Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 114:6

Ο Κύριος φυλάσσει τα νήπια. Νήπια ονομάζει όσους αναγεννήθηκαν εν Χριστώ διά του Αγίου Πνεύματος, αυτούς που είναι νήπια σύμφωνα με την εντολή του Ιησού, επειδή μετεστράφησαν και έγιναν σαν τα παιδιά. Αυτούς ο Κύριος τους προστατεύει, μην επιτρέποντας στους εχθρούς να τους επιτεθούν, επειδή δεν έχει έλθει ακόμη ο καιρός του αγώνα. Διότι νήπια ονομάζει αυτούς που αναγεννήθηκαν εν Χριστώ Ιησού διά του Αγίου Πνεύματος.

Διότι, σύμφωνα και με την απλή ερμηνεία, ο ίδιος προστατεύει τα βρέφη μέσα στη μήτρα· αποτρέποντας να πνιγούν μέσα σε εκείνον τον μικρό χώρο που είναι γεμάτος από τόση υγρασία και δεν επιτρέπει ούτε την κίνηση ούτε την αναπνοή, παρέχοντας κίνηση και τροφή, και εμποδίζοντας να πεθάνουν από το κρύο, όταν από τη θερμότητα της μήτρας εξέλθουν σε ένα ασυνήθιστο περιβάλλον. Ή και ως εξής: Επειδή ταπεινώθηκα σαν νήπιο και δέχθηκα ως παιδί τη βασιλεία των ουρανών, ο Κύριος που προστατεύει τα νήπια με έσωσε. Και με άλλον τρόπο: Εκείνους που γίνονται νήπια σύμφωνα με την εντολή του Ιησού, το να μεταστραφούν δηλαδή και να γίνουν σαν τα παιδιά, τους προστατεύει ο ίδιος ο Κύριος, διατηρώντας τους απείραστους, εφόσον δεν έχει φτάσει ακόμη ο καιρός του αγώνα. Εμένα όμως, επειδή είχα ξεπεράσει το στάδιο των παιδιών, αν και με ταπείνωσε μέσα από μεγάλους αγώνες, με διατήρησε ωστόσο ακατανίκητο.

Απόκριση. Με τον τρόπο που σώθηκε ο τελώνης, σύμφωνα με τον προφήτη που είπε: «Ταπεινώθηκα, και με έσωσε ο Κύριος». Διότι, όπως ακριβώς η αναίμακτη θυσία και η ελεημοσύνη προσφέρονται στον Θεό για την άφεση των αμαρτιών μας, το ίδιο συμβαίνει και με την ταπεινοφροσύνη της καρδιάς. «Επειδή θυσία για τον Θεό», λέει, «είναι το συντετριμμένο πνεύμα· καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την περιφρονήσει». Και πάλι: «Κοντά είναι ο Κύριος σε αυτούς που έχουν συντετριμμένη την καρδιά, και θα σώσει τους ταπεινούς στο πνεύμα». Και πάλι, όπως μακαρίζονται οι ελεήμονες και οι καθαροί στην καρδιά, έτσι μακαρίζονται προπάντων οι πτωχοί στο πνεύμα, «διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών». Αυτήν, λοιπόν, την οδό της σωτηρίας, μπορεί να τη βαδίσει και να την κατορθώσει και ο φτωχός, και ο ασθενής, και ο γέροντας, και ο απλός άνθρωπος.

«Ο Κύριος φυλάει τα νήπια· ταπεινώθηκα, και με έσωσε». Ακόμη και κατά τον φυσικό λόγο, δεν θα μπορούσε να διατηρηθεί η ανθρώπινη φύση, εάν τα πολύ μικρά νήπια και τα βρέφη δεν φυλάσσονταν από τον Κύριο. Διότι, πώς θα ήταν δυνατόν τα έμβρυα που κυοφορούνται στη μήτρα να τρέφονται ή να κινούνται σε τόσο στενούς χώρους, μην έχοντας καμία ευχέρεια κινήσεων, αλλά έχοντας τη ζωή τους σε σκοτεινούς και υγρούς τόπους, μη δυνάμενα ούτε να αναπνεύσουν ούτε να ζήσουν τη ζωή των ανθρώπων, αλλά να φέρονται μέσα στα υγρά σαν τα ψάρια, εάν δεν διακρατούνταν από την προστασία του Θεού; Και πώς, όταν εξέρχονται σε τούτον τον ασυνήθιστο γι' αυτά τόπο και, προερχόμενα από τη θερμότητα της μήτρας, ψύχονται από τον αέρα, θα μπορούσαν να επιβιώσουν έστω και για λίγο, εάν δεν διασώζονταν από τον Θεό;

Ο Κύριος λοιπόν, ο οποίος φυλάσσει τα νήπια· ταπεινώθηκα και με έσωσε. Ή θα κατανοήσεις τον λόγο και ως εξής: Ότι, επειδή μεταστράφηκα και έγινα σαν το νήπιο, και δέχθηκα τη βασιλεία των ουρανών σαν παιδί, και δια της ακακίας οδήγησα τον εαυτό μου στην ταπείνωση των παιδιών· ο Κύριος, ο οποίος φυλάσσει τα νήπια, επειδή ταπεινώθηκα, με έσωσε.

