Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 115:7

Εάν λοιπόν μετανοήσει, εξέρχεται ζωντανός από την κοιλιά του διαβόλου, όπως ο Ιωνάς από την κοιλιά του κήτους. Εάν όμως παραμείνει αμετανόητος, εξέρχεται νεκρός και υιός θανάτου. Επειδή λοιπόν και ο Δαβίδ συνελήφθη μέσα σε αμαρτίες, μετανόησε όμως, και ο Θεός διέρρηξε τα δεσμά της αμαρτίας του, ώστε να λέει: «Εσύ διέρρηξες τα δεσμά μου», ομολογώντας τις ολέθριες ωδίνες του θανάτου, τη μοιχεία και την ανδροφονία που προήλθαν από τον διάβολο, λέει: «Με περικύκλωσαν ωδίνες θανάτου»· με περικύκλωσαν, αλλά δεν με κυρίευσαν. «Και χείμαρροι ανομίας», που είναι οι λογισμοί της επιθυμίας, οι ορμές των κακών. Εάν λοιπόν η ψυχή έχει θεμελιωθεί στον φόβο του Θεού σαν πάνω σε πέτρα, οι χείμαρροι της ανομίας την ταράζουν μεν, δεν την καταστρέφουν όμως.

Ω Κύριε, εγώ είμαι δούλος σου και υιός της δούλης σου. Έχοντας θάρρος, λέει ότι είναι δούλος σύμφωνα με τον απόστολο· ως υιό δε της δούλης, εννοεί την προγενέστερη εισαγωγή, αυτήν διά του νόμου. Διέρρηξες τους δεσμούς μου. Και ποιοι είναι οι δεσμοί παρά εκείνοι της αμαρτίας, σύμφωνα με το ρηθέν: «Διότι ο καθένας σφίγγεται με τα σχοινιά των δικών του αμαρτιών»; Σε εσένα θα προσφέρω θυσία αινέσεως. Καθώς έχει πλέον φθάσει σε πνευματική προκοπή, από τη μία απορρίπτει τις θυσίες δι' αιμάτων, ενώ από την άλλη υπόσχεται να επιτελεί θυσίες αινέσεως.

Όπως λοιπόν διαβάζοντας αυτά τα κατανοούμε ορθά, και όταν ακούμε τον Σολομώντα να ονομάζεται δούλος, δεν νομίζουμε ότι είναι πραγματικά δούλος, αλλά κατά φύση και γνήσιος υιός, έτσι και για τον Σωτήρα, τον αληθινά ομολογούμενο Υιό που είναι κατά φύση Λόγος, εάν οι άγιοι λένε: «Όντας πιστός σε Εκείνον που τον εποίησε», ή εάν ο Ίδιος λέει για τον εαυτό Του: «Ο Κύριος με έκτισε», και «Εγώ είμαι δούλος σου, και υιός της δούλης σου», και όσα παρόμοια, ας μην αρνούνται κάποιοι εξαιτίας αυτού την ιδιότητά Του που προέρχεται από τον Πατέρα. Αντιθέτως, όπως στην περίπτωση του Σολομώντα και του Δαβίδ, ας έχουν ορθή αντίληψη περί του Πατρός και του Υιού. Διότι, εάν ακούγοντας τον Σολομώντα ως δούλο τον ομολογούν υιό, πώς δεν είναι άξιοι να απωλεσθούν πολλαπλώς, εφόσον δεν διατηρούν την ίδια αντίληψη και για τον Κύριο; Αλλά όταν μεν ακούν «γέννημα», και «Λόγο», και «Σοφία», βιάζονται να τα παρερμηνεύσουν και να αρνηθούν την κατά φύση και γνήσια γέννηση του Υιού από τον Πατέρα· όταν δε ακούν φράσεις και λέξεις περί δημιουργήματος, αμέσως παρασύρονται στο να θεωρούν τον Υιό ως κατά φύση δημιούργημα, και αρνούνται τον Λόγο, καίτοι θα μπορούσαν, επειδή Εκείνος έγινε άνθρωπος, να αποδώσουν όλες αυτές τις λέξεις στην ανθρώπινη φύση Του.

