Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 113:2

Το δε βιβλίο των Ψαλμών, σαν παράδεισος που φέρει μέσα του τα πάντα, τα μελωδεί, και καθώς ψάλλει μαζί με αυτά, αναδεικνύει και τα δικά του γνωρίσματα. Διότι τα μεν γεγονότα της Γενέσεως τα ψάλλει στον δέκατο όγδοο ψαλμό: «Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού, και το στερέωμα αναγγέλλει το έργο των χειρών του»· και στον εικοστό τρίτο: «Του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμά της, η οικουμένη και όλοι όσοι κατοικούν σε αυτήν· αυτός την εθεμελίωσε πάνω στις θάλασσες». Τα δε της Εξόδου, των Αριθμών και του Δευτερονομίου τα υμνεί ωραία στον εβδομηκοστό έβδομο ψαλμό, και στον εκατοστό δέκατο τρίτο ψαλμό, λέγοντας: «Κατά την έξοδο του Ισραήλ από την Αίγυπτο, του οίκου του Ιακώβ από λαό βάρβαρο, η Ιουδαία έγινε αγίασμά του, ο Ισραήλ επικράτειά του». Ψάλλει δε και τα εξής στον εκατοστό τέταρτο ψαλμό: «Απέστειλε τον Μωυσή τον δούλο του, τον Ααρών, τον οποίο εξέλεξε· έθεσε σε αυτούς τους λόγους των σημείων του και των τεράτων του στη γη του Χαμ. Εξαπέστειλε σκοτάδι, και σκοτείνιασε, και παρεπίκραναν τους λόγους του. Μετέτρεψε τα ύδατά τους σε αίμα, και θανάτωσε τα ψάρια τους. Η γη τους γέμισε βατράχους μέσα στα ιδιαίτερα διαμερίσματα των βασιλέων τους. Είπε, και ήλθαν κυνόμυγες και σκνίπες σε όλα τα όριά τους». Και γενικώς, μπορεί κανείς να διαπιστώσει ότι ολόκληρος αυτός ο ψαλμός, καθώς και ο εκατοστός πέμπτος, είναι γραμμένοι για αυτά ακριβώς τα γεγονότα.

Κατά την έξοδο του Ισραήλ... η Ιουδαία έγινε αγίασμά του. Όταν, λέγει, απαλλάχθηκε από τη δουλεία των Αιγυπτίων, τότε η Ιουδαία έγινε αγίασμά του. Και δεν εξουσίασε μόνο τον ίδιο τον Ισραήλ, αλλά τώρα, λέγει, η χάρις δίδεται σε όλα τα έθνη.

Διότι και τότε, λέει, κατά τον χρόνο που εξήγαγες τους υιούς του Ισραήλ από τη γη της Αιγύπτου, ολόκληρη η γη σειόταν, καθώς η φήμη για όσα είχαν πραχθεί στην Αίγυπτο διαδιδόταν σε όλους. Αλλά η μεν γη τότε σειόταν, είτε επειδή η φήμη, όπως ειπώθηκε, γέμιζε τις ακοές όλων των ανθρώπων πάνω στη γη, είτε επειδή το ίδιο το στοιχείο της φύσης χαιρόταν για την έλευση του Θεού. Αυτό ακριβώς διδάσκει και ένας άλλος ψαλμός, λέγοντας: «Κατά την έξοδο του Ισραήλ από την Αίγυπτο, του οίκου του Ιακώβ από βάρβαρο λαό, τα όρη σκίρτησαν σαν κριάρια και οι λόφοι σαν αρνιά προβάτων». Η μεν γη, λοιπόν, χαιρόμενη σειόταν· ενώ οι ουρανοί έσταξαν. Και τι έσταξαν, παρά είτε την τροφή που θαυματουργικώς προσφέρθηκε σε αυτούς που βρίσκονταν στην έρημο, είτε και τους θείους λόγους και νόμους, οι οποίοι αποτελούν τροφή των λογικών ψυχών; Και σειόταν η γη, και έσταξαν οι ουρανοί «από το πρόσωπο του Θεού του Σινά», δηλαδή Εκείνου που έδωσε τις θείες αποκαλύψεις στο όρος Σινά. Αυτά μάλιστα τα ερμήνευσε σαφέστερα ο Σύμμαχος, λέγοντας: «Η γη σειόταν, και ο ουρανός έσταξε από το πρόσωπο αυτού του Θεού του Σινά, και από το πρόσωπο του Θεού, του Θεού του Ισραήλ». Μήπως άραγε και οι ουράνιες δυνάμεις, σαν κάποιες τροφοί και παραμάνες που στάζουν γάλα από τον μαστό στα νήπια, έτσι και αυτές παρείχαν τη δική τους χορηγία σε εκείνους που τότε ήταν νήπια ως προς τις ψυχές; Γι' αυτό και ο λόγος που παραδόθηκε μέσω του Μωυσή έχει ονομαστεί παιδαγωγός από τον Απόστολο. «