Θα μας περιθάλψει δε τότε, περισσότερο από όλες τις άλλες αρετές, η ταπεινοφροσύνη, και θα μας αναπαύσει στους κόλπους της σαν να είμαστε γυμνοί, όπως ακριβώς μία μητέρα παίρνει στην αγκαλιά της και ζεσταίνει το παιδί της, όταν αυτό, από νηπιώδη απλότητα, βγάλει και πετάξει μακριά το ρούχο του, νιώθοντας χαρά εξαιτίας της μεγάλης ακακίας του περισσότερο με τη γυμνότητά του παρά με την ποικιλία του ρούχου. Διότι λέει: «Ο Κύριος προστατεύει τα νήπια· ταπεινώθηκα και με έσωσε». {ξστ'.} Ο Κύριος θα μας ζητήσει λόγο για την ελεημοσύνη οπωσδήποτε σύμφωνα με αυτό που έχουμε, και όχι σύμφωνα με αυτό που δεν έχουμε. Εάν, λοιπόν, εκείνο που είχα να δώσω σε πολλά χρόνια, το διασκορπίσω με καλό τρόπο μέσα σε λίγο χρόνο σύμφωνα με την εντολή εξαιτίας του φόβου του Θεού, για ποιο πράγμα θα κατηγορηθώ πλέον, εγώ που δεν έχω τίποτα;

Διότι είναι γραμμένο ότι στην ταπείνωσή μας μας θυμήθηκε ο Κύριος, και μας λύτρωσε από τους εχθρούς μας. Και πάλι: ταπεινώθηκα και με έσωσε.

Εκείνος δε τους είπε: «Αφήστε τα παιδιά, και μην τα εμποδίζετε να έλθουν προς εμένα· διότι σε αυτούς που είναι σαν κι αυτά ανήκει η βασιλεία των ουρανών». Και για να μη θεωρηθεί ότι η βασιλεία των ουρανών ανήκει μόνο στα μικρά παιδιά και όχι σε κάθε ηλικία, κάνει μεν την αρχή από αυτά, αλλά έχει δωρίσει και σε όσους είναι όμοιοι με αυτά το να έχουν μαζί τους την κληρονομία. Διότι, εάν πρόκειται να βασιλεύσουν εκείνοι που γίνονται όμοιοι με αυτά, πόσο μάλλον τα αρχέτυπα εκείνων που μοιάζουν με αυτά; Και έτσι κατέρρευσε ο μυθώδης λόγος του. Διότι ο Κύριος ελεεί τους πάντες. «Διότι ο Κύριος φυλάσσει τα νήπια», και «αινείτε, παίδες, Κύριον», και τα παιδιά κήρυξαν «ωσαννά εν τοις υψίστοις, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου», και «από στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο». Και πόσα άλλα τέτοια υπάρχουν. 6. Όσον αφορά δε την ανάσταση της σαρκός, πώς δεν θα υπάρξει ανάσταση της σαρκός, ω εθελόσοφε Ιέρακα; Διότι η ίδια η ονομασία της φράσεως δεικνύει το νόημά της. Διότι δεν ονομάζεται ανάσταση αυτού που δεν έχει πέσει. Και ποιο είναι αυτό που έπεσε; Ποιο είναι αυτό που ετάφη; Ποιο είναι αυτό που διαλύθηκε, παρά μόνο το σώμα, και όχι η ψυχή; Η ψυχή λοιπόν δεν πίπτει, ούτε θάπτεται. Και πόσα μπορεί κανείς να πει περί αυτού; Διότι δεν ονομάζεται ανάσταση της ψυχής, αλλά το σώμα είναι αυτό που εγείρεται.

Ω Κύριε, λύτρωσε την ψυχή μου· ελεήμων και δίκαιος είναι ο Κύριος, και ο Θεός μας ελεεί. Ο Κύριος προστατεύει τα νήπια· ταπεινώθηκα, και με έσωσε. Επίστρεψε, ψυχή μου, στην ανάπαυσή σου, διότι ο Κύριος σε ευεργέτησε· διότι ελευθέρωσε την ψυχή μου από τον θάνατο, τα μάτια μου από τα δάκρυα, και τα πόδια μου από το ολίσθημα. Διότι όλα αυτά, λέει, τα αγάπησα υπομένοντάς τα για τον Θεό. Διότι δεν τα υπέμεινα παρά τη θέλησή μου, ούτε προσπαθώντας να τα αποφύγω, αλλά παραδίδοντας πρόθυμα τον εαυτό μου σε όλα αυτά, τα αποδέχθηκα εξαιτίας της αγάπης προς τον Θεό· ώστε να μπορώ να λέω: Για χάρη σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα. Διότι όλα αυτά τα αγάπησα για τον Κύριο, και αφού τα αγάπησα, επικαλέστηκα το όνομα του Κυρίου.

