι Θεός αληθινός, και όχι σαν τα είδωλα· γι' αυτό πρόσθεσε: «Τα είδωλα των εθνών είναι άργυρος και χρυσός, έργα ανθρώπινων χεριών». Σε ορισμένα από τα αντίγραφα αυτά αποτελούν την αρχή άλλου ψαλμού, έτσι ώστε αυτός να είναι ο εκατοστός δέκατος τέταρτος. Εμείς όμως, ακολουθώντας το εβραϊκό κείμενο, θεωρούμε ότι αυτά ανήκουν στον εκατοστό δέκατο τρίτο. Διότι διαπαιδαγωγούνται οι παίδες στους οποίους έλεγε: «Αινείτε, παίδες, Κύριον»· δηλαδή ο νέος λαός. Ποιον Κύριο αρμόζει να αινούν; Εκείνον ακριβώς που επιτέλεσε τόσα θαυμαστά έργα για αυτούς που βγήκαν από την Αίγυπτο, αφού προηγουμένως μάθουν τι λογής ήταν οι παλαιοί θεοί αυτών. Διότι τα είδωλα όχι μόνο δεν είχαν τίποτε κοινό με τον Θεό που θαυματουργεί, αλλά ούτε καν με τα κατώτερα των έμψυχων όντων, τα οποία έχουν μερίδιο στην αίσθηση. Και εκείνα μεν είναι έργα του Θεού, ενώ αυτά είναι κατασκευάσματα της ανθρώπινης τέχνης. Διδάσκονται δε να λένε: «Όμοιοί τους να γίνουν»· όχι καταρώμενοι τους ανθρώπους.

Μαθαίνουμε, λοιπόν, ποιο τέλος επιφυλάσσεται στην ειδωλολατρία. Διότι όσοι προσκολλούνται σε αυτήν δίχως πνευματική αίσθηση, σε τίποτα δεν θα διαφέρουν από τα είδωλα ως προς τον νου, καθώς τόση μεγάλη βλάβη τους προξενεί η δαιμονική ενέργεια που εμφωλεύει μέσα τους. Όμοιοι με αυτά ας γίνουν όσοι τα κατασκευάζουν.

Ανώτερη μαρτυρία για αυτά υπάρχει και από τη θεία Γραφή, η οποία προδιδάσκει εξ αρχής και λέει: «Τα είδωλα των εθνών είναι αργύριο και χρυσάφι, έργα ανθρώπινων χεριών. Έχουν οφθαλμούς, αλλά δεν βλέπουν· έχουν στόμα, αλλά δεν μιλούν· έχουν αυτιά, αλλά δεν ακούν· έχουν μύτη, αλλά δεν οσφραίνονται· έχουν χέρια, αλλά δεν ψηλαφούν· έχουν πόδια, αλλά δεν περπατούν· δεν πρόκειται να βγάλουν φωνή από τον λάρυγγά τους. Όμοιοι με αυτά ας γίνουν όλοι όσοι τα κατασκευάζουν». Δεν απουσιάζει επίσης η προφητική μομφή για αυτά, αλλά υπάρχει και σε αυτούς ο έλεγχος εναντίον τους, καθώς λέει το Πνεύμα: «Θα καταισχυνθούν αυτοί που πλάθουν θεό, και όλοι όσοι λαξεύουν μάταια είδωλα· και όλοι από τους οποίους προήλθαν, ξηράνθηκαν. Και οι κωφοί μεταξύ των ανθρώπων ας συγκεντρωθούν όλοι, και ας σταθούν μαζί, και ας ντραπούν και ας καταισχυνθούν όλοι μαζί. Διότι ο τεχνίτης ακόνισε τον σίδηρο, και το κατεργάστηκε με το σκεπάρνι, και του έδωσε σχήμα με το τρυπάνι, και το διαμόρφωσε με τον ισχυρό του βραχίονα· και θα πεινάσει και θα εξασθενήσει, και δεν πρόκειται να πιει νερό. Διότι, αφού ο ξυλουργός επέλεξε το ξύλο, το σημάδεψε με μέτρο και το προσάρμοσε με κόλλα, το έφτιαξε δίνοντάς του μορφή άνδρα και ωραιότητα ανθρώπου, και το έστησε μέσα σε οίκο. Το ξύλο αυτό που έκοψε από το δάσος, το οποίο φύτεψε ο Κύριος και η βροχή το μεγάλωσε, προορίζεται για να χρησιμεύει στους ανθρώπους ως καύσιμη ύλη, ώστε παίρνοντας από αυτό να ζεσταίνονται».

