Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 114:2

«Και στις ημέρες μου θα επικαλεστώ». Και σε ποιες ημέρες, παρά σε εκείνες του αγώνα, όταν κινδύνευσε η ψυχή του; «Με περικύκλωσαν ωδίνες θανάτου». Υποδηλώνει την υπερβολή των θλίψεων που υπέστη εξαιτίας της ευσέβειας, την οποία κατάσταση αποκαλεί και ωδίνες θανάτου και κινδύνους του άδη, και θλίψη και οδύνη. Αλλά μέσω της επίκλησης προς τον Θεό, λέγει, ανεδείχθη ανώτερος από αυτά. Γι' αυτό και στα προοίμια έλεγε: «Αγάπησα, διότι ο Κύριος θα εισακούσει τη φωνή της δεήσεώς μου».

«Διότι έκλινε το αυτί του σε εμένα». Είπε «έκλινε», όχι για να σχηματίσεις κάποια σωματική αντίληψη περί του Θεού, ότι τάχα έχει αυτιά, και μάλιστα ότι τα στρέφει προς την αδύναμη φωνή, όπως ακριβώς κάνουμε εμείς σε όσους μιλούν χαμηλόφωνα, πλησιάζοντας την ακοή μας ώστε να συλλάβουμε από κοντά με την αίσθηση τα λεγόμενα· αλλά είπε «έκλινε», για να καταδείξει τη δική του αδυναμία. Ότι, δηλαδή, συγκατέβηκε από φιλανθρωπία σε εμένα που βρισκόμουν πεσμένος χάμω· σαν να επρόκειτο για κάποιον άρρωστο, ο οποίος από τη μεγάλη του αδυναμία δεν μπορεί ούτε να μιλήσει καθαρά, και ένας φιλάνθρωπος ιατρός, πλησιάζοντας από κοντά την ακοή του, μαθαίνει τα αναγκαία για τον ασθενή. «Έκλινε λοιπόν το αυτί του σε εμένα». Διότι η θεία ακοή δεν έχει ανάγκη από φωνή για να αντιληφθεί· αφού γνωρίζει τα ζητούμενα, διακρίνοντάς τα ακόμη και μέσα από την κίνηση της καρδιάς. Ή μήπως δεν ακούς ότι ο Μωυσής, χωρίς να πει τίποτα, αλλά παρακαλώντας τον Κύριο με τους άλαλους στεναγμούς του, εισακουόταν από τον Κύριο που του έλεγε: «Τι βοάς προς εμένα;» Γνωρίζει ο Θεός να ακούει ακόμη και το αίμα του δικαίου, το οποίο δεν διαθέτει γλώσσα ούτε φωνή που να διαπερνά τον αέρα. Αλλά η παρουσία των δίκαιων έργων αποτελεί δυνατή φωνή ενώπιον του Θεού. «Και στις ημέρες μου θα τον επικαλεστώ». Εμείς, αντιθέτως, αφού προσευχηθούμε για μία ημέρα ή αφού λυπηθούμε για λίγο μέσα σε μία ώρα εξαιτίας των αμαρτιών μας, εφησυχάζουμε σαν να έχουμε ήδη πράξει κάτι το εφάμιλλο προς την κακία μας.

Ο άγιος, όμως, λέγει ότι η εξομολόγηση αποδεικνύεται ότι εκτείνεται σε όλο τον χρόνο της ζωής του· διότι, λέγει, «σε όλες τις ημέρες μου θα επικαλεστώ». Έπειτα, για να μην νομίσεις ότι επικαλείτο τον Θεό μόνο όταν ευημερούσε σε αυτόν τον βίο και όταν όλα τα πράγματα προχωρούσαν ομαλά για αυτόν, διηγείται το μέγεθος των περιστάσεων στις οποίες βρισκόταν και δεν ξέχασε το όνομα του Θεού. Διότι, λέγει, «με περικύκλωσαν ωδίνες θανάτου, κίνδυνοι του Άδη με βρήκαν». Κυριολεκτικά, οι ωδίνες αναφέρονται στους πόνους της κυήσεως, όταν η κοιλιά, καθώς διογκώνεται, ωθεί το έμβρυο προς τα έξω· έπειτα, καθώς τα γεννητικά όργανα συμπιέζονται και διατείνονται από το κύημα με σπασμούς και συσπάσεις των ινών, προκαλούν οξύτατους πόνους και δριμείες οδύνες στις τίκτουσες. Μετέφερε, όμως, τις ωδίνες και στον θάνατο, για τους πόνους που περικυκλώνουν το ζωντανό πλάσμα κατά τον χωρισμό της ψυχής και του σώματος. Λέγει, λοιπόν, ότι δεν υπέφερε κάτι το μέτριο, αλλά ότι δοκίμασε μέχρι και αυτές τις ίδιες τις ωδίνες του θανάτου και ότι έφτασε στον κίνδυνο της καταβάσεως στον Άδη. Άραγε, λοιπόν, μόνον αυτά έπαθε για τα οποία σεμνύνεται, ή μήπως αυτά είναι πολλές φορές και ακούσια; Διότι τίποτα από όσα γίνονται κατ' ανάγκην δεν είναι αξιέπαινο. Αλλά πρόσεξε το μεγαλείο του αθλητή.