Ο Φαρισαίος και ο Τελώνης ανέβηκαν στον ναό· διότι και για τους δύο ο σκοπός ήταν ένας, το να προσευχηθούν, έστω κι αν ο Φαρισαίος μετά την άνοδο κατέρριψε τον εαυτό του, έχοντας ανατραπεί από τον τρόπο του. Διότι ο σκοπός της ανόδου τους ήταν μεν ο ίδιος (αφού ανέβηκαν για να προσευχηθούν), ο τρόπος τους όμως αντίθετος. Ο μεν (Τελώνης) ανέβαινε συντετριμμένος και ταπεινωμένος, έχοντας μάθει από τον ψαλμωδό προφήτη ότι «καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την εξουθενώσει», επειδή και ο ίδιος ο προφήτης λέει για τον εαυτό του, γνωρίζοντας προφανώς από πείρα, «ταπεινώθηκα και με έσωσε ο Κύριος». Και τι λέω για τον προφήτη; Διότι ο Θεός των προφητών, ο οποίος έγινε σαν εμάς για εμάς, ταπείνωσε τον εαυτό του, όπως λέει ο απόστολος· γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε. Ο δε Φαρισαίος ανεβαίνει γεμάτος έπαρση και αλαζονεία, νομίζοντας ότι θα δικαιώσει τον εαυτό του· και αυτά τα κάνει ενώπιον του Θεού, στα μάτια του οποίου κάθε δικαιοσύνη μας είναι ως ράκος αποκαθημένης. Διότι δεν άκουσε αυτόν που λέει, «ακάθαρτος παρά Κυρίω είναι κάθε υψηλοκάρδιος», και «ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερήφανους», και «αλίμονο σε αυτούς που δικαιώνουν τους εαυτούς τους και θεωρούν πως είναι συνετοί».

Πώς, λοιπόν, περνούσε τη ζωή του πενθώντας, ας ακούσουμε και πάλι τον ίδιο να λέει: «μαστιγωνόμουν όλη την ημέρα και ο έλεγχός μου γινόταν τα πρωινά», και όλη την ημέρα «σαν κάποιος που πενθεί και είναι σκυθρωπός, έτσι ταπεινωνόμουν», και «κάθε νύχτα θα λούζω το κρεβάτι μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου», και «έγινα σαν νυχτοπούλι σε ερείπια, που μένει ολομόναχο στη στέγη, και έφαγα στάχτη σαν ψωμί και ανακάτευα το ποτό μου με κλάματα», και «τα γόνατά μου εξασθένησαν από τη νηστεία και η σάρκα μου αλλοιώθηκε από την έλλειψη ελαίου», και «ταπεινώθηκα και με έσωσε ο Κύριος». Και προς τον Κύριο τι είδους ικεσίες αναπέμπει; «Κύριε, μην με ελέγξεις με τον θυμό σου, ούτε να με παιδεύσεις με την οργή σου», και «ελέησέ με, Κύριε», και «διότι εγώ γνωρίζω την ανομία μου και η αμαρτία μου βρίσκεται συνεχώς μπροστά μου», και «Κύριε, εισάκουσε την προσευχή μου και μην έλθεις σε κρίση με τον δούλο σου».

Αλληλούια. Άγιος ύμνος που προσφέρεται στον Χριστό από τον νέο λαό, ο οποίος προοδεύει στην πίστη. Αγάπησα. Αυτή είναι η φωνή του Αδάμ, η οποία αποτελεί ικεσία του νέου λαού προς τον Θεό. Διότι έκλινε. Επειδή, εάν δεν έκλινε το αυτί Του από συμπάθεια, πώς θα έσωζε τον άνθρωπο (ή, πώς θα σωζόταν ο άνθρωπος); Και στις ημέρες. Εδώ είναι η φωνή του Χριστού εκ μέρους του Αδάμ, όταν βρισκόταν στον σταυρό. Με περικύκλωσαν. Τις ωδίνες που προκάλεσε ο διάβολος εναντίον του Κυρίου, καθώς νόμιζε ότι Τον θανατώνει. Κίνδυνοι. Διότι κάτω από τα κλείθρα του άδη κρατούνταν ο Αδάμ δεσμευμένος, μέχρι που ήλθε ο Κύριος. Θλίψη. Την οποία προκάλεσε στον Αδάμ η παρακοή, αλλά ερχόμενος ο Κύριος την ανέλαβε. Και το όνομα. Μόλις το επικαλέστηκα, αμέσως σώθηκα, λέει ο άνθρωπος. Ω Κύριε. Ο λόγος δείχνει έκπληξη, η φωνή οδυρμό. Ελεήμων. Δηλαδή, ο Κύριος είναι ελεήμων. Και για ποιο λόγο καθυστερούμε κρατούμενοι από την αμαρτία, λένε ο Αδάμ και η Εύα. Και ο Θεός. Γι' αυτό ο Θεός μας δεν παύει να ελεεί. Που φυλάσσει. Αναφέρεται στον νηπιάζοντα λαό, δηλαδή τον νέο, για τον οποίο ο Παύλος λέει: σας πότισα γάλα ως νήπια εν Χριστώ. Ταπεινώθηκα. Η προφητεία αναφέρεται στον Αδάμ· διότι ο Χριστός τον έσωσε, επειδή είχε ταπεινωθεί από την παράβαση. Επίστρεψε. Διότι ο Αδάμ έλαβε και πάλι τον παράδεισο, αλλά και τον ουρανό. Διότι ο Κύριος. Ο Κύριος ανέλαβε τον Αδάμ στη θεότητά Του. Διότι απάλλαξε. Επειδή ο Κύριος ελευθέρωσε τον άνθρωπο από τον πονηρό θάνατο της αμαρτίας.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΔ'. «Αγάπησα, διότι θα εισακούσει ο Κύριος.» Εκείνος που παλαιότερα φοβόταν τον Κύριο, έχοντας πλέον προκόψει από τον φόβο και έχοντας μεταβεί στην αγάπη του Θεού, θα μπορούσε να πει: Αγάπησα. Και ποιον; Προφανώς τον Κύριο και Θεό με όλη του την καρδιά, τη δύναμη και την ψυχή, ώστε εξαιτίας του να αγωνίζεται υπέρ της αλήθειας μέχρι και τον θάνατο, να υπομείνει κάθε πειρασμό και να αντιμετωπίσει πρόθυμα κάθε κίνδυνο για την αγάπη προς τον Θεό. «Και στις ημέρες μου θα τον επικαλεστώ.» Δηλαδή, σε όλο τον χρόνο της ζωής μου τον επικαλέστηκα· στις ημέρες μου που έγιναν από τον Ήλιο της δικαιοσύνης, όντας πάντοτε φωτισμένος, τον επικαλέστηκα. «Θλίψη και οδύνη βρήκα.» Ονόμασε θλίψη και οδύνη τη μετάνοια· αφενός θλίψη, επειδή φέρει την ανάμνηση της αμαρτίας, αφετέρου οδύνη, εξαιτίας των κόπων με τους οποίους κατορθώνεται, δηλαδή ίσως με σάκο, στάχτη και αγρυπνία. Έχοντας βρει αυτήν, δηλαδή καταφεύγοντας σε αυτήν, εύλογα επικαλούνταν το όνομα του Κυρίου. Διότι η προσευχή είναι η υπόσταση της μετάνοιας. «Ο Κύριος φυλάσσει τα νήπια.» Δεν είπε ότι δεν άφησε να υπάρξει πτώση σε κινδύνους, αλλά, μετά την πτώση, διέσωσε.