Αφού λοιπόν τον ανέδειξε ανώτερο από κάθε τι που έχει δημιουργηθεί και κληθεί σε ύπαρξη, χλευάζει έπειτα την κατασκευή των ειδώλων και λέει ότι ο ξυλουργός επιλέγει ξύλο που δεν σαπίζει, και αναζητά με επιδεξιότητα πώς θα στήσει την εικόνα του, για να μην κλονίζεται. Ώστε από την εμπειρία του ξυλουργού εξαρτάται, σύμφωνα με το μέτρο της σύνεσης που διαθέτει, να κατασκευάσει για τους πλανεμένους έναν θεό όπως αυτοί νομίζουν, και ο οποίος θα υποστηρίζεται με τη μεγαλύτερη δυνατή ασφάλεια, για να μην κλονιστεί και συντριβεί πέφτοντας. Επομένως, οι προσκυνητές των ειδώλων θα είχαν έλλειψη θεών, εάν δεν υπήρχε η ξυλουργική εμπειρία πάνω στη γη. Αλλά ούτε και θα διασώζονταν τα χειροποίητα δημιουργήματα, αν ο τεχνίτης δεν αναζητούσε με επιδεξιότητα τα μέσα με τα οποία θα μπορούσαν να σταθούν και να έχουν ακλόνητη τη βάση τους. Θα μπορούσε, νομίζω, κάποιος να πει, και μάλιστα πολύ εύλογα, αυτό που λέγεται μέσω της φωνής του Δαβίδ: «Τα είδωλα των εθνών είναι αργύριο και χρυσίο, έργα χειρών ανθρώπων». Και προσθέτει σε αυτά: «Όμοιοι με αυτά ας γίνουν όλοι όσοι τα κατασκευάζουν και όλοι όσοι έχουν εμπιστοσύνη σε αυτά». Αφού λοιπόν χλεύασε την κατασκευή των ειδώλων, στρέφει τον λόγο προς νουθεσία και επανόρθωση των πλανεμένων, και αποδεικνύει αδικαιολόγητο το σφάλμα τους σε αυτό, λέγοντας: Δεν θα γνωρίσετε; δεν θα ακούσετε; αντί του, δεν γνωρίσατε; δεν ακούσατε; δεν σας αναγγέλθηκε εξ αρχής; δεν γνωρίσατε τα θεμέλια της γης; Και ως θεμέλια της γης εννοεί τα έσχατα και τα άκρα της.

Διότι κάπου ψάλλει και λέει ο μακάριος Ψαλμωδός: «Τα είδωλα των εθνών είναι αργύριο και χρυσίο, έργα χεριών ανθρώπων. Στόμα έχουν και δεν θα μιλήσουν· οφθαλμούς έχουν και δεν θα δουν· αυτιά έχουν και δεν ακούν.» Και προσθέτει σε αυτά: «Όμοιοι με αυτά ας γίνουν όσοι τα κατασκευάζουν, και όλοι όσοι έχουν εμπιστοσύνη σε αυτά.» Διότι ως καρποί της έσχατης αναισθησίας θα μπορούσαν να θεωρηθούν τέτοιου είδους κακά. Και παρόλο που γνώρισαν από την ίδια την εμπειρία τον εκ φύσεως και αληθώς υπάρχοντα Θεό, έπειτα αναπέμπουν σε λίθους και ξύλα τη δόξα που αρμόζει κατεξοχήν μόνο σε Αυτόν· πώς λοιπόν να μην θεωρηθούν μωροί και άμυαλοι, έχοντας την καρδιά τους γεμάτη από την υπέρτατη αποβλάκωση, και μάλιστα ότι ελάχιστα διαφέρουν από τα ίδια τους τα δημιουργήματα; <Ας συναχθούν όλοι, και ας σταθούν μαζί, και ας ντραπούν, και ας καταισχυνθούν μαζί, διότι ο ξυλουργός ακόνισε το σίδερο, το κατεργάστηκε με το σκεπάρνι, και το τρύπησε με το τρυπάνι. Το κατεργάστηκε με τον βραχίονα της ισχύος του, και θα πεινάσει, και θα εξασθενήσει, και δεν θα πιει καθόλου νερό.> Λέει λοιπόν ότι οι λάτρεις των ειδώλων θα ντραπούν για τις δικές τους παράλογες επιλογές, όχι καθένας χωριστά, αλλά, αν το επιθυμούν, ακόμη και συγκεντρωμένοι σε πλήθος, και καλούνται να επιλύσουν το προτεινόμενο ζήτημα. Και ποιο άραγε είναι αυτό, το προσθέτει αμέσως λέγοντας: Ακόνισε, λέει, ο ξυλουργός το σίδερο.

