Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 113:9

«Όχι σε εμάς, Κύριε, όχι σε εμάς, αλλά στο όνομά σου δώσε δόξα.» Φαίνεται να αινίσσεται την έκπτωση του λαού της περιτομής· και να τους παραδίδει προσευχή για εξομολόγηση, καθώς δεν έχουν πλέον τη θεία δύναμη που τους επισκοπεί. Τους διδάσκει λοιπόν να λένε ότι εμείς μεν είμαστε ανάξιοι της χάριτος, της οποίας έχει αξιωθεί κάθε έθνος. Πλην όμως, για χάρη του ονόματός σου, πράξε σε εμάς αυτό που εξ αρχής έχει επικληθεί. Διότι δεν δίνει αμοιβές βάσει δικαιοσύνης, επειδή είναι Θεός αληθινός, και όχι σαν τα είδωλα· γι' αυτό πρόσθεσε: «Τα είδωλα των εθνών είναι άργυρος και χρυσός, έργα ανθρώπινων χεριών». Σε ορισμένα από τα αντίγραφα αυτά αποτελούν την αρχή άλλου ψαλμού, έτσι ώστε αυτός να είναι ο εκατοστός δέκατος τέταρτος. Εμείς όμως, ακολουθώντας το εβραϊκό κείμενο, θεωρούμε ότι αυτά ανήκουν στον εκατοστό δέκατο τρίτο. Διότι διαπαιδαγωγούνται οι παίδες στους οποίους έλεγε: «Αινείτε, παίδες, Κύριον»· δηλαδή ο νέος λαός. Ποιον Κύριο αρμόζει να αινούν; Εκείνον ακριβώς που επιτέλεσε τόσα θαυμαστά έργα για αυτούς που βγήκαν από την Αίγυπτο, αφού προηγουμένως μάθουν τι λογής ήταν οι παλαιοί θεοί αυτών. Διότι τα είδωλα όχι μόνο δεν είχαν τίποτε κοινό με τον Θεό που θαυματουργεί, αλλά ούτε καν με τα κατώτερα των έμψυχων όντων, τα οποία έχουν μερίδιο στην αίσθηση. Και εκείνα μεν είναι έργα του Θεού, ενώ αυτά είναι κατασκευάσματα της ανθρώπινης τέχνης. Διδάσκονται δε να λένε: «Όμοιοί τους να γίνουν»· όχι καταρώμενοι τους ανθρώπους.

Όχι σε εμάς, Κύριε, όχι σε εμάς, αλλά στο όνομά σου δώσε δόξα για το έλεός σου και για την αλήθεια σου, για να μην πουν ποτέ τα έθνη: Πού είναι ο Θεός τους; Ο δε Θεός μας, στον ουρανό και στη γη, έπραξε τα πάντα, όσα θέλησε. Τα είδωλα των εθνών είναι άργυρος και χρυσός, έργα ανθρώπινων χεριών. Εδώ μου φαίνεται ότι το Άγιο Πνεύμα υπαινίσσεται την αποβολή του λαού της περιτομής, και τους παραδίδει μια προσευχή προς εξομολόγηση, και εκ μέρους τους αναφέρει τα παρόντα λόγια, μέσα από τα οποία εμφανίζονται να μην έχουν πλέον τη θεία δύναμη που τους επέβλεπε. Μέσω αυτών διδάσκονται να δέονται και να παρακαλούν λέγοντας: Εμείς μεν είμαστε ανάξιοι της χάριτος, της οποίας αξιώθηκαν όλα τα έθνη. Όμως, μην το πράξεις για εμάς, Δέσποτα· αλλά για το όνομά σου που από την αρχή έχει επικληθεί επάνω μας, και όχι εξαιτίας της δικής μας δικαιοσύνης, αλλά δώρισε τη χάρη σου για το δικό σου έλεος και για τη δική σου αλήθεια. Διότι, εάν δεν μας ελεήσεις, θα πουν τα έθνη: Πού είναι ο Θεός τους;

