Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 113:8

Μίμημα αγγέλων είναι ο μοναχός πάνω στην αγαθή γη, ο οποίος δεν πληγώθηκε από το βέλος της ηδονής. Μη βιαστείς, μοναχέ, μέσα στην υπερηφάνεια, για να μην υποστείς φοβερή πτώση. Γίνε μιμητής, μοναχέ, της ταπεινοφροσύνης του Παύλου, ώστε να γίνεις και συγκληρονόμος των Αγίων. Μιμήσου τον τελώνη, μοναχέ, για να μην κατακριθείς μαζί με τον Φαρισαίο. Επίλεξε την πραότητα του Μωυσή, μοναχέ, ώστε την καρδιά σου που είναι σκληρή σαν βράχος να τη μετατρέψει ο Θεός σε λίμνες υδάτων. Μετά από αυτά θα πεις, αφού αποκτήσεις πείρα: Πόσο καλό πράγμα είναι η πραότητα! Σε ύδωρ αναπαύσεως με ανέθρεψε. Μη φανείς σκληρός, μοναχέ· να θυμάσαι ότι κανείς που έγινε σκληρός δεν άντεξε. Μην εγκαταλείψεις τον Άβελ, μοναχέ, και προσκολληθείς στον υπερήφανο Κάιν, και γίνεις συμμέτοχος των δικών του τιμωριών. Μάθε πόσο καλό είναι η ταπεινοφροσύνη, και αυτήν επίλεξε για τον εαυτό σου· διότι σε ανεβάζει προς τον ουρανό. Αγαθός μισθός σε περιμένει, μοναχέ, για την ταπεινοφροσύνη, η βασιλεία των ουρανών· αυτήν να μην την παραμελήσεις.

Η θάλασσα είδε και έφυγε, ο Ιορδάνης στράφηκε προς τα πίσω· τα όρη σκίρτησαν σαν κριάρια, και οι βουνοί σαν αρνιά προβάτων. Τι σου συνέβη, θάλασσα, και έφυγες, και σε σένα, Ιορδάνη, και στράφηκες προς τα πίσω; Τα όρη, γιατί σκιρτήσατε σαν κριάρια, και οι βουνοί, σαν αρνιά προβάτων; Από το πρόσωπο του Κυρίου σείστηκε η γη, από το πρόσωπο του Θεού του Ιακώβ, αυτού που μετέτρεψε την πέτρα σε λίμνες υδάτων, και τον απόκρημνο βράχο σε πηγές υδάτων. Μου φαίνεται ότι πάλι από εδώ ο λόγος διατυπώνει την προφητεία για την κλήση όλων των εθνών. Διότι στο παρελθόν, λέει, κατά την πορεία της εξόδου από την Αίγυπτο, μόνη η Ιουδαία έγινε αγιαστήριο του Θεού, και μόνος ο Ισραήλ βρισκόταν υπό την εξουσία Του.

Δεν γνωρίζω πώς ο σοφός αυτός, ενώ όταν συνιστώνταν οι ουρανοί, η γη και όλα τα θαύματα της κτίσεως, δεν αποδίδει κανέναν απολύτως κόπο στον Δημιουργό, ισχυρίζεται εντούτοις ότι Αυτός κοπίασε προκειμένου να μεταβεί από την Ιουδαία στη Γαλιλαία· και ενώ για τους Ισραηλίτες μετέτρεψε την πέτρα σε λίμνες υδάτων, ο ίδιος ζητά να πιει από μια Σαμαρείτιδα γυναίκα· και ενώ επί σαράντα έτη δεν κουραζόταν να χορηγεί άφθονη την ουράνια τροφή σε τόσες μυριάδες, ο ίδιος έτρεξε προς τη συκιά με την ελπίδα να βρει τροφή, η οποία όμως δεν υπήρχε. Εφόσον λοιπόν τέτοια είναι η αντίληψη του δόγματος και από τις δύο πλευρές, ο συνετός ακροατής ας κρίνει από μόνος του ποιος είναι ο άπιστος υπό το σχήμα της πίστεως. «Αλλά», ισχυρίζεται, «εμείς λέμε ότι ο Σταυρωθείς δεν είχε τίποτα το θεϊκό στη δική του φύση, ούτε καν το κυριότερο, που είναι το πνεύμα». Απέναντι όμως σε μια τέτοια συκοφαντία, η απολογία καθίσταται εύκολη μέσω της αρνήσεως. Διότι, εάν ο Απολινάριος θεωρεί το πνεύμα ως νου, κανείς από τους Χριστιανούς δεν υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος που συνενώθηκε με τον Θεό είναι μισός, αλλά ότι προσκολλήθηκε ολόκληρος στη θεία δύναμη. Με οποιαδήποτε ονόματα λοιπόν και αν επιθυμούσε κανείς να αποκαλέσει τα μέρη του ανθρώπου, είτε νου, είτε πνεύμα, είτε καρδιά· διότι και οι τρεις αυτοί όροι χρησιμοποιούνται από τη Γραφή για το ηγεμονικό μέρος της ψυχής: «Καρδίαν καθαρὰν κτίσον ἐν ἐμοί, ὁ Θεός»· και «Ὁ νοήμων κυβέρνησιν κτήσεται»· και «Οὐδεὶς οἶδε τὰ τοῦ ἀνθρώπου εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τὸ ἐν αὐτῷ».

