Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 113:4

Τα όρη σκίρτησαν σαν κριάρια. Καθώς ο Θεός φανερωνόταν σε αυτά, σκιρτούσαν τρόπον τινά για τη σωτηρία του Ισραήλ. Τι έπαθες, θάλασσα, και έφυγες, και εσύ, Ιορδάνη, και στράφηκες προς τα πίσω; Επειδή εκείνα ήταν άλογα και άψυχα, ο ίδιος δίνει την απάντηση εκ μέρους τους.

Στην περίπτωση εκείνων τα όρη σκίρτησαν σαν κριάρια, ενώ σε τούτους χάρηκαν οι Άγγελοι και ο Θεός των πνευμάτων. Περισσότερα λοιπόν θαύματα, νομίζω, από όσα αναφέρει η παλαιά ιστορία, έγιναν στην περίπτωση των καλλίνικων μαρτύρων. Διότι εκεί η θάλασσα μεταβλήθηκε σε ξηρά, για να μην καταποντιστεί ο Ισραήλ βαδίζοντας, ενώ εδώ οι μάρτυρες, αν και κλείστηκαν μέσα στα ύδατα, δεν καταποντίστηκαν.

Διότι και τότε, λέει, κατά τον χρόνο που εξήγαγες τους υιούς του Ισραήλ από τη γη της Αιγύπτου, ολόκληρη η γη σειόταν, καθώς η φήμη για όσα είχαν πραχθεί στην Αίγυπτο διαδιδόταν σε όλους. Αλλά η μεν γη τότε σειόταν, είτε επειδή η φήμη, όπως ειπώθηκε, γέμιζε τις ακοές όλων των ανθρώπων πάνω στη γη, είτε επειδή το ίδιο το στοιχείο της φύσης χαιρόταν για την έλευση του Θεού. Αυτό ακριβώς διδάσκει και ένας άλλος ψαλμός, λέγοντας: «Κατά την έξοδο του Ισραήλ από την Αίγυπτο, του οίκου του Ιακώβ από βάρβαρο λαό, τα όρη σκίρτησαν σαν κριάρια και οι λόφοι σαν αρνιά προβάτων». Η μεν γη, λοιπόν, χαιρόμενη σειόταν· ενώ οι ουρανοί έσταξαν. Και τι έσταξαν, παρά είτε την τροφή που θαυματουργικώς προσφέρθηκε σε αυτούς που βρίσκονταν στην έρημο, είτε και τους θείους λόγους και νόμους, οι οποίοι αποτελούν τροφή των λογικών ψυχών; Και σειόταν η γη, και έσταξαν οι ουρανοί «από το πρόσωπο του Θεού του Σινά», δηλαδή Εκείνου που έδωσε τις θείες αποκαλύψεις στο όρος Σινά. Αυτά μάλιστα τα ερμήνευσε σαφέστερα ο Σύμμαχος, λέγοντας: «Η γη σειόταν, και ο ουρανός έσταξε από το πρόσωπο αυτού του Θεού του Σινά, και από το πρόσωπο του Θεού, του Θεού του Ισραήλ». Μήπως άραγε και οι ουράνιες δυνάμεις, σαν κάποιες τροφοί και παραμάνες που στάζουν γάλα από τον μαστό στα νήπια, έτσι και αυτές παρείχαν τη δική τους χορηγία σε εκείνους που τότε ήταν νήπια ως προς τις ψυχές; Γι' αυτό και ο λόγος που παραδόθηκε μέσω του Μωυσή έχει ονομαστεί παιδαγωγός από τον Απόστολο. «

