Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 116:1

Αλλά βέβαια ο Ισραήλ δεν το γνώρισε. Ο Ησαΐας λέει: «Κύριε, ποιος επίστεψε στο άκουσμά μας, και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε;» Ο δε Μωυσής πρώτος λέει: «Εγώ θα σας κινήσω σε ζήλια με λαό που δεν είναι έθνος· με έθνος ασύνετο θα σας παροργίσω.» Ασύνετα έθνη σας ονόμασε· γιατί πριν από την πίστη δείχναμε αφροσύνη· ήμασταν πράγματι κάποτε, δηλαδή πριν πιστέψουμε, ανόητοι, απειθείς, πλανώμενοι. Με ξεχωριστό τρόπο λύπησε ο Θεός τους Ιουδαίους, δηλαδή τους προξένησε οδύνη· διότι δεν είναι τόσο οδυνηρή η διασπορά και η ερήμωση του ναού, όσο η ευσέβεια και η δόξα των εθνών. Ο Ησαΐας μάλιστα τολμά και λέει: «Βρέθηκα από εκείνους που δεν με ζητούσαν· φανερώθηκα σε εκείνους που δεν με ερωτούσαν.» Έδειξε έτσι και την κλήση των εθνών στη θεογνωσία και τη μιαιφόνο ενοχή των Ιουδαίων· γιατί αυτό δηλώνει το «τολμά»: δεν φοβήθηκε, λέει, τους φονικούς και μανιασμένους Ιουδαίους, αλλά με πολλή παρρησία προκήρυξε από πριν τη σωτηρία των εθνών· και προανήγγειλε επίσης την απιστία των Ιουδαίων· αυτό φανερώνουν τα επόμενα· και προς τον Ισραήλ λέει ο Μωυσής: «Όλη την ημέρα άπλωσα τα χέρια μου προς λαό απειθή και αντιλέγοντα.» Έτσι λοιπόν οι θαυμαστοί προφήτες και τους Ιουδαίους ελέγχουν και την πίστη των εθνών προκηρύττουν, λέγοντας ότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός έγινε υπηρέτης της περιτομής για την αλήθεια του Θεού, ώστε να βεβαιώσει τις υποσχέσεις προς τους Πατέρες· ενώ τα έθνη θα δοξάσουν τον Θεό για το έλεος. Διότι στον Αβραάμ ο Θεός των όλων υποσχέθηκε να ευλογήσει τα έθνη στο σπέρμα του· και ο ίδιος ο πατριάρχης, καθώς και όλο το γένος του, δέχθηκαν το σημείο της περιτομής. Έπρεπε λοιπόν και το σπέρμα του, το οποίο ονομάζεται κατά σάρκα δικό του και από το οποίο αναβλύζει στα έθνη η ευλογία, να έχει το σημείο της συγγένειας, ώστε να φανερωθεί καθαρά η αλήθεια της θείας υποσχέσεως· και τα έθνη, αφού δέχθηκαν τη χάρη, θα υμνήσουν για τη φιλανθρωπία τον χορηγό, εκείνον που διά των θείων προφητών του προανήγγειλε την πίστη και τη σωτηρία των εθνών, καθώς έχει γραφεί: «Γι’ αυτό θα σε δοξολογήσουμε ανάμεσα στα έθνη, Κύριε, και στο όνομά σου θα ψάλουμε.» Και πάλι λέγει: «Αινείτε τον Κύριο, όλα τα έθνη, και επαινέσατέ τον, όλοι οι λαοί.» Και πάλι ο Ησαΐας λέγει: «Και θα υπάρχει η ρίζα του Ιεσσαί, και εκείνος που ανίσταται για να άρχει στα έθνη· σ’ αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη», καθώς έχει γραφεί: «Θα δουν εκείνοι στους οποίους δεν αναγγέλθηκε τίποτε γι’ αυτόν, και εκείνοι που δεν έχουν ακούσει θα καταλάβουν.»

