Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 115:4

Και ποιες είναι οι παγίδες; «Φωτιά και θειάφι και θυελλώδης άνεμος· φωτιά και θειάφι», δηλαδή η βροχή εναντίον των Σοδομιτών—«ο Κύριος έβρεξε στα Σόδομα και στα Γόμορρα θειάφι και φωτιά»—και «θυελλώδης άνεμος», δηλαδή η σφοδρή ορμή του ανέμου εναντίον των Αιγυπτίων μέσα στη θάλασσα. Έλεγε ψάλλοντας ο Μωυσής: «Και με την πνοή του θυμού σου χωρίστηκε το νερό. Ο Κύριος απέσυρε τη θάλασσα με βίαιο νότιο άνεμο όλη τη νύχτα και έκανε τη θάλασσα ξηρά». Και επειδή δεν θέλησαν να πιουν το ποτήρι της σωτηρίας, ούτε είπαν: «Ποτήριον σωτηρίου θα λάβω», αλλά παράκουσαν τους προφήτες που τους πρόσφεραν να πιουν και έλεγαν: «Γευθείτε και δείτε ότι ο Κύριος είναι αγαθός», πήραν σε ποτήρι τη φωτιά και το θειάφι που έβρεχε σαν νερό της βροχής και τα ήπιαν μέχρι τέλους· «Φωτιά και θειάφι και θυελλώδης άνεμος θα είναι το μερίδιο του ποτηριού τους», ετοιμάζοντας για τον εαυτό τους ένα κακό πιοτό μέσω τριών βασάνων. Όπως ακριβώς ο ιατρός που κόβει ή καυτηριάζει, δεν το κάνει για να βλάψει ούτε επειδή μισεί, αλλά επειδή αγαπά και θεραπεύει, έτσι και ο Θεός, δίνοντας να πιουν «φωτιά και θειάφι και άνεμο», δίνει ένα αντίδοτο που καθαρίζει από τις αμαρτίες.

Τις ευχές μου στον Κύριο θα αποδώσω. Με τη λέξη «ευχές» εννοεί τις υποσχέσεις. Και τι υποσχέθηκε, παρά ότι, λαμβάνοντας το ποτήριο του Κυρίου, θα επικαλεστεί το όνομά του; Το οποίο και θα πράξω, λέγει, όταν θα βρεθώ στις θείες αυλές· δηλαδή στην Εκκλησία του Χριστού ή στην επουράνια Ιερουσαλήμ.

«Εγώ λοιπόν», λέει, «είπα στην έκστασή μου: Κάθε άνθρωπος είναι ψεύτης». Ας το ακούσουν εκείνοι που, ενώ έχουν ζυμωθεί με τη σάρκα εξαιτίας των παθών, υψώνουν αλαζονικά τον νου τους πάνω από τα υπερκόσμια. Η καθαίρεση των λογισμών τους και του υψώματος της καρδιάς τους που επαίρεται εναντίον του Θεού, ας αποτελεί κοινό σκοπό για όλους όσοι υπερασπίζονται την ευσέβεια. Τι να ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα μου έχει προσφέρει; Το ποτήρι της σωτηρίας θα λάβω. Ερχόμενος σε επίγνωση των μυρίων δωρεών του Θεού, ότι δηλαδή παρήχθη από το μη ον στο είναι· ότι, αφού πλάστηκε από το χώμα, τιμήθηκε με τον λόγο, χάρη στον οποίο δύναται να φέρει και την εικόνα του Επουρανίου· έπειτα, ατενίζοντας και προς τη θεία οικονομία υπέρ του γένους των ανθρώπων, ότι δηλαδή ο Κύριος παρέδωσε τον Εαυτό Του ως λύτρο για όλους εμάς, απορεί και αναζητεί ανάμεσα σε όλα τα υπάρχοντά του, ποιο άξιο δώρο μπορεί να βρει για τον Δεσπότη.

Τι λοιπόν, λέει, θα ανταποδώσω στον Κύριο; Όχι θυσίες, ούτε ολοκαυτώματα, ούτε την υπηρεσία της νομικής λατρείας, αλλά αυτήν την ίδια ολόκληρη τη ζωή μου· και γι' αυτό, λέει, «Ποτήριον σωτηρίου λήψομαι», ονομάζοντας ποτήριο το πάθος στους αγώνες υπέρ της ευσεβείας, το να αντισταθεί κανείς ενάντια στην αμαρτία μέχρι θανάτου. Αυτό άλλωστε είναι εκείνο που ο ίδιος ο Σωτήρας δίδαξε στα Ευαγγέλια: «Πάτερ, ει δυνατόν, ας παρέλθει το ποτήριο τούτο»· και πάλι προς τους μαθητές: «Μπορείτε να πιείτε το ποτήριο που εγώ πρόκειται να πιω;», υποδηλώνοντας τον θάνατο, τον οποίο καταδεχόταν υπέρ της σωτηρίας του κόσμου. Γι' αυτό, λέει, «Ποτήριον σωτηρίου λήψομαι»· δηλαδή, διψώντας έρχομαι προς την τελείωση διά του μαρτυρίου, θεωρώντας τα βασανιστήρια που επιβάλλονται στους αγώνες υπέρ της ευσεβείας ως ανάπαυση της ψυχής και του σώματος, και όχι ως πόνους.