Διότι υπάρχει σε αυτούς εκείνο το ένα, και μάλιστα πολύ πρόχειρο, επιχείρημα: «Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του». Πώς, λοιπόν, θα απαντήσουμε σε αυτό; Μήπως θα κατηγορήσουμε τον Σολομώντα; Μήπως θα απορρίψουμε τα προηγούμενα λόγια του εξαιτίας του τελευταίου παραπτώματός του; Μήπως θα πούμε ότι αυτός ο λόγος ανήκει στην ίδια τη σοφία, δηλαδή στην επιστήμη και στον δημιουργικό λόγο σύμφωνα με τον οποίο συστήθηκαν τα πάντα; Διότι η Γραφή συνηθίζει να προσωποποιεί πολλά από τα άψυχα, όπως: «Η θάλασσα είπε το τάδε και το τάδε»· και «Η άβυσσος είπε, δεν υπάρχει μέσα σε μένα»· και «Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού». Και πάλι, δίνεται κάποιο παράγγελμα σε μια ρομφαία, και τα όρη και οι βουνοί ερωτώνται για τον λόγο που σκιρτούν. Τίποτε όμως από αυτά δεν προβάλλουμε εμείς, αν και μερικοί από τους προγενεστέρους μας τα έχουν θεωρήσει ως ισχυρά επιχειρήματα. Αλλά ας δεχτούμε ότι ο λόγος αυτός ανήκει στον ίδιο τον Σωτήρα, την αληθινή Σοφία. Ας εξετάσουμε όμως μαζί ένα μικρό ζήτημα. Τι από τα όντα είναι αναίτιο; Η Θεότητα. Διότι κανείς δεν μπορεί να επικαλεστεί κάποια αιτία για την ύπαρξη του Θεού· διαφορετικά, αυτό το αίτιο θα ήταν προγενέστερο του Θεού. Ποια είναι όμως η αιτία της ανθρώπινης φύσης, την οποία ο Θεός ανέλαβε για εμάς; Το να σωθούμε εμείς, βεβαίως. Διότι τι άλλο θα μπορούσε να είναι; Επειδή, λοιπόν, εδώ βρίσκουμε σαφώς να αναφέρεται τόσο το «με έκτισε» όσο και το «με γεννά», η εξήγηση είναι απλή. Ό,τι βρίσκουμε να συνοδεύεται από αιτία, ας το αποδώσουμε στην ανθρώπινη φύση· και ό,τι είναι απλό και αναίτιο, ας το καταλογίσουμε στη Θεότητα. Μήπως, λοιπόν, το «έκτισε» δεν έχει ειπωθεί μαζί με την αιτία; Διότι λέει: «Με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του». Και έργα των χειρών του είναι η αλήθεια και η κρίση, για χάρη των οποίων χρίστηκε με τη Θεότητα.

Διότι μάθαμε ότι από το Άγιο Πνεύμα και τη δύναμη του Υψίστου, παρ' όλα αυτά κτίσθηκε αυτός ο καινός άνθρωπος, τον οποίο μας προστάζει ο Παύλος, ο καθοδηγητής των άρρητων μυστηρίων, να ενδυθούμε, ονομάζοντας το ένδυμα με δύο τρόπους, τη μία λέγοντας «Ενδυθείτε τον καινόν άνθρωπον, τον κατά Θεόν κτισθέντα», και πάλι ότι «Ενδυθείτε τον Κύριον Ιησούν Χριστόν». Διότι αυτός, για εμάς που τον έχουμε ενδυθεί, γίνεται η αρχή των οδών της σωτηρίας, αυτός που είπε «Εγώ είμαι η οδός», ώστε να μας καταστήσει έργα των δικών του χειρών, αναπλάθοντάς μας από το πονηρό πλάσμα της αμαρτίας και πάλι σύμφωνα με τη δική του εικόνα. Ο ίδιος δε γίνεται για εμάς και θεμέλιο προ του μέλλοντος αιώνος, σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου, ο οποίος λέγει ότι «Θεμέλιον ουδείς δύναται να θέσει παρά τον κείμενον», και «Πριν έλθουν οι πηγές των υδάτων και πριν εδραιωθούν τα όρη και πριν δημιουργήσει τις αβύσσους και προ πάντων των βουνών, με γεννά». Διότι είναι δυνατόν το καθένα από αυτά, σύμφωνα με την παροιμιώδη συνήθεια, εάν αναχθεί σε τροπική θεωρία, να εφαρμοσθεί στον Λόγο. Επειδή ο μέγας Δαβίδ ονομάζει τα όρη του Θεού δικαιοσύνη, και αβύσσους τα κρίματα, πηγές δε τους διδασκάλους στις εκκλησίες λέγοντας «Ευλογείτε τον Κύριον Θεόν εκ πηγών Ισραήλ»· και βουνά την ακακία, την οποία υπέδειξε με το σκίρτημα των αμνών. Προ αυτών, λοιπόν, γεννάται μέσα μας ο άνθρωπος που κτίσθηκε για εμάς, ώστε και η κτίση αυτών των καταστάσεων να βρει τόπο μέσα μας.

Τι, λοιπόν, αρμόζει πλέον να κάνουν τέτοιοι άνθρωποι; Τι άλλο παρά να μιμούνται τα προφητικά όρη και τους λόφους στα σκιρτήματα; Διότι «τα όρη», λέγει, «εσκίρτησαν σαν κριάρια και οι λόφοι σαν αρνιά προβάτων». Ελάτε, λοιπόν, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο, ο οποίος κατέρριψε τη δύναμη του εχθρού και ανήγειρε για χάρη μας το μέγα τρόπαιο του σταυρού με την πτώση του αντιπάλου. Ας αλαλάξουμε, διότι ο αλαλαγμός είναι η επινίκια ιαχή που υψώνεται από τους νικητές εναντίον των ηττημένων. Επειδή, λοιπόν, έπεσε η παράταξη του εχθρού, και αυτός ο ίδιος που κατέχει την εξουσία της πονηρής στρατιάς των δαιμόνων έχει καταστραφεί και εξαφανιστεί και έχει ήδη περιέλθει στην ανυπαρξία, ας πούμε ότι ο Κύριος είναι Θεός μέγας και Βασιλεύς μέγας σε όλη τη γη, Αυτός που ευλόγησε τον στέφανο του έτους της αγαθότητάς Του και μας συγκέντρωσε σε αυτή την πνευματική χοροστασία, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες, αμήν.