Διότι, επειδή είναι γεμάτοι από αφροσύνη, τους προστάζει να στραφούν προς τον σώφρονα νου, προς την αξιοθαύμαστη και άμεμπτη σύνεση, μέσω της οποίας θα μπορούσαν να διακρίνουν τη δύναμη και τη δόξα του Θεού που κυβερνά τα πάντα. Αλλά δεν το γνώρισαν αυτό, λέει, δηλαδή, πρέπει να θεωρηθούν εντελώς ανόητοι και γεμάτοι από έσχατη ασυνεσία. «Αυτοί που σηκώνουν το ξύλο το γλυπτό τους». Το «σηκώνουν» εδώ θα το κατανοήσεις αντί του «υψώνουν», ώστε να αποδίδουν σε αυτό τη δόξα που αρμόζει στον Θεό, και μάλιστα σε ένα ξύλο που έχει σκαλιστεί από αυτούς τους ίδιους. Και έπειτα προσεύχονται σε αυτά σαν σε θεούς, οι οποίοι όμως δεν μπορούν να σώσουν. Άρα, λοιπόν, είναι αμαθείς και δεν απέχουν πολύ από τα αντικείμενα που προσκυνούν ως προς την αναισθησία τους, αφού προσκυνούν τα έργα της δικής τους τέχνης, αναζητούν βοήθεια από αναίσθητη ύλη και αποδίδουν την ονομασία του Θεού σε αυτά που οι ίδιοι έχουν κατασκευάσει και τεχνουργήσει. Ας ακούσουν τη λύρα του Ψαλμωδού που τους χλευάζει και βοά: «Όμοιοι με αυτά ας γίνουν αυτοί που τα κατασκευάζουν, και όλοι όσοι εναποθέτουν την ελπίδα τους σε αυτά.» <Αν πρόκειται να τα αναγγείλουν, ας πλησιάσουν, για να μάθουν συγχρόνως ποιος τα έκανε αυτά ακουστά από την αρχή.>

Και είπε ο Μωυσής στις φυλές του Ισραήλ: «Ας σκοτώσει ο καθένας τον δικό του άνθρωπο, αυτόν που έχει μυηθεί στη λατρεία του Βεελφεγώρ». Όταν δε αυτό εκτελέστηκε, έπεσε ένα πλήθος όχι μικρό από τους Ισραηλίτες. Παρατήρησε λοιπόν ότι, προσφέροντας στα είδωλα τα δικαιώματα του Θεού κατά την εποχή του Μωυσή, ο Ισραήλ πέθανε οικτρά. Διότι ο πλανημένος σφαζόταν από τα ξίφη των δικών του ανθρώπων, όχι από ξένο χέρι· αλλά εξακολούθησε να αμαρτάνει. Διότι κατασκεύασαν για τους εαυτούς τους χρυσά χωνευτά είδωλα, και έργα τεχνιτών, και θεούς φτιαγμένους με τις ικανότητες των δημιουργών τους. Ο λόγος λοιπόν σχεδόν μειδιά με τη ματαιοπονία τους. Επειδή πίστεψαν πως είναι θεοί εκείνοι που οι ίδιοι κατασκευάζουν. Ας αναφωνήσει, επομένως, και σε αυτούς ο ψαλμωδός: «Όμοιοι με αυτά ας γίνουν όλοι όσοι τα κατασκευάζουν, και όλοι όσοι έχουν στηρίξει την ελπίδα τους σε αυτά». Αυτοί λένε: «Θυσιάστε ανθρώπους, διότι τα μοσχάρια έχουν πλέον εκλείψει».

ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΓ'. <Όμοιοι με αυτά ας γίνουν αυτοί που τα κατασκευάζουν.> (C f. 252 b) Αν και κατασκευάζουμε ομοιώματα θεοσεβών ανθρώπων, δεν το κάνουμε για να τους προσκυνούμε ως θεούς, αλλά για να παρακινηθούμε στον δικό τους ζήλο βλέποντάς τους. Και αν κατασκευάζουμε το ομοίωμα του Χριστού, το κάνουμε για να αναπτερωθεί η διάνοιά μας προς τον πόθο Του. Διότι δεν προσκυνούμε φθαρτή εικόνα ή φθαρτό άνθρωπο· αλλά, επειδή ο Θεός καταδέχθηκε να γίνει άνθρωπος χωρίς να υποστεί τροπή (ατρέπτως), φτιάχνουμε την εικόνα Του ως ανθρώπου, παρόλο που γνωρίζουμε ότι είναι κατά φύση Θεός. Δεν αποκαλούμε λοιπόν την εικόνα Θεό, αλλά γνωρίζουμε ως Θεό αυτόν που εικονίζεται, του οποίου το ομοίωμα φέρει η εικόνα. Οι Έλληνες όμως, ευρισκόμενοι σε πλάνη, δοξάζουν τα ομοιώματα ως θεούς.