Ψάλλει και λέει για τους αλιτηρίους ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Πυρ και θειάφι και πνεύμα καταιγίδας είναι η μερίδα του ποτηριού τους.» Αυτός ο κλήρος έχει ετοιμαστεί από τον Θεό για εκείνους που δεν τον γνωρίζουν, και η πιο σκληρή καταδίκη θα τους καταλάβει. Διότι πίνοντας σαν να λέμε πυρ και θειάφι, υφίστανται παντοτινή και αξεπέραστη τιμωρία. Σε κάθε δίκαιο, αντίθετα, θα άρμοζε να λέει: «Ποτήριον σωτηρίου θα λάβω και το όνομα του Κυρίου θα επικαλεστώ.» Διότι το να γνωρίζει κανείς πλήρως και να επικαλείται τον Κύριο των πάντων, θα αποτελούσε σωτήριο μείγμα για όσους συνηθίζουν να το πράττουν.

Εδώ ονομάζει «ποτήριον» την τιμωρία, όπως στο «ποτήριο στο χέρι του Κυρίου από το οποίο θα πιουν οι αμαρτωλοί». Το ποτήριο, λοιπόν, των δικαίων τούς οδηγεί στη σωτηρία· διότι δημιουργεί ευφροσύνη και ζωή, σύμφωνα με το «Ποτήριον σωτηρίου λήψομαι». Το ποτήριο όμως των αμαρτωλών τούς κατεβάζει προς τον θάνατο και έχει ακατεύναστη φλόγα· διότι είναι πυρ, θειάφι και θυελλώδης άνεμος, για να κατανοήσουμε ότι όπως ακριβώς ο άνεμος όταν πέσει σε φλόγα την αναζωπυρώνει και την κάνει κάπως πιο δραστική, έτσι και ο θυμός του Κριτή, σαν θυελλώδης άνεμος που επιπίπτει σε αυτούς που κολάζονται, καθιστά την τιμωρία πάντοτε άσβεστη. «Διότι δίκαιος είναι ο Κύριος, και αγάπησε τις δικαιοσύνες.» (C f. 22.) Δηλαδή την ισότητα, η οποία τότε διασώζεται και φανερώνεται κυρίως όταν υψωθούν στα αγαθά εκείνοι που ταπείνωσαν τον εαυτό τους για τον Θεό· και αντίθετα ταπεινωθούν με τιμωρίες εκείνοι τους οποίους ύψωσε ο διάβολος· διότι ο Θεός βλέπει και κατοικεί σε αυτήν την ευθύτητα. (A f. 76 b.) Θα κολαστούν, επομένως, οι εραστές της αδικίας· επιβλέπει δε με εύνοια τον ευθύ, δηλαδή τον όσιο και αδιάστροφο, και εκείνον που καθιστά τον θείο νόμο ως κανόνα της δικής του πολιτείας και ζωής.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΔ΄. <Αγάπησα.> (E f. 242 b. Κυρίλλου και άλλων.) Δεν ανήκει στον καθένα το «Αγάπησα», αλλά σε εκείνον που έχει ήδη φτάσει στην τελειότητα και υπερβαίνει τον φόβο της δουλείας. Δεν προστίθεται το ποιον, αλλά πρέπει να υπονοηθεί από εμάς ότι εννοεί τον Θεό των όλων. [<Ποτήριον σωτηρίου θα λάβω.> Διότι όντως ποτήριο σωτηρίου είναι το να υμνολογούμε τον Σωτήρα Θεό των όλων. Σε αυτό ευαρεστείται ο Θεός, αυτό δέχεται από εμάς ως θυμίαμα. Όπως ακριβώς είπε ο Χριστός: «Ο Θεός είναι πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν, με πνεύμα και αλήθεια πρέπει να τον προσκυνούν».]

Πρέπει να γνωρίζουμε ότι ο θεσπέσιος Δαβίδ, όντας προφήτης και γνωρίζοντας ότι ο Θεός του ορκίστηκε με όρκο να καθίσει στον θρόνο του απόγονος από τον καρπό της κοιλίας του, καθώς είναι γεγραμμένο, ενδιατρίβει στις διηγήσεις περί του Χριστού. Από αυτό νομίζω ότι προχώρησε και στην ανάγκη να συνθέτει ωδές και μέλη δοξολογίας. Και το πράγμα αυτό δεν γινόταν σε ασυμφωνία με τον νόμο. Διότι έχει διατάξει μαζί με τα άλλα και αυτό, και βέβαια έχει νομοθετήσει τον τρόπο για κάθε θυσία. Μνημονεύει δε και θυσία αινέσεως, την οποία ονομάζει και σωτηρίου, διότι έχει γραφτεί: «Ποτήριον σωτηρίου λήψομαι και το όνομα Κυρίου επικαλέσομαι». Είπε δε ως εξής ο Θεός προς τον ιεροφάντη Μωυσή: «Αυτός είναι ο νόμος της θυσίας σωτηρίου, την οποία θα προσφέρουν στον Κύριο. Εάν την προσφέρει για αίνεση, θα προσφέρει για τη θυσία της αινέσεως άρτους από σεμίδαλι ζυμωμένους με λάδι και άζυμα λάγανα αλειμμένα με λάδι και σεμίδαλι αναμεμειγμένη με λάδι. Μαζί με ένζυμους άρτους θα προσφέρει τα δώρα του για θυσία αινέσεως σωτηρίου». Αν και έχει διατάξει σαφώς σε άλλα σημεία ότι το ένζυμο δεν πρέπει να προσφέρεται στον Θεό. Είπε δηλαδή έτσι: «Καμία ζύμη και κανένα μέλι δεν θα προσφέρετε στον Θεό. Ως δώρο απαρχής θα τα προσφέρετε, αλλά στο θυσιαστήριο δεν θα ανέβουν ως οσμή ευωδίας στον Κύριο». Τότε πώς η θυσία του σωτηρίου και της αινέσεως τελείται μαζί με ένζυμους άρτους;