ΑΛΛΗΛΟΥΙΑ. ΡΙΓ΄. Κατά την έξοδο του Ισραήλ από την Αίγυπτο, του οίκου του Ιακώβ από λαό βάρβαρο, έγινε η Ιουδαία αγίασμά του, ο Ισραήλ εξουσία του. Και αυτός ο ύμνος εξιστορεί τις ευεργεσίες που παραχωρήθηκαν στους Ιουδαίους από τον Θεό, διηγείται τη δύναμη του Θεού και διακωμωδεί την αδυναμία των ειδώλων. Αρμόζει δε ο ύμνος αυτός και σε εκείνους από τα έθνη που έχουν πιστέψει και έχουν απαλλαγεί από την πλάνη των ειδώλων· διότι μαθαίνουν πόσο μεγάλη είναι η απόσταση μεταξύ των μη όντων και του Όντος, και ότι ένας είναι ο Θεός της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης.

Αντί δε για το «Εκ λαού βαρβάρου», ο μεν Ακύλας απέδωσε «Από λαού ετερογλώσσου», ο δε Σύμμαχος «Εκ λαού αλλοφώνου». «Έγινε η Ιουδαία αγίασμά του, ο Ισραήλ εξουσία του». Διότι παλαιότερα, όταν μέσω του Μωυσή πραγματοποίησαν την πορεία από την Αίγυπτο εκείνοι του προηγούμενου λαού, ένα μικρό τμήμα της γης και μια πολύ ευτελής γωνιά ολόκληρης της οικουμένης, η Ιουδαία, είχε εκλεγεί από τον Θεό, καθώς και ένα μόνο έθνος, αυτό των Ιουδαίων· αφού όμως, καθώς η σωτήρια φανέρωση της χάριτος απλώθηκε σε ολόκληρη την οικουμένη, από τις ανατολές του ηλίου μέχρι τις δυσμάς είναι αινετό το όνομα του Κυρίου, και ο Κύριος έγινε υψηλός όχι (μόνο) στο έθνος του Ισραήλ, αλλά έγινε υψηλός πάνω σε όλα τα έθνη.

Η θάλασσα είδε και έφυγε, ο Ιορδάνης στράφηκε προς τα πίσω· τα όρη σκίρτησαν σαν κριάρια, και οι βουνοί σαν αρνιά προβάτων. Τι σου συνέβη, θάλασσα, και έφυγες, και σε σένα, Ιορδάνη, και στράφηκες προς τα πίσω; Τα όρη, γιατί σκιρτήσατε σαν κριάρια, και οι βουνοί, σαν αρνιά προβάτων; Από το πρόσωπο του Κυρίου σείστηκε η γη, από το πρόσωπο του Θεού του Ιακώβ, αυτού που μετέτρεψε την πέτρα σε λίμνες υδάτων, και τον απόκρημνο βράχο σε πηγές υδάτων. Μου φαίνεται ότι πάλι από εδώ ο λόγος διατυπώνει την προφητεία για την κλήση όλων των εθνών. Διότι στο παρελθόν, λέει, κατά την πορεία της εξόδου από την Αίγυπτο, μόνη η Ιουδαία έγινε αγιαστήριο του Θεού, και μόνος ο Ισραήλ βρισκόταν υπό την εξουσία Του.