Αλλά, για να μην πουν ποτέ αυτόν τον λόγο, χάρισέ μας και δώρησέ μας το έλεός σου. Διότι, έστω κι αν δεν μας κυβερνά πλέον η δική σου επιστασία, έχουμε πειστεί ότι βρίσκεσαι στον ουρανό και πράττεις όσα θέλησες. Όχι σε εμάς, Κύριε, όχι σε εμάς, αλλά στο όνομά σου δώσε δόξα, για το έλεός σου και την αλήθειά σου, μήπως και πουν ποτέ τα έθνη: «Πού είναι ο Θεός τους;». Ο δε Θεός μας είναι στον ουρανό και στη γη, και έκανε όλα όσα θέλησε. Τα είδωλα των εθνών είναι άργυρος και χρυσός, έργα ανθρώπινων χεριών· έχουν στόμα και δεν θα μιλήσουν, έχουν μάτια και δεν θα δουν· έχουν αυτιά και δεν θα ακούσουν, έχουν μύτες και δεν θα μυρίσουν· έχουν χέρια και δεν θα ψηλαφήσουν, έχουν πόδια και δεν θα περπατήσουν, δεν θα βγάλουν φωνή από τον λάρυγγά τους. Όμοιοι με αυτά ας γίνουν όσοι τα κατασκευάζουν, και όλοι όσοι στηρίζουν την πεποίθησή τους σε αυτά. Ο οίκος του Ισραήλ ήλπισε στον Κύριο, είναι βοηθός και υπερασπιστής τους. Ο οίκος του Ααρών ήλπισε στον Κύριο, είναι βοηθός και υπερασπιστής τους. Όσοι φοβούνται τον Κύριο ήλπισαν στον Κύριο, είναι βοηθός και υπερασπιστής τους. Ο Κύριος, επειδή μας θυμήθηκε, μας ευλόγησε. Ευλόγησε τον οίκο του Ισραήλ, ευλόγησε τον οίκο του Ααρών· ευλόγησε όσους φοβούνται τον Κύριο, τους μικρούς μαζί με τους μεγάλους. Είθε ο Κύριος να σας πληθύνει, εσάς και τους υιούς σας.

Είχε παγώσει κάποτε στον παγετό της ειδωλολατρίας το ανθρώπινο γένος, καθώς η ευκίνητη φύση των ανθρώπων είχε μεταβληθεί προς τη φύση των ακίνητων αντικειμένων λατρείας. Διότι, όπως λέει, «όμοιοι με αυτά ας γίνουν αυτοί που τα κατασκευάζουν και όλοι όσοι εναποθέτουν την ελπίδα τους σε αυτά». Και ήταν απολύτως φυσικό αυτό που συνέβαινε: διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που προσβλέπουν στην αληθινή θεότητα δέχονται στον εαυτό τους τα ιδιώματα της θείας φύσεως, έτσι και αυτός που ήταν προσκολλημένος στη ματαιότητα των ειδώλων μεταστοιχειωνόταν σύμφωνα με εκείνο που έβλεπε, γινόμενος από άνθρωπος πέτρα. Επειδή, λοιπόν, η ανθρώπινη φύση, έχοντας απολιθωθεί εξαιτίας της λατρείας των ειδώλων, παρέμενε ακίνητη προς το αγαθό, καθηλωμένη στον παγετό της ειδωλολατρίας, για τον λόγο αυτό ανατέλλει σε τούτον τον βαρύ χειμώνα ο Ήλιος της δικαιοσύνης και φέρνει την άνοιξη του μεσημβρινού πνεύματος, το οποίο διαλύει αυτήν την παγωνιά, θερμαίνοντας παράλληλα με την ανατολή των ακτίνων όλη την κτίση. Έτσι, ο άνθρωπος που είχε γίνει πέτρα από το κρύο, αφού θερμανθεί από το Πνεύμα και ζωογονηθεί από την ακτίνα του Λόγου, γίνεται και πάλι «ύδωρ αλλόμενον εις ζωήν αιώνιον». Διότι «θα φυσήξει το πνεύμα του και θα τρέξουν τα ύδατα», μετατρέποντας την πέτρα σε λίμνες υδάτων και τον απόκρημνο βράχο σε πηγές υδάτων. Αυτό ακριβώς διακήρυξε πιο ξεκάθαρα στους Ιουδαίους ο Βαπτιστής, λέγοντας ότι αυτές οι πέτρες εγείρονται για να γίνουν τέκνα του πατριάρχη, αποκτώντας ομοιότητα με αυτόν μέσω της αρετής.

Το χωρίο έχει ως εξής: «Θα έλθεις και θα διέλθεις από την αρχή της πίστεως, από την κορυφή του Σανίρ και του Ερμών». Διαμέσου αυτών υποδηλώνει το μυστήριο της άνωθεν γεννήσεως· διότι από εκεί λένε ότι αναβλύζουν οι πηγές του Ιορδάνου, πάνω από τις οποίες υψώνεται αυτό το όρος που χωρίζεται σε δύο κορυφές, στις οποίες αποδίδονται αυτά τα ονόματα, Σανίρ και Ερμών. Επειδή, λοιπόν, το ρεύμα από αυτές τις πηγές έγινε για εμάς η αρχή της μεταμορφώσεως προς το θείο, για τον λόγο αυτόν ακούει εκείνον που την καλεί προς τον εαυτό του και λέει: «Έλα από τον Λίβανο και από την αρχή της πίστεως και από την κορυφή αυτών των ορέων, από όπου προήλθαν για εσένα οι πηγές του μυστηρίου». Πολύ σωστά δε προσθέτει την αναφορά στους λέοντες και τις παρδάλεις, ώστε μέσω της παραθέσεως των λυπηρών καταστάσεων να καταστήσει γλυκύτερη την απόλαυση των ευφρόσυνων· διότι, επειδή ο άνθρωπος απέβαλε κάποτε τη θεία μορφή, αποθηριώθηκε προς την ομοιότητα της άλογης φύσης, και έγινε πάρδαλη και λέοντας εξαιτίας των πονηρών επιτηδευμάτων του (διότι εκείνος που παρασύρθηκε από τον λέοντα που ενεδρεύει στη μάνδρα, όπως λέει ο προφήτης, και ταπεινώθηκε μέσα στην παγίδα του, μεταμορφώνεται προς τη φύση εκείνου, επειδή το θηρίο κυριάρχησε επί της ανθρώπινης φύσεως. Διότι λέει: «Όμοιοι με αυτά ας γίνουν αυτοί που τα κατασκευάζουν και όλοι όσοι στηρίζουν τις ελπίδες τους σε αυτά»).

