Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 113:6

Και γιατί τα λέγω αυτά, λέει, όταν πάρα πολύ εύκολα, εάν το θελήσει ο Θεός, θα μπορούσαν να συνταραχθούν ακόμη και αυτά τα ίδια τα όρη και οι βουνοί θα μετακινηθούν και σύμπασα η γη μαζί με τους κατοίκους της θα συσταλεί, δηλαδή θα μεταβεί στο μη ον και θα γίνει πάλι σαν να μην υπάρχει; Διότι Εκείνος που τα δημιούργησε στην αρχή, ασφαλώς και θα τα εξαφανίσει πάρα πολύ εύκολα, και τα μεγάλα δεν αποτελούν απολύτως κανένα εμπόδιο για Αυτόν. Φαίνεται δε ότι και ο μακάριος Δαβίδ έχει σκεφθεί και έχει πει πράγματα σύμφωνα με τα προκείμενα: «Τι σου συμβαίνει, θάλασσα, που έφυγες; Και σε σένα, Ιορδάνη, που στράφηκες προς τα πίσω; Τα όρη, γιατί σκιρτήσατε σαν κριάρια, και οι βουνοί σαν τα αρνιά των προβάτων; Από το πρόσωπο του Κυρίου σαλεύτηκε η γη». Διότι, όπως ήδη προείπε: «Μέσα σε σεισμό είναι η οδός Του». Το ότι δε σύμπασα η γη δεν είναι τίποτα, και ότι τα όσα υπάρχουν σε αυτήν θα θεωρούνταν εντελώς ανάξια λόγου, εάν κάποιος επέλεγε να τα αναμετρήσει με τη θεία και ανέκφραστη δόξα, το επιμαρτυρεί και ο προφήτης Ησαΐας λέγοντας: «Εάν όλα τα έθνη θεωρήθηκαν σαν σταγόνα από κάδο, και σαν κλίση ζυγαριάς, και θα λογαριαστούν σαν σταγόνα σιέλου· ο δε Λίβανος δεν είναι αρκετός για καύση, και όλα τα τετράποδα δεν είναι αρκετά για ολοκαύτωμα, και όλα τα έθνη είναι σαν το τίποτα, και λογαριάστηκαν ως τίποτα· με ποιον παρομοιάσατε τον Κύριο, και με ποιο ομοίωμα Τον συγκρίνατε;». Φαίνεται όμως πάλι σε κάποιους άλλους ορθό, να θεωρηθεί ότι τα λόγια αυτά ειπώθηκαν εμμέσως και για την ίδια τη Νινευή.

Διότι υπάρχει σε αυτούς εκείνο το ένα, και μάλιστα πολύ πρόχειρο, επιχείρημα: «Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του». Πώς, λοιπόν, θα απαντήσουμε σε αυτό; Μήπως θα κατηγορήσουμε τον Σολομώντα; Μήπως θα απορρίψουμε τα προηγούμενα λόγια του εξαιτίας του τελευταίου παραπτώματός του; Μήπως θα πούμε ότι αυτός ο λόγος ανήκει στην ίδια τη σοφία, δηλαδή στην επιστήμη και στον δημιουργικό λόγο σύμφωνα με τον οποίο συστήθηκαν τα πάντα; Διότι η Γραφή συνηθίζει να προσωποποιεί πολλά από τα άψυχα, όπως: «Η θάλασσα είπε το τάδε και το τάδε»· και «Η άβυσσος είπε, δεν υπάρχει μέσα σε μένα»· και «Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού». Και πάλι, δίνεται κάποιο παράγγελμα σε μια ρομφαία, και τα όρη και οι βουνοί ερωτώνται για τον λόγο που σκιρτούν. Τίποτε όμως από αυτά δεν προβάλλουμε εμείς, αν και μερικοί από τους προγενεστέρους μας τα έχουν θεωρήσει ως ισχυρά επιχειρήματα. Αλλά ας δεχτούμε ότι ο λόγος αυτός ανήκει στον ίδιο τον Σωτήρα, την αληθινή Σοφία. Ας εξετάσουμε όμως μαζί ένα μικρό ζήτημα. Τι από τα όντα είναι αναίτιο; Η Θεότητα. Διότι κανείς δεν μπορεί να επικαλεστεί κάποια αιτία για την ύπαρξη του Θεού· διαφορετικά, αυτό το αίτιο θα ήταν προγενέστερο του Θεού. Ποια είναι όμως η αιτία της ανθρώπινης φύσης, την οποία ο Θεός ανέλαβε για εμάς; Το να σωθούμε εμείς, βεβαίως. Διότι τι άλλο θα μπορούσε να είναι; Επειδή, λοιπόν, εδώ βρίσκουμε σαφώς να αναφέρεται τόσο το «με έκτισε» όσο και το «με γεννά», η εξήγηση είναι απλή. Ό,τι βρίσκουμε να συνοδεύεται από αιτία, ας το αποδώσουμε στην ανθρώπινη φύση· και ό,τι είναι απλό και αναίτιο, ας το καταλογίσουμε στη Θεότητα. Μήπως, λοιπόν, το «έκτισε» δεν έχει ειπωθεί μαζί με την αιτία; Διότι λέει: «Με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του». Και έργα των χειρών του είναι η αλήθεια και η κρίση, για χάρη των οποίων χρίστηκε με τη Θεότητα.