Αλλά, για να μην πουν ποτέ αυτόν τον λόγο, χάρισέ μας και δώρησέ μας το έλεός σου. Διότι, έστω κι αν δεν μας κυβερνά πλέον η δική σου επιστασία, έχουμε πειστεί ότι βρίσκεσαι στον ουρανό και πράττεις όσα θέλησες. Όχι σε εμάς, Κύριε, όχι σε εμάς, αλλά στο όνομά σου δώσε δόξα, για το έλεός σου και την αλήθειά σου, μήπως και πουν ποτέ τα έθνη: «Πού είναι ο Θεός τους;». Ο δε Θεός μας είναι στον ουρανό και στη γη, και έκανε όλα όσα θέλησε. Τα είδωλα των εθνών είναι άργυρος και χρυσός, έργα ανθρώπινων χεριών· έχουν στόμα και δεν θα μιλήσουν, έχουν μάτια και δεν θα δουν· έχουν αυτιά και δεν θα ακούσουν, έχουν μύτες και δεν θα μυρίσουν· έχουν χέρια και δεν θα ψηλαφήσουν, έχουν πόδια και δεν θα περπατήσουν, δεν θα βγάλουν φωνή από τον λάρυγγά τους. Όμοιοι με αυτά ας γίνουν όσοι τα κατασκευάζουν, και όλοι όσοι στηρίζουν την πεποίθησή τους σε αυτά. Ο οίκος του Ισραήλ ήλπισε στον Κύριο, είναι βοηθός και υπερασπιστής τους. Ο οίκος του Ααρών ήλπισε στον Κύριο, είναι βοηθός και υπερασπιστής τους. Όσοι φοβούνται τον Κύριο ήλπισαν στον Κύριο, είναι βοηθός και υπερασπιστής τους. Ο Κύριος, επειδή μας θυμήθηκε, μας ευλόγησε. Ευλόγησε τον οίκο του Ισραήλ, ευλόγησε τον οίκο του Ααρών· ευλόγησε όσους φοβούνται τον Κύριο, τους μικρούς μαζί με τους μεγάλους. Είθε ο Κύριος να σας πληθύνει, εσάς και τους υιούς σας.

Ένεκα του ονόματός σου, Κύριε. Αυτό είναι παρόμοιο με το: «Όχι σε εμάς, Κύριε, όχι σε εμάς, αλλά στο όνομά σου δώσε δόξα»· διότι δεν πρέπει να στηριζόμαστε στους εαυτούς μας. Εκείνος όμως που υπέμεινε γενναία τους πειρασμούς, ας ελπίζει ότι θα τα αποκτήσει αυτά, εφόσον πορεύθηκε τη στενή και τεθλιμμένη οδό.

Όλα αυτά θα επιτύχουν την τέλεια θεραπεία με την αίσθηση και τον πόθο της άνωθεν τιμής, μαζί όμως και με το να θεωρεί η ψυχή που την ποθεί τον εαυτό της ανάξιο εκείνης· και με την καρτερική υπομονή της ευτέλειας ανάμεσα στους ανθρώπους, μαζί όμως και με το να θεωρεί τον εαυτό της άξιο αυτής της ευτέλειας. Επιπλέον δε, και με το να θεωρεί προτιμότερη από τη δική της δόξα τη δόξα του Θεού, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «Όχι σε μας, Κύριε, όχι σε μας, αλλά στο όνομά σου δώσε δόξα».