Πόδια: Διότι πώς ο ακίνητος είναι κατάλληλος για μετάβαση; Δεν θα μιλήσουν: Διότι ούτε πνεύμα ούτε φωνή διαθέτουν, ούτε άλλη αίσθηση. Όμοιοι: Διότι, παρόλο που έχουν και ψυχή και νου αυτοί που τα κατασκευάζουν, δεν διαφέρουν σε τίποτα από τα άψυχα. Διότι οι άνθρωποι που διαθέτουν αισθήσεις προσκυνούν τα αναίσθητα και άψυχα, και πώς να μην είναι όμοιοι με αυτά; Οίκος: Ο πιστός λαός. Διότι Ισραήλ ερμηνεύεται «αυτός που βλέπει τον Κύριο». Διότι αυτός αληθινά ελπίζει στον Κύριο. Βοηθός: Αληθινά βοηθός όλων των αγίων είναι ο Θεός των πιστών (ο Χριστός). Οίκος Ααρών: Υπονοεί τους ιερείς. Διότι αυτοί αληθινά ελπίζουν στον Κύριο. Βοηθός: Και μάλιστα αυτών που ιερουργούν εν αληθεία. Οι φοβούμενοι: Όλοι οι άγιοι. Διότι αυτοί αδιάλειπτα και αληθινά ελπίζουν στον Κύριο. Βοηθός: Αληθινά βοηθός όλων των αγίων είναι ο Θεός. Κύριος: Τον άνθρωπο θυμήθηκε ο Θεός, επειδή είναι πλάσμα των χεριών Του, και τον ευλόγησε. Ευλόγησε: Η προφητεία εννοεί την Εκκλησία. — Τους ιερείς [τους καθαρούς ιερείς ευλόγησε το Άγιο Πνεύμα, επειδή είναι οίκος Θεού μέσω των αγαθών έργων]. Ευλόγησε: Τους πιστούς και όλους τους αγίους (αυτούς που φοβούνται τον Κύριο). Τους μικρούς: Και τους φτωχούς και τους πλούσιους, όσοι φοβούνται τον Κύριο, ευλογούνται από τον Θεό όλοι μαζί.

Στους οποίους καταρώμενος ο Δαβίδ έλεγε: «Όμοιοι με αυτά ας γίνουν εκείνοι που τα κατασκευάζουν και όλοι όσοι στηρίζουν την πεποίθησή τους σε αυτά.» Αυτά τα έθνη εξαπέλυσε τώρα εναντίον τους ο Θεός, τα οποία πράττουν τα εξής που ειπώθηκαν από τον νομοθέτη: «Και θα σας καταφάγει, και θα αφανίσει τα κτήνη σας, και θα σας καταστήσει ολιγάριθμους, και οι δρόμοι σας θα ερημώσουν.» Διότι το καθένα από αυτά έχει συμβεί σε αυτούς, τόσο κατά την αισθητή όσο και κατά τη νοητή διάσταση, αφού κυριεύθηκαν από τα έθνη.

Επιστρέφοντας δε και γυρίζοντας πίσω στον δικό της πύργο η καλή παρθένος, βλέπει τα άψυχα και αναίσθητα είδωλα, στα οποία ο πατέρας της προσέφερε τον σεβασμό του, και αφού πληρώθηκε από το Άγιο Πνεύμα και ανέλαβε ζήλο ένθεο και φλογερό, έφτυσε τα άτιμα πρόσωπά τους, λέγοντας πολύ εύστοχα το μελώδημα του προφήτη Δαβίδ: «Όμοιοί σας ας γίνουν όσοι σας κατασκευάζουν, και όλοι όσοι εναποθέτουν την πεποίθησή τους σε εσάς». Ω, αληθινά μακάρια και φιλόθεη ψυχή! Ω, νεάνιδα που φλέγεσαι από πίστη, με την πίστη στολισμένη!