Ειπώθηκε: Ο Κύριος είναι αυτός που φυλάει τα νήπια. Πλησιάζει το νήπιο το φίδι και το κρατά από τον λαιμό του, και δεν το βλάπτει. Γυμνό πορεύεται το νήπιο όλο τον χειμώνα, όταν άλλοι είναι ντυμένοι και σκεπασμένοι και το ψύχος εισχωρεί σε όλα τους τα μέλη. Και αυτό κάθεται γυμνό σε ημέρα ψύχους και κρύου και πάχνης και δεν υποφέρει, διότι το σώμα της αδυναμίας του είναι καλυμμένο με άλλο ένδυμα, αόρατο, προερχόμενο από εκείνη την κρυφή πρόνοια που προφυλάσσει τα τρυφερά μέλη των νηπίων, ώστε να μην τα εγγίσει καμία βλάβη από πουθενά.

Τώρα πιστεύεις ότι υπάρχει κάποια κρυφή πρόνοια, η οποία φυλάσσει το τρυφερό σώμα, το οποίο είναι άμεσα εκτεθειμένο σε κάθε βλάβη εξαιτίας της τρυφερότητας και της αδύναμης κατάστασής του, εν μέσω των αντιξοοτήτων και δεν καταπονείται από αυτές; Λέει η Γραφή: Ο Κύριος φυλάσσει τα νήπια. Και δεν φυλάσσει μόνο αυτούς που είναι μικροί στο σώμα, αλλά και εκείνους που είναι κατά κόσμον σοφοί, οι οποίοι εγκαταλείπουν τη δική τους γνώση και στηρίζονται σε εκείνη την επαρκή σοφία, και γίνονται σαν νήπια με τη θέλησή τους, και τότε μαθαίνουν εκείνη τη σοφία η οποία δεν διδάσκεται με έργα εξάσκησης.

Όταν πλησιάζεις ενώπιον του Θεού μέσω της προσευχής, έτσι να είσαι στον λογισμό σου, σαν το μυρμήγκι και σαν τα ερπετά της γης, και σαν τη βδέλλα και σαν το παιδί που ψελλίζει. Και μην πεις μπροστά Του τίποτα που να βασίζεται στη γνώση, αλλά με νηπιακό φρόνημα να πλησιάσεις τον Θεό και να πορευθείς ενώπιόν Του, για να αξιωθείς εκείνης της πατρικής πρόνοιας, η οποία παρέχεται από τους πατέρες στα νήπια τέκνα τους. Ελέχθη: «ο Κύριος φυλάσσει τα νήπια». Πλησιάζει το νήπιο το φίδι και το κρατά από τον λαιμό του, και δεν το βλάπτει. Γυμνό πορεύεται το νήπιο όλο τον χειμώνα, όταν άλλοι είναι ντυμένοι και σκεπασμένοι, και το ψύχος εισχωρεί σε όλα τους τα μέλη. Αυτό κάθεται γυμνό σε ημέρα ψύχους και κρύου και πάχνης, και δεν υποφέρει. Διότι το σώμα της αθωότητάς του είναι καλυμμένο με άλλο, αόρατο ένδυμα, από εκείνη την κρυφή πρόνοια, η οποία προστατεύει τα τρυφερά του μέλη, για να μην τα αγγίξει καμία βλάβη.

