Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 116:2

Αλληλούια. ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΣΤ΄. Αινείτε τον Κύριο, όλα τα έθνη... διότι έγινε κραταιό το έλεός του επάνω μας. Δεν θα πετύχαιναν τα έθνη τέτοια μεταβολή, λέει, εάν το έλεος του Θεού δεν είχε γίνει ισχυρότερο από τις δικές μας αμαρτίες. Και η αλήθεια του Κυρίου μένει στον αιώνα· διότι έδωσε τη σωτηρία που υποσχέθηκε μέσω των αγίων προφητών. Αυτό αναφέρει και ο μακάριος Παύλος, ξεκινώντας την επιστολή προς τους Ρωμαίους: «Παύλος, δούλος του Ιησού Χριστού, κλητός απόστολος, αφορισμένος για το Ευαγγέλιο του Θεού, το οποίο είχε προαναγγείλει μέσω των προφητών του στις άγιες Γραφές»· και πάλι: «Λέω, λοιπόν, ότι ο Ιησούς Χριστός έγινε διάκονος της περιτομής υπέρ της αλήθειας του Θεού, για να βεβαιώσει τις υποσχέσεις που δόθηκαν στους πατέρες· και τα έθνη να δοξάσουν τον Θεό για το έλεός του». Επειδή, λοιπόν, ο Θεός των όλων εκπλήρωσε τις υποσχέσεις του, και έδωσε τη σωτηρία που υποσχέθηκε, και άνοιξε σε όλους τις πηγές του ελέους, τόσο εσείς που έχετε προσέλθει από τους Ιουδαίους, όσο και εσείς που έχετε πιστέψει από τα έθνη, αφού συνενώσετε μια αρμονική υμνωδία, ανταποδώστε στον ευεργέτη.

ΑΛΛΗΛΟΥΙΑ. ΡΙΣΤ΄. Αινείτε τον Κύριο, όλα τα έθνη, επαινέστε τον, όλοι οι λαοί· διότι έγινε κραταιό το έλεός του σε εμάς, και η αλήθεια του Κυρίου μένει στον αιώνα. Ο λόγος, λοιπόν, προσκαλεί σε ύμνο προς τον Θεό όλα τα αλλογενή και αλλόφυλα έθνη· έπειτα, διαχωρίζοντας τους λαούς από τα έθνη, προσθέτει: «Επαινέστε τον, όλοι οι λαοί». Θα κατανοήσεις δε τη διαφορά, αν προσέξεις την προφητεία που αναφέρεται από τον Ζαχαρία: «Χαίρε και ευφραίνου, θυγατέρα Σιών· ιδού, εγώ έρχομαι και θα κατοικήσω ανάμεσά σου, λέει ο Κύριος. Και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο, και θα γίνουν λαός του, και εγώ θα είμαι Θεός τους». Διότι, όσο διάστημα ήταν απλώς έθνη, δεν ήταν ακόμη λαός του, αλλά, αφού μετέβαλαν τον προηγούμενο βίο τους και συμμετείχαν στα μυστήρια του Θεού μέσω της αναγέννησης και του λουτρού της παλιγγενεσίας, γίνονται λαοί του. Αυτό ακριβώς εκπληρώνεται ακόμη και τώρα σε ολόκληρη την οικουμένη των ανθρώπων, καθώς μυριάδες λαών στέκονται σαν σε χορούς και υμνούν τον Θεό των προφητών των Εβραίων, και διδάσκονται τα ίδια αναγνώσματα, μαθήματα και δόγματα. Αυτά, λοιπόν, που βλέπουμε με τα μάτια μας, δεν θα μπορούσαν να έχουν εδραιωθεί σε ολόκληρη την οικουμένη των εθνών παρά μόνο μέσω της σωτήριας δύναμης.

Διότι μετά την παρουσία του Χριστού έγινε αληθινά άκαρπη και άνυδρη και εντελώς έρημη και, όπως λέει η προφητεία, «σε αλμυρή γη εξαιτίας της κακίας εκείνων που την κατοικούν». Σε αυτά επισυνάπτει με απόλυτη συνέπεια, υπονοώντας με προφητικό τρόπο, τη μεταβολή προς την ευσέβεια και την καρποφορία στους θείους λόγους, της άλλοτε έρημης και διψασμένης, δηλαδή κάθε ανθρώπινης ψυχής ή της Εκκλησίας που προέρχεται από τα έθνη. Αυτά μάλιστα φανερά υπονοεί λέγοντας: «Μετέτρεψε την έρημο σε λίμνες υδάτων», και τα εξής. Τα οποία θα μπορούσε να τα κατανοήσει μόνο όποιος είναι σοφός κατά Θεόν, σύμφωνα με το συμπέρασμα που αναφέρεται στο τέλος του ψαλμού: «Ποιος είναι σοφός και θα τα φυλάξει αυτά;» και τα εξής. 〈Από τον 117ο Ψαλμό〉. «Αινείτε τον Κύριο, όλα τα έθνη, και ας τον επαινέσουν όλοι οι λαοί· διότι κραταιώθηκε πάνω μας το έλεός του», και τα εξής: «ω Κύριε, σώσε μας, ω Κύριε, ευόδωσέ μας. Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου. Ο Κύριος είναι Θεός και φανερώθηκε σε εμάς».