Τι θέλεις λοιπόν, κορίτσι; Να θυσιάσεις στους θεούς, ή να εξολοθρευτείς από πικρές τιμωρίες; Σε αυτόν η μάρτυς, με σταθερό ήθος και γεμάτο παρρησία παράστημα, με λίγα λόγια ομολόγησε δυνατά την ευσεβή πίστη, και στηλίτευσε την άνοια και την ασέβεια των άθεων τυράννων. Τι είπε; «Εγώ», λέει, «είμαι έτοιμη να προσφέρω θυσία στον Κύριό μου Ιησού Χριστό, ο οποίος εποίησε τον ουρανό και τη γη, και τη θάλασσα, και όλα όσα υπάρχουν μέσα σε αυτά. Τους δικούς σας θεούς, όμως, ορθά τους χλεύασε ο προφήτης: Στόμα έχουν, και δεν θα μιλήσουν· μάτια έχουν, και δεν θα δουν· αυτιά έχουν, και δεν θα ακούσουν· μύτη έχουν, και δεν θα οσφρανθούν· χέρια έχουν, και δεν θα ψηλαφήσουν· πόδια έχουν, και δεν θα περπατήσουν· ούτε θα βγάλουν φωνή από τον λάρυγγά τους. Όμοιοι με αυτούς ας γίνουν εκείνοι που τους κατασκευάζουν, και όλοι όσοι έχουν στηρίξει την πεποίθησή τους σε αυτούς. Διότι, όπως ακριβώς το σεβάσμιο όνομα του Θεού τούς έχει αποδοθεί από εσάς ψευδωνύμως, έτσι στερούνται και είναι απογυμνωμένοι από κάθε ζωτική ενέργεια».

Έτσι, λοιπόν, συμπεριφέρονται ανόητα και όσοι ελπίζουν στα είδωλα· διότι τα κατασκεύασαν με τα ίδια τους τα χέρια, και προσκυνούν αυτά που έφτιαξαν τα δάχτυλά τους, λέγοντας: Αυτοί είναι οι πλάστες μας. Πώς, λοιπόν, θεωρούν πλάστες αυτούς που δημιουργήθηκαν και πλάστηκαν από τους ίδιους; Αλλά και ενώ τα φυλάνε με ασφάλεια, για να μην συληθούν από κλέφτες, τα αποκαλούν φύλακες της δικής τους σωτηρίας· και βέβαια πόση αφροσύνη δείχνουν αυτά, και το να μη γνωρίζουν ότι, εφόσον δεν επαρκούν να φυλάξουν και να βοηθήσουν τον ίδιο τους τον εαυτό, πώς θα μπορούσαν να γίνουν φύλακες και σωτήρες για άλλους; Διότι γιατί, λέγει, ζητούν από τους νεκρούς βοήθεια για τους ζωντανούς; Σπαταλούν χρήματα για να αναγείρουν στήλες και αγάλματα στους δαίμονες, και φλυαρούν ανόητα ότι αυτοί είναι πάροχοι αγαθών, ζητώντας να λάβουν από αυτούς πράγματα τα οποία ούτε απέκτησαν ποτέ τους, ούτε πρόκειται βέβαια να αποκτήσουν. Γι' αυτό έχει γραφτεί: Όμοιοι με αυτά ας γίνουν εκείνοι που τα κατασκευάζουν και όλοι όσοι ελπίζουν σε αυτά· οι οποίοι, λέγει, αφού μίσθωσαν χρυσοχόο, έφτιαξαν χειροποίητα είδωλα, και σκύβοντας τα προσκύνησαν. Τα σηκώνουν στους ώμους και πορεύονται· και εάν τα τοποθετήσουν σε έναν τόπο, θα παραμείνουν εκεί, δεν πρόκειται να κινηθούν. Και όποιος φωνάξει προς αυτά, δεν πρόκειται να τον εισακούσουν, ούτε πρόκειται να τον σώσουν από τα δεινά. Γι' αυτό να ντραπείτε με αιώνια ντροπή, εσείς που ελπίζετε στα γλυπτά, εσείς που λέτε στα χυτά είδωλα: Εσείς είστε οι θεοί μας.

Δεν είναι φυσικό εσείς οι άφρονες, οι τυφλοί και ασύνετοι, δικαίως να χλευάζεστε, ή μάλλον να αποτελείτε αντικείμενο θρήνου; Διότι τα έργα σας είναι έργα μανίας και όχι ευσέβειας. Διότι εκείνος που ασκούσε τον πόλεμο, αφού ίδρυσε ξόανο κατά μίμηση της στρατιωτικής μορφής, το ονόμασε Άρη· εκείνος δε που αποτύπωσε στην ψυχή του τη γυναικομανή επιθυμία, θεοποίησε το πάθος, ονομάζοντάς το Αφροδίτη. Άλλος, εξαιτίας της δικής του φιλοινίας, έπλασε είδωλο το οποίο ονόμασε Διόνυσο. Παρομοίως και εκείνοι που επιθυμούσαν τα άλλα κακά έστησαν είδωλα των δικών τους παθών· διότι τα πάθη τους τα ονόμασαν θεούς. Και για τον λόγο αυτόν, στους βωμούς τους τελούνται ηδυπαθείς χοροί, ακούγονται ήχοι πορνικών ασμάτων και εκδηλώνονται μανιώδεις ορμές. Ποιος θα μπορούσε να διηγηθεί με τη σειρά τις βδελυρές τους πράξεις; Ποιος θα ανεχθεί, απαριθμώντας τις δικές τους αισχρολογίες, να μολύνει το ίδιο του το στόμα; Αλλά όλα είναι σε όλους φανερά, έστω κι αν εμείς σιωπούμε. Αυτά είναι τα σεβάσματά σου, Θευδά, εσύ που είσαι πιο αναίσθητος και από τα ξόανά σου, σε αυτά με προτρέπεις να προσκυνήσω, αυτά να σεβαστώ; Αυτή είναι πράγματι η βουλή της δικής σου κακουργίας και της ασύνετης γνώμης σου· αλλά είθε να γίνεις όμοιός τους, και εσύ και όλοι όσοι εναποθέτουν την πεποίθησή τους σε αυτά.

