Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 114:8

Επίστρεψε, ψυχή μου, στην ανάπαυσή σου. Ως ανάπαυση εδώ εννοεί τις άνω μονές, τις οποίες θα λάβει ως ανταμοιβή για τους αγώνες. Εξάλλου, ανάπαυση της ψυχής είναι πάλι η αποχή από τα αμαρτήματα. Διότι ελευθέρωσε την ψυχή μου από τον θάνατο. Εννοεί τον θάνατο της αμαρτίας· τον οποίο, επειδή ακριβώς φοβόταν μήπως τυχόν καταπέσει σε αυτόν, δεν έπαυε να δακρύζει, παρακαλώντας να διαφύγει από αυτόν. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και τα πόδια του, δηλαδή τα διαβήματα της ψυχής, στερεώθηκαν στην κατά Θεόν στάση, έχοντας καταστεί ανώτερα από κάθε ολίσθημα.

Επίστρεψε, ψυχή μου, στην ανάπαυσή σου, διότι ο Κύριος σε ευεργέτησε. Ο καλός αγωνιστής απευθύνει στον εαυτό του αυτούς τους παρακλητικούς λόγους, λέγοντας παρόμοια με τον Παύλο: Τον αγώνα τον καλό αγωνίστηκα, τον δρόμο τον τελείωσα, την πίστη την τήρησα· στο εξής μου απομένει ο στέφανος της δικαιοσύνης. Αυτά λέει και προς τον εαυτό του ο Προφήτης: Επειδή ολοκλήρωσες επαρκώς τον μακρύ δρόμο αυτού του βίου, επίστρεψε λοιπόν στην ανάπαυσή σου, διότι ο Κύριος σε ευεργέτησε. Διότι πρόκειται να δοθεί αιώνια ανάπαυση σε εκείνους που αγωνίστηκαν νομίμως στον παρόντα βίο, η οποία δεν αποδίδεται ως οφειλή για τα έργα τους, αλλά παρέχεται κατά χάριν από τον μεγαλόδωρο Θεό σε εκείνους που έχουν ελπίσει σε Αυτόν. Έπειτα, πριν διηγηθεί τα εκεί αγαθά, περιγράφοντας την αποφυγή των οχληρών καταστάσεων του κόσμου, ευχαριστεί για όλα αυτά τον ελευθερωτή των ψυχών, Εκείνον που τον απαλλάσσει από την ποικίλη και αναπόδραστη δουλεία των παθών. Ποια είναι όμως αυτά; Ότι λύτρωσε την ψυχή μου από τον θάνατο, τα μάτια μου από τα δάκρυα, και τα πόδια μου από το ολίσθημα. Μέσω της σύγκρισης με τα όσα συμβαίνουν εδώ, σκιαγραφεί τη μέλλουσα ανάπαυση. Διότι εδώ, λέει, με περικύκλωσαν οι ωδίνες του θανάτου· εκεί όμως λύτρωσε την ψυχή μου από τον θάνατο. Εδώ τα μάτια χύνουν το δάκρυ της θλίψης· εκεί όμως κανένα δάκρυ δεν σκοτίζει τις κόρες των ματιών εκείνων που ευφραίνονται με τη θεωρία του κάλλους της δόξας του Θεού.

Διότι οι μάρτυρες του Θεού, έχοντας τελειωθεί δια του θανάτου, βρήκαν την αληθινή αναψυχή, ώστε να μπορούν να λένε: «Επίστρεψε, ψυχή μου, στην ανάπαυσή σου, διότι ο Κύριος σε ευεργέτησε· διότι ελύτρωσε την ψυχή μου από τον θάνατο», και τα εξής.