Είδαν όλα τα έθνη το σωτήριο του Θεού μας. Αινείτε τον Κύριο, όλα τα έθνη. «Έδωσας κληρονομιά σε αυτούς που φοβούνται το όνομά σου», στους εθνικούς. Ή και, «Εις το τέλος ψαλμός τω Δαυίδ», για το τέλος του Χριστού. Επειδή, λοιπόν, δεν υπάρχει στον θάνατο κανείς που να μνημονεύει τον Χριστό, ο Δαβίδ, προλαμβάνοντας στους ψαλμούς, είπε ότι ο ψαλμός αυτός είναι επιτάφιος για Αυτόν: «Εις το τέλος ψαλμός». Έτσι και η πόρνη προέλαβε να μυρώσει το σώμα του Χριστού για τον ενταφιασμό. Έτσι, ο Δαβίδ, μη προφταίνοντας το τέλος του Χριστού, ψάλλει εκ των προτέρων τον επιτάφιο ψαλμό. Διότι αυτός, προχωρώντας παρακάτω, φανερώνει τη συκοφαντία και την ψευδομαρτυρία των κυριοκτόνων Ιουδαίων κατά του Χριστού: «Διότι δεν υπάρχει στο στόμα τους αλήθεια, η καρδιά τους είναι μάταιη». Έσπειραν αργύρια για να συκοφαντήσουν την ανάσταση. «Η καρδιά τους είναι μάταιη». Σφράγισαν τον τάφο και δεν μπόρεσαν να κρατήσουν Αυτόν που είναι ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς· κατέχουν τη σφραγίδα και δεν έχουν τον θησαυρό. «Η καρδιά τους είναι μάταιη· τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους». Γιατί, ω Δαβίδ, αποκάλεσες τάφο τον λάρυγγα των κυριοκτόνων;

Διότι μετά την παρουσία του Χριστού έγινε αληθινά άκαρπη και άνυδρη και εντελώς έρημη και, όπως λέει η προφητεία, «σε αλμυρή γη εξαιτίας της κακίας εκείνων που την κατοικούν». Σε αυτά επισυνάπτει με απόλυτη συνέπεια, υπονοώντας με προφητικό τρόπο, τη μεταβολή προς την ευσέβεια και την καρποφορία στους θείους λόγους, της άλλοτε έρημης και διψασμένης, δηλαδή κάθε ανθρώπινης ψυχής ή της Εκκλησίας που προέρχεται από τα έθνη. Αυτά μάλιστα φανερά υπονοεί λέγοντας: «Μετέτρεψε την έρημο σε λίμνες υδάτων», και τα εξής. Τα οποία θα μπορούσε να τα κατανοήσει μόνο όποιος είναι σοφός κατά Θεόν, σύμφωνα με το συμπέρασμα που αναφέρεται στο τέλος του ψαλμού: «Ποιος είναι σοφός και θα τα φυλάξει αυτά;» και τα εξής. 〈Από τον 117ο Ψαλμό〉. «Αινείτε τον Κύριο, όλα τα έθνη, και ας τον επαινέσουν όλοι οι λαοί· διότι κραταιώθηκε πάνω μας το έλεός του», και τα εξής: «ω Κύριε, σώσε μας, ω Κύριε, ευόδωσέ μας. Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου. Ο Κύριος είναι Θεός και φανερώθηκε σε εμάς».

ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΝΥΣΣΗΣ ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΑΣΧΑ Οι φτωχοί άνθρωποι που αγαπούν τις εορτές και με πρόθυμη ψυχή και περήφανο παράστημα ασπάζονται τις πανηγύρεις, έστω κι αν δεν επαρκούν οι δικοί τους πόροι για την επιδιωκόμενη λαμπρότητα, συγκεντρώνοντας από τους οικείους και τους γνωστούς κάθε λογής πολυτέλεια, προετοιμάζουν τους εαυτούς τους ώστε να μην τους λείπει τίποτα για την προκείμενη ανάγκη. Αυτό ακριβώς νομίζω ότι παθαίνω κι εγώ κατά τη σημερινή ημέρα· διότι, μην έχοντας από τον εαυτό μου τίποτα το μεγαλοπρεπές να συνεισφέρω στους προκείμενους εγκωμιασμούς, θα καταφύγω στην ιερή ωδή που μόλις ψάλαμε. Και παίρνοντας από εκεί τις αφορμές, θα εξοφλήσω το χρέος μου συνυφαίνοντας με τον λόγο της Γραφής και τα δικά μου λόγια, αν βέβαια βρίσκονται σε αυτόν τον φτωχό δούλο κάποια εγκώμια ευχαριστίας προς τον Δεσπότη. Έλεγε λοιπόν προ ολίγου ο Δαβίδ, και εμείς μαζί του: «Αινείτε τον Κύριο πάντα τα έθνη, επαινέστε τον όλοι οι λαοί». Καλεί στον ύμνο κάθε άνθρωπο που προέρχεται από τον Αδάμ, χωρίς να αφήνει κανέναν έξω από την κλήση, αλλά τους κατοίκους της Δύσης, της Ανατολής, όσους βρίσκονται εκατέρωθεν, είτε κάποιος γειτνιάζει με τον Βορρά είτε κατοικεί στον Νότο, όλους μαζί τους καθοδηγεί με τον ψαλμό. Και ενώ αλλού απευθύνεται τμηματικά σε κάποιους από τους ανθρώπους, είτε καλώντας τους οσίους είτε παρακινώντας τα παιδιά σε ύμνο, στο παρόν σημείο συνάγει έθνη και λαούς με το ψαλτήρι.

Διότι, όταν, σύμφωνα με τον Απόστολο, παρέλθει το σχήμα του κόσμου τούτου και εμφανιστεί σε όλους ο Χριστός ως Βασιλεύς και Θεός, αφού θα έχει πείσει πλήρως κάθε άπιστη ψυχή και θα έχει χαλιναγωγήσει κάθε βλάσφημη γλώσσα, και όταν σταματήσει τη ματαιότητα των Ελλήνων, την πλάνη των Ιουδαίων και την αδάμαστη φλυαρία των αιρέσεων, τότε ακριβώς, τότε όλα τα έθνη και οι απ' αιώνος λαοί, υποκύπτοντας, θα αναπέμψουν χωρίς καμία αντίσταση την προσκύνηση και θα υπάρξει μια θαυμαστή συμφωνία δοξολογίας, καθώς οι μεν όσιοι θα υμνούν ως συνήθως, οι δε ασεβείς θα ικετεύουν από ανάγκη· και τότε αληθινά ο επινίκιος ύμνος θα ψαλεί αρμονικά από όλους, και από τους ηττημένους και από τους νικητές. Τότε και ο υπαίτιος της ταραχής, εκείνος που φαντάστηκε για τον εαυτό του την αξία του Δεσπότη, θα εμφανιστεί σε όλους ως μαστιγωμένος δούλος, συρόμενος προς την τιμωρία από τους αγγέλους, και όλοι οι υπηρέτες και οι συνεργοί της δικής του κακίας θα υποβληθούν στις πρέπουσες και δίκαιες κολάσεις, και Ένας θα φανεί ως Βασιλεύς και Κριτής, ομολογούμενος από όλους ως κοινός Δεσπότης, και θα επικρατήσει απόλυτη ησυχία, όπως ακριβώς όταν ο άρχοντας κάθεται στο βήμα και ο μεν κήρυκας δίνει το σύνθημα της σιωπής, οι δε λαοί, έχοντας προσηλωμένα και τα μάτια και τα αυτιά τους, αναμένουν να ακούσουν τη δημηγορία. Γι' αυτό, «Αινείτε τον Κύριον πάντα τα έθνη, επαινέσατε αυτόν πάντες οι λαοί».

Αλληλούια: Θείος αίνος, διά του οποίου οι άνθρωποι (οι άγιοι) δοξάζουν τον Θεό. Αινείτε: Προαναφωνεί ο προφήτης την επιστροφή (κλήση) των εθνών και τη δοξολογία. Ας αινέσουν: Δηλαδή όλοι όσοι προστέθηκαν στην πίστη προσφέροντας (προσφέρουν) τον αίνο στον Θεό [και] δεν παύουν. Διότι εκραταιώθη: Επειδή τόσο πολύ ενδυνάμωσε ο Θεός το έλεός Του προς τον άνθρωπο, ώστε για χάρη του κατήλθε στη γη για να τον σώσει. Και η αλήθεια: Διότι η αλήθεια που εφάρμοσε προς τον άνθρωπο σώζοντάς τον, δεν μπορεί να καταλυθεί, αλλά παραμένει στους αιώνας των αιώνων.

