Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 114:1

Αν πάλι η λογική ψυχή μας στερηθεί και αφαιρεθεί από αυτήν η θελητική και επιθυμητική της δύναμη, σε τίποτε δεν διαφέρει από την άλογη και αδιάνοητη ψυχή του ίππου. Πώς, λοιπόν, θα μπορούσα και να ευαρεστήσω τον Θεό, αν όχι διά της θελητικής και ενεργητικής της κινήσεως και δυνάμεως; Και πώς θα επιτελέσω το θέλημα του Θεού, αν όχι διά του εμφύτου και ουσιώδους θελήματός της; Αυτό ακριβώς βρίσκουμε πολλές φορές στην Γραφή να ονομάζεται με διάφορα ονόματα, δηλαδή αγαθό θέλημα, πόθος, επιθυμία, αγάπη, έρως. Και αν πρέπει να παραθέσουμε και λίγες μαρτυρίες, δεν πρέπει να διστάσουμε. Πράγματι έχει ειπωθεί ότι «το θέλημα εκείνων που τον φοβούνται θα το εκπληρώσει ο Κύριος», και «στον νόμο του Κυρίου είναι το θέλημα του μακαρίου ανδρός», και «όπως επιποθεί η έλαφος τις πηγές των υδάτων, έτσι σε επιποθεί η ψυχή μου, Θεέ», και «ποθεί και εκλείπει η ψυχή μου για τις αυλές του Κυρίου», και «επεπόθησα το σωτήριό σου, Κύριε». Για την αγάπη πάλι: «θα σε αγαπήσω, Κύριε, δύναμή μου», και «αγάπησα, γιατί ο Κύριος θα εισακούσει», και «πώς αγάπησα τον νόμο σου, Κύριε», και «θα αγαπήσεις Κύριον τον Θεόν σου με όλη την καρδιά σου και με όλη την ψυχή σου». Πώς, λοιπόν, θα μπορέσει να αγαπήσει τον Θεό η ψυχή, αν δεν έχει ουσιωδώς μέσα της τη θελητική και επιθυμητική και αγαπητική και ερωτική δύναμη, φυσική και αγαθή; Αυτήν έχοντας ο Ιγνάτιος έλεγε ότι «ο δικός μου έρως έχει σταυρωθεί». Εφόσον, λοιπόν, αυτοί δεν έχουν έρωτα Θεού και αγάπη Θεού και πόθο και επιθυμία Θεού και θελητική όρεξη προς τον Θεό, αλλά έχουν το διαβολικό θέλημα και πράττουν τα θελήματα της σαρκός τους, αρνούνται, θεωρώντας το πονηρό, να ομολογήσουν εν Χριστώ το θεόδοτο και θεόκτιστο και θεόμοιο στοιχείο της νοερής και θεοχάρακτης ψυχής μας, καθώς και τη ζωοποιό και συστατική της θεήπνευστη ενέργεια· χωρίς αυτά η νοερά ψυχή μας, δοσμένη από τον Θεό και προερχόμενη από το θείο εμφύσημα, δεν μπορεί ούτε να θελήσει ούτε να ενεργήσει κάτι από τις θείες εντολές.

Αλληλούια. Ψαλμός ΡΙΔ΄. Υπόθεση. Σε αυτόν υποδηλώνει τον αγώνα εκείνων που ακολουθούν την ευαγγελική πολιτεία, και την κατά Θεόν νίκη τους, καθώς και το μελλοντικό στεφάνι για τους κόπους τους. Αγάπησα, διότι ο Κύριος θα εισακούσει τη φωνή της δεήσεώς μου. Και ποιον αγάπησε; Τον Κύριο τον Θεό εξ όλης καρδίας, και εξ όλης διανοίας, και εξ όλης ισχύος· και ως μισθό της αγάπης έλαβε την υπακοή.

«Και στις ημέρες μου θα επικαλεστώ». Και σε ποιες ημέρες, παρά σε εκείνες του αγώνα, όταν κινδύνευσε η ψυχή του; «Με περικύκλωσαν ωδίνες θανάτου». Υποδηλώνει την υπερβολή των θλίψεων που υπέστη εξαιτίας της ευσέβειας, την οποία κατάσταση αποκαλεί και ωδίνες θανάτου και κινδύνους του άδη, και θλίψη και οδύνη. Αλλά μέσω της επίκλησης προς τον Θεό, λέγει, ανεδείχθη ανώτερος από αυτά. Γι' αυτό και στα προοίμια έλεγε: «Αγάπησα, διότι ο Κύριος θα εισακούσει τη φωνή της δεήσεώς μου».

«Αγάπησα», λέγει, «διότι ο Κύριος θα εισακούσει τη φωνή της δεήσεώς μου». Δεν είναι ίδιον του καθενός να λέει το «Αγάπησα», αλλά εκείνου που ήδη τελειούται πνευματικά, που υπερβαίνει τον φόβο της δουλείας και έχει φθάσει στο πνεύμα της υιοθεσίας. Επομένως, δεν προστίθεται στο «Αγάπησα» το ποιον αγάπησε· εξυπακούεται όμως από εμάς ότι εννοεί τον Θεό των όλων.