Είχε παγώσει κάποτε στον παγετό της ειδωλολατρίας το ανθρώπινο γένος, καθώς η ευκίνητη φύση των ανθρώπων είχε μεταβληθεί προς τη φύση των ακίνητων αντικειμένων λατρείας. Διότι, όπως λέει, «όμοιοι με αυτά ας γίνουν αυτοί που τα κατασκευάζουν και όλοι όσοι εναποθέτουν την ελπίδα τους σε αυτά». Και ήταν απολύτως φυσικό αυτό που συνέβαινε: διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που προσβλέπουν στην αληθινή θεότητα δέχονται στον εαυτό τους τα ιδιώματα της θείας φύσεως, έτσι και αυτός που ήταν προσκολλημένος στη ματαιότητα των ειδώλων μεταστοιχειωνόταν σύμφωνα με εκείνο που έβλεπε, γινόμενος από άνθρωπος πέτρα. Επειδή, λοιπόν, η ανθρώπινη φύση, έχοντας απολιθωθεί εξαιτίας της λατρείας των ειδώλων, παρέμενε ακίνητη προς το αγαθό, καθηλωμένη στον παγετό της ειδωλολατρίας, για τον λόγο αυτό ανατέλλει σε τούτον τον βαρύ χειμώνα ο Ήλιος της δικαιοσύνης και φέρνει την άνοιξη του μεσημβρινού πνεύματος, το οποίο διαλύει αυτήν την παγωνιά, θερμαίνοντας παράλληλα με την ανατολή των ακτίνων όλη την κτίση. Έτσι, ο άνθρωπος που είχε γίνει πέτρα από το κρύο, αφού θερμανθεί από το Πνεύμα και ζωογονηθεί από την ακτίνα του Λόγου, γίνεται και πάλι «ύδωρ αλλόμενον εις ζωήν αιώνιον». Διότι «θα φυσήξει το πνεύμα του και θα τρέξουν τα ύδατα», μετατρέποντας την πέτρα σε λίμνες υδάτων και τον απόκρημνο βράχο σε πηγές υδάτων. Αυτό ακριβώς διακήρυξε πιο ξεκάθαρα στους Ιουδαίους ο Βαπτιστής, λέγοντας ότι αυτές οι πέτρες εγείρονται για να γίνουν τέκνα του πατριάρχη, αποκτώντας ομοιότητα με αυτόν μέσω της αρετής.

Ισραήλ: Διότι ο νοητός Ισραήλ, που είναι ο Χριστός· διότι αυτός ανέθεσε στην Ιουδαία δική του εξουσία. Η θάλασσα: Όταν στο πρόσωπο του λαού των Εβραίων είδε τα μυστήρια του νέου λαού· διότι η ράβδος με την οποία χτυπήθηκε ήταν τύπος του σταυρού. Ο Ιορδάνης: Όταν ο λαός διέβαινε τον Ιορδάνη, φοβήθηκε· διότι προέβλεπε Εκείνον που επρόκειτο να βαπτιστεί στον Ιορδάνη. Τα όρη: Σκιρτούσαν τα όρη, προβλέποντας τη δόξα του Γολγοθά. Και οι βουνοί: Συγχαίροντας το βουνό της Αναλήψεως σκίρτησαν, δηλαδή σείστηκαν. Τι συνέβη: Είδα, λέει [στον Ισραήλ], τον Χριστό που επρόκειτο να βαδίσει πάνω στα νώτα μου, και φοβήθηκα. Και εσύ: Διότι είδα τον Ισραήλ να περνάει και μέσω αυτού γνώρισα Εκείνον που επρόκειτο να βαπτιστεί μέσα μου, και φοβήθηκα. Τα όρη: Γνωρίσαμε, λέει, τη χαρά (χάρη) που επρόκειτο να λάβει χώρα στο όρος του Γολγοθά και αγαλλιάσαμε, διότι μέσω αυτού ευλογήθηκαν και <όλα> τα όρη. Και οι βουνοί: Γνωρίσαμε, λέει, τη χαρά (χάρη) και είδαμε πώς ο άνθρωπος (Χριστός) ανέρχεται από το βουνό της Αναλήψεως στον ουρανό, και από τη χαρά σκίρτησαμε σαν αρνιά. Από προσώπου: Όταν ο Χριστός κρεμόταν στον σταυρό. — Του Χριστού: Διότι ο Ιακώβ είναι ο δούλος μου, τον οποίο εξέλεξα. Εκείνου που μετέτρεψε: Τότε για τον λαό την απότομη πέτρα, ενώ τώρα εννοεί την πλευρά του Χριστού· διότι η πέτρα ήταν ο Χριστός· από αυτήν βγήκε ο ποταμός που κατέκλυσε τους [νοητούς] γίγαντες.