Αλληλούια. Και πάλι μέσω του αλληλούια προσφέρεται αίνος (ύμνος) στον Χριστό, διά της διδασκαλίας και της κλήσεως του νέου λαού. Εν εξόδω. Όταν ο αισθητός Ισραήλ εξήλθε από την Αίγυπτο. Εννοεί δε τον λαό [δηλαδή τον πιστό] των εθνών από τη [νοητή] θλίψη των δαιμόνων. Διότι η λέξη Αίγυπτος ερμηνεύεται ως αυτή που προκαλεί θλίψη. Οίκου. Διότι οίκος του Ιακώβ [ήταν] ο λαός, ο οποίος εξήλθε από την Αίγυπτο [δηλαδή από τους δαίμονες]. Εγενήθη. Διότι μετέπειτα εμφανίστηκε ο Χριστός στην Ιουδαία και την αγίασε, επιτελώντας σε αυτήν τα μυστήρια της σαρκώσεώς Του.

Ισραήλ: Διότι ο νοητός Ισραήλ, που είναι ο Χριστός· διότι αυτός ανέθεσε στην Ιουδαία δική του εξουσία. Η θάλασσα: Όταν στο πρόσωπο του λαού των Εβραίων είδε τα μυστήρια του νέου λαού· διότι η ράβδος με την οποία χτυπήθηκε ήταν τύπος του σταυρού. Ο Ιορδάνης: Όταν ο λαός διέβαινε τον Ιορδάνη, φοβήθηκε· διότι προέβλεπε Εκείνον που επρόκειτο να βαπτιστεί στον Ιορδάνη. Τα όρη: Σκιρτούσαν τα όρη, προβλέποντας τη δόξα του Γολγοθά. Και οι βουνοί: Συγχαίροντας το βουνό της Αναλήψεως σκίρτησαν, δηλαδή σείστηκαν. Τι συνέβη: Είδα, λέει [στον Ισραήλ], τον Χριστό που επρόκειτο να βαδίσει πάνω στα νώτα μου, και φοβήθηκα. Και εσύ: Διότι είδα τον Ισραήλ να περνάει και μέσω αυτού γνώρισα Εκείνον που επρόκειτο να βαπτιστεί μέσα μου, και φοβήθηκα. Τα όρη: Γνωρίσαμε, λέει, τη χαρά (χάρη) που επρόκειτο να λάβει χώρα στο όρος του Γολγοθά και αγαλλιάσαμε, διότι μέσω αυτού ευλογήθηκαν και <όλα> τα όρη. Και οι βουνοί: Γνωρίσαμε, λέει, τη χαρά (χάρη) και είδαμε πώς ο άνθρωπος (Χριστός) ανέρχεται από το βουνό της Αναλήψεως στον ουρανό, και από τη χαρά σκίρτησαμε σαν αρνιά. Από προσώπου: Όταν ο Χριστός κρεμόταν στον σταυρό. — Του Χριστού: Διότι ο Ιακώβ είναι ο δούλος μου, τον οποίο εξέλεξα. Εκείνου που μετέτρεψε: Τότε για τον λαό την απότομη πέτρα, ενώ τώρα εννοεί την πλευρά του Χριστού· διότι η πέτρα ήταν ο Χριστός· από αυτήν βγήκε ο ποταμός που κατέκλυσε τους [νοητούς] γίγαντες.