Δες πώς εδώ υπονόησε τρία πρόσωπα, δηλαδή του Πατρός, προς τον οποίο και απευθύνεται, έπειτα τον Υιό και το Πνεύμα, τα οποία εύλογα ονόμασε έλεος και αλήθεια. «Για να μην πουν ποτέ τα έθνη: Πού είναι ο Θεός τους;» Τα έθνη έλαβαν πείρα της δυνάμεώς σου, από τα θαυμαστά έργα που έπραξες σε εμάς. Και τώρα, εάν μας παραβλέψεις, θα μπορούν να πουν: «Πού είναι ο Θεός τους;», αν και εσύ γεμίζεις τον ουρανό και τη γη και «όλα όσα θέλησες τα έφτιαξες», όχι απλώς όσα μπορούσες. Διότι είναι δυνατό σε εσένα να κατασκευάσεις αμέτρητους κόσμους μόνο με τη θέλησή σου· αλλά έφτιαξες «όσα θέλησες στον ουρανό και στη γη» και ήταν «όλα πάρα πολύ καλά». «Τα είδωλα όμως των εθνών» δεν είναι έτσι, αλλά είναι φτιαγμένα «από άργυρο και χρυσό» και διάφορες ύλες «από χέρια ανθρώπων», και «έχουν μεν στόμα» και τις υπόλοιπες αισθήσεις του σώματος, όμως αυτές είναι εντελώς ανενεργές, νεκρές και κουφές. «Όμοιοι με αυτά ας γίνουν αυτοί που τα κατασκευάζουν και όλοι όσοι έχουν εμπιστοσύνη σε αυτά», δηλαδή, εκείνοι που ελπίζουν στα είδωλα δεν διαφέρουν σε τίποτα από την αλογιστία και την κενότητά τους. Ενώ ο «οίκος του Ισραήλ και του Ααρών» και του Λευί, επειδή «ήλπισε στον Κύριο», Αυτός «είναι βοηθός και υπερασπιστής τους».

Διότι όμοιοι με αυτούς ας γίνουν αυτοί που τα κατασκευάζουν και όλοι όσοι στηρίζουν τις ελπίδες τους σε αυτά. Επειδή είναι καλύτερο και πιο ωφέλιμο να σιωπά κανείς, παρά να μιλά με δυσσέβεια και αθεΐα για πράγματα που δεν είναι θεμιτό ούτε να λέγονται ούτε να νοούνται από εκείνους που αγαπούν αληθινά το ανώτερο. Ποιος άλλωστε είναι τόσο παραδομένος στη ματαιότητα, ώστε να αποδεχθεί τους μάταιους και ασύνετους λόγους τους; Ποιος είναι τόσο στερημένος από αίσθηση και έχει χάσει τα λογικά του; Κανείς δεν είναι τόσο κτηνώδης και πιο ανόητος από κάθε κτηνώδη άνοια, ή μάλλον ούτε καν κάποιος από τους δαιμονισμένους ή τους παράφρονες, ώστε να ανέχεται τις άναρθρες κραυγές και τα φληναφήματά τους. Αλλά αυτά ας τα φλυαρούν τα παιδιά των Ελλήνων, τόσο οι παλαιοί όσο και αυτοί που ανάμεσά μας τώρα ακολουθούν τα ειδωλολατρικά ήθη. Για εμάς όμως ας τιμάται ο Χριστός, ο Θεός μας, και ας προσκυνείται με πνεύμα και αλήθεια, καθώς αναγνωρίζεται ταυτόχρονα ως Θεός και άνθρωπος. Ας προσκυνείται επίσης και η σεβαστή του απεικόνιση, όπως οφείλουμε να την προσκυνούμε, και ας αγιογραφείται. Διότι είναι αληθινά απεικονίσιμο και περιγραπτό και παθητό το σώμα το οποίο προσέλαβε από την αγία Αειπάρθενο Θεοτόκο, εφόσον και η ίδια ήταν απεικονίσιμη και περιγραπτή, έστω κι αν δεν το θέλουν οι παράφρονες. Όμως το σώμα δεν χωρίζεται, έστω κι αν απεικονίζεται, από τον Θεό Λόγο που είναι ενωμένος μαζί του καθ' υπόστασιν, όπως ακριβώς δεν διαχωρίστηκε από αυτόν ούτε όταν υπέμενε τα πάθη για χάρη μας. Διότι τίποτα από αυτά δεν μπορεί να προκαλέσει διαχωρισμό.