ΑΛΛΗΛΟΥΙΑ. ΡΙΔ΄. Αγάπησα, διότι ο Κύριος θα εισακούσει τη φωνή της δεήσεώς μου, διότι έκλινε το αυτί του προς εμένα, και στις ημέρες μου θα τον επικαλεστώ. Εκείνος που παλαιότερα φοβόταν τον Κύριο, έχοντας πλέον προκόψει πέρα από τον φόβο και έχοντας μεταβεί στην αγάπη του Θεού, θα μπορούσε να πει: «Αγάπησα»· ποιον όμως, παρά δηλαδή τον Κύριο και Θεό με όλη του την καρδιά, και τη δύναμη και την ψυχή, ώστε χάριν αυτού να αγωνίζεται υπέρ της αλήθειας μέχρι και θανάτου, και να υπομένει κάθε πειρασμό, και να υφίσταται πρόθυμα κάθε κίνδυνο εξαιτίας της αγάπης προς τον Θεό; Διότι έκλινε το αυτί του προς εμένα, και στις ημέρες μου θα τον επικαλεστώ. Με περικύκλωσαν ωδίνες θανάτου, κίνδυνοι του άδη με βρήκαν· βρήκα θλίψη και οδύνη, και επικαλέστηκα το όνομα του Κυρίου.