Επειδή δε ο Άδης είχε συληθεί από τα πνεύματα και είχε καταλυθεί το κράτος του θανάτου, ανέρχεται μεν ο Σωτήρας νικηφόρος. Και αφού ανέστησε τριήμερο τον δικό του ναό, και αφού σκιαγράφησε τρόπον τινά την αναβίωση των σωμάτων με το πιο έμπρακτο παράδειγμα, και αφού ρίζωσε μέσα μας όλες τις ελπίδες για τα αγαθά, και αφού έδωσε τις τελευταίες εντολές στους μαθητές του, προστάζοντάς τους να βαπτίζουν όλα τα έθνη στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, αναβαίνει στον ίδιο τον ουρανό, για να επιδείξει στον Πατέρα την συντετριμμένη από την αμαρτία ανθρώπινη φύση, η οποία έχει πλέον ανανεωθεί προς την αφθαρσία μέσω της χάριτος, προσφέροντας τον εαυτό του προς Εκείνον που τον εγέννησε σαν ένα στάχυ απαρχής. Για όλα αυτά, αγαπητοί, αποδίδοντας μικρές ανταποδόσεις στον Σωτήρα, και ευφραίνοντας και εμείς τον ευεργέτη με ευχαριστίες ανάλογες των δυνάμεών μας, ας ομολογήσουμε τη δική μας πνευματική φτώχεια, λέγοντας: «Τι να ανταποδώσωμεν στον Κύριο για όλα όσα μου ανταπέδωσε; Ποτήριον σωτηρίου θα λάβω, και το όνομα του Κυρίου θα επικαλεστώ.»

«Και την ημέρα που προσφέρεται, θα φαγωθεί· δεν θα αφήσουν τίποτα από αυτό για το πρωί.» Πρόσταξε να γίνεται η θυσία της αινέσεως με ένζυμους άρτους· αν και σαφώς και ξεκάθαρα σε άλλα σημεία έχει πει ότι «Καμία ζύμη και κανένα μέλι δεν θα προσφέρετε στον Κύριο τον Θεό σας. Ως δώρο απαρχής θα τα προσφέρετε στον Κύριο· όμως πάνω στο θυσιαστήριο δεν θα τοποθετηθούν ως οσμή ευωδίας στον Κύριο.» Άραγε, λοιπόν, Παλλάδιε, ισχυρίζεσαι ότι η λεπτομερής έρευνα σε αυτά δεν είναι ωφέλιμη; ΠΑΛΛ. Και βέβαια είναι. ΚΥΡ. Ποιος άραγε θα είναι ο τρόπος αυτής της οικονομίας; Έλα λοιπόν να το συζητήσουμε, ερευνώντας όσο είναι δυνατόν, και αναζητώντας την κρυμμένη οδό. Σύμφωνα με τον Νόμο, λοιπόν, και ο θεσπέσιος Δαβίδ, κρούοντας την πνευματική λύρα, λέει: «Ποτήριο σωτηρίου θα λάβω και το όνομα του Κυρίου θα επικαλεστώ»· αποκαλώντας ρητά τη θυσία της αινέσεως, ποτήριο σωτηρίου.

Υπήρχαν και στην Παλαιά Διαθήκη άρτοι της προθέσεως· αλλά εκείνοι, επειδή ανήκαν στην Παλαιά Διαθήκη, έλαβαν τέλος. Στην Καινή Διαθήκη όμως υπάρχει άρτος ουράνιος και ποτήριο σωτηρίας, που αγιάζουν ψυχή και σώμα. Διότι, όπως ακριβώς ο άρτος είναι κατάλληλος για το σώμα, έτσι και ο Λόγος είναι κατάλληλος για την ψυχή.

Επειδή, λοιπόν, ο Δαβίδ, αφού εξέτασε τα δικά του, είδε και τα όσα συνέβησαν πριν από αυτόν (διότι και εκείνα έγιναν για χάρη του), και κατενόησε ότι οι ευεργεσίες από τον Θεό είναι απέραντες, και ότι οι μεν πραγματικές ευεργεσίες προς εμάς προέρχονται από τον Θεό, τα δε προερχόμενα από τους ανθρώπους προς αυτόν δεν είναι τίποτα συγκρινόμενα με εκείνες, αναφώνησε εκείνη τη φράση: «Τι να ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα μου έχει προσφέρει;». Μη βρίσκοντας, επομένως, τίποτε άλλο να προσφέρει στον Θεό από την ομολογία των χαρισμάτων που του είχαν προηγουμένως δοθεί από Αυτόν και την αίτηση για τα μελλοντικά, προσθέτει λέγοντας: «Ποτήριον σωτηρίου θα λάβω και το όνομα του Κυρίου θα επικαλεστώ»· διότι αυτό δεν είναι ανταπόδοση, αφού μάλλον λαμβάνει και ζητά να λάβει, αλλά δεν δίνει· επειδή ούτε εκείνος που έλαβε δωρεά από τον βασιλιά και τον προσκύνησε, και έπειτα ζήτησε επιπλέον και άλλη, έκανε ανταπόδοση της δωρεάς. Λέγοντας δε «ποτήριον σωτηρίου» εννοεί τις ευχαριστήριες σπονδές προς τον Θεό για τη σωτηρία του.