Όπως, λοιπόν, όταν διαβάζουμε αυτά σκεφτόμαστε σωστά και, ενώ ακούμε τον Σολομώντα να αποκαλείται δούλος, δεν θεωρούμε ότι είναι δούλος, αλλά εκ φύσεως και γνήσιος υιός, έτσι, εάν και για τον Σωτήρα, ο οποίος αληθινά ομολογείται Υιός και είναι εκ φύσεως Λόγος, λένε οι άγιοι: «επειδή στάθηκε πιστός σε εκείνον που τον εποίησε» ή εάν ο ίδιος λέει για τον εαυτό του: «ο Κύριος με έκτισε» και «εγώ είμαι δούλος σου και υιός της δούλης σου» και όλα τα παρόμοια, ας μην αρνούνται κάποιοι εξαιτίας αυτών την ιδιότητά του που προέρχεται από τον Πατέρα, αλλά, όπως στην περίπτωση του Σολομώντα και του Δαβίδ, ας σκέφτονται ορθά για τον Υιό και τον Πατέρα. Διότι, εάν ακούγοντας τον Σολομώντα να αποκαλείται «δούλος» τον ομολογούν υιό, πώς δεν τους αξίζει πολλαπλώς η απώλεια, επειδή δεν διατηρούν την ίδια κατανόηση και στην περίπτωση του Κυρίου, αλλά από τη μια, όταν ακούνε για γέννημα, Λόγο και Σοφία, καταβάλλουν προσπάθεια να τα παρερμηνεύσουν και να αρνηθούν τη φυσική και γνήσια γέννηση του Υιού από τον Πατέρα· ενώ από την άλλη, όταν ακούσουν φράσεις και λέξεις περί ποιήματος, αμέσως παρασύρονται στο να θεωρούν τον Υιό εκ φύσεως ποίημα και αρνούνται τον Λόγο, αν και θα μπορούσαν, εξαιτίας του ότι έγινε άνθρωπος, να αποδώσουν όλες αυτές τις λέξεις στην ανθρώπινη φύση του. Πώς, λοιπόν, δεν αποδεικνύονται και εξαιτίας αυτού «βδελυροί» ενώπιον του Κυρίου, διατηρώντας για τους εαυτούς τους «διπλά ζύγια», και με το ένα να κρίνουν εκείνα τα ζητήματα, ενώ με το άλλο να βλασφημούν τον Κύριο;

Αδελφέ Ανδρέα, είπε ο Κύριος ότι «ο Ηλίας ήδη ήλθε.» Κι εγώ σου λέω ότι ο νοητός σου Λάζαρος ήδη αναστήθηκε και ελευθερώθηκε από τα δεσμά, και εκπληρώθηκε σε αυτόν το: «Διέρρηξες τα δεσμά μου.» Επομένως, και εσύ οφείλεις να προσφέρεις θυσία αινέσεως σε Αυτόν που τον έλυσε, για να μην πέσει πάλι εξαιτίας της ραθυμίας στα πρώτα δεσμά, σύμφωνα με τον λόγο του Σωτήρος που λέει: «Ιδού, έγινες υγιής, μην αμαρτάνεις πλέον», και τα εξής. Να ευχαριστείς τον Θεό. Διότι Αυτός ενδιαφέρεται για εσένα και σε φροντίζει και τα οικονομεί όλα, εάν και εσύ παραμείνεις πρόθυμος. Να έχεις υγεία και στην ψυχή και στο σώμα, και να προσεύχεσαι για εμένα.