Ισραήλ: Διότι ο νοητός Ισραήλ, που είναι ο Χριστός· διότι αυτός ανέθεσε στην Ιουδαία δική του εξουσία. Η θάλασσα: Όταν στο πρόσωπο του λαού των Εβραίων είδε τα μυστήρια του νέου λαού· διότι η ράβδος με την οποία χτυπήθηκε ήταν τύπος του σταυρού. Ο Ιορδάνης: Όταν ο λαός διέβαινε τον Ιορδάνη, φοβήθηκε· διότι προέβλεπε Εκείνον που επρόκειτο να βαπτιστεί στον Ιορδάνη. Τα όρη: Σκιρτούσαν τα όρη, προβλέποντας τη δόξα του Γολγοθά. Και οι βουνοί: Συγχαίροντας το βουνό της Αναλήψεως σκίρτησαν, δηλαδή σείστηκαν. Τι συνέβη: Είδα, λέει [στον Ισραήλ], τον Χριστό που επρόκειτο να βαδίσει πάνω στα νώτα μου, και φοβήθηκα. Και εσύ: Διότι είδα τον Ισραήλ να περνάει και μέσω αυτού γνώρισα Εκείνον που επρόκειτο να βαπτιστεί μέσα μου, και φοβήθηκα. Τα όρη: Γνωρίσαμε, λέει, τη χαρά (χάρη) που επρόκειτο να λάβει χώρα στο όρος του Γολγοθά και αγαλλιάσαμε, διότι μέσω αυτού ευλογήθηκαν και <όλα> τα όρη. Και οι βουνοί: Γνωρίσαμε, λέει, τη χαρά (χάρη) και είδαμε πώς ο άνθρωπος (Χριστός) ανέρχεται από το βουνό της Αναλήψεως στον ουρανό, και από τη χαρά σκίρτησαμε σαν αρνιά. Από προσώπου: Όταν ο Χριστός κρεμόταν στον σταυρό. — Του Χριστού: Διότι ο Ιακώβ είναι ο δούλος μου, τον οποίο εξέλεξα. Εκείνου που μετέτρεψε: Τότε για τον λαό την απότομη πέτρα, ενώ τώρα εννοεί την πλευρά του Χριστού· διότι η πέτρα ήταν ο Χριστός· από αυτήν βγήκε ο ποταμός που κατέκλυσε τους [νοητούς] γίγαντες.

Αλλά βέβαια και ο Ιωάννης, αφού κήρυξε μετάνοια, επισύναψε στη μετάνοια το βάπτισμα. «Τα όρη σκίρτησαν σαν κριοί.» Διότι όλοι οι προφήτες χαίρονται βλέποντας την επιστροφή αυτού που εξομολογείται· από αυτούς άλλοι ονομάζονται όρη και κριοί, επειδή μετείχαν σε μεγαλύτερη χάρη· ενώ άλλοι ονομάζονται βουνοί και αρνία, επειδή μετείχαν σε μικρότερη μεν, αλλά συγγενική χάρη προς τους μεγάλους. «Τι σου συμβαίνει, θάλασσα, που έφυγες;» Ο Προφήτης θαυμάζει, προθεωρώντας με το Πνεύμα τα μυστήρια που συνέβησαν πάνω στον σταυρό, βλέποντας αφενός τους προφήτες να χαίρονται και να σκιρτούν, οι οποίοι πρωτύτερα πενθούσαν για την ανθρωπότητα και εκπλήρωσαν την προφητεία των θρήνων τους, αφετέρου τον Ιορδάνη να στρέφεται προς τα πίσω, για να χορηγήσει δάκρυα στη μετάνοια. Και γιατί στρέφεται προς τα πίσω; Επειδή αυτός που αμάρτησε τρέχει προς τα πίσω, εγκαταλείποντας τον μπροστινό δρόμο. «Από το πρόσωπο του Κυρίου σαλεύτηκε η γη.» Εδώ πάλι, με τον σάλο εννοεί την έκπληξη, και με το θαύμα την έκσταση, ώστε να δείξει το μέγεθος των όσων έχουν γίνει. Έπειτα, δείχνοντας πόση είναι η αρετή ενός άνδρα, από τον δούλο, εννοώ τον Ιακώβ, ονόμασε τον Δεσπότη. Σε λίμνες και σε πηγές υδάτων μετέβαλε τον εαυτό Του ο Χριστός· διότι, ανοίγοντας με τη λόγχη την πλευρά Του, έβγαλε από τον εαυτό Του τις λίμνες του βαπτίσματος, καθώς και τις πηγές του μυστηρίου· επειδή έρρευσε νερό και αίμα, το ένα ως σύμβολο του μυστηρίου, το άλλο ως χαρακτηριστικό γνώρισμα του βαπτίσματος. «