Εκείνοι λοιπόν που προσήλθαν, εφάρμοζαν πάνω του την ιατρική τέχνη τους, αν και γνώριζαν ότι δεν θα ζήσει, ούτε θα απέφευγε αυτή την ασθένεια, αλλά απατούσαν τον άθλιο με την ελπίδα των αμοιβών. [5] Καθώς δε περνούσε ο χρόνος, και η ασθένεια προχωρούσε, ώστε να αγγίξει και την παράλυση της γλώσσας, η οποία πλέον είχε παραλύσει από τη μάστιγα, μη έχοντας πια τη δύναμη να αρθρώσει φωνή· και ενώ ο ίδιος δεν απέρχονταν από τη ζωή, αλλά τιμωρούνταν τόσο φρικτά, συμβουλεύεται από κάποιους να πάει στους μάρτυρες Κύρο και Ιωάννη, καθώς εκείνοι μπορούσαν να τον λυτρώσουν από το πάθος, αν τους πλησίαζε με πίστη και δάκρυα. [6] Αυτός δε, δειλιάζοντας μήπως τον κρίνουν ως Έλληνα (ειδωλολάτρη) αν δεν ήθελε να πάει στους αγίους (διότι ο καταραμένος υποκρινόταν τον Χριστιανό και φορούσε την προβιά του προβάτου, παρόλο που ο ασεβής αναγνωριζόταν στην πραγματικότητα ως λύκος), δέχτηκε τη συμβουλή και συγκατένευσε να γίνει η μετάβαση, νομίζοντας αφενός ότι με αυτόν τον τρόπο θα ξεγελάσει τους ανθρώπους, και αφετέρου θεωρώντας ότι θα απατήσει τους μάρτυρες, πιστεύοντας πως δεν έχουν θεϊκή γνώση των δικών μας πραγμάτων· αλλά εξισώνοντάς τους με τους δικούς του θεούς, οι οποίοι όχι μόνο τα μακρινά ή τα κρυφά των ανθρώπων αγνοούν, αλλά ούτε αυτά που βρίσκονται μπροστά στα πόδια τους δεν γνωρίζουν. Διότι τα είδωλα των εθνών είναι αργύριο και χρυσίο, έργα ανθρώπινων χεριών· στόμα έχουν, και δεν θα μιλήσουν· οφθαλμούς έχουν, και δεν θα δουν· ώτα έχουν, και δεν θα ακούσουν· χέρια έχουν, και δεν θα ψηλαφήσουν· πόδια έχουν, και δεν θα περπατήσουν· δεν θα βγάλουν φωνή από τον λάρυγγά τους. Σε αυτούς είναι φυσικό επακόλουθο να προσθέσουμε και τούτο: Όμοιοί τους να γίνουν όσοι τα κατασκευάζουν, και όλοι όσοι έχουν στηρίξει την ελπίδα τους σε αυτά. [7] Έτσι λοιπόν αποκαλύφθηκε ο άθλιος, απατώντας τον εαυτό του και όχι τους μάρτυρες, και διαφεύγοντας από τον ίδιο του τον εαυτό και όχι από εκείνους, οι οποίοι δεν είχαν αυτή τη γνώμη γι' αυτόν.

Επομένως, εκτός από αυτά λέμε: οι θεοί, οι οποίοι δεν δημιούργησαν τον ουρανό και τη γη, ας αφανιστούν. Όμοιοι με αυτούς ας γίνουν όσοι τους κατασκευάζουν και όλοι όσοι έχουν εναποθέσει την ελπίδα τους σε αυτούς. Για εμάς όμως υπάρχει ένας Θεός, ο οποίος είναι πάνω από όλους και ενεργεί μέσα από όλους και βρίσκεται μέσα σε όλους. Και ένας Κύριος Ιησούς Χριστός, ο αληθινός Θεός, μέσω του οποίου δημιουργήθηκαν τα πάντα. Αυτόν πιστεύουμε και ομολογούμε και προσκυνούμε και λατρεύουμε με όλη μας την ψυχή και από τα βάθη της καρδιάς μας, με καθαρή συνείδηση και αταλάντευτο φρόνημα και λογισμό, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, στους ατελεύτητους αιώνες των αιώνων. Αφού είπαν αυτά προς τον τύραννο με παρρησία, εκείνος, γεμίζοντας πάλι από άφθονο θυμό και ακατάσχετη μανία, αμέσως τους παρέδωσε σε φρικτά δημόσια βασανιστήρια και θανάτους. Πολλοί δε, καταφέρνοντας να διαφύγουν, άλλοι μεν κατέφυγαν στα όρη και στις ερήμους, άλλοι δε διασκορπίστηκαν σε διάφορους τόπους, θεωρώντας ως μηδέν το αγαπημένο έδαφος της πατρίδας, τους συγγενείς, τους γνωστούς και όλα τα υπάρχοντά τους, προκειμένου να κερδίσουν μόνο τον Χριστό, τον όντως αληθινό Θεό και Κύριο και Βασιλέα των βασιλευόντων και όλων των αιώνων και εις τους αιώνας.