«Και την ακρότομον»: Ακρότομος ονομάζεται εκείνη από την οποία δεν ήταν δυνατό να κοπεί ούτε το ελάχιστο· διότι ούτε είναι δυνατό να αγγίξει κανείς τη θεότητα του Χριστού. Από εκεί όμως εξήλθε η πηγή της ζωής, όταν λογχίστηκε η σωτήρια πλευρά Του. «Μη ημίν»: Μιλούν τα κτίσματα, λέγοντας· μήπως θα μας αφήσεις το μυστήριο ατελές; Αλλά όταν ολοκληρώσεις το μυστήριο, το οποίο προέθεσες, το όνομά σου δοξάζεται. «Εν τω ελέει»: Με το να ελεήσεις, λέει, τον άνθρωπο με αλήθεια. «Μή ποτε»: Διότι εάν καθυστερήσει η σωτηρία μας, πρόκειται οι εχθροί μας, οι δαίμονες, να χαρούν εις βάρος μας. «Ο δε Θεός»: Διότι έχει τον ουρανό ως θρόνο και τη γη ως υποπόδιο, ώστε ο ουρανός και η γη είναι πλήρεις από τη δόξα Του. Ας ντροπιαστούν, λοιπόν, εκείνοι που μας συκοφαντούν. «Πάντα όσα»: Διότι με το θέλημά Του έγιναν τα πάντα. «Τα είδωλα»: Επειδή είναι χυτά και σφυρήλατα και από παντού μάταια. «Έργα»: Ο δε αληθινός Θεός δεν έχει δημιουργηθεί από ανθρώπους, διότι είναι αχειροποίητος και ανεκδιήγητος, ενώ οι ψευδώνυμοι θεοί κατασκευάζονται από ανθρώπους. «Στόμα»: Διότι πώς είναι δυνατόν τα άψυχα και αναίσθητα να μιλούν; Το ίδιο ισχύει και για τους δαίμονες που τα επινόησαν. «Οφθαλμούς»: Διότι όσα στερούνται ενέργειας πνεύματος, πώς μπορούν να βλέπουν ή να κατανοούν; «Ώτα»: Διότι είναι ανενέργητα τα αυτιά και σαν αναίσθητα. «Ρίνας»: Διότι πώς εκείνος που δεν έχει πνοή είναι ικανός να εισπνεύσει αέρα; «Χείρας»: Διότι πώς ένας νεκρός μπορεί να κινήσει το χέρι του για να ενεργήσει;

«Όχι σε εμάς, Κύριε, όχι σε εμάς». Στο έλεός σου, λέει· δηλαδή στον Χριστό.

Διότι ο δημιουργός της φύσεως μπορεί και τους ίδιους τους όρους της να μεταβάλει και να επιδείξει τα αντίθετα· πράγμα το οποίο έπραξε πολλάκις και πολλαχού, αποδεικνύοντας ότι Αυτός είναι που δημιούργησε τα πάντα εκ του μη όντος. Αφού λοιπόν ανέφερε τις παλαιές ευεργεσίες, τα θαύματα, τα εξαίσια έργα, το πώς τους απάλλαξε από τη βαρβαρική δουλεία, πώς τους οδήγησε στην ελευθερία, και πώς μετέβαλε τα στοιχεία της φύσεως και τα γέμισε όλα με αγαλλίαση, ικετεύει και για τα παρόντα, καταφεύγοντας στο ίδιο λιμάνι. Έπειτα, επειδή και εκείνο συνέβη όχι εξαιτίας της αξίας των ευεργετουμένων, αλλά εξαιτίας της φιλανθρωπίας του Θεού και για το όνομά Του· όπως ακριβώς έλεγε: «Για να μη βεβηλωθεί το όνομά μου», αλλά για να μάθουν όλοι μέσα από τα γενόμενα την ισχύ και τη δύναμή Του, και να γίνει αυτό αφορμή διδασκαλίας· αυτό προβάλλει και τώρα ως δικαίωμα, λέγοντας: «Ακόμη κι αν προδιδόμαστε από τον βίο μας και δεν έχουμε παρρησία εξαιτίας των έργων μας, ενέργησε για το όνομά Σου», πράγμα το οποίο έλεγε τότε και ο Μωυσής. Αυτό αναφέρει και αυτός, ομιλώντας σε απόλυτη συμφωνία με εκείνον: «Μη σε εμάς, Κύριε, μη σε εμάς, αλλά στο όνομά Σου δώσε δόξα». Όχι εξαιτίας μας, λέγει, για να μας κάνεις πιο λαμπρούς και επιφανείς, αλλά για να καταστήσεις Εσύ ο ίδιος παντού καταφανή τη δύναμή Σου. Όμως, όπως ακριβώς το όνομά Του δοξάζεται όταν Εκείνος μας προστατεύει και μας βοηθά, έτσι πάλι δοξάζεται όταν εμείς ζούμε με αρετή και λάμπουμε μέσω της πολιτείας μας.