Τώρα πιστεύεις ότι υπάρχει κάποια κρυφή πρόνοια, μέσω της οποίας το τρυφερό σώμα, που είναι τόσο εύκολα εκτεθειμένο σε κάθε βλάβη εξαιτίας της τρυφερότητας και της αδύναμης φύσης του, διαφυλάσσεται ανάμεσα στα εχθρικά στοιχεία και δεν καταβάλλεται από αυτά; Λέει: «Ο Κύριος φυλάσσει τα νήπια». Και όχι μόνο αυτούς που είναι μικροί στο σώμα, αλλά και εκείνους που, αν και είναι σοφοί κατά κόσμον, εγκαταλείπουν τη γνώση τους και στηρίζονται σε εκείνη την επαρκή σοφία, γινόμενοι σαν νήπια ως προς το δικό τους θέλημα, και τότε διδάσκονται εκείνη τη σοφία που δεν αποκτάται με έργα εξάσκησης.

«Ο Κύριος προστατεύει τα νήπια· ταπεινώθηκα, και με έσωσε». Εδώ αναδεικνύει το μέγιστο είδος της πρόνοιάς Του. Διότι, επειδή είπε: «Ελεήμων και δίκαιος [είναι ο Κύριος], και ελεεί», παρουσιάζει ένα έργο της μέγιστης φιλανθρωπίας Του. Ποιο είναι ακριβώς αυτό; Η προστασία των νηπίων. Διότι εμείς διαθέτουμε το λογικό, το οποίο μας διδάσκει από τη μία να προφυλασσόμαστε και από την άλλη να επιλέγουμε, και να αποκρούουμε τα κακά που επέρχονται, και να εξαλείφουμε τα παρόντα, και έχουμε αποκτήσει δύναμη, και γνωρίζουμε τέχνες (τρόπους αντιμετώπισης)· τα παιδιά όμως στερούνται όλα αυτά, όντας απροστάτευτα· αλλά σε όλα τα πράγματα έχουν την πρόνοια του Θεού, την οποία εάν δεν απολάμβαναν συνεχώς, θα χάνονταν όλα. Διότι και ένα φίδι θα μπορούσε να θανατώσει το παιδί όταν βρίσκεται ακόμη στα σπάργανα, και ένα κατοικίδιο πτηνό, και πολλά άλλα ερπετά από αυτά που υπάρχουν μέσα στα σπίτια. Επειδή δεν αρκεί ούτε η τροφός, ούτε η μητέρα, ούτε κανείς άλλος για να επιδείξει τέλεια πρόνοια για αυτά, εάν δεν απολαμβάνουν την άνωθεν προστασία και βοήθεια. Μερικοί μάλιστα λέγουν ότι αυτός ο λόγος έχει λεχθεί και για τα έμβρυα και για όσα δεν έχουν βγει ακόμη από την κοιλιά της μητέρας τους. «Ταπεινώθηκα, και με έσωσε». Δεν είπε: «Δεν με άφησε να περιπέσω σε κινδύνους», αλλά, «Αφού περιέπεσα, με διέσωσε». Διότι, αφού αναφέρθηκε στη γενική πρόνοια του Θεού, προεκτείνει τον λόγο και στο δικό του πρόσωπο, πράγμα που συνηθίζει να κάνει, το να αποδεικνύει δηλαδή την πρόνοια τόσο από τα γενικά, όσο και από τα μερικά. Μην αναζητάς, λοιπόν, ούτε και εσύ έναν βίο γεμάτο ανέσεις και ανεμελιά· διότι κάτι τέτοιο δεν σου είναι ωφέλιμο.

Ας μην είναι η ψυχή μια στέρνα αυτού του ζωοποιού νάματος, που πότε το αναβλύζει και πότε πάλι στερεύει εξαιτίας του καύσωνα της κενοδοξίας και της έπαρσης· αλλά πηγή απαθείας, που να αναδίδει από μέσα της παντοτινά έναν ποταμό πνευματικής πτωχείας. Να γνωρίζεις, αγαπητέ μου, ότι οι κοιλάδες πληθαίνουν μέσα τους το σιτάρι και τον πνευματικό καρπό. Κοιλάδα είναι η ταπεινωμένη ψυχή ανάμεσα στα όρη των κόπων και των αρετών, η οποία παραμένει πάντοτε χωρίς έπαρση και αμετακίνητη. Δεν νήστεψα, δεν αγρύπνησα, δεν κοιμήθηκα καταγής, αλλά ταπεινώθηκα, και με έσωσε γρήγορα ο Κύριος. Η μετάνοια ανορθώνει· το πένθος χτυπά την πόρτα των ουρανών· ενώ η αγία ταπείνωση την ανοίγει. Εγώ όμως λέγω, και προσκυνώ Τριάδα εν Μονάδι και Μονάδα εν Τριάδι. Όλα τα ορατά τα φωτίζει ο ήλιος· ενώ όλα όσα πράττονται σύμφωνα με τον ορθό λόγο τα στερεώνει η ταπείνωση. Αν δεν υπάρχει φως, τα πάντα είναι σκοτεινά· και αν δεν υπάρχει ταπεινοφροσύνη, όλα τα έργα μας είναι έωλα. Ένας μόνο τόπος σε όλη την κτίση αντίκρισε άπαξ τον ήλιο· και ένας λογισμός έχει γεννήσει πολλές φορές την ταπείνωση. Σε μία και μόνη ημέρα όλος ο κόσμος αγαλλιάζεται· και μόνο αυτή η αρετή είναι αμίμητη από τους δαίμονες. Άλλο πράγμα είναι το να υπερηφανεύεται κανείς· άλλο το να μην υπερηφανεύεται, και άλλο το να ταπεινώνεται. Διότι ο πρώτος κρίνει κάθε μέρα· ο δεύτερος δεν κρίνει, αλλά ούτε και κατακρίνει τον εαυτό του· ενώ ο τρίτος, αν και είναι ακατάκριτος, καταδικάζει πάντοτε τον εαυτό του.