Εσύ έρχεσαι προς εμένα, εσύ που βρίσκεσαι εντός του Πατρός, τον οποίο δεν βλέπουν τα Χερουβίμ και τον αντικρίζει ο πλανημένος; Εσύ έρχεσαι προς εμένα, τον οποίο όταν αντίκρισε η κάμινος, μετατράπηκε σε πηγή για τους παίδες; Εσύ έρχεσαι προς εμένα, εσύ που έτρεψες σε φυγή τη θάλασσα; Εσύ δε, ω θάλασσα, τι είδες και έφυγες; Τον Θεό να βαπτίζεται από το ίδιο του το πλάσμα;

Για να γίνει δε ο λόγος πιο παραστατικός, προσωποποιεί και ολόκληρο αυτόν τον κόσμο· πράγμα που κάνουν και οι προφήτες, παρουσιάζοντας ποταμούς να χτυπούν τα χέρια, και λόφους να αναπηδούν, και όρη να σκιρτούν· όχι για να νομίσουμε ότι αυτά είναι έμψυχα, ούτε για να τους αποδώσουμε κάποια λογική, αλλά για να κατανοήσουμε την υπερβολή των αγαθών, ότι δηλαδή φθάνει μέχρι και σε αυτά τα ίδια τα αναίσθητα.

Και για να μη νομίσει κανείς ότι αυτό συνέβη από κάποια φυσική περιοδικότητα ή σύμπτωση, από τότε δεν ξανάγινε, παρά μόνο μία φορά, όταν το πρόσταξε ο Θεός, και σε διαφορετικά πρόσωπα. Διότι και η άτακτη ορμή των υδάτων, σαν να ήταν λογική και έμψυχη, με την προσταγή του Θεού, άλλους μεν τους έσωζε και άλλους τους κατέστρεφε, γινόμενη για τους μεν τάφος, και για τους δε όχημα. Αυτό θα μπορούσε να το δει κανείς και στην περίπτωση της βαβυλωνιακής καμίνου. Διότι και το πυρ, που συνήθως κινείται απλώς και τυχαία, επέδειξε μεγάλη ευταξία όταν ο Θεός το διέταξε, διασώζοντας εκείνους που βρίσκονταν μέσα του, ενώ άρπαζε και κατέκαιγε εκείνους που κάθονταν ολόγυρα απ' έξω. Ο Ιορδάνης στράφηκε προς τα πίσω. Είδες ότι τα θαύματα γίνονται και σε διαφορετικούς καιρούς, και σε διαφορετικούς τόπους; Διότι, για να μάθουν ότι η δύναμη του Θεού εκτείνεται παντού και δεν περιορίζεται σε κάποιον τόπο, εμφανιζόταν θαυματουργώντας και στην έρημο και στη χώρα των βαρβάρων και παντού, και άλλοτε μεν στη θάλασσα, άλλοτε δε σε ποταμούς, και τότε μεν επί Μωυσή, αργότερα δε επί του Ιησού [του Ναυή]· και παντού οδηγούνταν μέσω θαυμαστών σημείων, ώστε, μαλακώνοντας με τα θαύματα την αναίσθητη γνώμη τους και τη σκληρή τους διάνοια, να την καταστήσουν πιο ευπειθή και κατάλληλη για την υποδοχή της θεογνωσίας. Τα όρη σκίρτησαν σαν κριάρια, και οι βουνοί σαν αρνιά προβάτων. Εδώ ανακύπτει για εμάς ένα όχι μικρό ζήτημα.