Όπου δε υπάρχει δουλεία, εκεί είναι φανερό ότι υπάρχει και ατιμία. Πρέπει, επομένως, να αποφεύγεται η ζωή στην οποία είναι έμφυτη η ατιμία. Δεν κάνω τίποτα το σπουδαίο, λέει, παραδίδοντας τον εαυτό μου σε εσένα τον Δεσπότη. Διότι, εφόσον είμαι δούλος σου, προσφέρω σε εσένα το δικό σου κτήμα. Εξάλλου, το κτίσμα είναι οπωσδήποτε δούλος του Κτίστη. Ώστε δεν είμαι δούλος μόνο κατά προαίρεση, αλλά και εκ φύσεως. Διότι είμαι υιός της δούλης σου, την οποία ο εχθρός, όταν ήταν νήπιο και εντελώς παιδί, την παρέσυρε και την απομάκρυνε από τη δική σου δουλεία, κάνοντάς την δούλη της αμαρτίας. Αλλά επιστρέφω και ανατρέχω στον αρχικό Δεσπότη, και αναγνωρίζω την παλαιά δουλεία. Διέρρηξες τα δεσμά μου. Επειδή με ελευθέρωσες από τα δεσμά της αμαρτίας, κατεβαίνοντας στον άδη και λύνοντας την ανθρωπότητα που ήταν δέσμια του θανάτου και κρατούνταν στις αναπόδραστες φυλακές του άδη, για τον λόγο αυτόν θα σου προσφέρω θυσία, όχι τετράποδα με διχαλωτές οπλές που μηρυκάζουν, ούτε καθαρά πτηνά, ούτε σεμίδαλι ζυμωμένη με λάδι, ούτε διαφανές λιβάνι, ούτε εκείνο το σύνθετο θυμίαμα (διότι αυτά προσφέρονται σε εσένα τον Δεσπότη από τη γη)· αλλά αυτό που είναι δικό μου προσωπικό κτήμα και γέννημα της δικής μου καρδιάς, τη δοξολογία προς εσένα θα την αναπέμψω από αυτήν, σαν από κάποιο θυσιαστήριο της δικής μου διάνοιας.

Αλλά σκουπίστε μου τα δάκρυα· διότι αισθάνομαι ότι, εξαιτίας του πόνου, εκδηλώνω αδυναμία περισσότερο από το πρέπον. Δεν αφαιρέθηκε από εμάς ο νυμφίος, στέκεται ανάμεσά μας, έστω κι αν εμείς δεν τον βλέπουμε. Ο ιερέας βρίσκεται στα άδυτα· στο εσωτερικό του καταπετάσματος, όπου εισήλθε για χάρη μας ως πρόδρομος ο Χριστός. Εγκατέλειψε το παραπέτασμα της σάρκας. Δεν λατρεύει πλέον με το υπόδειγμα και τη σκιά των επουρανίων, αλλά βλέπει την ίδια την εικόνα των πραγμάτων. Όχι πια σαν μέσα από καθρέφτη και αινιγματικά, αλλά αυτοπροσώπως συναντά τον Θεό, και μεσιτεύει για εμάς και για τα αγνοήματα του λαού. Απέβαλε τους δερμάτινους χιτώνες· διότι δεν έχουν ανάγκη από τέτοιους χιτώνες όσοι ζουν στον παράδεισο, αλλά φέρει ενδύματα τα οποία πήρε μαζί του, αφού τα ύφανε ο ίδιος με την καθαρότητα του βίου του. Τίμιος είναι ενώπιον του Κυρίου ο θάνατος του οσίου του, ή μάλλον δεν πρόκειται για θάνατο, αλλά για ρήξη των δεσμών. Διότι λέει: «διέρρηξας τους δεσμούς μου». Ο Συμεών απολύθηκε, ελευθερώθηκε από τα δεσμά του σώματος. Η παγίδα συνετρίβη, και το στρουθίο πέταξε μακριά. Εγκατέλειψε την Αίγυπτο, τον βορβορώδη βίο. Πέρασε όχι εκείνη την Ερυθρά, αλλά τούτη τη μαύρη και ζοφερή θάλασσα της ζωής. Εισήλθε στη γη της επαγγελίας, και πάνω στο όρος βρίσκεται σε πνευματική θεωρία με τον Θεό. Έλυσε το υπόδημα της ψυχής, ώστε με καθαρό το βήμα της διανοίας να βαδίσει πάνω στην άγια γη, μέσα στην οποία καθοράται ο Θεός.