ΕΙΣ ΤΟΝ ΡΙΓ΄ ΨΑΛΜΟ. Κατά την έξοδο του Ισραήλ από την Αίγυπτο, του οίκου Ιακώβ από λαό βάρβαρο, έγινε η Ιουδαία αγίασμά του, ο Ισραήλ εξουσία του. α΄. Εδώ μαρτυρεί τη μεγάλη πραότητα και ημερότητα του Θεού. Ποια είναι δηλαδή αυτή; Το ότι, αφού πρώτα παρέχει αποδείξεις της δικής του δυνάμεως, έπειτα απαιτεί την προσκύνηση. Διότι αυτό ακριβώς φανέρωνε λέγοντας: «Κατά την έξοδο του Ισραήλ από την Αίγυπτο, έγινε η Ιουδαία αγίασμά του». Τότε δηλαδή έδειξε τη δύναμή του, λέγει, μέσω των σημείων στην Αίγυπτο, και μέσω αυτών στην έρημο· τότε έκανε και δικό του τον λαό. Το ίδιο έπραξε και στην περίπτωση του Αδάμ. Διότι, αφού πρώτα δημιούργησε τον κόσμο και έδειξε την ισχύ της σοφίας και της δυνάμεώς του, έπειτα έπλασε τον άνθρωπο και απαίτησε την προσκύνηση. Έτσι και ο μονογενής Υιός του Θεού, αφού πρώτα επιτέλεσε πολλά και ποικίλα σημεία, έπειτα απαιτούσε την πίστη. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, σε εκείνους που τον πλησίαζαν εξαρχής, επειδή δεν είχαν εγγυήσεις για αυτόν ούτε απόδειξη της θεότητός του, δεν τους έλεγε: «Πιστεύετε ότι μπορώ να το κάνω αυτό;», αλλά μόνο τους επεδείκνυε τα σημεία. Όταν όμως άφησε παντού στην Παλαιστίνη τεκμήρια της δυνάμεώς του, θεραπεύοντας ανάπηρα σώματα, εκδιώκοντας την κακία, διδάσκοντας περί της βασιλείας του Θεού και εισάγοντας τους σωτηριώδεις νόμους, τότε πλέον απαιτούσε και την πίστη από εκείνους που τον πλησίαζαν.

Διότι οι άνθρωποι πρώτα θέλουν να εξουσιάζουν και έπειτα επιχειρούν να ευεργετούν· ο Θεός όμως ξεκινά από τις ευεργεσίες. Και γιατί αναφέρω τις άλλες ευεργεσίες, τη στιγμή που υπέμεινε μέχρι και τον ίδιο τον σταυρό, και τότε κυριάρχησε στην οικουμένη, αποδεικνύοντας έμπρακτα την πρόνοιά Του; Αυτό ακριβώς, λοιπόν, δηλώνοντας και ο ψαλμός εδώ έλεγε: «Κατά την έξοδο του Ισραήλ από την Αίγυπτο, του οίκου Ιακώβ από λαό βάρβαρο, έγινε η Ιουδαία αγίασμά Του». Δηλαδή, κατά την έξοδο, κατά την απαλλαγή, κατά την απελευθέρωση από την Αίγυπτο. Και δεν είπε απλώς «από την Αίγυπτο», αλλά πρόσθεσε «από λαό βάρβαρο», φανερώνοντας μέσα από τον χαρακτηρισμό των εχθρών την προστασία του Θεού. Διότι δεν θα μπορούσαν να απαλλαγούν από εκείνους τους σκληρούς, ανήμερους και βαρβαρότατα διακείμενους Αιγυπτίους, εάν δεν απολάμβαναν την κραταιά χείρα και την ακατανίκητη δεξιά Του. Διότι αυτοί ήταν αγριότεροι από θηρία και σκληρότεροι από πέτρα, αφού χτυπιούνταν με αμέτρητες πληγές και δεν υποχωρούσαν. Αποκαλώντας, λοιπόν, τον λαό βάρβαρο, κατέδειξε το μεγαλείο της δυνάμεως του Θεού, διότι αυτόν τον τόσο βάρβαρο, τον τόσο ωμό λαό άλλοτε μεν τον έπεισε, άλλοτε δε τον εξανάγκασε, παρά τη θέλησή του, να αφήσει ελεύθερους τους δούλους, και όταν αργότερα εκείνοι επέμειναν στην εχθρότητά τους, τους παρέδωσε στη θάλασσα, και έτσι ελευθέρωσε τον δικό Του λαό.