Διότι κάποιοι απορούν και λέγουν: Ότι μεν τα προηγούμενα συνέβησαν, το γνωρίζουμε· επειδή η ιστορία έχει παραδώσει ότι και η Ερυθρά Θάλασσα σχίσθηκε κατά την Έξοδο, και ότι ο Ιορδάνης στράφηκε προς τα πίσω όταν διερχόταν η κιβωτός· ότι όμως τα όρη και οι βουνοί σκίρτησαν, αυτό δεν το βλέπουμε πουθενά γραμμένο. Τι μπορούμε, λοιπόν, να πούμε;

Επειδή ο Προφήτης, θέλοντας να παραστήσει στον μέγιστο βαθμό τη χαρά και το μέγεθος των θαυμάτων, παρουσιάζει ακόμη και τα ίδια τα άψυχα σχεδόν να χορεύουν και να πηδούν, πράγμα το οποίο συμβαίνει σε όσους ευφραίνονται. Γι' αυτό υπάρχει και η προσθήκη της εικόνας: «Ως κριοί, και ως αρνία προβάτων». Διότι και εκείνα τα άλογα ζώα, όταν ευφραίνονται, φανερώνουν τη χαρά τους με τα πηδήματα. Όπως ακριβώς, λοιπόν, σε περίπτωση συμφορών κάποιος άλλος λέει ότι «και η άμπελος πένθησε, και ο οίνος»· όχι επειδή πενθεί η άμπελος (διότι πώς θα μπορούσε να πενθήσει μια άμπελος;), αλλά επειδή θέλει να καταδείξει την υπερβολή της κατήφειας, και μιλά με υπερβολή, σαν να αγγίζει η θλίψη σχεδόν και τα ίδια τα άψυχα· έτσι ακριβώς και εδώ παρουσιάζει την κτίση να συμμετέχει στη χαρά, για να δείξει το μέγεθος της ευφροσύνης.

Αυτό έπραξαν και οι τρεις παίδες, οι οποίοι, όταν βρίσκονταν μέσα στην κάμινο, κάλεσαν ολόκληρη την κτίση για να δοξολογήσει την ευεργεσία που έλαβαν και για να αναπέμψει ύμνους προς τον Θεό. Το ίδιο πράττει και αυτός εδώ, προσκαλώντας και τους δύο κόσμους, τον άνω και τον κάτω, τον αισθητό και τον νοητό. Αυτό κάνει και ο προφήτης Ησαΐας, όπως όταν λέει: «Ας ευφραίνονται οι ουρανοί και ας αγάλλεται η γη, διότι ο Θεός ελέησε τον λαό του». Αλλά και αυτός ο ίδιος πάλι, όταν λέει: «Κατά την έξοδο του Ισραήλ από την Αίγυπτο, του οίκου του Ιακώβ από λαό βάρβαρο, τα όρη σκίρτησαν σαν κριάρια, και οι λόφοι σαν αρνιά προβάτων».

Τον Θεό, πες μου, περιεργάζεσαι, τον άναρχο, τον αναλλοίωτο, τον ασώματο, τον άφθαρτο, τον πανταχού παρόντα, που τα πάντα υπερβαίνει και βρίσκεται ανώτερα από ολόκληρη την κτίση; Άκουσε τι θεολογούν οι προφήτες για αυτόν και φοβήσου: «Αυτός που επιβλέπει τη γη και την κάνει να τρέμει». Έριξε μόνο το βλέμμα του και συντάραξε μια τόσο μεγάλη και απέραντη γη. «Αυτός που αγγίζει τα όρη, και βγάζουν καπνό... αυτός που σείει από τα θεμέλια ό,τι βρίσκεται κάτω από τον ουρανό, και οι στύλοι του σαλεύονται· αυτός που απειλεί τη θάλασσα και την ξηραίνει· αυτός που λέει στην άβυσσο: Θα ερημωθείς». «Η θάλασσα είδε και έφυγε· ο Ιορδάνης στράφηκε προς τα πίσω· τα όρη αναπήδησαν σαν κριάρια και οι λόφοι σαν τα αρνιά των προβάτων». Ολόκληρη η κτίση σαλεύεται, φοβάται, τρέμει· και μόνο αυτοί καταφρονούν, περιφρονούν και εξευτελίζουν τη δική τους σωτηρία· διότι δεν θα έλεγα τον Δεσπότη των πάντων.