Αλληλούια: Το αλληλούια σημαίνει «αινούμε τον ζωντανό Θεό» και αποτελεί διδασκαλία του νέου λαού. Επίστευσα: Ο προφήτης λέει: «επίστευσα», για όσα μίλησα, δηλαδή για την παρουσία του Θεού, τα νέα μυστήρια και την κλήση των εθνών. Εγώ δε: Διότι λυπήθηκε ο προφήτης, επειδή όσα προείδε και προφήτευσε, δεν μπόρεσε να τα δει με τα σωματικά του μάτια. Εγώ είπα: Διότι, βρισκόμενος σε έκσταση λόγω του ακατάληπτου του μυστηρίου, δείλιασε, μήπως τυχόν, ως άνθρωπος, μίλησε με ψεύδη. Τι να ανταποδώσω: Διότι, λέει, με αξίωσε να γίνω θεωρός του μυστηρίου, επειδή οι λόγοι μου εκπληρώθηκαν, και επειδή ελέησε τον άνθρωπο. Ποτήριον: Εννοεί το μυστικό ποτήριο, στο οποίο ο οίνος αναμειγνύεται ως αίμα, το οποίο προσέφερε για τη σωτηρία του ανθρώπου (των ανθρώπων). Και το όνομα: Με την επίκληση του Αγίου Πνεύματος του Χριστού μεταλαμβάνονται τα μυστήρια. Τις ευχές μου: Αυτή είναι η φωνή του προφήτη. Τίμιος: Ο θάνατος των μαρτύρων, οι οποίοι παρέδωσαν τον εαυτό τους για τον Χριστό, και όλων των υπολοίπων αγίων· διότι ο Χριστός τιμά πραγματικά τον θάνατό τους. Ω Κύριε: Ο άνθρωπος (ο Αδάμ) το ανακράζει αυτό προς τον Θεό. Και ο λόγος του εκφράζει οδυρμό. Εγώ δούλος: Δηλαδή, επισκέψου με ως δούλο σου και μην με παραβλέψεις. Διέρρηξες: Τα δεσμά με τα οποία η αμαρτία έδεσε τον άνθρωπο (τους ανθρώπους), τα διέρρηξε η πίστη στο βάπτισμα. Σε σένα θα προσφέρω θυσία: Αναφέρεται στην αναίμακτη θυσία την οποία προσφέρει ο άνθρωπος που έχει σωθεί, δηλαδή τη θυσία των μυστηρίων.

Άφησε τώρα· προς το παρόν βάπτισέ με, και έπειτα θεολόγησε· προς το παρόν βάπτισέ με, και έπειτα προσκύνησε. Διότι έτσι αρμόζει σε εμάς να εκπληρώσουμε όλη τη δικαιοσύνη. Τίποτα δεν εξυψώνει τόσο τον υψηλό, όσο η εκούσια συγκατάβαση· διότι το αληθινό μεγαλείο δεν έχει ανάγκη να καυχηθεί για πράξεις επιείκειας. Τότε τον αφήνει ο Ιωάννης, φωνάζοντας προς αυτόν: Ιδού, διακονώ το πρόσταγμά σου, Δέσποτα· διότι αυτά που έμαθα ενώ τα αγνοούσα, αυτά τα εκτελώ με χαρά. Ιδού, φέρω τη δεξιά μου στην κεφαλή σου, επειδή εσύ το πρόσταξες· κι εγώ είμαι δούλος σου, και υιός της δούλης σου· και το χέρι μου είναι δημιούργημά σου, και αυτός ο ποταμός είναι απόρροια της κυριαρχίας σου, και αυτά τα νάματα είναι ποιήματά σου, και αυτό το βάπτισμα είναι δικό σου δώρο· και εσύ μόνος γνωρίζεις το μυστήριο που κατεργάζεσαι.

Γι' αυτόν τον λόγο έλεγε το «Ενώπιον του Κυρίου», θέλοντας να φανερώσει τούτο: «Ω Κύριε, εγώ είμαι δούλος σου, εγώ είμαι δούλος σου, και υιός της δούλης σου». Δεν αναφέρεται στην κοινή δουλεία, αλλά σε εκείνη που πηγάζει από πολλή προθυμία και στοργή, καθώς φλέγεται από τον πόθο, πράγμα που αποτελεί τον μέγιστο στέφανο και είναι λαμπρότερο από κάθε διάδημα. Γι' αυτό άλλωστε και ο Θεός το θέτει ως τον μέγιστο έπαινο, λέγοντας: «Ο Μωυσής ο θεράπων μου ετελεύτησε».

