Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 114:4

«Ω Κύριε, λύτρωσε την ψυχή μου». Πιο πάνω χρησιμοποιεί τον ενικό αριθμό, λέγοντας: «Και επικαλέστηκα στις ημέρες μου». Μας διδάσκει ποια είναι η επίκληση. Και ποια είναι αυτή, αν όχι το: «Ω Κύριε, λύτρωσε την ψυχή μου»; Είπε δε αυτά γνωρίζοντας ότι, ως ελεήμων, θα τον εισακούσει. Και ο Θεός μας ελεεί.

Επειδή δηλαδή «με περικύκλωσαν ωδίνες θανάτου, και κίνδυνοι του άδη με βρήκαν», τόσο πολύ απείχα από το να υποκύψω στους πειρασμούς αυτούς, ώστε υπέβαλα τον εαυτό μου εκουσίως σε πολύ περισσότερους από αυτούς. Τη θλίψη και την οδύνη σαν να τις αναζήτησα εγώ με τη θέλησή μου, δεν κυριεύθηκα από αυτές ακουσίως. Διότι στα προηγούμενα μεν λέει «κίνδυνοι του άδη με βρήκαν», ενώ εδώ λέει «θλίψη και οδύνη βρήκα». Επειδή δηλαδή εκεί στάθηκα ανυποχώρητος απέναντι σε όσα μου επιβλήθηκαν από τον πειράζοντα, για να δείξω το περίσσευμα της αγάπης μου προς τον Θεό, πρόσθεσα θλίψη στη θλίψη και οδύνη στην οδύνη· όχι υπερνικώντας τα οδυνηρά δεινά με τη δική μου δύναμη, αλλά διότι επικαλέστηκα το όνομα του Κυρίου. Τέτοιο είναι και αυτό που λέγει ο Απόστολος: «Σε όλα αυτά υπερνικούμε μέσω Εκείνου που μας αγάπησε». Διότι νικά μεν εκείνος που δεν υποκύπτει σε όσα του επιβάλλονται αναγκαστικά· υπερνικά όμως εκείνος που με τη δική του θέληση ελκύει πάνω του οδύνες, προκειμένου να επιδείξει υπομονή. Εκείνος που έχει πέσει σε κάποια θανάσιμη αμαρτία ας λέγει: «Με περικύκλωσαν ωδίνες θανάτου». Διότι, λέγει, καθένας που πράττει την αμαρτία, έχει γεννηθεί από τον διάβολο. Όταν λοιπόν, λέγει, ήμουν εργάτης της αμαρτίας και κυοφορούμουν από τον θάνατο, τότε βρέθηκα υπό τους κινδύνους του άδη. Πώς, λοιπόν, θεράπευσα τον εαυτό μου;

Επειδή βρήκα τη θλίψη και την οδύνη μέσω της μετάνοιας. Διότι επέβαλα στον εαυτό μου την ταλαιπωρία της μετάνοιας, ανάλογη με το μέγεθος της αμαρτίας, και έτσι τόλμησα να επικαλεστώ το όνομα του Κυρίου. Και ποια ήταν αυτά που είπα; Ω Κύριε, λύτρωσε την ψυχή μου. Κρατούμαι μέσα σε αυτήν την αιχμαλωσία· εσύ δώσε το λύτρο για εμένα, και λύτρωσε την ψυχή μου.

ΑΛΛΗΛΟΥΙΑ. ΡΙΔ΄. Αγάπησα, διότι ο Κύριος θα εισακούσει τη φωνή της δεήσεώς μου, διότι έκλινε το αυτί του προς εμένα, και στις ημέρες μου θα τον επικαλεστώ. Εκείνος που παλαιότερα φοβόταν τον Κύριο, έχοντας πλέον προκόψει πέρα από τον φόβο και έχοντας μεταβεί στην αγάπη του Θεού, θα μπορούσε να πει: «Αγάπησα»· ποιον όμως, παρά δηλαδή τον Κύριο και Θεό με όλη του την καρδιά, και τη δύναμη και την ψυχή, ώστε χάριν αυτού να αγωνίζεται υπέρ της αλήθειας μέχρι και θανάτου, και να υπομένει κάθε πειρασμό, και να υφίσταται πρόθυμα κάθε κίνδυνο εξαιτίας της αγάπης προς τον Θεό; Διότι έκλινε το αυτί του προς εμένα, και στις ημέρες μου θα τον επικαλεστώ. Με περικύκλωσαν ωδίνες θανάτου, κίνδυνοι του άδη με βρήκαν· βρήκα θλίψη και οδύνη, και επικαλέστηκα το όνομα του Κυρίου.