Διότι το κατεξοχήν αγαπητό είναι ο Θεός· επειδή ακριβώς ως αγαπητό ορίζεται εκείνο, το οποίο τα πάντα ποθούν. Ο δε Θεός είναι αγαθός, και το πρώτο και τελειότατο από τα αγαθά. Αυτόν λοιπόν τον Θεό αγάπησα, ο οποίος αποτελεί το έσχατο από τα επιθυμητά, και τα παθήματα για χάρη του τα αποδέχθηκα με χαρά. Ποια είναι δε αυτά, τα αναλύει λίγο παρακάτω: τις ωδίνες του θανάτου, τους κινδύνους του άδη, τη θλίψη, την οδύνη, τα οποία όλα του φαίνονταν αγαπητά εξαιτίας της αγάπης του προς τον Θεό, και της ελπίδας που επιφυλάσσεται σε όσους αποδέχονται τα παθήματα υπέρ της ευσεβείας. Διότι, λέγει, δεν υπέμεινα τους αγώνες παρά τη θέλησή μου, ούτε με βία και καταναγκασμό, αλλά αποδέχθηκα τα επίπονα με κάποια στοργή και αγαθή διάθεση· ώστε να μπορώ να λέγω: «Ένεκα σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα». Και φαίνεται ότι αυτά ισοδυναμούν με τα λόγια του Αποστόλου, και ότι από την ίδια διάθεση με εκείνον λέγεται το: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχώρια ή διωγμός ή λιμός ή γυμνότητα ή κίνδυνος ή μάχαιρα;». Αγάπησα λοιπόν όλα αυτά, γνωρίζοντας ότι υπομένω τους κινδύνους υπέρ της ευσεβείας έχοντας ως θεατή και αθλοθέτη τον Δεσπότη των όλων. «Ότι θα εισακούσει ο Κύριος τη φωνή της δεήσεώς μου». Διότι έτσι μπορεί και ο καθένας μας να φέρει εις πέρας ό,τι επίπονο απαιτούν οι εντολές, όταν επιδεικνύει την πολιτεία του έχοντας ως θεατή, τρόπον τινά, τον Θεό των όλων.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΔ΄. <Αγάπησα.> (E f. 242 b. Κυρίλλου και άλλων.) Δεν ανήκει στον καθένα το «Αγάπησα», αλλά σε εκείνον που έχει ήδη φτάσει στην τελειότητα και υπερβαίνει τον φόβο της δουλείας. Δεν προστίθεται το ποιον, αλλά πρέπει να υπονοηθεί από εμάς ότι εννοεί τον Θεό των όλων. [<Ποτήριον σωτηρίου θα λάβω.> Διότι όντως ποτήριο σωτηρίου είναι το να υμνολογούμε τον Σωτήρα Θεό των όλων. Σε αυτό ευαρεστείται ο Θεός, αυτό δέχεται από εμάς ως θυμίαμα. Όπως ακριβώς είπε ο Χριστός: «Ο Θεός είναι πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν, με πνεύμα και αλήθεια πρέπει να τον προσκυνούν».]

ΑΛΛΗΛΟΥΙΑ. ΡΙΔ΄. Αγάπησα, διότι ο Κύριος θα εισακούσει τη φωνή της δεήσεώς μου, διότι έκλινε το αυτί του προς εμένα, και στις ημέρες μου θα τον επικαλεστώ. Εκείνος που παλαιότερα φοβόταν τον Κύριο, έχοντας πλέον προκόψει πέρα από τον φόβο και έχοντας μεταβεί στην αγάπη του Θεού, θα μπορούσε να πει: «Αγάπησα»· ποιον όμως, παρά δηλαδή τον Κύριο και Θεό με όλη του την καρδιά, και τη δύναμη και την ψυχή, ώστε χάριν αυτού να αγωνίζεται υπέρ της αλήθειας μέχρι και θανάτου, και να υπομένει κάθε πειρασμό, και να υφίσταται πρόθυμα κάθε κίνδυνο εξαιτίας της αγάπης προς τον Θεό; Διότι έκλινε το αυτί του προς εμένα, και στις ημέρες μου θα τον επικαλεστώ. Με περικύκλωσαν ωδίνες θανάτου, κίνδυνοι του άδη με βρήκαν· βρήκα θλίψη και οδύνη, και επικαλέστηκα το όνομα του Κυρίου.