Ισραήλ: Διότι ο νοητός Ισραήλ, που είναι ο Χριστός· διότι αυτός ανέθεσε στην Ιουδαία δική του εξουσία. Η θάλασσα: Όταν στο πρόσωπο του λαού των Εβραίων είδε τα μυστήρια του νέου λαού· διότι η ράβδος με την οποία χτυπήθηκε ήταν τύπος του σταυρού. Ο Ιορδάνης: Όταν ο λαός διέβαινε τον Ιορδάνη, φοβήθηκε· διότι προέβλεπε Εκείνον που επρόκειτο να βαπτιστεί στον Ιορδάνη. Τα όρη: Σκιρτούσαν τα όρη, προβλέποντας τη δόξα του Γολγοθά. Και οι βουνοί: Συγχαίροντας το βουνό της Αναλήψεως σκίρτησαν, δηλαδή σείστηκαν. Τι συνέβη: Είδα, λέει [στον Ισραήλ], τον Χριστό που επρόκειτο να βαδίσει πάνω στα νώτα μου, και φοβήθηκα. Και εσύ: Διότι είδα τον Ισραήλ να περνάει και μέσω αυτού γνώρισα Εκείνον που επρόκειτο να βαπτιστεί μέσα μου, και φοβήθηκα. Τα όρη: Γνωρίσαμε, λέει, τη χαρά (χάρη) που επρόκειτο να λάβει χώρα στο όρος του Γολγοθά και αγαλλιάσαμε, διότι μέσω αυτού ευλογήθηκαν και <όλα> τα όρη. Και οι βουνοί: Γνωρίσαμε, λέει, τη χαρά (χάρη) και είδαμε πώς ο άνθρωπος (Χριστός) ανέρχεται από το βουνό της Αναλήψεως στον ουρανό, και από τη χαρά σκίρτησαμε σαν αρνιά. Από προσώπου: Όταν ο Χριστός κρεμόταν στον σταυρό. — Του Χριστού: Διότι ο Ιακώβ είναι ο δούλος μου, τον οποίο εξέλεξα. Εκείνου που μετέτρεψε: Τότε για τον λαό την απότομη πέτρα, ενώ τώρα εννοεί την πλευρά του Χριστού· διότι η πέτρα ήταν ο Χριστός· από αυτήν βγήκε ο ποταμός που κατέκλυσε τους [νοητούς] γίγαντες.

Αυτό συνηθίζουμε να λέμε και εμείς, όταν η ατμόσφαιρα εδώ γίνεται ευφρόσυνη, κάθε φορά που βλέπουμε να καταφθάνει κάποιο αξιοσέβαστο πρόσωπο: «Γέμισες την οικία με χαρά»· δεν αναφερόμαστε βέβαια στους τοίχους, αλλά παριστάνουμε την υπερβολή της ευφροσύνης. «Τι σου συνέβη, θάλασσα, που έφυγες, και σε σένα, Ιορδάνη, που στράφηκες προς τα πίσω; Τα όρη, γιατί σκιρτήσατε σαν τα κριάρια, και οι λόφοι σαν τα αρνιά των προβάτων;» Προάγει τον λόγο με μορφή ερωτήσεως και συνομιλεί με τα στοιχεία της φύσεως, έχοντας το ίδιο ακριβώς σκεπτικό βάσει του οποίου δήλωσε ότι αυτά σκιρτούν.

Κατά πολύ μεγάλο μέτρο ο ουρανός είναι μεγαλύτερος της γης. Όμως δεν πρέπει να αναζητούμε την ουσία του ουρανού, καθώς μας είναι άγνωστη. Και ας μην υποθέτει κανείς ότι οι ουρανοί ή οι φωστήρες είναι έμψυχοι· διότι είναι άψυχοι και στερούνται αισθήσεων. Επομένως, έστω κι αν η θεία Γραφή λέει: «Ας ευφραίνονται οι ουρανοί, και ας αγάλλεται η γη», καλεί σε ευφροσύνη τους αγγέλους που βρίσκονται στον ουρανό και τους ανθρώπους στη γη· γνωρίζει άλλωστε η Γραφή και να προσωποποιεί, και να ομιλεί για τα άψυχα σαν να είναι έμψυχα, όπως με το: «η θάλασσα είδε και έφυγε, ο Ιορδάνης στράφηκε προς τα πίσω», και «τι έπαθες, θάλασσα, και έφυγες;»· και τα όρη και οι λόφοι ερωτώνται για την αιτία που σκιρτούν, όπως ακριβώς είναι συνηθισμένο και σε εμάς να λέμε: «συγκεντρώθηκε η πόλη», μη θέλοντας να εννοήσουμε τα οικοδομήματα, αλλά τους κατοίκους της πόλης· και το «οι ουρανοί διηγούνται δόξα Θεού», δεν σημαίνει ότι βγάζουν φωνή που ακούγεται από τα αισθητά αυτιά, αλλά ότι από το ίδιο τους το μέγεθος παρουσιάζουν σε εμάς τη δύναμη του Δημιουργού, των οποίων το κάλλος κατανοώντας, δοξάζουμε τον Ποιητή ως αριστοτέχνη.