Αλλά επειδή από πουθενά αλλού δεν έχει τη δυνατότητα να αντλήσει επιχειρήματα για να προβεί στην υπεράσπισή τους, καταφεύγει σε αυτό, όπως ακριβώς και ο Μωυσής. Όμως ο Θεός δεν το πράττει πάντοτε αυτό, επειδή μεριμνά για τη σωτηρία των ανθρώπων. Διότι, εάν επρόκειτο να το κάνει πάντοτε αυτό, πολλοί από τους ράθυμους θα γίνονταν χειρότεροι, έχοντας ως μέγιστη εξασφάλιση για το ότι δεν θα υποστούν τιμωρία, το να σώζονται συνεχώς χάριν της δόξας Του. Αλλά αυτό δεν συμβαίνει. Διότι ο Θεός δεν ενδιαφέρεται τόσο πολύ για τη δική Του δόξα, όσο για τη σωτηρία των ανθρώπων. Επειδή, αν οι άνθρωποι το περιφρονούν αυτό, πολύ περισσότερο ο Θεός, ο οποίος δεν έχει ανάγκη από τίποτα δικό μας· αλλά, όπως είπα, ο Προφήτης, επειδή επέχει θέση συνηγόρου, συγκροτεί την υπεράσπιση από τα υπάρχοντα στοιχεία, και επαναλαμβάνει τον λόγο λέγοντας: «Μη ἡμῖν, Κύριε, μὴ ἡμῖν» (Όχι σε εμάς, Κύριε, όχι σε εμάς), καταδεικνύοντας έντονα την αναξιότητα αυτών που σώζονται· «Ἀλλ᾽ ἢ τῷ ὀνόματί σου δὸς δόξαν» (Αλλά στο όνομά σου δώσε δόξα). Διότι εμείς μεν είμαστε άξιοι για αναρίθμητα κακά, αλλά αυτό ας γίνει για να μη βεβηλωθεί το όνομά σου. «Ἐπὶ τῷ ἐλέει σου καὶ τῇ ἀληθείᾳ σου» (Ένεκα του ελέους σου και της αληθείας σου). Κάποιος άλλος ερμηνευτής λέει: «Εξαιτίας του ελέους σου». Βλέπεις πώς και ο ίδιος γνωρίζει σαφώς, ότι πολλές φορές ο Θεός, παραβλέποντας αυτό (δηλαδή τη δική Του δόξα), αποβλέπει μόνο σε ένα πράγμα, στη διόρθωση αυτών που αμαρτάνουν. Γι' αυτό πρόσθεσε: «Ἐπὶ τῷ ἐλέει σου, καὶ τῇ ἀληθείᾳ σου». Δηλαδή, βοήθησέ μας εξαιτίας του ελέους σου, έστω κι αν δεν σε απασχολεί η δόξα που προέρχεται από τους ανθρώπους, αλλά εξαιτίας του ελέους σου και της αληθείας σου.