Τι σημαίνει το «Έγινε η Ιουδαία αγίασμά του»; Αντί να πει: λαός που τον λατρεύει, λαός αφιερωμένος σε αυτόν, λαός οικειωμένος μαζί του. «Αγίασμα», εξάλλου, ονομαζόταν κυρίως ο ναός, τα άδυτα, τα Άγια των αγίων, όπως ακριβώς και ο Ζαχαρίας παρουσιάζει κάποιους να ρωτούν και να λένε: «Εισήλθε εδώ το αγίασμα; Ή θα νηστέψουμε;», υποδηλώνοντας την επιστροφή της κιβωτού και όλων των άλλων. «Έγινε η Ιουδαία αγίασμά του».

Διότι πριν από αυτό η χώρα ήταν ακάθαρτη και μιαρή· επειδή όμως επέστρεψε ο λαός, η πόλη έγινε αγίασμά του· δηλαδή, καθίστατο αγίασμα διά της εποπτείας, διά των θυσιών, διά της λατρείας και διά της λοιπής ιεροπραξίας. «Ο Ισραήλ η εξουσία του». Τι σημαίνει «Ο Ισραήλ η εξουσία του»; Βρισκόταν υπό την κυριαρχία του, λέγει. Αν και ολόκληρη η οικουμένη βρισκόταν υπό την κυριαρχία του, αυτοί όμως ανήκαν σε αυτόν και κατά μία άλλη, ξεχωριστή οικείωση.

Αυτό ακριβώς συνηθίζουμε να λέμε και εμείς, όταν συμβεί κάτι απροσδόκητο, [ότι η ίδια η πόλη σκυθρώπασε, το ίδιο το έδαφος σκοτείνιασε]· και για τους φοβερούς ανθρώπους που έχουν θηριώδη θυμό το ίδιο πράγμα θα μπορούσε να πει κανείς: ότι συντάραξε τα ίδια τα θεμέλια, ότι οι ίδιες οι πέτρες τρόμαξαν από αυτόν· όχι επειδή όντως οι πέτρες τρόμαξαν από αυτόν, αλλά για να μπορέσουν να παραστήσουν την υπερβολή της θηριώδους καρδιάς του και τον θυμό του. Γι' αυτό ακριβώς και ο θαυμάσιος προφήτης Δαβίδ, εξαγγέλλοντας τα αγαθά που συνέβησαν στους Ιουδαίους και την αγαλλίαση που προήλθε σε αυτούς από την απελευθέρωσή τους από την Αίγυπτο, έλεγε: Κατά την έξοδο του Ισραήλ από την Αίγυπτο, του οίκου του Ιακώβ από βάρβαρο λαό, έγινε η Ιουδαία αγίασμά του, ο Ισραήλ εξουσία του· η θάλασσα είδε και έφυγε, ο Ιορδάνης στράφηκε προς τα πίσω· τα όρη σκίρτησαν σαν κριάρια, και οι λόφοι σαν αρνιά προβάτων, από το πρόσωπο του Κυρίου. Και αυτό κανείς δεν άκουσε να έχει συμβεί πουθενά.

Ψαλμός ριγ΄. Αλληλούια. «Κατά την έξοδο του Ισραήλ από την Αίγυπτο, του οίκου του Ιακώβ από λαό βάρβαρο, έγινε η Ιουδαία αγίασμά του, ο Ισραήλ εξουσία του». Αφού εξήλθαν, λέει, οι δώδεκα φυλές του Ισραήλ από τον βάρβαρο αιγυπτιακό λαό, τότε η άλλοτε ονομαζόμενη Χαναναία γη «έγινε αγίασμα», δηλαδή αφιέρωμα στον Θεό, εφόσον εξουσιάστηκε από τον λαό του Θεού, τον Ισραήλ, αν και βέβαια κληρονόμησαν την αγία γη μετά την πάροδο σαράντα ετών, όχι επειδή αδυνατούσε ο Θεός, αλλά επειδή η δυστροπία του λαού υπήρξε η αιτία της καθυστέρησης. «Η θάλασσα είδε και έφυγε». Τι είδε και έφυγε;