Αυτό ακριβώς συνηθίζουμε να λέμε και εμείς, όταν συμβεί κάτι απροσδόκητο, [ότι η ίδια η πόλη σκυθρώπασε, το ίδιο το έδαφος σκοτείνιασε]· και για τους φοβερούς ανθρώπους που έχουν θηριώδη θυμό το ίδιο πράγμα θα μπορούσε να πει κανείς: ότι συντάραξε τα ίδια τα θεμέλια, ότι οι ίδιες οι πέτρες τρόμαξαν από αυτόν· όχι επειδή όντως οι πέτρες τρόμαξαν από αυτόν, αλλά για να μπορέσουν να παραστήσουν την υπερβολή της θηριώδους καρδιάς του και τον θυμό του. Γι' αυτό ακριβώς και ο θαυμάσιος προφήτης Δαβίδ, εξαγγέλλοντας τα αγαθά που συνέβησαν στους Ιουδαίους και την αγαλλίαση που προήλθε σε αυτούς από την απελευθέρωσή τους από την Αίγυπτο, έλεγε: Κατά την έξοδο του Ισραήλ από την Αίγυπτο, του οίκου του Ιακώβ από βάρβαρο λαό, έγινε η Ιουδαία αγίασμά του, ο Ισραήλ εξουσία του· η θάλασσα είδε και έφυγε, ο Ιορδάνης στράφηκε προς τα πίσω· τα όρη σκίρτησαν σαν κριάρια, και οι λόφοι σαν αρνιά προβάτων, από το πρόσωπο του Κυρίου. Και αυτό κανείς δεν άκουσε να έχει συμβεί πουθενά.

Διότι η μεν θάλασσα και ο Ιορδάνης στράφηκαν προς τα πίσω με προσταγή του Θεού, τα δε όρη και οι λόφοι δεν σκίρτησαν· αλλά, όπως ανέφερα προηγουμένως, θέλοντας να παραστήσει την υπερβολική χαρά και την ανακούφιση που τους δόθηκε μετά την κακουχία από τους Αιγυπτίους, έλεγε ότι και αυτά τα ίδια τα άψυχα σκιρτούν και αναπηδούν για τα αγαθά που τους συνέβησαν. Όπως ακριβώς, όταν θέλει να αναγγείλει κάτι λυπηρό που γεννιέται από τη δική μας αμαρτία, λέει: «Θα πενθήσει ο οίνος, θα πενθήσει και η άμπελος»· και αλλού: «Οι οδοί της Σιών πενθούν»· αλλά λέει ότι δακρύζουν ακόμη και τα αναίσθητα πράγματα: «Τείχος της θυγατέρας Σιών, χύσε δάκρυα», λέει· και για αυτήν την ίδια τη γη και την Ιουδαία λέει ότι πενθεί και μεθά από τη λύπη, όχι επειδή τα φυσικά στοιχεία αισθάνονται αυτά τα πράγματα, αλλά, όπως προείπα, επειδή καθένας από τους προφήτες θέλει να παραστήσει την υπερβολή των αγαθών που μας χορηγούνται από τον Θεό, καθώς και των τιμωριών που μας επιφέρονται εξαιτίας της δικής μας κακίας. Γι' αυτό ακριβώς και ο μακάριος Παύλος παρουσιάζει και αυτός την κτίση να στενάζει και να οδυνάται, ώστε να μπορέσει να παραστήσει το μέγεθος των δωρεών του Θεού που πρόκειται στη συνέχεια να μας δοθούν.

Διότι αυτός μας δίδαξε έτσι να ομιλούμε μέσω του χαρίσματος. «Εφόσον συμπάσχουμε, για να συνδοξαστούμε κιόλας. Διότι φρονώ ότι τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς.» Διότι, εάν κοινωνήσαμε μαζί του στα λυπηρά, πολύ περισσότερο θα συμβεί αυτό και στα ευχάριστα. Διότι εκείνος που δώρισε τόσα αγαθά σε αυτούς που δεν είχαν κατορθώσει τίποτα, όταν τους δει να έχουν κοπιάσει και να έχουν υποφέρει τόσα, πώς δεν θα τους αμείψει πολύ περισσότερο; «Διότι η διακαής προσδοκία της κτίσεως περιμένει την αποκάλυψη των υιών του Θεού.» Δες πόσα κατορθώνει μέσω αυτού: και την περιφρόνηση των παρόντων, και την επιθυμία των μελλόντων, και το να δείξει πόσο πολύτιμο είναι στον Θεό το γένος των ανθρώπων· μαζί δε με αυτά, και όλα τα δόγματα των φιλοσόφων που συντάχθηκαν από αυτούς σχετικά με τον κόσμο, τα ανατρέπει σαν ιστό αράχνης με αυτό και μόνο το δόγμα. Αυτό δε που λέγει είναι το εξής: Η κτίση αυτή κοιλοπονάει σφόδρα αναμένοντας αυτά, και προσδοκώντας τα αγαθά που μόλις ανέφερα. Διότι αποκαραδοκία είναι η σφοδρή προσδοκία. Για να γίνει μάλιστα ο λόγος πιο παραστατικός, προσωποποιεί ολόκληρο αυτόν τον κόσμο· πράγμα που κάνουν και οι προφήτες, παρουσιάζοντας ποταμούς να χειροκροτούν, και λόφους να χοροπηδούν, και όρη να σκιρτούν· όχι για να νομίσουμε ότι αυτά είναι έμψυχα, αλλά για να κατανοήσουμε το υπερβολικό μέγεθος των αγαθών, ότι δηλαδή αγγίζει ακόμη και αυτά τα ίδια τα αναίσθητα όντα.