Αλλά όντας και προφήτης και μιλώντας εν Πνεύματι και προορώντας το μέλλον και οικειοποιούμενος τα της χάριτος και καταλογίζοντας στον εαυτό του τα δικά μας, ως δικός μας προπάτορας κατά την πίστη, λέει: «ποτήριο σωτηρίας θα λάβω και το όνομα του Κυρίου θα επικαλεστώ», φανερώνοντας εκ των προτέρων τη θεία μας μετάληψη και κοινωνία του μυστικού ποτηρίου και την εξ αυτής παρρησία προς τον Θεό και τη δι' αυτής σωτηρία.

Αλληλούια: Το αλληλούια σημαίνει «αινούμε τον ζωντανό Θεό» και αποτελεί διδασκαλία του νέου λαού. Επίστευσα: Ο προφήτης λέει: «επίστευσα», για όσα μίλησα, δηλαδή για την παρουσία του Θεού, τα νέα μυστήρια και την κλήση των εθνών. Εγώ δε: Διότι λυπήθηκε ο προφήτης, επειδή όσα προείδε και προφήτευσε, δεν μπόρεσε να τα δει με τα σωματικά του μάτια. Εγώ είπα: Διότι, βρισκόμενος σε έκσταση λόγω του ακατάληπτου του μυστηρίου, δείλιασε, μήπως τυχόν, ως άνθρωπος, μίλησε με ψεύδη. Τι να ανταποδώσω: Διότι, λέει, με αξίωσε να γίνω θεωρός του μυστηρίου, επειδή οι λόγοι μου εκπληρώθηκαν, και επειδή ελέησε τον άνθρωπο. Ποτήριον: Εννοεί το μυστικό ποτήριο, στο οποίο ο οίνος αναμειγνύεται ως αίμα, το οποίο προσέφερε για τη σωτηρία του ανθρώπου (των ανθρώπων). Και το όνομα: Με την επίκληση του Αγίου Πνεύματος του Χριστού μεταλαμβάνονται τα μυστήρια. Τις ευχές μου: Αυτή είναι η φωνή του προφήτη. Τίμιος: Ο θάνατος των μαρτύρων, οι οποίοι παρέδωσαν τον εαυτό τους για τον Χριστό, και όλων των υπολοίπων αγίων· διότι ο Χριστός τιμά πραγματικά τον θάνατό τους. Ω Κύριε: Ο άνθρωπος (ο Αδάμ) το ανακράζει αυτό προς τον Θεό. Και ο λόγος του εκφράζει οδυρμό. Εγώ δούλος: Δηλαδή, επισκέψου με ως δούλο σου και μην με παραβλέψεις. Διέρρηξες: Τα δεσμά με τα οποία η αμαρτία έδεσε τον άνθρωπο (τους ανθρώπους), τα διέρρηξε η πίστη στο βάπτισμα. Σε σένα θα προσφέρω θυσία: Αναφέρεται στην αναίμακτη θυσία την οποία προσφέρει ο άνθρωπος που έχει σωθεί, δηλαδή τη θυσία των μυστηρίων.

Ψαλμός ΡΙΕ΄. «Ποτήριον σωτηρίου θα λάβω.» Διότι πραγματικά είναι ποτήριον σωτηρίου το να υμνολογεί κανείς τον Θεό, τον Σωτήρα των πάντων. Σε αυτό ευαρεστείται ο Θεός, αυτό είναι το θυμίαμα που δέχεται από εμάς. Όπως άλλωστε ο ίδιος ο Χριστός είπε: Πνεύμα είναι ο Θεός· και εκείνοι που τον προσκυνούν, πρέπει να τον προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια. «Σε σένα θα προσφέρω θυσία αινέσεως.» Επειδή ο Χριστός με την έλευσή του κατέπαυσε τις θυσίες των άλογων ζώων, και ο ίδιος, ως Λόγος, εισήγαγε τη λογική θυσία· δικαιολογημένα ο Προφήτης υποσχέθηκε να προσφέρει τη θυσία της αινέσεως, και μάλιστα να την προσφέρει στο όνομα του Κυρίου, δηλαδή εν Χριστώ. Επειδή έτσι εντέλλεται και στους αποστόλους να προσεύχονται: Εάν ζητήσετε κάτι από τον Πατέρα στο όνομά μου, θα σας το δώσει.