Ω Κύριε, λύτρωσε την ψυχή μου· ελεήμων και δίκαιος είναι ο Κύριος, και ο Θεός μας ελεεί. Ο Κύριος προστατεύει τα νήπια· ταπεινώθηκα, και με έσωσε. Επίστρεψε, ψυχή μου, στην ανάπαυσή σου, διότι ο Κύριος σε ευεργέτησε· διότι ελευθέρωσε την ψυχή μου από τον θάνατο, τα μάτια μου από τα δάκρυα, και τα πόδια μου από το ολίσθημα. Διότι όλα αυτά, λέει, τα αγάπησα υπομένοντάς τα για τον Θεό. Διότι δεν τα υπέμεινα παρά τη θέλησή μου, ούτε προσπαθώντας να τα αποφύγω, αλλά παραδίδοντας πρόθυμα τον εαυτό μου σε όλα αυτά, τα αποδέχθηκα εξαιτίας της αγάπης προς τον Θεό· ώστε να μπορώ να λέω: Για χάρη σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα. Διότι όλα αυτά τα αγάπησα για τον Κύριο, και αφού τα αγάπησα, επικαλέστηκα το όνομα του Κυρίου.

Αλληλούια. Άγιος ύμνος που προσφέρεται στον Χριστό από τον νέο λαό, ο οποίος προοδεύει στην πίστη. Αγάπησα. Αυτή είναι η φωνή του Αδάμ, η οποία αποτελεί ικεσία του νέου λαού προς τον Θεό. Διότι έκλινε. Επειδή, εάν δεν έκλινε το αυτί Του από συμπάθεια, πώς θα έσωζε τον άνθρωπο (ή, πώς θα σωζόταν ο άνθρωπος); Και στις ημέρες. Εδώ είναι η φωνή του Χριστού εκ μέρους του Αδάμ, όταν βρισκόταν στον σταυρό. Με περικύκλωσαν. Τις ωδίνες που προκάλεσε ο διάβολος εναντίον του Κυρίου, καθώς νόμιζε ότι Τον θανατώνει. Κίνδυνοι. Διότι κάτω από τα κλείθρα του άδη κρατούνταν ο Αδάμ δεσμευμένος, μέχρι που ήλθε ο Κύριος. Θλίψη. Την οποία προκάλεσε στον Αδάμ η παρακοή, αλλά ερχόμενος ο Κύριος την ανέλαβε. Και το όνομα. Μόλις το επικαλέστηκα, αμέσως σώθηκα, λέει ο άνθρωπος. Ω Κύριε. Ο λόγος δείχνει έκπληξη, η φωνή οδυρμό. Ελεήμων. Δηλαδή, ο Κύριος είναι ελεήμων. Και για ποιο λόγο καθυστερούμε κρατούμενοι από την αμαρτία, λένε ο Αδάμ και η Εύα. Και ο Θεός. Γι' αυτό ο Θεός μας δεν παύει να ελεεί. Που φυλάσσει. Αναφέρεται στον νηπιάζοντα λαό, δηλαδή τον νέο, για τον οποίο ο Παύλος λέει: σας πότισα γάλα ως νήπια εν Χριστώ. Ταπεινώθηκα. Η προφητεία αναφέρεται στον Αδάμ· διότι ο Χριστός τον έσωσε, επειδή είχε ταπεινωθεί από την παράβαση. Επίστρεψε. Διότι ο Αδάμ έλαβε και πάλι τον παράδεισο, αλλά και τον ουρανό. Διότι ο Κύριος. Ο Κύριος ανέλαβε τον Αδάμ στη θεότητά Του. Διότι απάλλαξε. Επειδή ο Κύριος ελευθέρωσε τον άνθρωπο από τον πονηρό θάνατο της αμαρτίας.