Αλληλούια. Άγιος ύμνος που προσφέρεται στον Χριστό από τον νέο λαό, ο οποίος προοδεύει στην πίστη. Αγάπησα. Αυτή είναι η φωνή του Αδάμ, η οποία αποτελεί ικεσία του νέου λαού προς τον Θεό. Διότι έκλινε. Επειδή, εάν δεν έκλινε το αυτί Του από συμπάθεια, πώς θα έσωζε τον άνθρωπο (ή, πώς θα σωζόταν ο άνθρωπος); Και στις ημέρες. Εδώ είναι η φωνή του Χριστού εκ μέρους του Αδάμ, όταν βρισκόταν στον σταυρό. Με περικύκλωσαν. Τις ωδίνες που προκάλεσε ο διάβολος εναντίον του Κυρίου, καθώς νόμιζε ότι Τον θανατώνει. Κίνδυνοι. Διότι κάτω από τα κλείθρα του άδη κρατούνταν ο Αδάμ δεσμευμένος, μέχρι που ήλθε ο Κύριος. Θλίψη. Την οποία προκάλεσε στον Αδάμ η παρακοή, αλλά ερχόμενος ο Κύριος την ανέλαβε. Και το όνομα. Μόλις το επικαλέστηκα, αμέσως σώθηκα, λέει ο άνθρωπος. Ω Κύριε. Ο λόγος δείχνει έκπληξη, η φωνή οδυρμό. Ελεήμων. Δηλαδή, ο Κύριος είναι ελεήμων. Και για ποιο λόγο καθυστερούμε κρατούμενοι από την αμαρτία, λένε ο Αδάμ και η Εύα. Και ο Θεός. Γι' αυτό ο Θεός μας δεν παύει να ελεεί. Που φυλάσσει. Αναφέρεται στον νηπιάζοντα λαό, δηλαδή τον νέο, για τον οποίο ο Παύλος λέει: σας πότισα γάλα ως νήπια εν Χριστώ. Ταπεινώθηκα. Η προφητεία αναφέρεται στον Αδάμ· διότι ο Χριστός τον έσωσε, επειδή είχε ταπεινωθεί από την παράβαση. Επίστρεψε. Διότι ο Αδάμ έλαβε και πάλι τον παράδεισο, αλλά και τον ουρανό. Διότι ο Κύριος. Ο Κύριος ανέλαβε τον Αδάμ στη θεότητά Του. Διότι απάλλαξε. Επειδή ο Κύριος ελευθέρωσε τον άνθρωπο από τον πονηρό θάνατο της αμαρτίας.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΔ'. «Αγάπησα, διότι θα εισακούσει ο Κύριος.» Εκείνος που παλαιότερα φοβόταν τον Κύριο, έχοντας πλέον προκόψει από τον φόβο και έχοντας μεταβεί στην αγάπη του Θεού, θα μπορούσε να πει: Αγάπησα. Και ποιον; Προφανώς τον Κύριο και Θεό με όλη του την καρδιά, τη δύναμη και την ψυχή, ώστε εξαιτίας του να αγωνίζεται υπέρ της αλήθειας μέχρι και τον θάνατο, να υπομείνει κάθε πειρασμό και να αντιμετωπίσει πρόθυμα κάθε κίνδυνο για την αγάπη προς τον Θεό. «Και στις ημέρες μου θα τον επικαλεστώ.» Δηλαδή, σε όλο τον χρόνο της ζωής μου τον επικαλέστηκα· στις ημέρες μου που έγιναν από τον Ήλιο της δικαιοσύνης, όντας πάντοτε φωτισμένος, τον επικαλέστηκα. «Θλίψη και οδύνη βρήκα.» Ονόμασε θλίψη και οδύνη τη μετάνοια· αφενός θλίψη, επειδή φέρει την ανάμνηση της αμαρτίας, αφετέρου οδύνη, εξαιτίας των κόπων με τους οποίους κατορθώνεται, δηλαδή ίσως με σάκο, στάχτη και αγρυπνία. Έχοντας βρει αυτήν, δηλαδή καταφεύγοντας σε αυτήν, εύλογα επικαλούνταν το όνομα του Κυρίου. Διότι η προσευχή είναι η υπόσταση της μετάνοιας. «Ο Κύριος φυλάσσει τα νήπια.» Δεν είπε ότι δεν άφησε να υπάρξει πτώση σε κινδύνους, αλλά, μετά την πτώση, διέσωσε.

Στον ΡΙΔ΄ Ψαλμό. Αγάπησα, διότι ο Κύριος θα εισακούσει τη φωνή της δεήσεώς μου. α΄. Και ποιος δεν αγαπά όταν εισακούεται; λέγει. Πολλοί από τους ανθρώπους που είναι προσκολλημένοι στα βιοτικά. Διότι βεβαίως δεν θέλουν να ακούσουν αυτά που τους συμφέρουν, αλλά απαιτούν να γίνουν όσα δεν τους συμφέρουν· έπειτα, όταν αυτά συμβούν, περιέρχονται σε αμηχανία και δυσανασχετούν. Διότι τα πραγματικά συμφέροντα είναι εκείνα, τα οποία ο Θεός γνωρίζει καλά ότι είναι συμφέροντα για εμάς, είτε αναφέρεις τη φτώχεια, είτε την πείνα, είτε την ασθένεια, είτε οτιδήποτε άλλο παρόμοιο. Όσα δε ο Θεός κρίνει ως συμφέροντα και τα δώσει, αυτά είναι τα αληθινά ωφέλιμα. Άκουσε, άλλωστε, τι λέγει και στον Παύλο: Σου αρκεί η χάρις μου· διότι η δύναμή μου ολοκληρώνεται μέσα στην ασθένεια.