Μπροστά λοιπόν σε όλες αυτές τις ευεργεσίες, ευρισκόμενος σε αμηχανία, ο προφήτης αναφωνεί λέγοντας: «Τι θα ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα Εκείνος μου ανταπέδωσε;». Αλλά, στοχαζόμενος ακόμη πιο βαθιά και πνευματικά ο προφήτης Δαβίδ, και βλέποντας τις μελλοντικές ευεργεσίες που επρόκειτο να δοθούν στον άνθρωπο διά του Χριστού, κηρύττοντάς τες σαν να ήταν ήδη παρούσες, λέει: «Τι θα ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα Εκείνος μου ανταπέδωσε;». Διότι, αφού πήρε χώμα από τη γη με έπλασε, και με έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, με τίμησε με τη δική Του εικόνα, με περιέβαλε με αγγελική δόξα, και, όταν εξαιτίας της παραβάσεως είχα παραλύσει από τον θάνατο, ήρθε και με ανακάλεσε και πάλι στη ζωή· «τι θα ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα Εκείνος μου ανταπέδωσε;». Θανάτωσε το φίδι, τον δράκοντα που στρεφόταν εναντίον μου, ο Ίδιος κατεβαίνοντας στον άδη συνέθλασε τις χάλκινες πύλες του θανάτου και συνέτριψε τους σιδερένιους μοχλούς του· «τι θα ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα Εκείνος μου ανταπέδωσε;». Ενώ είχα εκδιωχθεί από την τρυφή του παραδείσου, με επανέφερε σε αυτόν, όχι εξαιτίας της δικής μου δικαιοσύνης, αλλά με τη δική Του χάρη· μου άνοιξε τις πύλες του ουρανού, μου υποσχέθηκε τη βασιλεία των ουρανών, μου ανέδειξε την πίστη ως κλίμακα από τη γη προς τον ουρανό· «τι θα ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα Εκείνος μου ανταπέδωσε;». Αλλά μου χάρισε ακόμη περισσότερα από αυτά· διότι για χάρη μου υπέμεινε εμπτυσμούς και ραπίσματα, για χάρη μου φόρεσε ακάνθινο στέφανο στο κεφάλι Του, ήπιε όξος αναμειγμένο με χολή, για χάρη μου έπαθε πολλά, ώστε να εξαλείψει την προετοιμασμένη πικρία και κακία του θανάτου· «τι θα ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα Εκείνος μου ανταπέδωσε;». Αφού λοιπόν ο προφήτης αναζήτησε πολλά, και ερεύνησε με τη διάνοιά του, και μη βρίσκοντας κανένα τέλειο ανταπόδομα που να είναι αντάξιο του Θεού, βλέποντας μόνο ένα, την πράξη του μαρτυρίου, προσθέτει λέγοντας: «Θα λάβω το ποτήριο της σωτηρίας και θα επικαλεστώ το όνομα του Κυρίου». Αυτό δε το ποτήριο υποδηλώνει το πάθος του Χριστού. Διότι, όπως λέει, «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν να παρέλθει αυτό το ποτήριο, ας παρέλθει». Έχουμε πολλά ποτήρια καταγεγραμμένα στην Αγία Γραφή: «το χρυσό ποτήριο της Βαβυλώνας», λέει, «από το οποίο ήπιαν τα έθνη και μέθυσαν». Έχει και η Βαβυλώνα χρυσό ποτήριο, αλλά δεν περιέχει καλό ποτό μέσα σε αυτό· διότι, ως χρυσό ποτήριο της Βαβυλώνας, να εννοείς τον περικαλλέστατο λόγο των κατά φαντασίαν σοφών Ελλήνων, ο οποίος κρύβει στο εσωτερικό του ένα θανατηφόρο μείγμα, τη διδασκαλία της ειδωλολατρίας.

Σε ασπάζομαι, Ιούδα, όχι για να σου δωρίσω αγάπη, την οποία απέρριψες, αλλά για να κενώσω τη χάρη, την οποία σου έδωσα· διότι ένα ανάξιο δοχείο δεν δύναται να βαστάξει επουράνιο μύρο. Τι όμως να πω για τον Ιούδα; Ο Πέτρος, ο οποίος έλαβε το κλειδί της βασιλείας, βλέποντας τον Βασιλέα της δόξης να σταυρώνεται, έριξε τα κλειδιά και έφυγε· και ο ληστής, ο οποίος παραβίαζε τις θύρες των ανθρώπων, αυτός άρπαξε τα κλειδιά του παραδείσου. Ο Πέτρος, ο οποίος έλεγε: «Ακόμη και αν χρειαστεί να πεθάνω μαζί σου, δεν πρόκειται να σε απαρνηθώ», τον απαρνήθηκε τρεις φορές· και ο ληστής, ο οποίος δεν έδωσε υποσχέσεις με λόγια, αλλά με έργα πεθαίνοντας μαζί του για την ανάσταση, έλεγε: «Κύριε, μνήσθητί μου, όταν έλθεις στη βασιλεία σου». Ο ληστής δεν πτοήθηκε από αρχές και εξουσίες, και ο Πέτρος δεν άντεξε την απειλή μιας υπηρέτριας· ο ληστής έκραξε: «Κύριε», και ο Πέτρος: «Δεν γνωρίζω τον άνθρωπο αυτόν», τον οποίο προ ολίγου αποκαλούσε Υιό του Θεού. Ο Πέτρος, που περπάτησε πάνω στη θάλασσα, απαρνήθηκε Εκείνον που βάδισε πάνω στην υγρή φύση· και ο ληστής, που δεν βάδισε πάνω στα νώτα της θάλασσας, αλλά επιβουλευόταν τις πύλες των πλουσίων, έκραζε: «Κύριε». Οι υιοί του Ζεβεδαίου, οι οποίοι έλεγαν: «Δυνάμεθα να πιούμε το ποτήριο, το οποίο πρόκειται να πιείς» (διότι περί αυτού επρόκειτο), την ώρα του ποτηρίου έφυγαν· και ο ληστής άρπαξε από τα χέρια των υιών του Ζεβεδαίου το ποτήριο της σωτηρίας, λέγοντας: «Ποτήριο σωτηρίου θα λάβω, και το όνομα του Κυρίου θα επικαλεστώ».