Ω Κύριε, λύτρωσε την ψυχή μου· ελεήμων και δίκαιος είναι ο Κύριος, και ο Θεός μας ελεεί. Ο Κύριος προστατεύει τα νήπια· ταπεινώθηκα, και με έσωσε. Επίστρεψε, ψυχή μου, στην ανάπαυσή σου, διότι ο Κύριος σε ευεργέτησε· διότι ελευθέρωσε την ψυχή μου από τον θάνατο, τα μάτια μου από τα δάκρυα, και τα πόδια μου από το ολίσθημα. Διότι όλα αυτά, λέει, τα αγάπησα υπομένοντάς τα για τον Θεό. Διότι δεν τα υπέμεινα παρά τη θέλησή μου, ούτε προσπαθώντας να τα αποφύγω, αλλά παραδίδοντας πρόθυμα τον εαυτό μου σε όλα αυτά, τα αποδέχθηκα εξαιτίας της αγάπης προς τον Θεό· ώστε να μπορώ να λέω: Για χάρη σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα. Διότι όλα αυτά τα αγάπησα για τον Κύριο, και αφού τα αγάπησα, επικαλέστηκα το όνομα του Κυρίου.

Είχε παγώσει κάποτε στον παγετό της ειδωλολατρίας το ανθρώπινο γένος, καθώς η ευκίνητη φύση των ανθρώπων είχε μεταβληθεί προς τη φύση των ακίνητων αντικειμένων λατρείας. Διότι, όπως λέει, «όμοιοι με αυτά ας γίνουν αυτοί που τα κατασκευάζουν και όλοι όσοι εναποθέτουν την ελπίδα τους σε αυτά». Και ήταν απολύτως φυσικό αυτό που συνέβαινε: διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που προσβλέπουν στην αληθινή θεότητα δέχονται στον εαυτό τους τα ιδιώματα της θείας φύσεως, έτσι και αυτός που ήταν προσκολλημένος στη ματαιότητα των ειδώλων μεταστοιχειωνόταν σύμφωνα με εκείνο που έβλεπε, γινόμενος από άνθρωπος πέτρα. Επειδή, λοιπόν, η ανθρώπινη φύση, έχοντας απολιθωθεί εξαιτίας της λατρείας των ειδώλων, παρέμενε ακίνητη προς το αγαθό, καθηλωμένη στον παγετό της ειδωλολατρίας, για τον λόγο αυτό ανατέλλει σε τούτον τον βαρύ χειμώνα ο Ήλιος της δικαιοσύνης και φέρνει την άνοιξη του μεσημβρινού πνεύματος, το οποίο διαλύει αυτήν την παγωνιά, θερμαίνοντας παράλληλα με την ανατολή των ακτίνων όλη την κτίση. Έτσι, ο άνθρωπος που είχε γίνει πέτρα από το κρύο, αφού θερμανθεί από το Πνεύμα και ζωογονηθεί από την ακτίνα του Λόγου, γίνεται και πάλι «ύδωρ αλλόμενον εις ζωήν αιώνιον». Διότι «θα φυσήξει το πνεύμα του και θα τρέξουν τα ύδατα», μετατρέποντας την πέτρα σε λίμνες υδάτων και τον απόκρημνο βράχο σε πηγές υδάτων. Αυτό ακριβώς διακήρυξε πιο ξεκάθαρα στους Ιουδαίους ο Βαπτιστής, λέγοντας ότι αυτές οι πέτρες εγείρονται για να γίνουν τέκνα του πατριάρχη, αποκτώντας ομοιότητα με αυτόν μέσω της αρετής.