«Και την ακρότομον»: Ακρότομος ονομάζεται εκείνη από την οποία δεν ήταν δυνατό να κοπεί ούτε το ελάχιστο· διότι ούτε είναι δυνατό να αγγίξει κανείς τη θεότητα του Χριστού. Από εκεί όμως εξήλθε η πηγή της ζωής, όταν λογχίστηκε η σωτήρια πλευρά Του. «Μη ημίν»: Μιλούν τα κτίσματα, λέγοντας· μήπως θα μας αφήσεις το μυστήριο ατελές; Αλλά όταν ολοκληρώσεις το μυστήριο, το οποίο προέθεσες, το όνομά σου δοξάζεται. «Εν τω ελέει»: Με το να ελεήσεις, λέει, τον άνθρωπο με αλήθεια. «Μή ποτε»: Διότι εάν καθυστερήσει η σωτηρία μας, πρόκειται οι εχθροί μας, οι δαίμονες, να χαρούν εις βάρος μας. «Ο δε Θεός»: Διότι έχει τον ουρανό ως θρόνο και τη γη ως υποπόδιο, ώστε ο ουρανός και η γη είναι πλήρεις από τη δόξα Του. Ας ντροπιαστούν, λοιπόν, εκείνοι που μας συκοφαντούν. «Πάντα όσα»: Διότι με το θέλημά Του έγιναν τα πάντα. «Τα είδωλα»: Επειδή είναι χυτά και σφυρήλατα και από παντού μάταια. «Έργα»: Ο δε αληθινός Θεός δεν έχει δημιουργηθεί από ανθρώπους, διότι είναι αχειροποίητος και ανεκδιήγητος, ενώ οι ψευδώνυμοι θεοί κατασκευάζονται από ανθρώπους. «Στόμα»: Διότι πώς είναι δυνατόν τα άψυχα και αναίσθητα να μιλούν; Το ίδιο ισχύει και για τους δαίμονες που τα επινόησαν. «Οφθαλμούς»: Διότι όσα στερούνται ενέργειας πνεύματος, πώς μπορούν να βλέπουν ή να κατανοούν; «Ώτα»: Διότι είναι ανενέργητα τα αυτιά και σαν αναίσθητα. «Ρίνας»: Διότι πώς εκείνος που δεν έχει πνοή είναι ικανός να εισπνεύσει αέρα; «Χείρας»: Διότι πώς ένας νεκρός μπορεί να κινήσει το χέρι του για να ενεργήσει;

Για ποια αιτία; Πες μου. Επειδή ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι, και ότι δεν έχουν τίποτα κοινό με τα παρόντα, αλλά, αφού απέκοψαν τους εαυτούς τους από τις βιοτικές μέριμνες, διέμεναν με αυτόν τον τρόπο σε ξένο τόπο. «Αυτού που μετέτρεψε την πέτρα σε λίμνες υδάτων, και τον ακρότομο βράχο σε πηγές υδάτων». Ποια δικαιολογία θα μπορούσαν να έχουν, πες μου, οι σκληροί και ανένδοτοι, όταν η πέτρα και ο ακρότομος βράχος, που είναι και σκληρός και ανένδοτος, υποχωρεί στο πρόσταγμα του Θεού, ενώ ο άνθρωπος, που έχει τιμηθεί με τη λογική και είναι το πιο ήμερο από όλα τα όντα, γίνεται πιο αναίσθητος από εκείνη; Διότι «ακρότομο» ονομάζει εδώ την πέτρα που δεν υποχωρεί εύκολα στο σίδερο, αλλά με δυσκολία θρυμματίζεται μόνο από τα άκρα της. Αλλά όμως και εκείνη διαλύθηκε λαμβάνοντας την αντίθετη φύση, και άφησε να αναβλύσουν πηγές υδάτων.