Μην αποφεύγεις τους πειρασμούς· «Διότι μακάριος είναι ο άνθρωπος που υπομένει τον πειρασμό.» Μην παραιτείσαι από τους διωγμούς, επειδή «Μακάριοι είναι όσοι διώκονται για τη δικαιοσύνη, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών.» Μη φοβάσαι τον κίνδυνο· «Διότι κίνδυνοι του Άδη με βρήκαν, και επικαλέστηκα το όνομα του Κυρίου», λέει ο Δαβίδ, και Εκείνος ως σύμμαχος από τους ουρανούς ανταποκρίθηκε. Μη δειλιάζεις μπροστά στον θάνατο· διότι μόλις τώρα, καθώς έψαλλε η εκκλησία, άκουσες «Τίμιος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων του», και πολύ δικαιολογημένα.

«Ω Κύριε, λύτρωσε την ψυχή μου». Έτερος ερμηνευτής λέει: «Σε παρακαλώ, Κύριε, απάλλαξε την ψυχή μου». Άλλος: «Ω Κύριε, διάσωσε την ψυχή μου». Είδες φιλοσοφημένη ψυχή; Πώς, εγκαταλείποντας όλα τα βιοτικά, ένα μόνο ζητά, το να παραμείνει η ψυχή αβλαβής και να μην πάθει τίποτα από όσα την βλάπτουν; Διότι, όταν αυτή βρίσκεται σε καλή κατάσταση, όλα τα υπόλοιπα θα ακολουθήσουν, όπως ακριβώς, όταν δεν είναι καλά, κανένα όφελος δεν έχουμε από την υπόλοιπη ευημερία. Γι' αυτό, πρέπει να κάνουμε και να λέμε τα πάντα, ώστε αυτή να διασώζεται. Διότι αυτό ακριβώς υπονοεί όταν λέει: «Γίνεσθε φρόνιμοι ὡς οἱ ὄφεις». Επειδή, όπως ακριβώς εκείνο θυσιάζει το υπόλοιπο σώμα του, για να διασώσει το κεφάλι, έτσι και εσύ πρέπει να εγκαταλείπεις όλα τα άλλα υπέρ της σωτηρίας της ψυχής. Διότι ούτε η φτώχεια ούτε η αρρώστια ούτε ακόμη και αυτό που θεωρείται ως το κορύφωμα όλων των δεινών, ο θάνατος, θα μπορέσει να βλάψει αυτόν που περιέπεσε σε αυτά, εφόσον διασώζεται εκείνη· όπως ακριβώς κανένα μεγαλύτερο όφελος δεν θα αποκομίσεις από τη ζωή, εάν η ψυχή έχει χαθεί και καταστραφεί.

Ψαλμός 114. Αλληλούια. «Αγάπησα, διότι ο Κύριος θα εισακούσει τη δέησή μου, διότι έκλινε το αυτί του σε εμένα, και στις ημέρες μου θα τον επικαλεστώ». Διότι ο χορός των δικαίων, των προφητών και των αποστόλων άκουγε τον νόμο του Θεού, και ο Θεός τους άκουγε, και εξαιτίας αυτού αγαπούσαν τον Θεό ακόμη περισσότερο, επειδή εκείνος που εισακούεται αγαπά ακόμη περισσότερο αυτόν που ανταποκρίνεται και εκπληρώνει το αίτημα. «Με περικύκλωσαν ωδίνες θανάτου, κίνδυνοι του άδη με βρήκαν, και το όνομα του Κυρίου επικαλέστηκα» παρακαλώντας και λέγοντας: «Ω Κύριε, λύτρωσε την ψυχή μου». Και αφού εισακούστηκα, αγάπησα ακόμη περισσότερο το έλεός του. Αναφωνώ με πάθος λέγοντας: «Ελεήμων είναι ο Κύριος και δίκαιος, και ο Θεός μας ελεεί» εκείνους που έχουν εμπιστοσύνη σε αυτόν. «Ο Κύριος προστατεύει τα νήπια», ως πλάστης τους, και πριν γεννηθούν και μετά τη γέννησή τους, για να μην χαθούν από καύσωνα ή ψύχος, από γκρεμό ή από δηλητηριώδες ερπετό, εξαιτίας της νηπιώδους κατάστασης και της απειροκακίας τους. «Ταπεινώθηκα», είτε εκούσια λόγω ταπεινοφροσύνης είτε ακούσια εξαιτίας πειρασμών, «και με έσωσε» ο Κύριος γρήγορα. Και έχοντας αποκτήσει πείρα του καλού, θα μου έλεγε: «Επίστρεψε, ψυχή μου», από το βάρος της αμαρτίας «στην ανάπαυσή σου» της μετανοίας. «