Αυτό ακριβώς που υπαινίχθηκε από την αρχή σχετικά με την ανταπόδοση, υπόσχεται στη συνέχεια να το προσφέρει. Διότι επιδεικνύει διπλή την ευχαριστία: αφενός με το να δώσει όσα ήταν ικανός να δώσει, και αφετέρου με το να θεωρεί, προσφέροντάς τα, ότι δεν δίνει τίποτα το αντάξιο. Τι είναι, λοιπόν, αυτό που πρόκειται να δώσει; Άκουσέ τον να λέει· διότι προσθέτει: «Ποτήριο σωτηρίας θα λάβω και το όνομα του Κυρίου θα επικαλεστώ». Εκείνοι, βέβαια, που εκλαμβάνουν το ρηθέν με αναγωγικό τρόπο, λένε ότι εννοεί την κοινωνία των μυστηρίων. Εμείς, όμως, εμμένοντας προς το παρόν στο ιστορικό νόημα, λέμε ότι εδώ αναφέρεται σε σπονδές, θυσίες και ευχαριστήριους ύμνους.

Υπάρχει και ένας άλλος δεσμός, εξαιρετικός, τον οποίο φέροντας πάντοτε ο Παύλος έλεγε: «Παύλος, δέσμιος του Ιησού Χριστού». Και πάλι: «Για τον οποίο και είμαι δεμένος με αλυσίδα». «Σε εσένα θα προσφέρω θυσία αινέσεως». Δες πώς και πιο πάνω, και πιο κάτω, και παντού θέτει αυτήν την ανταπόδοση προς τον Θεό· πιο πάνω λέγοντας: «Ποτήριον σωτηρίου θα λάβω, και το όνομα του Κυρίου θα επικαλεστώ»· ενώ εδώ: «Σε εσένα θα προσφέρω θυσία αινέσεως», δηλαδή, θα ευχαριστήσω, θα υμνήσω. «Και το όνομα του Κυρίου θα επικαλεστώ».

Ψαλμός 115ος Αλληλούια. «Πίστεψα, γι' αυτό και μίλησα· εγώ όμως ταπεινώθηκα πάρα πολύ». Διότι, αν δεν είχα πιστέψει, δεν θα μιλούσα για τη χώρα των ζώντων και των νεκρών. Και ταπεινώθηκα, για να μην υπερηφανευθώ, οικειοποιούμενος πράγματα πάνω από την αξία μου. Γι' αυτό και: «Είπα στην έκστασή μου», δηλαδή στην ύψωσή μου, «κάθε άνθρωπος είναι ψεύτης». Ας μη σε ξεγελάει, λέει, η χάρη της προφητείας και το ύψος της βασιλείας και φρονήσεις υπεροπτικά, διότι «κάθε άνθρωπος είναι ψεύτης». Φανταζόμενος ψευδώς την αθανασία, πεθαίνει μετά από λίγο. Ενώ η ευγνώμων ψυχή, κατανοώντας τις θείες ευεργεσίες και καθιστώντας τον εαυτό της οφειλέτη του Θεού, λέει: «Τι θα ανταποδώσουμε στον Κύριο για όλα όσα μου δώρισε;» Επειδή, λοιπόν, δεν βρίσκω αντάξια αμοιβή, γι' αυτό: «Ποτήριο σωτηρίας θα λάβω», δηλαδή θα αποδεχτώ το ποτήριο του θανάτου, «και το όνομα του Κυρίου θα επικαλεστώ». Και ήπιε αυτό το ποτήριο ο χορός των προφητών, των αποστόλων και των μαρτύρων, επικαλούμενος το όνομα του Χριστού. Και λέει καθένας από αυτούς, καθώς και καθένας που το προαιρείται: «Τις τάματά μου θα αποδώσω στον Κύριο μπροστά σε όλο τον λαό του». Όχι κρυφά, αλλά με παρρησία μπροστά σε δήμους και τυράννους θα ομολογήσω τον Χριστό, Θεό αληθινό εκ Θεού αληθινού, και σαν νύφη που διαλέγει τον νυμφίο, ως Εκκλησία Του θα αποδεχτώ τον θάνατο, διότι: «Πολύτιμος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων του». Διότι σε όσους οι πράξεις είναι τίμιες, και ο θάνατος είναι τίμιος και όσιος.

Εκεί το θυόμενο ήταν πρόβατο και γινόταν επάλειψη των παραστατών και του ανωφλίου με το αίμα, και η μεν σφαγή γινόταν προς το βράδυ, η δε βρώση των κρεάτων κατά το μέσο των εσπερινών ωρών, δηλαδή τα μεσάνυχτα. Εδώ, ο άρτος είναι αυτός που κλάται και ανάγεται μυστικώς στο σώμα του Χριστού, του αμνού που σφαγιάστηκε για εμάς και ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου, καθώς και ποτήριο σωτηρίας που δίδεται και πίνεται, και το οποίο πιστεύεται θεοπρεπώς ότι είναι το αίμα της Καινής Διαθήκης, για άφεση των αμαρτιών και αποσόβηση κάθε εναντίου. Και η κλάση και η μετάδοση, καθώς και η μετάληψη, γίνονται ταυτόχρονα κατά τη διάρκεια της εσπέρας. Εδώ δεν γίνεται κανένας λόγος για κεφάλι και πόδια και εντόσθια· ούτε για καύση των οστών ή των κρεάτων που απομένουν για το πρωί· ούτε για βρώση πικρών χόρτων, αλλά όλα αυτά έχουν παραλειφθεί και αποσιωπηθεί, και όπως λέει ο Παύλος, τα αρχαία παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν καινά.