Λαμβάνοντας αυτή την επιστολή ο Ιωάσαφ και μελετώντας το περιεχόμενό της, η ψυχή του πληρώθηκε ταυτόχρονα από χαρά και θαυμασμό. Εισήλθε αμέσως στο ιδιαίτερο δωμάτιό του και, πέφτοντας με το πρόσωπο στη γη ενώπιον της Δεσποτικής εικόνας, κατέβρεχε το έδαφος με δάκρυα, ευχαριστώντας ταυτόχρονα τον Δεσπότη και δοξολογώντας τον, ενώ κινούσε τα χείλη του με αγαλλίαση για να τον υμνήσει λέγοντας: «Θα σε υψώσω, Θεέ μου και βασιλιά μου, και θα ευλογήσω το όνομά σου στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνος. Μέγας είσαι, Κύριε, και άξιος πολλής αινέσεως, και η μεγαλωσύνη σου δεν έχει τέλος. Και ποιος θα μπορέσει να διηγηθεί τα θαυμαστά σου έργα, να κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις σου, εσένα που μετέτρεψες την πέτρα σε λίμνες υδάτων και τον σκληρό βράχο σε πηγές υδάτων; Διότι, ιδού, αυτή η σκληρότερη και από πέτρα απότομη καρδιά του πατέρα μου, με το δικό σου θέλημα, μαλάκωσε σαν κερί. Επειδή είναι δυνατόν σε εσένα και από αυτές τις πέτρες να αναδείξεις τέκνα στον Αβραάμ. Σε ευχαριστώ, φιλάνθρωπε Δέσποτα, Θεέ του ελέους, διότι μακροθύμησες και μακροθυμείς για τα παραπτώματά μας, και μέχρι τώρα μας άφησες ατιμώρητους. Διότι εμείς ήμασταν άξιοι προ πολλού να απορριφθούμε από το πρόσωπό σου και να γίνουμε παράδειγμα προς αποφυγή σε αυτόν τον βίο, όπως οι παράνομοι κάτοικοι της Πενταπόλεως, που κατακάηκαν με πυρ και θειάφι· αλλά η ανείκαστη μακροθυμία σου μας συμπεριφέρθηκε με φιλανθρωπία».

Είδε τον τύπο του σταυρού και τη δύναμη του Θεού και υποχώρησε, αφού χωρίστηκε από τη μία και από την άλλη πλευρά, ανοίγοντας δρόμο ξηράς για τη διάβαση του λαού του Θεού. «Ο Ιορδάνης στράφηκε προς τα πίσω». Είδε και αυτός την κιβωτό της διαθήκης και τα σκεύη του μαρτυρίου και, νιώθοντας δέος σύμφωνα με τον νόμο της φύσης, αναχαίτισε το ρεύμα του προς τα πίσω, μέχρις ότου ο λαός του Θεού διήλθε μέσα από ξηρά μαζί με τον καθοδηγητή του λαού, τον Ιησού του Ναυή. «Τα όρη σκίρτησαν σαν κριάρια και οι βουνοί σαν τα αρνιά των προβάτων». Διότι, όταν ο Θεός θαυματουργεί επεμβαίνοντας στον νόμο της φύσης, ακόμη και η άψυχη κτίση αγάλλεται και σκιρτά. Έπειτα, με μορφή ερωτήσεως προς τη θάλασσα, τον Ιορδάνη, τα όρη και τους βουνούς, αφού ρωτά ο προφήτης, παραθέτει τις απαντήσεις σαν από το δικό τους πρόσωπο. «Από το πρόσωπο του Κυρίου», λέει, «σαλεύτηκε η γη, από το πρόσωπο του Θεού του Ιακώβ, ο οποίος μετέτρεψε την πέτρα σε λίμνες υδάτων και τον απότομο βράχο σε πηγές υδάτων». Αιτία, λέει, του δικού σας διαχωρισμού, δηλαδή της θάλασσας και του ποταμού, και των σκιρτημάτων των ορέων, είναι ο Θεός που θαυματούργησε αυτά που ειπώθηκαν, και που σάλευσε τη γη κατά την παράδοση του νόμου, και που μετέτρεψε την πέτρα σε πηγές υδάτων, και έτσι μας παραθέτει. «Όχι σε εμάς, Κύριε, όχι σε εμάς, αλλά στο όνομά σου δώσε δόξα», θαυματουργώντας για εμάς, «για το έλεός σου και την αλήθειά σου».