Πρέπει να γνωρίζει ο παλαιστής του Χριστού, ποιους μεν από τους εχθρούς να αποδιώκει από μακριά, και με ποιους να επιτρέπει στον εαυτό του να παλεύει εκ του σύνεγγυς. Κάποτε μεν η πάλη προσέφερε στεφάνι, κάποτε δε η αποφυγή τους έκανε αδόκιμους. Δεν είναι εφικτό να διδάσκονται τέτοια πράγματα με λόγια, διότι δεν έχουμε όλοι πλαστεί με τα ίδια χαρακτηριστικά, ούτε με τον ίδιο τρόπο. Να παρατηρείς τα πνεύματα με νήψη, επειδή και ο εχθρός σε πολεμά ακατάπαυστα όταν στέκεσαι, όταν βαδίζεις, όταν κάθεσαι, όταν κινείσαι, όταν ανακλίνεσαι, στην προσευχή και στον ύπνο. Ορισμένοι από εκείνους που ακολουθούν τον δρόμο της ησυχίας διατηρούν μέσα τους ως πνευματική εργασία το: «Έβλεπα πάντοτε τον Κύριό μου ενώπιόν μου». Διότι δεν είναι όλοι οι άρτοι της πνευματικής εργασίας του ουράνιου σίτου ομοιόμορφοι. Άλλοι πάλι σκέπτονται το: «Με την υπομονή σας θα κερδίσετε τις ψυχές σας»· άλλοι το: «Γρηγορείτε και προσεύχεσθε»· έτεροι το: «Ετοίμαζε για την έξοδο τα έργα σου»· άλλοι: «Ταπεινώθηκα και με έσωσε»· μερικοί μεν: «Τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα»· άλλοι πάλι σκέπτονται διαρκώς το: «Μήπως με αρπάξει και δεν υπάρχει κανείς για να με γλυτώσει». Όλοι όμως τρέχουν τον αγώνα.

Ψαλμός 114. Αλληλούια. «Αγάπησα, διότι ο Κύριος θα εισακούσει τη δέησή μου, διότι έκλινε το αυτί του σε εμένα, και στις ημέρες μου θα τον επικαλεστώ». Διότι ο χορός των δικαίων, των προφητών και των αποστόλων άκουγε τον νόμο του Θεού, και ο Θεός τους άκουγε, και εξαιτίας αυτού αγαπούσαν τον Θεό ακόμη περισσότερο, επειδή εκείνος που εισακούεται αγαπά ακόμη περισσότερο αυτόν που ανταποκρίνεται και εκπληρώνει το αίτημα. «Με περικύκλωσαν ωδίνες θανάτου, κίνδυνοι του άδη με βρήκαν, και το όνομα του Κυρίου επικαλέστηκα» παρακαλώντας και λέγοντας: «Ω Κύριε, λύτρωσε την ψυχή μου». Και αφού εισακούστηκα, αγάπησα ακόμη περισσότερο το έλεός του. Αναφωνώ με πάθος λέγοντας: «Ελεήμων είναι ο Κύριος και δίκαιος, και ο Θεός μας ελεεί» εκείνους που έχουν εμπιστοσύνη σε αυτόν. «Ο Κύριος προστατεύει τα νήπια», ως πλάστης τους, και πριν γεννηθούν και μετά τη γέννησή τους, για να μην χαθούν από καύσωνα ή ψύχος, από γκρεμό ή από δηλητηριώδες ερπετό, εξαιτίας της νηπιώδους κατάστασης και της απειροκακίας τους. «Ταπεινώθηκα», είτε εκούσια λόγω ταπεινοφροσύνης είτε ακούσια εξαιτίας πειρασμών, «και με έσωσε» ο Κύριος γρήγορα. Και έχοντας αποκτήσει πείρα του καλού, θα μου έλεγε: «Επίστρεψε, ψυχή μου», από το βάρος της αμαρτίας «στην ανάπαυσή σου» της μετανοίας. «