Και τι άραγε θα σου ανταποδώσω; Ποτήριον σωτηρίου θα λάβω· αυτό δε σημαίνει, αδελφοί μου, το να θυσιάσει κανείς τον εαυτό του μέχρι αίματος για την ίδια ευαρέσκεια. Αλλά τι φλυαρώ εγώ ο άσωτος, εκφέροντας καταδικαστικές αποφάσεις εναντίον του εαυτού μου; Διότι, ενώ φιλοσοφώ αυτά, πάντοτε πέφτω και γίνομαι κατακριτέος· όμως για χάρη σας αναγκάζομαι να σας αναγγέλλω τα οφειλόμενα. Είθε να σώζεστε, τέκνα μου πολυπόθητα, είθε να φυλάγεστε, αδελφοί μου πνευματικότατοι· ο ένας να παρακινεί τον άλλον στα πνευματικά, αποστρεφόμενοι καθετί πονηρότατο, και προσοικειούμενοι καθετί θεοφιλέστατο. Ω αδελφοί, ω τέκνα, ω πατέρες, ας τρέξουμε, ας τρέξουμε. Ο δρόμος του αγώνα είναι μεγάλος, όσο υπάρχει καιρός προτού δύσει ο ήλιος της ζωής μας· για να δούμε εκεί το απρόσιτο φως, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος στους αιώνες των αιώνων αστράφτει και καταυγάζει αθανασία σε όσους τον έχουν αγαπήσει· στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Εφόσον λοιπόν έχετε επιτύχει αυτό το αγαθό και έχετε αναλάβει έναν τέτοιο βίο πολυθαύμαστο και ουρανοπολίτευτο, άραγε δεν χαίρεστε; Δεν σκιρτάτε; Άραγε δεν ψάλλετε μαζί με τον Δαβίδ: «Τι θα ανταποδώσουμε στον Κύριο για όλα όσα ανταπέδωσε σε εμάς;» Ναι, αλλά να προσθέσετε και το: «Ποτήριον σωτηρίας θα λάβουμε»· το οποίο σημαίνει, την κένωση του αίματος του μαρτυρίου, όταν έρθει ο καιρός. Ω, τέκνα μου, πόσοι επιθυμούν να δουν αυτά που εσείς βλέπετε, και να ακούσουν αυτά που ακούτε, και να επιτύχουν αυτά που επιτύχατε· και όμως, είτε εξαιτίας της συζυγικής σχέσης, είτε λόγω της φροντίδας των τέκνων, είτε εξαιτίας σαρκικής φιλίας, είτε για την κοσμική δόξα, είτε για τον πλούτο των χρημάτων, είτε λόγω αμαρτωλής έξης, είτε από ψυχική δειλία, είτε από έλλειψη καθοδήγησης, είτε από σπάνη αληθινής προστασίας, είτε λόγω βιωτικής συνήθειας, είτε με πολλούς άλλους τρόπους, αδυνατούν να αποδράσουν και δεν ξέρουν πώς να προσδράμουν, και παραμένουν εξωτερικά μεν να φαίνονται ότι ευφραίνονται, ενώ στην εσωτερική τους διάθεση κατακόπτονται.

Για όλα αυτά τι θα αντιπροσφέρουμε εμείς οι κατάκριτοι σε Εκείνον που για εμάς έπαθε και ετάφη και αναστήθηκε; Θα πούμε μαζί με τον Δαβίδ «ποτήριο σωτηρίας θα λάβω και το όνομα του Κυρίου θα επικαλεστώ». Γι' αυτό, καθώς φθάνει η αγία Ανάσταση, ας προσέχουμε με ακρίβεια, και την μεν εορτή ας τη γιορτάσουμε λαμπρά και θεϊκά —διότι είναι Πάσχα, Πάσχα, το πρώτο και μεγαλύτερο από τα δώρα της θείας οικονομίας—, το δε σώμα ας το συγκρατήσουμε με ευλάβεια και, έστω κι αν αλλάξουμε τα φαγητά, ας μην αλλάξουμε την πνευματική μας κατάσταση. Και πώς θα γίνει αυτό; Εάν με σωφροσύνη και με μέτρο γευτούμε το κρασί, και απολαύσουμε το λάδι και το προσφάγι και τα άλλα παρατιθέμενα εδέσματα. Ο μεν ένας, συμβουλεύω, ας αρκείται σε ένα ποτήρι ή μόνο σε δύο, για τη χώνεψη, ο δε άλλος ας πίνει και τρία, εφόσον είναι πιο αδύναμος και πιο λαίμαργος. Το να υπερβεί όμως κανείς αυτό το όριο δεν είναι γνώρισμα των υγιών, αλλά των ασθενούντων, ούτε των εγκρατών, αλλά των ακρατών. Και δες πού οδηγεί: στον υπερβολικό χορτασμό και στον βαρύ ύπνο. Και τι λέει ο προφήτης; «Έφαγε», λέει, «και χόρτασε, και κλώτσησε ο αγαπημένος». Να θυμάσαι και το πυρ των Σοδόμων, να έχεις κατά νου και τον Λωτ που ήπιε πολύ κρασί και ασέλγησε στις κόρες του. Αναλογίσου και τον Νώε που απογυμνώθηκε λόγω της απειρίας του στο ποτό.