«Όχι σε εμάς, Κύριε, όχι σε εμάς», άκουσα κάποιον να λέει με βαθιά συναίσθηση ψυχής, «αλλά στο όνομά σου δώσε δόξα». Διότι γνώριζε ότι η ανθρώπινη φύση δεν είναι δυνατόν να παραμένει αβλαβής από μόνη της. «Από εσένα προέρχεται ο έπαινός μου σε μεγάλη εκκλησία», δηλαδή στον μέλλοντα αιώνα. Διότι, πριν από αυτόν, δεν μπορώ να αντέξω ακίνδυνα αυτήν την ευφημία. Αν λοιπόν αποτελεί όρο, έκφραση και τρόπο έσχατης υπερηφάνειας το να υποκρίνεται κανείς, για χάρη της δόξας, αρετές που δεν κατέχει, τότε δεν αποτελεί άραγε τεκμήριο βαθύτατης ταπεινοφροσύνης το να προσποιούμαστε μπροστά σε κάποιους, για χάρη της ταπείνωσης, σφάλματα που δεν έχουμε; Έτσι έπραξε εκείνος που πήρε στα χέρια του το ψωμί και το τυρί· έτσι και εκείνος που έβγαλε το ένδυμά του και περιφερόταν στην πόλη απαθώς, ως εργάτης της αγνείας. Τέτοιοι άνθρωποι δεν νοιάζονται μήπως σκανδαλίσουν τους ανθρώπους, έχοντας πλέον λάβει τη δύναμη μέσω της προσευχής να πληροφορούν αοράτως τους πάντες. Εκείνος που φροντίζει για το πρώτο, φανέρωσε την έλλειψη του δεύτερου.

Είδε τον τύπο του σταυρού και τη δύναμη του Θεού και υποχώρησε, αφού χωρίστηκε από τη μία και από την άλλη πλευρά, ανοίγοντας δρόμο ξηράς για τη διάβαση του λαού του Θεού. «Ο Ιορδάνης στράφηκε προς τα πίσω». Είδε και αυτός την κιβωτό της διαθήκης και τα σκεύη του μαρτυρίου και, νιώθοντας δέος σύμφωνα με τον νόμο της φύσης, αναχαίτισε το ρεύμα του προς τα πίσω, μέχρις ότου ο λαός του Θεού διήλθε μέσα από ξηρά μαζί με τον καθοδηγητή του λαού, τον Ιησού του Ναυή. «Τα όρη σκίρτησαν σαν κριάρια και οι βουνοί σαν τα αρνιά των προβάτων». Διότι, όταν ο Θεός θαυματουργεί επεμβαίνοντας στον νόμο της φύσης, ακόμη και η άψυχη κτίση αγάλλεται και σκιρτά. Έπειτα, με μορφή ερωτήσεως προς τη θάλασσα, τον Ιορδάνη, τα όρη και τους βουνούς, αφού ρωτά ο προφήτης, παραθέτει τις απαντήσεις σαν από το δικό τους πρόσωπο. «Από το πρόσωπο του Κυρίου», λέει, «σαλεύτηκε η γη, από το πρόσωπο του Θεού του Ιακώβ, ο οποίος μετέτρεψε την πέτρα σε λίμνες υδάτων και τον απότομο βράχο σε πηγές υδάτων». Αιτία, λέει, του δικού σας διαχωρισμού, δηλαδή της θάλασσας και του ποταμού, και των σκιρτημάτων των ορέων, είναι ο Θεός που θαυματούργησε αυτά που ειπώθηκαν, και που σάλευσε τη γη κατά την παράδοση του νόμου, και που μετέτρεψε την πέτρα σε πηγές υδάτων, και έτσι μας παραθέτει. «Όχι σε εμάς, Κύριε, όχι σε εμάς, αλλά στο όνομά σου δώσε δόξα», θαυματουργώντας για εμάς, «για το έλεός σου και την αλήθειά σου».

Για τη δική σου δόξα σε παρακαλώ για αυτά, λέει. Διότι το να δείχνεις τέτοια φιλανθρωπία προς εμάς τους ανάξιους, γίνεται για τη δική σου δόξα. Και αυτό το να δοξάζεσαι σου αρμόζει, σύμφωνα με εκείνον τον λόγο του μακαρίου Δαβίδ: «Όχι σε εμάς, Κύριε, όχι σε εμάς, αλλά στο όνομά σου δώσε δόξα.» Γι' αυτόν τον λόγο, αφού ολοκληρώσει την ευχή, διαβάζει εις επήκοον όλων αυτήν την αιτιολογία, η οποία, επειδή βρίσκεται στο τέλος, αποτελεί ταυτόχρονα και δοξολογία, προκειμένου να καταστήσει τους πάντες κοινωνούς του ύμνου, και να υμνηθεί ο Θεός από ολόκληρη την Εκκλησία. Έτσι λοιπόν, ακούγοντας, συμμετέχουν μαζί του στον ύμνο. Διότι, αφού εκείνος ομιλήσει και δοξολογήσει, όλοι οι πιστοί προσθέτουν το «Αμήν», και αναφωνώντας αυτήν τη λέξη, οικειοποιούνται όλα όσα εκείνος εξεφώνησε.