Αυτή λοιπόν ήταν η αλήθεια και η προσδοκία των εθνών. Γι' αυτό, αφού ανέτειλε στο ανθρώπινο γένος, καλεί όλα τα έθνη και όλους τους λαούς σε δοξολογία, διδάσκοντάς τους να ευχαριστούν τον Πατέρα που εδραίωσε το έλεός Του και έκανε την αλήθεια να παραμένει εις τον αιώνα.

Αλλά μετά από αυτά έγιναν ένοχοι κολάσεως όλοι οι απόγονοι του Αβραάμ. Διότι ο νόμος, επειδή παραβιαζόταν, προκαλούσε οργή εναντίον τους, και συνεπώς τους στερούσε εκείνη την επαγγελία που είχε δοθεί γι' αυτούς στους πατέρες. Όταν λοιπόν ήλθε ο Υιός, συνεργάστηκε με τον Πατέρα, ώστε οι επαγγελίες εκείνες να βγουν αληθινές και να εκπληρωθούν πλήρως. Διότι, αφού εκπλήρωσε όλο τον νόμο και δια του σταυρού τούς απάλλαξε από την κατάρα της παραβάσεως, δεν άφησε να διαψευστεί η επαγγελία. Όταν λοιπόν λέει «διάκονο περιτομής», εννοεί τούτο: ότι, αφού ήλθε και εκπλήρωσε όλο τον νόμο, και περιτμήθηκε, και έγινε σπέρμα του Αβραάμ, έλυσε την κατάρα, και κατέστησε πλέον κατάλληλους εκείνους που επρόκειτο να δεχθούν την επαγγελία. «Τα δε έθνη δόξασαν τον Θεό για το έλεός Του, καθώς είναι γραμμένο: Για τούτο θα σε δοξολογήσω ανάμεσα στα έθνη, και στο όνομά σου θα ψάλω. Και πάλι λέει: Ευφρανθείτε, έθνη, μαζί με τον λαό Του. Και πάλι: Αινείτε, όλα τα έθνη, τον Κύριο, και ας τον επαινέσουν όλοι οι λαοί. Και πάλι ο Ησαΐας λέει: Θα υπάρξει η ρίζα του Ιεσσαί, και εκείνος που θα εγερθεί για να άρχει στα έθνη· σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη. Ο δε Θεός της ελπίδος είθε να σας γεμίσει με κάθε χαρά, και ειρήνη δια της πίστεως, ώστε να περισσεύετε στην ελπίδα, με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος». Αυτό αποδεικνύει με το επιχείρημά του, ότι δηλαδή όσοι προέρχονται από τα έθνη είναι μεγαλύτεροι οφειλέτες προς τον Θεό.

«Ας είναι το όνομα», κ.τ.λ. «Δεν θα σε αινέσουν οι νεκροί, Κύριε, ούτε όλοι όσοι κατεβαίνουν στον άδη». «Σε εσένα θα προσφέρω θυσία αινέσεως, και στο όνομα του Κυρίου [θα επικαλεστώ]». «Αινείτε τον Κύριο, όλα τα έθνη· επαινέστε τον». «Ιδού λοιπόν, ευλογείτε τον Κύριο, όλοι οι δούλοι του Κυρίου». «Ψάλτε στο όνομά του, διότι είναι καλό. Διότι τον Ιακώβ», κ.τ.λ. «Αινείτε τον Κύριο, διότι ο ψαλμός προς τον Θεό μας είναι αγαθός». «Τίμα τον Κύριο και θα αποκτήσεις ισχύ· και εκτός από αυτόν μη φοβάσαι κανέναν άλλον». «Τον ίδιο τον Κύριο να αγιάσετε, και αυτός θα είναι ο φόβος σου. Και εάν έχεις την πεποίθησή σου σε αυτόν, θα γίνει για εσένα αγιασμός». «Υμνήστε τον Θεό με νέο ύμνο· η εξουσία του δοξάζεται από την άκρη της γης». «Επειδή δεν με θυμήθηκες, ούτε με έβαλες στην καρδιά σου, κι εγώ βλέποντάς σε, σε παραβλέπω». «Υμνείτε τον Κύριο, αναφωνείτε το όνομά του». «Δώστε στον Θεό μας δόξα πριν σκοτεινιάσει, και πριν σκοντάψουν τα πόδια σας σε σκοτεινά βουνά». «Ας είναι το όνομα του Θεού ευλογημένο από τώρα και έως τον αιώνα, διότι δική του είναι η σοφία και η αίνεση». «Πρέπει να προλαβαίνει κανείς τον ήλιο για να προσφέρει ευχαριστία στον Θεό, και κατά την ανατολή του φωτός να προσεύχεται σε αυτόν». «Ο ζωντανός και υγιής θα αινέσει τον Κύριο». «Ευλόγησε τον Κύριο που σε δημιούργησε, και σε μεθάει αφθόνως από τα αγαθά του». «