«Και υιός της δούλης σου». Δηλαδή, από παλιά και εκ προγόνων έχουμε αφιερωθεί στη δουλεία σου. Αυτό ακριβώς, ως μέγιστο κόσμημα, χρησιμοποίησε και ο Παύλος για τον Τιμόθεο λέγοντας: «Αναπολώντας την ανυπόκριτη πίστη που υπάρχει σε σένα, η οποία κατοίκησε πρώτα στη γιαγιά σου Λωίδα, και στη μητέρα σου Ευνίκη. Είμαι δε πεπεισμένος ότι κατοικεί και σε σένα, και ότι από βρέφος γνωρίζεις τα ιερά γράμματα». Και πάλι, μιλώντας για τον εαυτό του λέει: «Εβραίος από Εβραίους». Και πάλι: «Είναι Εβραίοι; Είμαι κι εγώ. Είναι Ισραηλίτες; Είμαι κι εγώ». Διότι διέθεταν κάτι παραπάνω από τους προσήλυτους όσοι είχαν αυτήν την ιδιότητα εκ προγόνων και από παλιά. Γι' αυτό τον λόγο λέει και αυτός: «Και υιός της δούλης σου».

Διέρρηξας τους δεσμούς μου. Δεν είπε «κλόνισες», αλλά «διέρρηξας», φανερώνοντας με αυτόν τον τρόπο ότι έγιναν πλέον άχρηστοι. Εδώ, ως δεσμούς εννοεί τις θλίψεις, τους πειρασμούς, τους κινδύνους. Διότι υπάρχει και καλός δεσμός, τον οποίο είναι προτιμότερο να σφίγγει κανείς, όπως όταν λέει: «Στον σύνδεσμο της αγάπης» και «η οποία είναι ο σύνδεσμος της τελειότητας». Υπάρχει όμως και ο εντελώς αντίθετος προς αυτόν δεσμός, όπως όταν λέει: «Με τα σκοινιά των αμαρτιών του ο καθένας σφίγγεται». Αυτό υπονοώντας και ο Χριστός έλεγε: «Αυτήν, που είναι θυγατέρα του Αβραάμ, και ήταν έτσι δεμένη από τον Σατανά, δεν έπρεπε να λυθεί;» Και ο Ησαΐας αναφερόμενος στον Χριστό λέει: «Σε έδωκα ως διαθήκη των εθνών, για να λες σε αυτούς που βρίσκονται σε δεσμά: Βγείτε έξω». Αυτούς, λοιπόν, τους δεσμούς διέρρηξε, δεν τους έλυσε απλώς· διότι το πρώτο είναι ισχυρότερο από το δεύτερο. Αν δε κάποιος ήθελε να το εκλάβει και με αναγωγική έννοια, λέγοντας ότι αυτοί είναι οι δεσμοί των αμαρτιών και ολόκληρος ο παλαιός άνθρωπος, δεν θα αποκλίνει από το ορθό.

Επειδή γνώριζε ότι ο νόμος συγχωρεί στους ανθρώπους τα παραπτώματα μέσα στην εβδομάδα του αιώνα τούτου· διότι δεν διέθετε την όγδοη ημέρα της αναστάσεως· επειδή δεν είχε ακόμη έλθει ο Χριστός, ο οποίος φέρει την αναστάσιμη ημέρα. Γι' αυτό και ο Δαβίδ, επειδή βρισκόταν υπό τον νόμο, επτά φορές την ημέρα αινεί τον Θεό· διότι λέγει: «Επτάκις της ημέρας σε αίνεσα»· όχι οκτώ φορές· διότι δεν μου ήλθε ακόμη ο Χριστός, η όγδοη ημέρα της αναστάσεως· βρίσκομαι ακόμη υπό τον νόμο, και υπό τον νόμο θα σε υπηρετήσω· είμαι ακόμη υιός της δούλης, της συναγωγής· διότι δεν έχω ακόμη γεννηθεί από την ελεύθερη· γι' αυτό λέγει: «Εγώ είμαι δούλος σου, και υιός της δούλης σου». Διότι για τους Χριστιανούς που έχουν αναγεννηθεί εν τη χάριτι, η μητέρα είναι ελεύθερη, όπως ακριβώς λέγει ο Απόστολος: «Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα όλων ημών». Πόσες φορές λοιπόν θα αμαρτήσει σε μένα ο αδελφός μου, και θα τον συγχωρήσω; Μέχρι επτά φορές; Σαν να έλεγε: Διατάζεις να συγχωρώ τα παραπτώματα των αδελφών μου σύμφωνα με τον νόμο (διότι αυτό σημαίνει το «Μέχρι επτά φορές») ή κάτι περισσότερο; Ο Κύριος όμως πολλαπλασιάζει υπερβολικά τη χάρη λέγοντας: Όχι μόνο μέχρι επτά φορές, αλλά μέχρι εβδομήντα φορές το επτά. Διότι, όσο ο Λόγος υπερέχει του νόμου, τόσο και η χάρη υπερέχει του νόμου· διότι ο Θεός Λόγος δεν προέρχεται από τον νόμο, αλλά ο νόμος από τον Λόγο. Και μπορείτε να διαπιστώσετε, αγαπητοί, την ωφέλεια από αυτόν τον λόγο· για να μάθεις πόσο ανώτερος είναι ο Λόγος από τον νόμο.