Είχατε ακόμη ανάγκη από ελαφρούς ανέμους για την ανάπτυξη του σώματος, ακόμη από την περιποίηση του πατρικού χεριού, ακόμη από το νερό που ποτίζει και τρέφει, ακόμη από τον πάσσαλο που στηρίζει· αλλά τώρα, που φυσικά η ανάγκη για αυτά είναι μεγάλη, εισέβαλε απότομα η ορφάνια από τον πατέρα. Είθε να σας αγγίξει θείο χέρι και ο Κύριος που προστατεύει τα νήπια και χαίρεται να αποκαλείται πατέρας των ορφανών να γίνει για εσάς πατέρας και προστάτης που σας κρατά στην αγκαλιά του σαν νεοσσούς, και δροσιά παρηγοριάς να κατέλθει άνωθεν επάνω σας, και είθε να γίνετε, αν όχι πιο ευτυχισμένοι από τον πατέρα σας, τουλάχιστον πιο μακρόβιοι από εκείνον, τον οποίο εγώ, αν και προτίθεμαι να θρηνήσω, δεν τον έκλαψα όσο θα επιθυμούσα.

Αυτός που ήταν μαζί με όλους τους πατέρες, στον οποίο και πίστεψαν και τον οποίο αγάπησαν, και ακολούθησαν οπίσω του, υπομένοντας ονειδισμούς και θλίψεις. Έγιναν ξένοι και φτωχοί, πάροικοι και διωκόμενοι, απαξιώνοντας τον κόσμο, καταφρονώντας τον θάνατο και απαρνούμενοι τον εαυτό τους. Πειράστηκαν με κάθε πειρασμό, ρίχτηκαν στα θηρία και έγιναν θέατρο στον κόσμο. Και αφού πέρασαν μέσα από φωτιά και νερό, εξήλθαν σε τόπο αναψυχής. Αυτά σας τα έγραψα, αγαπητοί αδελφοί, για να γνωρίζετε ότι από την ημέρα που πλάστηκε ο Αδάμ πάνω στη γη μέχρι τη συντέλεια του αιώνος, ο πονηρός δεν ησυχάζει στο να πολεμά τους αγίους. Διότι μέσα στο ίδιο το σώμα με το οποίο είμαστε ενδεδυμένοι, πλέον, μετά την παράβαση του πρωτοπλάστου, κατοικεί και συναναστρέφεται μαζί μας πονηρά και δόλια με τις πανουργίες και τις μεθοδείες του. Όσοι δε είναι νήπιοι και αγύμναστοι από τους πολέμους του τραυματίζονται περισσότερο από αυτόν, εξαιτίας της απλότητας της νηπιότητάς τους. Αλλά, εφόσον ζητούν τον Κύριο με αλήθεια, δεν πέφτουν. Διότι είναι γραμμένο: «Ο Κύριος φυλάσσει τα νήπια». Οι Χριστιανοί, έχοντας ενδυθεί με ουράνιο όπλο, κάνουν πόλεμο με αυτό, σαν ένας προς έναν, κρυφά, μέσα στις ίδιες τους τις ψυχές.

Λόγος ΚΒ'. Αδελφοί και πατέρες, είναι καλό να διακηρύττουμε σε όλους το έλεος του Θεού και να γνωστοποιούμε στους πλησίον μας την ευσπλαχνία Του προς εμάς και την άφατη αγαθότητά Του. «Εγώ λοιπόν, όπως βλέπετε, δεν νήστεψα, δεν αγρύπνησα, δεν κοιμήθηκα κατάχαμα, αλλά ταπεινώθηκα και ο Κύριος με έσωσε σύντομα», λέει ο θείος Δαβίδ. Ή για να το πω πολύ πιο σύντομα: «Μόνο πίστεψα και με προσέλαβε ο Κύριος». Διότι πολλά είναι αυτά που μας εμποδίζουν στο να αποκτήσουμε ταπείνωση, αλλά στο να βρούμε την πίστη δεν υπάρχει απολύτως κανένα εμπόδιο. Διότι αν το θελήσουμε μέσα από την ψυχή μας, η πίστη αμέσως ενεργεί, επειδή είναι δώρο του Δεσπότη και φυσικό πλεονέκτημα, έστω κι αν υπόκειται και αυτή στο αυτεξούσιο της δικής μας προαίρεσης, διότι ακόμη και οι Σκύθες και οι βάρβαροι πιστεύουν στα λόγια ο ένας του άλλου. Αλλά για να σας δείξω έμπρακτα την ενέργεια της εσωτερικής πίστης, ακούστε και θα σας διηγηθώ μια ιστορία προς βεβαίωση των λεγομένων, την οποία άκουσα από αληθινό στόμα.