Προσέρχεται μετά από αυτά στις επιβουλές Εκείνος που είναι απρόσβλητος από επιβουλές λόγω του κράτους της θεότητάς Του· συνεδριάζει εναντίον Του το βουλευτήριο των Ιουδαίων. Είθε να αποφύγουμε τέτοιου είδους συνέδρια, και το να μιλούμε εναντίον του Κυρίου και εναντίον του Χριστού Του· εμπλέκεται ο δόλιος μαθητής στον όλεθρο της προδοσίας· βγαίνοντας και μπαίνοντας με δόλο, και συνομιλώντας μαζί τους· και συμφωνώντας την πώληση του Διδασκάλου· ποιος λοιπόν δεν θα θρηνήσει και δεν θα στενάξει για εκείνον και για όσους πορεύονται σύμφωνα με το παράδειγμά του; Για αυτούς που στρέφονται εναντίον των δασκάλων τους και διαπράττουν ενδεχομένως παρόμοια ατοπήματα; Μη γένοιτο σε εμάς, Κύριε, μη γένοιτο σε εμάς· αλλά, μαζί με τους υπόλοιπους αποστόλους και τους πιστούς μαθητές, να συμπορευόμαστε και να συγκατοικούμε με τον Χριστό.

Τότε ο ουρανός διαλύεται με πάταγο, τα στοιχεία κατακαίγονται, ολόκληρη η κτίση μεταβάλλεται. Πόσες άπειρες μυριάδες αγίων αγγέλων παραστέκονται με φόβο! Και κάθεται ο Κριτής των πάντων· έπειτα ελέγχεται η πράξη και ο λόγος του καθενός, θέτοντας μπροστά στο πρόσωπό μας τους ελέγχους της φανερής αμαρτίας, καθώς και της θέσης του τόπου, του τρόπου και του χρόνου της διάπραξής της, και μετά από αυτά, εν ριπή οφθαλμού, τότε θα απέλθουν, όπως λέει, αυτοί που έπραξαν τα αγαθά σε ζωή αιώνια, ενώ αυτοί που έπραξαν τα φαύλα σε κρίση αιώνια, εκεί όπου θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων· και η φωτιά τους δεν θα σβήσει, και το σκουλήκι τους δεν θα πεθάνει. Αφού πρώτα έχουν εκδιωχθεί οι δαίμονες, έχοντας δεμένα τα χέρια τους πίσω, και χτυπημένοι από τους αγίους αγγέλους θα ριχτούν προκαταβολικά στην κόλαση. Και αμέσως μετά, και οι συγκατάδικοί τους. Αλλά όχι σε εμάς, Κύριε, όχι σε εμάς· αλλά στο όνομά σου δώσε δόξα και αίνο εκείνη την ημέρα, μέσω της παραστάσεώς μας στα δεξιά σου.

«Όχι σε εμάς, Κύριε, όχι σε εμάς», λέει ο θείος Δαβίδ, «αλλά στο έλεός σου και στην αλήθειά σου». Για να μην πουν, όσο εμείς βρισκόμαστε σε αυτές τις καταστάσεις, εκείνοι που πρωτύτερα μας μακάριζαν, ή και μας μακαρίζουν ακόμη: «Πού είναι ο Θεός τους;». Αυτά όμως, τέκνα, δεν συμβαίνουν όλα μαζί μονομιάς, αλλά δίκην σχοινιού, μόλις πιάσουμε την αρχή, θα πλεχτεί και θα περιπλακεί αυτή η πονηρή αλυσίδα εντελώς και ολοκληρωτικά, απαγχονίζοντάς μας όπως τον Ιούδα, τον μισόφωτο και φιλόσκοτο.