Αλληλούια. Άγιος ύμνος που προσφέρεται στον Χριστό από τον νέο λαό, ο οποίος προοδεύει στην πίστη. Αγάπησα. Αυτή είναι η φωνή του Αδάμ, η οποία αποτελεί ικεσία του νέου λαού προς τον Θεό. Διότι έκλινε. Επειδή, εάν δεν έκλινε το αυτί Του από συμπάθεια, πώς θα έσωζε τον άνθρωπο (ή, πώς θα σωζόταν ο άνθρωπος); Και στις ημέρες. Εδώ είναι η φωνή του Χριστού εκ μέρους του Αδάμ, όταν βρισκόταν στον σταυρό. Με περικύκλωσαν. Τις ωδίνες που προκάλεσε ο διάβολος εναντίον του Κυρίου, καθώς νόμιζε ότι Τον θανατώνει. Κίνδυνοι. Διότι κάτω από τα κλείθρα του άδη κρατούνταν ο Αδάμ δεσμευμένος, μέχρι που ήλθε ο Κύριος. Θλίψη. Την οποία προκάλεσε στον Αδάμ η παρακοή, αλλά ερχόμενος ο Κύριος την ανέλαβε. Και το όνομα. Μόλις το επικαλέστηκα, αμέσως σώθηκα, λέει ο άνθρωπος. Ω Κύριε. Ο λόγος δείχνει έκπληξη, η φωνή οδυρμό. Ελεήμων. Δηλαδή, ο Κύριος είναι ελεήμων. Και για ποιο λόγο καθυστερούμε κρατούμενοι από την αμαρτία, λένε ο Αδάμ και η Εύα. Και ο Θεός. Γι' αυτό ο Θεός μας δεν παύει να ελεεί. Που φυλάσσει. Αναφέρεται στον νηπιάζοντα λαό, δηλαδή τον νέο, για τον οποίο ο Παύλος λέει: σας πότισα γάλα ως νήπια εν Χριστώ. Ταπεινώθηκα. Η προφητεία αναφέρεται στον Αδάμ· διότι ο Χριστός τον έσωσε, επειδή είχε ταπεινωθεί από την παράβαση. Επίστρεψε. Διότι ο Αδάμ έλαβε και πάλι τον παράδεισο, αλλά και τον ουρανό. Διότι ο Κύριος. Ο Κύριος ανέλαβε τον Αδάμ στη θεότητά Του. Διότι απάλλαξε. Επειδή ο Κύριος ελευθέρωσε τον άνθρωπο από τον πονηρό θάνατο της αμαρτίας.

τους οφθαλμούς. Διότι ποτέ δεν έπαψε να πενθεί και να κλαίει ο Αδάμ, αφότου έπεσε εξαιτίας της παραβάσεως, έως ότου ήλθε ο Κύριος και τον ανέστησε, γεμίζοντάς τον με αιώνια χαρά. και τους πόδας. Ομιλεί για την πτώση, κατά την οποία γλίστρησε και έπεσε δια της παραβάσεως, αλλά αφού τον ανέστησε, στερέωσε τα πόδια του στο Ευαγγέλιο. ευαρεστήσω. Κάνοντας λοιπόν τον άνθρωπο να αναπαύεται στον παράδεισο.

«Στον Θεό θα αινέσω ρήμα και λόγο» σύντομο και εκτενή, και έχοντας εμπιστοσύνη σε Αυτόν «δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος», διότι «σε εμένα, ω Θεέ, βρίσκονται οι ευχές» που μου δόθηκαν από εσένα, «τις οποίες οφειλετικώς θα ανταποδώσω προς αίνο σου», «Διότι λύτρωσες την ψυχή μου από τον θάνατο», τους οφθαλμούς μου από τα δάκρυα, «και τα πόδια μου από το ολίσθημα». Αυτό το ρητό εκπληρώθηκε κάποτε και σε μένα τον ανάξιο, όταν έμελλε να καταστραφώ από γκρεμό και βράχο.

«Διότι ο Κύριος σε ευεργέτησε» με μακροθυμία, «διότι σε ελευθέρωσε από τον θάνατο, από τα δάκρυα και από την πτώση» και τα υπόλοιπα, για τα οποία οφείλεις να λες έμπρακτα: «Θα γίνω ευάρεστος ενώπιον του Κυρίου στη χώρα των ζώντων», επειδή υπάρχει και η χώρα των νεκρών, ο άδης και η απώλεια, όπου όσοι καταδικάστηκαν για τη φαυλότητα των έργων τους βρίσκονται μακριά από τη χώρα των ζώντων.