«Και το μεν να μη βλέπει κανείς τα κρυπτά δεν κατέκρινε κανέναν, το να μην αποβλέπει όμως προς τον Θεό καταδίκασε πάρα πολλούς, οι οποίοι σύμφωνα με την Γραφή δεν έθεσαν τον Θεό ενώπιόν τους.» 55. Έλεγε δε ότι είναι ευκολότερο να παραδίδεται ένα τέτοιο χάρισμα στα παιδιά παρά στους προχωρημένους στην ηλικία, φέρνοντας ως παράδειγμα για τον λόγο αυτό τον Σαμουήλ: «Διότι η καθαρή γη», έλεγε, «είναι έτοιμη για τη φύτευση αμπελιού· ενώ η χέρσα χρειάζεται καθαρισμό και πολλούς κόπους για να καταστεί κατάλληλη για φύτευση»· όμως υπάρχει ανάγκη και η καθαρή γη να τυγχάνει επιμέλειας και φύλαξης, ώστε να μη γίνει ανεπαίσθητα χέρσα και χάσει τη φυτεία που έτυχε να δεχτεί. «Και κανείς», έλεγε, «ας μην τολμήσει να βλάψει ή να σκανδαλίσει μια ψυχή ούτε καν ως προς τον λογισμό, ώστε να μην εξορύξει την κόρη του οφθαλμού που βλέπει τον Θεό.» Δίδασκε δε ότι το να φυλάσσει κανείς τα νήπια φανερώνει τον καθαρισμό της συνείδησης με τον φόβο του Θεού και με την αλήθεια, μέχρι και του πιο μικρού διανοήματος· διότι αυτός που το πράττει αυτό, φυλάσσει αληθινά τα νήπια μαζί με τον Κύριο, αφού δηλαδή και σε αυτό συνεργεί ο Κύριος, όπως ακριβώς βεβαίως και σε κάθε αρετή.

{"chunk_id": "", "translation": "Περί της ανατροφής των παιδιών. «Αυτόν δε τον βαθμό είναι εύκολο να τον αποκτήσουν τα παιδιά. Διότι, εάν από την πρώτη τους ηλικία, ακούγοντας, γαλουχηθούν στη μνήμη του Θεού, θα επιδείξουν ζήλο να προοδεύσουν προς τα εμπρός, μέχρι να φθάσουν στην τελειότητα, όπως ο Σαμουήλ στον ναό. Ας διαφυλάξουμε, λοιπόν, τα παιδιά όπως θέλει ο Θεός, ώστε Εκείνος που προστατεύει τα νήπια, όπως είναι γεγραμμένο, να διαφυλάξει και τις δικές μας ψυχές σαν κόρη οφθαλμού. Διότι με όποιο μέτρο μετράτε, λέγει, θα μετρηθεί και για εσάς. Και κανείς ας μην τολμήσει να βλάψει ψυχή ούτε καν με τον λογισμό του, για να μην εξορύξει την κόρη του οφθαλμού που βλέπει τον Θεό, τον δίκαιο Κριτή. Το πώς, όμως, θα διαφυλάξουμε τα παιδιά, δεν χρειάζεται πολλά λόγια· ένας λόγος είναι αρκετός για αυτό: ο άνθρωπος που καθαρίζει τη συνείδησή του με τον φόβο του Θεού και την αλήθεια έως το τέλος, αυτός δύναται να διαφυλάττει τα νήπια μετά του Κυρίου· διότι έχει ανάγκη από Αυτόν.»}```

92. «Διότι πολλοί, λέει, θαυμάζουν αυτούς που μπορούν να θεραπεύουν τα σώματα· εγώ όμως δεν κρίνω αυτούς άξιους τόσο μεγάλου θαυμασμού, όσο εκείνους που μπορούν να αποσπούν τους εντελώς αδαείς και να στρέφουν τις ψυχές από την κακία στην αρετή. Διότι δεν κρίνεται κανείς, λέει, αγαπητοί, για ποιο λόγο δεν επιτέλεσε το ένα ή το άλλο θαύμα. Κρίνεται όμως εάν έχει ομοιότητα με εκείνους που κατακρίνονται στον ψαλμό από το Πνεύμα, που λέει: Δεν έθεσαν τον Θεό ενώπιόν τους. Διότι πώς μπορεί να αγαπά τον πλησίον του εκείνος που δεν έχει πάντοτε προ οφθαλμών του τον Θεό, σύμφωνα με τον μακάριο Δαβίδ που λέει: Έβλεπα τον Κύριο διαρκώς ενώπιόν μου, διότι είναι στα δεξιά μου για να μην κλονιστώ;» 93. «Είναι δε αναγκαίο, έλεγε, και αρεστό στον Θεό, τα παιδιά, τα οποία είναι ακόμη απαλλαγμένα από την πονηρία, να τα ακούνε αυτά συχνότερα, και καθώς προχωρούν τα πράγματα να διδάσκονται να ακολουθούν αυτόν τον κανόνα, επιδιώκοντας με ζήλο το καλό προς τα άνω πριν από την κατάλληλη ηλικία, να επεκτείνονται προς τα εμπρός φτάνοντας στην τελειότητα, όπως ο μακάριος Σαμουήλ που υπηρετούσε στον ναό. Διότι η καθαρή γη είναι έτοιμη για φύτευση· ενώ η χέρσα, αφού καθαριστεί με πολλούς κόπους, τότε μόνο βλαστάνει. Πρέπει λοιπόν να διαφυλάττουμε το να μην προσκόπτουν οι νέοι, ώστε ο Κύριος που φυλάει τα νήπια να διαφυλάξει και τη δική μας ψυχή ως κόρη οφθαλμού· διότι με όποιο μέτρο μετράτε, λέει, θα μετρηθεί και σε εσάς. Ας μην τολμήσει λοιπόν κανείς, αγαπητοί, να βλάψει ψυχή ούτε καν με έναν αργό λόγο.»