Αφού σήκωσες πρόθυμα τον σταυρό σου, έτρεξες ακολουθώντας τον Χριστό, και με την κοινωνία των παθημάτων του δοξάστηκες και έλαβες διπλό στεφάνι, Θεοδοσία, αφού και με τα δύο δόθηκες στον Θεό συμφώνως προς το όνομά σου. Αφού έσπασες τα δεσμά των ποδιών μου, επέτρεψες να βαδίζω ελεύθερα, γι' αυτό θα σου προσφέρω θυσία ένθεης αίνεσης, μάρτυρα, και το όνομά σου θα επικαλεστώ πρόθυμα και στο πρόσωπό σου θα ευλογήσω τον Κύριο.

Διότι αυτό έχουμε ακούσει και για τον Μέγα Σισώη: ότι μετά την έλευση εκείνων των πολλών ταγμάτων, «Ιδού», είπε, «ήλθε και ο Χριστός λέγοντας: Φέρτε μου το μεγάλο σκεύος της ερήμου». Και αφού ο όσιος είπε αυτά, εκοιμήθη τιμίως, ως όντως τίμιο εργαστήριο αρετών. «Ω Κύριε, εγώ είμαι δούλος σου και υιός της δούλης σου» και συνεπώς «διέρρηξες τους δεσμούς μου», της τυραννίας του σώματος, ώστε «σε εσένα να προσφέρω θυσία αινέσεως» και, αφού επικαλεστώ το όνομά σου, «να αποδώσω τις ευχές μου προς εσένα, τον Κύριό μου, στις αυλές» της εκκλησίας, «του οίκου του Κυρίου στο μέσον σου, Ιερουσαλήμ», μητέρα των πρωτοτόκων. Διότι έτσι γνωρίζει ο Κύριος να τιμά τον «θάνατο των οσίων του».

Χρειάζεται, λοιπόν, μεγάλη δύναμη —και ποια άλλη παρά δημιουργική— για να αναπλαστεί σε αφθαρσία και αθανασία. Εάν δε, καθώς προοδεύει στην ηλικία, προοδεύει και στην κακία, αυξάνεται βεβαίως μαζί του και η φθορά, και η τυραννία του θανάτου ορμά ισχυρότερη εναντίον του· διότι, ανάλογα με το μέτρο της φθοράς, εισδύει στο βάθος και το κεντρί του θανάτου, δηλαδή η αμαρτία. Εάν, λοιπόν, το νήπιο που ακόμη θηλάζει και είναι άκακο, χρειάζεται δημιουργική δύναμη, δηλαδή θεϊκή, για την απολύτρωση από τη φθορά, ποια και πόση δύναμη θα χρειαστεί αυτός που αυξήθηκε μαζί με την κακία και αύξησε στον εαυτό του τη φθορά; Την οποία ο Δαβίδ ονομάζει δεσμούς και σάκο, ψάλλοντας προς τον Θεό: «Διέρρηξας τους δεσμούς μου, σε εσένα θα θυσιάσω θυσία αινέσεως», δηλαδή ευχαριστίας, και «Διέρρηξας τον σάκο μου και με περιέζωσες με ευφροσύνη, για να σου ψάλλει η δόξα μου και να μην κατανυγώ», δηλαδή το Πνεύμα το Άγιο μέσω εμού, και όχι εγώ ο ίδιος· διότι αυτή είναι η προερχόμενη από τον Θεό ευφροσύνη και η δόξα του Δαβίδ.