Αλληλούια. Άγιος ύμνος που προσφέρεται στον Χριστό από τον νέο λαό, ο οποίος προοδεύει στην πίστη. Αγάπησα. Αυτή είναι η φωνή του Αδάμ, η οποία αποτελεί ικεσία του νέου λαού προς τον Θεό. Διότι έκλινε. Επειδή, εάν δεν έκλινε το αυτί Του από συμπάθεια, πώς θα έσωζε τον άνθρωπο (ή, πώς θα σωζόταν ο άνθρωπος); Και στις ημέρες. Εδώ είναι η φωνή του Χριστού εκ μέρους του Αδάμ, όταν βρισκόταν στον σταυρό. Με περικύκλωσαν. Τις ωδίνες που προκάλεσε ο διάβολος εναντίον του Κυρίου, καθώς νόμιζε ότι Τον θανατώνει. Κίνδυνοι. Διότι κάτω από τα κλείθρα του άδη κρατούνταν ο Αδάμ δεσμευμένος, μέχρι που ήλθε ο Κύριος. Θλίψη. Την οποία προκάλεσε στον Αδάμ η παρακοή, αλλά ερχόμενος ο Κύριος την ανέλαβε. Και το όνομα. Μόλις το επικαλέστηκα, αμέσως σώθηκα, λέει ο άνθρωπος. Ω Κύριε. Ο λόγος δείχνει έκπληξη, η φωνή οδυρμό. Ελεήμων. Δηλαδή, ο Κύριος είναι ελεήμων. Και για ποιο λόγο καθυστερούμε κρατούμενοι από την αμαρτία, λένε ο Αδάμ και η Εύα. Και ο Θεός. Γι' αυτό ο Θεός μας δεν παύει να ελεεί. Που φυλάσσει. Αναφέρεται στον νηπιάζοντα λαό, δηλαδή τον νέο, για τον οποίο ο Παύλος λέει: σας πότισα γάλα ως νήπια εν Χριστώ. Ταπεινώθηκα. Η προφητεία αναφέρεται στον Αδάμ· διότι ο Χριστός τον έσωσε, επειδή είχε ταπεινωθεί από την παράβαση. Επίστρεψε. Διότι ο Αδάμ έλαβε και πάλι τον παράδεισο, αλλά και τον ουρανό. Διότι ο Κύριος. Ο Κύριος ανέλαβε τον Αδάμ στη θεότητά Του. Διότι απάλλαξε. Επειδή ο Κύριος ελευθέρωσε τον άνθρωπο από τον πονηρό θάνατο της αμαρτίας.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΔ'. «Αγάπησα, διότι θα εισακούσει ο Κύριος.» Εκείνος που παλαιότερα φοβόταν τον Κύριο, έχοντας πλέον προκόψει από τον φόβο και έχοντας μεταβεί στην αγάπη του Θεού, θα μπορούσε να πει: Αγάπησα. Και ποιον; Προφανώς τον Κύριο και Θεό με όλη του την καρδιά, τη δύναμη και την ψυχή, ώστε εξαιτίας του να αγωνίζεται υπέρ της αλήθειας μέχρι και τον θάνατο, να υπομείνει κάθε πειρασμό και να αντιμετωπίσει πρόθυμα κάθε κίνδυνο για την αγάπη προς τον Θεό. «Και στις ημέρες μου θα τον επικαλεστώ.» Δηλαδή, σε όλο τον χρόνο της ζωής μου τον επικαλέστηκα· στις ημέρες μου που έγιναν από τον Ήλιο της δικαιοσύνης, όντας πάντοτε φωτισμένος, τον επικαλέστηκα. «Θλίψη και οδύνη βρήκα.» Ονόμασε θλίψη και οδύνη τη μετάνοια· αφενός θλίψη, επειδή φέρει την ανάμνηση της αμαρτίας, αφετέρου οδύνη, εξαιτίας των κόπων με τους οποίους κατορθώνεται, δηλαδή ίσως με σάκο, στάχτη και αγρυπνία. Έχοντας βρει αυτήν, δηλαδή καταφεύγοντας σε αυτήν, εύλογα επικαλούνταν το όνομα του Κυρίου. Διότι η προσευχή είναι η υπόσταση της μετάνοιας. «Ο Κύριος φυλάσσει τα νήπια.» Δεν είπε ότι δεν άφησε να υπάρξει πτώση σε κινδύνους, αλλά, μετά την πτώση, διέσωσε.

Ψαλμός 114. Αλληλούια. «Αγάπησα, διότι ο Κύριος θα εισακούσει τη δέησή μου, διότι έκλινε το αυτί του σε εμένα, και στις ημέρες μου θα τον επικαλεστώ». Διότι ο χορός των δικαίων, των προφητών και των αποστόλων άκουγε τον νόμο του Θεού, και ο Θεός τους άκουγε, και εξαιτίας αυτού αγαπούσαν τον Θεό ακόμη περισσότερο, επειδή εκείνος που εισακούεται αγαπά ακόμη περισσότερο αυτόν που ανταποκρίνεται και εκπληρώνει το αίτημα. «Με περικύκλωσαν ωδίνες θανάτου, κίνδυνοι του άδη με βρήκαν, και το όνομα του Κυρίου επικαλέστηκα» παρακαλώντας και λέγοντας: «Ω Κύριε, λύτρωσε την ψυχή μου». Και αφού εισακούστηκα, αγάπησα ακόμη περισσότερο το έλεός του. Αναφωνώ με πάθος λέγοντας: «Ελεήμων είναι ο Κύριος και δίκαιος, και ο Θεός μας ελεεί» εκείνους που έχουν εμπιστοσύνη σε αυτόν. «Ο Κύριος προστατεύει τα νήπια», ως πλάστης τους, και πριν γεννηθούν και μετά τη γέννησή τους, για να μην χαθούν από καύσωνα ή ψύχος, από γκρεμό ή από δηλητηριώδες ερπετό, εξαιτίας της νηπιώδους κατάστασης και της απειροκακίας τους. «Ταπεινώθηκα», είτε εκούσια λόγω ταπεινοφροσύνης είτε ακούσια εξαιτίας πειρασμών, «και με έσωσε» ο Κύριος γρήγορα. Και έχοντας αποκτήσει πείρα του καλού, θα μου έλεγε: «Επίστρεψε, ψυχή μου», από το βάρος της αμαρτίας «στην ανάπαυσή σου» της μετανοίας. «