Έτσι πρέπει να μεταρρυθμίζουμε τα πράγματα και να δεικνύουμε πάντοτε ενεργές μέσα μας, κατά την τέλεση των δεσποτικών εορτών, τις θείες επισκέψεις και θεοσημείες του Δεσπότη. Προσέρχεται έπειτα από αυτά σε επιβουλές ο ανεπιβούλευτος ως προς το κράτος της θεότητας· συνεδριάζει εναντίον του το βουλευτήριο των Ιουδαίων. Είθε να αποφύγουμε τέτοιου είδους συνέδρια και το να μιλούμε εναντίον του Κυρίου και εναντίον του Χριστού του. Εμπλέκεται ο δόλιος μαθητής στον όλεθρο της προδοσίας, εξερχόμενος και εισερχόμενος δολίως, συνομιλώντας με τους άλλους και συμφωνώντας για την πώληση του διδασκάλου. Ποιος λοιπόν δεν θα θρηνήσει και δεν θα στενάξει για εκείνον και για όσους πορεύονται στα ίχνη του, αυτούς που επαναστατούν κατά των διδασκάλων και συμπράττουν ενδεχομένως σε παρόμοια άτοπα πράγματα; Μη γένοιτο σε εμάς, Κύριε, μη γένοιτο σε εμάς, αλλά είθε να είμαστε μαζί και να συμπορευόμαστε με τον Χριστό, μαζί με τους υπόλοιπους αποστόλους και τους πιστούς μαθητές, και, όταν αγωνιούν από τις επιθέσεις των πειρασμών και των περιστάσεων, να αγωνιούμε μαζί τους, και σε καμία περίπτωση να μην τον απαρνηθούμε, αλλά να δείχνουμε θάρρος μέχρι και τον θάνατο υπέρ του λόγου της αλήθειας, όπως ακριβώς έδειξαν έπειτα οι απόστολοι. Ο δε Χριστός μου και προδίδεται και παρίσταται στο δικαστήριο, ραπίζεται και μαστιγώνεται από τα χέρια που ο ίδιος έπλασε, χλευάζεται και εμπαίζεται, και τελικά ανεβαίνει στον σταυρό, καρφώνεται στα χέρια και στα πόδια και λογχίζεται, ποτίζεται με όξος και χολή, και τα πάντα υπομένει.

Εξάλλου, και ο μακάριος Απόστολος την ονόμασε ημέρα οργής, λέγοντας: «Διότι θησαυρίζεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκαλύψεως και της δικαιοκρισίας του Θεού, ο οποίος θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του». Και για να παρουσιάσουμε, μέσα από ένα παράδειγμα από τα δικά μας, κάποια εικόνα εκείνης της πονηρής ημέρας, ας θυμηθούμε, αν θέλετε, τον άνθρωπο που πριν από λίγο καιρό σύχναζε εδώ, ο οποίος, έχοντας χτυπηθεί από δαίμονα, πνιγόταν από αυτόν, κατακαιγόμενος, αγωνιώντας και φωνάζοντας νύχτα και μέρα, χωρίς να έχει καμία απολύτως σταθερότητα ή ανακούφιση. Νομίζετε, άραγε, ότι η τιμωρία αυτού του ανθρώπου ήταν ανεκτή; Καθόλου. Επειδή όμως αυτή μοιάζει με όνειρο μπροστά στη μελλοντική, πώς θα αντέξουμε, αδελφοί μου, εκείνην, το άσβεστο πυρ, το σκουλήκι που δεν πεθαίνει, και τα μύρια άλλα αιώνια βασανιστήρια; Αλλά μη γένοιτο σε εμάς, Κύριε, μη γένοιτο σε εμάς. Ας αξιωθούμε με το έλεος του Θεού και με τις ευχές των αγίων και του μακαρίου πατρός ημών, αφού γλιτώσουμε από όλα αυτά, να επιτύχουμε τα υποσχεμένα αγαθά, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.