«Κύριε, αγάπησα την ευπρέπεια του οίκου σου», λέει ο Δαβίδ, «και τον τόπο του σκηνώματος της δόξας σου», και «προσκυνήστε στον τόπο όπου στάθηκαν τα πόδια του», και «προσκυνάτε στο άγιο όρος του». Άγιο, έμψυχο όρος του Θεού είναι η αγία Θεοτόκος, λογικά όρη του Θεού οι απόστολοι· «τα όρη σκίρτησαν σαν κριάρια, και οι βουνοί σαν αρνιά προβάτων». Τρίτος τρόπος, σύμφωνα με τον οποίο προσκυνούμε τα αφιερωμένα στον Θεό, εννοώ τα ιερά Ευαγγέλια και τα υπόλοιπα βιβλία· «διότι γράφτηκαν για τη δική μας νουθεσία, σε εμάς στους οποίους έφτασαν τα τέλη των αιώνων». Οι δίσκοι και τα ποτήρια, τα θυμιατά, οι λυχνίες και οι τράπεζες, είναι προφανές πως όλα αυτά είναι σεβάσμια· διότι πρόσεξε, όταν ο Βαλτάσαρ χρησιμοποίησε τα ιερατικά σκεύη για να υπηρετηθεί ο λαός, πώς κατέλυσε ο Θεός τη βασιλεία του.

Είδε τον τύπο του σταυρού και τη δύναμη του Θεού και υποχώρησε, αφού χωρίστηκε από τη μία και από την άλλη πλευρά, ανοίγοντας δρόμο ξηράς για τη διάβαση του λαού του Θεού. «Ο Ιορδάνης στράφηκε προς τα πίσω». Είδε και αυτός την κιβωτό της διαθήκης και τα σκεύη του μαρτυρίου και, νιώθοντας δέος σύμφωνα με τον νόμο της φύσης, αναχαίτισε το ρεύμα του προς τα πίσω, μέχρις ότου ο λαός του Θεού διήλθε μέσα από ξηρά μαζί με τον καθοδηγητή του λαού, τον Ιησού του Ναυή. «Τα όρη σκίρτησαν σαν κριάρια και οι βουνοί σαν τα αρνιά των προβάτων». Διότι, όταν ο Θεός θαυματουργεί επεμβαίνοντας στον νόμο της φύσης, ακόμη και η άψυχη κτίση αγάλλεται και σκιρτά. Έπειτα, με μορφή ερωτήσεως προς τη θάλασσα, τον Ιορδάνη, τα όρη και τους βουνούς, αφού ρωτά ο προφήτης, παραθέτει τις απαντήσεις σαν από το δικό τους πρόσωπο. «Από το πρόσωπο του Κυρίου», λέει, «σαλεύτηκε η γη, από το πρόσωπο του Θεού του Ιακώβ, ο οποίος μετέτρεψε την πέτρα σε λίμνες υδάτων και τον απότομο βράχο σε πηγές υδάτων». Αιτία, λέει, του δικού σας διαχωρισμού, δηλαδή της θάλασσας και του ποταμού, και των σκιρτημάτων των ορέων, είναι ο Θεός που θαυματούργησε αυτά που ειπώθηκαν, και που σάλευσε τη γη κατά την παράδοση του νόμου, και που μετέτρεψε την πέτρα σε πηγές υδάτων, και έτσι μας παραθέτει. «Όχι σε εμάς, Κύριε, όχι σε εμάς, αλλά στο όνομά σου δώσε δόξα», θαυματουργώντας για εμάς, «για το έλεός σου και την αλήθειά σου».

Ο Κύριος εβασίλευσε, ενεδύθη μεγαλοπρέπεια· διότι, ενώ προηγουμένως ο Αδάμ είχε κατασταθεί κύριος και βασιλιάς, ιδού, εξαιτίας της παραβάσεως έγινε δούλος της αμαρτίας. Σήμερα όμως ο Κύριος βασιλεύει επί των εχθρών του. Διότι, όπως λέει η Γραφή, πρέπει αυτός να βασιλεύει. Σήμερα στερέωσε την οικουμένη, δηλαδή την ψυχή που πριν ήταν έρημη, κλυδωνιζόταν και έτρεμε, κατεχόμενη από τον φόβο και τη δειλία της αμαρτίας. Διότι, σύμφωνα με την κατάρα, λέει: θα στενάζεις και θα τρέμεις πάνω στη γη. Και επειδή ο οίκος της είχε οικοδομηθεί πάνω στην άμμο, βρισκόταν σε αναταραχή και τρόμο. Σήμερα η οικία της ψυχής οικοδομήθηκε πάνω στην ασάλευτη πέτρα της θεότητας. Χαίρονται οι άγγελοι, οι ουρανοί, τα άστρα, ο ήλιος, η σελήνη, η γη και όλα όσα υπάρχουν σε αυτήν, τα όρη και οι λόφοι σκιρτούν. Διότι, αν κατά την έξοδο του Ισραήλ από την Αίγυπτο χαίρονταν μαζί όλα τα κτίσματα, ο ουρανός σκεπάζοντάς τον με φωτεινό νέφος την ημέρα και με πύρινο στύλο τη νύχτα, τα όρη σκιρτώντας σαν κριάρια και οι λόφοι σαν τα αρνιά των προβάτων, πόσο μάλλον σήμερα, κατά τη γέννηση του αληθινού Χριστού.