Αλληλούια: Θείος αίνος, διά του οποίου οι άνθρωποι (οι άγιοι) δοξάζουν τον Θεό. Αινείτε: Προαναφωνεί ο προφήτης την επιστροφή (κλήση) των εθνών και τη δοξολογία. Ας αινέσουν: Δηλαδή όλοι όσοι προστέθηκαν στην πίστη προσφέροντας (προσφέρουν) τον αίνο στον Θεό [και] δεν παύουν. Διότι εκραταιώθη: Επειδή τόσο πολύ ενδυνάμωσε ο Θεός το έλεός Του προς τον άνθρωπο, ώστε για χάρη του κατήλθε στη γη για να τον σώσει. Και η αλήθεια: Διότι η αλήθεια που εφάρμοσε προς τον άνθρωπο σώζοντάς τον, δεν μπορεί να καταλυθεί, αλλά παραμένει στους αιώνας των αιώνων.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΣΤ'. «Διότι κραταιώθηκε το έλεός του.» Εφόσον δηλαδή το έλεος που κραταιώθηκε σε εμάς συνδιαιωνίζεται με την αλήθεια. Σε πολλά σημεία δε αυτά τα ονόματα, το έλεός του και η αλήθεια, αποδίδονται στον Σωτήρα, όπως ακριβώς και στο χωρίο: Εξαπέστειλε ο Θεός το έλεός του και την αλήθειά του, και ελευθέρωσε την ψυχή μου από το μέσο των σκύμνων.

Αυτή λοιπόν ήταν η αλήθεια και η προσδοκία των εθνών. Γι' αυτό, αφού ανέτειλε στο ανθρώπινο γένος, καλεί όλα τα έθνη και όλους τους λαούς σε δοξολογία, διδάσκοντάς τους να ευχαριστούν τον Πατέρα που εδραίωσε το έλεός Του και έκανε την αλήθεια να παραμένει εις τον αιώνα.

Έπειτα αναφέρει και την αιτία της σωτηρίας, ότι δηλαδή δεν σώθηκαν από δικά τους κατορθώματα, ούτε από τον βίο και την παρρησία τους, αλλά μόνο από τη φιλανθρωπία. Διότι, λέει, κραταιώθηκε το έλεός του επάνω μας· δηλαδή στερεώθηκε, έγινε ισχυρό, στερεότερο από πέτρα.

Διότι πράγματι αυξάνεται καθημερινά. Και η αλήθειά του παραμένει εις τον αιώνα. Διότι τότε κυρίως έλαμψαν τα της αληθείας. Γι' αυτό και μίλησε κατ' αυτόν τον τρόπο, επειδή τα της Παλαιάς ήταν τύπος και σκιά. Αυτό καταδεικνύοντας και ο ευαγγελιστής έλεγε: Ο νόμος δόθηκε διά του Μωυσέως, η χάρις και η αλήθεια έγιναν διά του Ιησού Χριστού.

Ψαλμός 116. Αλληλούια. «Αινείτε τον Κύριο όλα τα έθνη, επαινέστε τον όλοι οι λαοί». Μην απονέμετε άφρονα, λέει, την τιμή που ανήκει στον Θεό σε κουφά και άψυχα ξόανα, αλλά να αινείτε τον Κύριο, από τον οποίο δημιουργηθήκατε και σας χορηγείται η ζωή. «Διότι κραταιώθηκε το έλεός του σε εμάς και η αλήθεια του Κυρίου μένει στον αιώνα». Δηλαδή, λέει, το έλεός του και την αλήθειά του τα εξαπέστειλε κραταιά προς εμάς, ήτοι τον ενυπόστατο Λόγο του και το Πνεύμα της αληθείας, και εσείς ακόμη επαινείτε τα είδωλα και δεν ντρέπεστε να τα λατρεύετε.