Τότε, λοιπόν, η πανταχού παρούσα και τα πάντα πληρούσα και μη βραδύνουσα χάρις, ταχύτερα από αστραπή, προσήλθε σε μένα και «έσωσε την ψυχή μου από τον θάνατο, τους οφθαλμούς μου από τα δάκρυα και τους πόδας μου από το ολίσθημα», κατά τον θείο Δαβίδ. Και δι' αγγελικής, νομίζω, κάποιας και αόρατης επιστασίας, ω παράδοξο θαύμα, ω καινό μυστήριο, ω ανέκφραστη και ακατάληπτη δύναμη του Θεού, φαινόταν ο λίθος να ωθείται προς τα πίσω και, εγκαταλείποντας την κατηφορική και φυσιολογική του ορμή, ωθούνταν παραδόξως προς την ανηφορική και δύσκολη κατεύθυνση, συγκρατώντας δε κάτω από αυτόν το δεξί μου χέρι μαζί με τη σκαπάνη και την άκρη του ενδύματός μου, για να μην απορριφθώ κάτω. Και, όπως ακριβώς πιάνεται ένα θήραμα, έτσι κατακρατούμουν δεινά από τον λίθο εκείνο, χωρίς να έχω καμία ελπίδα σωτηρίας σε τίποτα. Τότε, λοιπόν, βλέποντάς με σε αυτή τη δεινή θήρα και συμφορά οι αόρατοι θηρευτές, ήταν επόμενο να αισθάνονται ασυνήθιστη χαρά. «Ευλογητός όμως ο Θεός, ο οποίος δεν μας έδωσε ως θήραμα στα δόντια τους, αλλά έσωσε την ψυχή μας από την παγίδα των θηρευτών· διότι η παγίδα τους συνετρίβη από τη δύναμη του Θεού και εμείς σωθήκαμε» με τη χάρη και τη φιλανθρωπία Του. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Όταν δε τα κρατικά ζητήματα τακτοποιήθηκαν όπως φαινόταν σωστό στον Ανδρόνικο και με τον καλύτερο τρόπο, από τους γιους του και από όσους είχαν προσχωρήσει σε αυτόν, αργά αναχώρησε και ο ίδιος από τον Δάμαλη, ψάλλοντας ψιθυριστά τον ψαλμό του Δαβίδ καθώς διέσχιζε τον πορθμό και λέγοντας χαμηλόφωνα με ευθυμία: «Επίστρεψε, ψυχή μου, στην ανάπαυσή σου, διότι ο Κύριος σε ευεργέτησε, διότι ελευθέρωσε την ψυχή μου από τον θάνατο, τα μάτια μου από τα δάκρυα και τα πόδια μου από το ολίσθημα». Ενώ δε ο Αλέξιος και η μητέρα του Ξένη εξήλθαν από τα ανάκτορα σύμφωνα με τη θέληση του Ανδρόνικου και μετακόμισαν στα βασιλικά κτίρια στο Φιλοπάτιο, τα οποία ονομάζονταν του Μαγγάνη, προσέρχεται εκεί ο Ανδρόνικος και στον μεν βασιλιά αποδίδει βαθιά προσκύνηση και ασπάζεται τα πόδια του, χτυπώντας το στήθος του ως συνήθως και χύνοντας δάκρυα, ενώ προς τη μητέρα του Ξένη απέδωσε τυπικά την τιμή σαν να απουσίαζε, θεωρώντας τον χαιρετισμό της ως πάρεργο της εκεί παρουσίας του, και αφού παρέμεινε για λίγο, αναχώρησε. Και αφού έφτασε στη σκηνή που του είχε ετοιμαστεί κάπου εκεί, είχε γύρω του όσους είχαν στήσει τις σκηνές τους, όπως τα πουλιά συγκεντρώνουν κάτω από τις φτερούγες τους τα μικρά τους, κάθε ευγενή και επιφανή.