Έπειτα η ράβδος εκείνη, όπως έχει προαναφερθεί, παρείχε όλες τις ευεργεσίες στους Ισραηλίτες. Χτυπούσε με τη ράβδο τα ύδατα και τα μετέτρεπε σε αίμα, ύψωσε στον ουρανό το χέρι και έφερε σκνίπες και αλογόμυγες. «Πήρε στάχτη και την έριξε στον ουρανό, και δημιουργήθηκαν φλύκταινες». Πάλι ύψωσε το χέρι του στον ποταμό, και αποκαταστάθηκε το νερό στην αρχική του φύση. Αν η ράβδος μεταβάλλει τα ύδατα από την αρχική τους φύση, πόσο μάλλον ο Κύριος θα μεταβάλει την ψυχή που ελπίζει σε Αυτόν, οδηγώντας την στην αγάπη του Πνεύματος από την πικρή κατάσταση των παθών. Και αν, βλέποντας τη ράβδο του Μωυσή, η γη της Αιγύπτου τρόμαξε, πόσο μάλλον, αν το Πνεύμα του Θεού επισκιάσει μια πιστή ψυχή, θα τρομάξει από φόβο η γη της νοητής Αιγύπτου των παθών της αμαρτίας; Διότι η ράβδος και η πέτρα παρείχαν μεγάλη γιορτή στους Ισραηλίτες και τους περιέθαλπαν σαν σε κάποιο νυφικό θάλαμο και νυμφώνα. Επειδή ένας στύλος φωτιάς προηγούνταν και τους φώτιζε και ένας στύλος νεφέλης τους επισκίαζε από πάνω, μάννα έπεφτε σαν βροχή από τον ουρανό, «τα όρη σκιρτούσαν σαν κριάρια, οι βουνοί πηδούσαν σαν αρνιά προβάτων», η θάλασσα μόλις είδε έφυγε και σχίστηκε, ο Ιορδάνης στράφηκε προς τα πίσω. Αυτή η πέτρα αναβλύζει και ποταμούς ως τύπος του Κυρίου, από τον οποίο επρόκειτο να εκπορεύονται πνευματικοί ποταμοί.

Λόγος του εν αγίοις πατρός ημών Σωφρονίου, Αρχιεπισκόπου Ιεροσολύμων, εις το άγιο βάπτισμα. Πάλι φως προέρχεται, και πάλι εγώ φωτίζομαι· πάλι αυγή λαμποκοπά, και πάλι εγώ καταυγάζομαι· πάλι φαιδρότητα φαιδρύνει, και πάλι εγώ φαιδρύνομαι. Τα πάντα είναι φωτεινά και υπέρλαμπρα, τα πάντα είναι διαυγή και αστράφτουν και διαλαλούν τη φαιδρότητα της ημέρας. Οι δυνάμεις των ουρανών ευφραίνονται και η γη αγάλλεται μαζί με τα ουράνια· γιορτάζοντας τον δικό μου φωτισμό, ας σκιρτήσουν τα όρη και ας μιμηθούν τα μεγάλα πηδήματα των κριών· οι βουνοί ας αναπηδήσουν και ας εκτελέσουν άλματα ανθρώπων· ας φύγουν τα θαλασσινά ύδατα, τα οποία παραλληλίζουν σε εμάς την ευρύχωρη και όμοια με θάλασσα αμαρτία. Ο Ιορδάνης ας τρέξει το ρεύμα του προς τα πίσω για χάρη μου· διότι εγώ είμαι αυτός που καλώς στρέφεται προς τα πίσω και ξαναγίνεται παιδί μέσω της πνευματικής και δι' ύδατος αναγεννήσεως, και έτσι, ως παιδί νεογέννητο και άκακο και ελεύθερο από κάθε κακία, ανάγομαι στη βασιλεία των ουρανών.