Ψαλμός 116. Αλληλούια. «Αινείτε τον Κύριο όλα τα έθνη, επαινέστε τον όλοι οι λαοί». Μην απονέμετε άφρονα, λέει, την τιμή που ανήκει στον Θεό σε κουφά και άψυχα ξόανα, αλλά να αινείτε τον Κύριο, από τον οποίο δημιουργηθήκατε και σας χορηγείται η ζωή. «Διότι κραταιώθηκε το έλεός του σε εμάς και η αλήθεια του Κυρίου μένει στον αιώνα». Δηλαδή, λέει, το έλεός του και την αλήθειά του τα εξαπέστειλε κραταιά προς εμάς, ήτοι τον ενυπόστατο Λόγο του και το Πνεύμα της αληθείας, και εσείς ακόμη επαινείτε τα είδωλα και δεν ντρέπεστε να τα λατρεύετε.

Άγιος, άγιος, άγιος. Ευφράνθηκε ο ουρανός άνωθεν, μαζί με τον ιεροφωνότατο Ησαΐα ας αναβοήσουμε, αν και είναι τολμηρό, ότι ελέησε ο Θεός τον λαό του διά μέσου σου. Γέμισε λοιπόν ολόκληρη η βασιλεία σου από χαρά και αγαλλίαση, διότι αφαιρέθηκε ο άνομος ζυγός που βρισκόταν πάνω της και η ράβδος της τέτοιας κυριαρχίας πάνω στον τράχηλο. Ποιος άκουσε τέτοια πράγματα; Εμπρός, πείτε μου, άνδρες. Και ποιος είδε σε άλλη βασιλεία τέτοιο και τόσο μεγάλο κατόρθωμα; Επαινέστε την όλοι οι λαοί. Μεγαλύνετέ την μαζί με εμάς, άρχοντες και αρχόμενοι, ιερείς και μοναχοί και ολόκληρο το χριστιανικό γένος. Διότι δεν είναι θαυμαστό μόνο το γεγονός ότι έγινε η άφεση τόσων ταλάντων χρυσού, αν και είναι αξεπέραστο, αλλά το ότι συνάμα αποκόπηκε με τον πιο όσιο τρόπο και ένας πολλαπλάσιος πόρος αδικίας σε αυτή την υπόθεση. Αφαιρέθηκε από τη μέση ο στραγγαλισμός των βίαιων και ψυχοφθόρων απαιτήσεων, που είχε διαφύγει της προσοχής όλων των προκατόχων σου, αν και ορισμένοι είχαν βασιλεύσει με ευσέβεια. διότι αυτό είχε φυλαχθεί για εσένα. Έπαυσε η επιβολή όρκων, η πολυορκία, ή μάλλον η ψευδορκία τόσο από την πλευρά εκείνων που απαιτούν όσο και εκείνων από τους οποίους απαιτούνται, όπου και οι δύο εξαιτίας αυτού του γεγονότος χάνονταν, ο μεν προσπαθώντας να αποκρύψει ό,τι μπορούσε, ο δε καταφεύγοντας σε συνεχείς όρκους για να αποσπάσει περισσότερα.