Τι λοιπόν θα του ανταποδώσουμε για όλα όσα μας προσέφερε; Το να ψάλλουμε μαζί με τον θείο Δαβίδ με αληθινή πρόθεση, «το ποτήριο της σωτηρίας θα λάβω και το όνομα του Κυρίου θα επικαλεστώ». Και το ποτήριο αυτό είναι η αποδοχή του μαρτυρίου. Επομένως, αν και το μαρτύριό σας δεν γίνεται με αίμα, εντούτοις αγωνίζεστε διαρκώς μέσω της συνειδήσεως, χωρίς να κάμπτετε το γόνατο στον Βάαλ, εννοώ δηλαδή στην ηδονή της σάρκας, χωρίς να ενδίδετε στις επιδρομές των πειρασμών που συμβαίνουν ορατά και αόρατα, δεχόμενοι χτυπήματα και δείχνοντας υπομονή στους λογισμούς, φλεγόμενοι από τις στερήσεις των επιθυμιών και των θελημάτων, και υφιστάμενοι τον ξεσμό από τις ελεγκτικές και επιτιμητικές ανυποχώρητες φιλοπονίες.

Αυτά επιθύμησαν να δουν οι προφήτες και οι δίκαιοι από αιώνων, αλλά δεν τα είδαν παρά μόνο μέσω της πίστης. Εμείς όμως και «τα θεασαθήκαμε και τα χέρια μας τα ψηλάφησαν, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, σχετικά με τον Λόγο της ζωής, και η ζωή φανερώθηκε», και λάβαμε την υιοθεσία. Αλλά «τι θα ανταποδώσουμε στον Κύριο για όλα όσα μας ανταπέδωσε;» Ήδη από παλιά ο άγιος Δαβίδ αναφώνησε: «Ποτήριο σωτηρίας θα λάβω, και το όνομα του Κυρίου θα επικαλεστώ.» Επομένως, ας χαιρόμαστε, αδελφοί, διότι και εμείς αξιωθήκαμε να προσφέρουμε ανταπόδοση στον Κύριο για όλα όσα εκείνος μας ανταπέδωσε. Και ποια είναι η ανταπόδοση; Ο σταυροφόρος βίος που επιλέξαμε, και η ομολογία «στην οποία στεκόμαστε και καυχόμαστε με την ελπίδα της δόξας του Θεού». Αυτό, ομολογουμένως, είναι μαρτύριο. Και σε αυτό έγκειται το ότι δεν εορτάζουμε μόνο μία ημέρα, αλλά σε όλη μας τη ζωή. Διότι εκείνοι που κυβερνώνται από τη σάρκα και αιχμαλωτίζονται από τα πάθη ούτε να εορτάζουν μπορούν, ακόμη κι αν νομίζουν ότι εορτάζουν, ούτε είναι ελεύθεροι, όντας δούλοι των παθών πουλημένοι στην αμαρτία. Και άλλωστε έχει γραφτεί: «Καθένας που πράττει την αμαρτία είναι δούλος της αμαρτίας. Και ο δούλος δεν μένει στην οικία για πάντα, ο υιός μένει για πάντα.» Επειδή λοιπόν αξιωθήκαμε και εμείς να κληθούμε υιοί κατά χάριν, θα παραμείνουμε στην οικία για πάντα, εφόσον βεβαίως κρατήσουμε σταθερή μέχρι τέλους την αρχή της υποστάσεώς μας.

Έτσι, λοιπόν, έζησαν όλοι οι άγιοι, με τέτοιες προθέσεις θριάμβευσαν τον θεϊκό τους πόθο· ο μεν Ιερεμίας λέγοντας: «Εγώ όμως δεν κουράστηκα να σε ακολουθώ, και ημέρα ανθρώπου δεν επιθύμησα, Κύριε»· ο δε Δαβίδ: «Τι να ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα μου έχει ανταποδώσει; Ποτήρι σωτηρίας θα λάβω, και το όνομα του Κυρίου θα επικαλεστώ»· ο Απόστολος πάλι λέγοντας: «Διότι σε εμάς δόθηκε από τον Θεό για χάρη του Χριστού, όχι μόνο να πιστεύουμε σε αυτόν, αλλά και να πάσχουμε για αυτόν». Ομοίως και οι απόστολοι, όταν μαστιγώθηκαν, χαίρονταν, λέει η Γραφή, «Επειδή αξιώθηκαν να υποστούν ατίμωση για το όνομα του Χριστού». Και γενικά ο καθένας από τους αγίους με τέτοια λόγια φανερώνει τον έρωτά του προς τον Χριστό. Γι' αυτό λοιπόν και εμείς, αδελφοί, ας ακούμε με προθυμία τα λεγόμενα, και ας αγαπάμε με αγάπη τον αγαπητό Θεό μας, ευχαριστώντας τον πάντοτε για όλα τα αγαθά που μας έκανε, επειδή μας εξέλεξε εξαρχής για σωτηρία μέσω του αγιασμού της παρούσας αφιέρωσης· επειδή μας χάρισε να τον λατρεύουμε με ορθόδοξη πίστη, και να μην παρασυρόμαστε μέσα στην πλάνη· διότι πόσοι έχουν πλανηθεί εξαπατώμενοι «από τον δόλο των ανθρώπων, με πανουργία, σύμφωνα με τις μεθοδείες της πλάνης»! Πόσοι λιμοκτονούν «όχι από πείνα για ψωμί ούτε από δίψα για νερό, αλλά από πείνα για να ακούσουν τον λόγο του Θεού», σύμφωνα με τα γεγραμμένα!