Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 117:1

Σε ποιον δε τα λέγει αυτά, παρά στον Κύριο που αναφέρθηκε προηγουμένως, ο οποίος και τον λύτρωσε από τη θλίψη, ο οποίος και ταπείνωσε τους εχθρούς του, ο οποίος και ύψωσε τον λίθο που αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι, ο οποίος και κατευόδωσε και έσωσε εκείνους που πιστεύουν σε αυτόν; Δοξολογείτε τον Κύριο, διότι είναι αγαθός, διότι το έλεός του παραμένει στον αιώνα.

ΚΒ΄. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΤΟΥ ΑΓΑΘΟΥ Εφόσον η θεία Γραφή των Εβραίων διδάσκει ποικιλοτρόπως ότι η ουσία του αγαθού και το ίδιο το αγαθό δεν είναι τίποτε άλλο παρά ο Θεός, τόσο με όσα λέει: «Αγαθός είναι ο Κύριος σε όλους όσους ελπίζουν σε αυτόν, στην ψυχή που θα τον αναζητήσει» και «Δοξολογείτε τον Κύριο, διότι είναι αγαθός, διότι το έλεός του μένει στον αιώνα», όσο και με τα λόγια με τα οποία αποφάνθηκε ο σωτήριος Λόγος απαντώντας σε εκείνον που τον ρώτησε σχετικά, λέγοντας: «Τι με ρωτάς περί του αγαθού; Κανείς δεν είναι αγαθός, ει μη μόνον ένας, ο Θεός»· άκουσε και τον Πλάτωνα, τι λέει στον Τίμαιο: «Ας πούμε, λοιπόν, για ποια αιτία εκείνος που συνέστησε τη δημιουργία και τούτο το σύμπαν, το συνέστησε. Ήταν αγαθός· και στον αγαθό ποτέ δεν γεννιέται φθόνος για τίποτα. Όντας, λοιπόν, απαλλαγμένος από αυτόν, θέλησε όλα να γίνουν όσο το δυνατόν πιο όμοια με τον εαυτό του». Και στην Πολιτεία λέει τα εξής: «Άραγε, λοιπόν, δεν ισχύει ότι και ο ήλιος δεν είναι μεν η ίδια η όραση, αλλά, όντας η αιτία της, οράται από αυτήν την ίδια; Έτσι είναι, είπε. Αυτόν, λοιπόν, του είπα, να αναφέρεις πως εννοώ ως τον έκγονο του αγαθού, τον οποίο το αγαθό γέννησε κατ' αναλογία προς τον εαυτό του, ώστε ό,τι ακριβώς είναι αυτό το ίδιο στον νοητό τόπο σε σχέση με τον νου και τα νοούμενα, αυτό να είναι εκείνος στον ορατό τόπο σε σχέση με την όραση και τα ορώμενα». Και στη συνέχεια προσθέτει: «Αυτό, λοιπόν, που παρέχει την αλήθεια στα γινωσκόμενα και δίνει σε εκείνον που γινώσκει τη δύναμη της γνώσης, να λες ότι είναι η ιδέα του αγαθού».

Διότι ευθύς μόλις αρχίζει τον λόγο του λέει: «Εξομολογείσθε στον Κύριο, διότι είναι αγαθός, διότι εις τον αιώνα παραμένει το έλεός Του»· καθώς, λοιπόν, η εξομολόγηση εδώ νοείται ως ευχαριστία και όχι ως εξαγόρευση αμαρτιών, προτρέπει να δοξάζουμε τον Θεό αποκλειστικά για την αγαθότητά Του, υποδηλώνοντας τούτο: ότι όλα όσα αγαθά και σωτήρια έγιναν από τον Θεό για τους ανθρώπους, έγιναν όλα κατά χάριν και αγαθότητα. Χωρίς εμείς να έχουμε παράσχει καμία αιτία για το αγαθό, αλλά αντίθετα, ενώ εμείς βρισκόμασταν σε κάθε είδους κακία, Εκείνος δεν απομακρύνεται από τη δική Του φύση, αλλά πράττει ακριβώς αυτό το οποίο είναι. Διότι δεν θα ήταν λογικό Αυτός που είναι αγαθός εκ φύσεως να ενεργήσει οτιδήποτε άλλο πέρα από αυτό που επιτάσσει η φύση Του. «Ας το πουν», λέει, «οι λελυτρωμένοι από τον Κύριο, αυτούς που λύτρωσε από τα χέρια του εχθρού, και τους συγκέντρωσε από τις χώρες, από την ανατολή και τη δύση και τον βορρά και τη θάλασσα». Ο λόγος αυτός ευαγγελίζεται την παντελή επάνοδο του ανθρωπίνου γένους προς το αγαθό. Διότι η λέξη «λύτρωση» δηλώνει την ανάκληση από την αιχμαλωσία. Ο δε Θεός έδωσε τον εαυτό Του ως λύτρο υπέρ εκείνων που κρατούνταν από τον θάνατο, σε αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου· και επειδή όλοι βρίσκονταν στη φυλακή του θανάτου, είναι φανερό ότι εξαγοράζει τους πάντες με το λύτρο, ώστε κανένας να μην εναπομείνει στη δυναστεία του θανάτου μετά την απολύτρωση των πάντων που συντελέστηκε. Διότι δεν είναι δυνατόν να βρίσκεται κάποιος μέσα στον θάνατο, εφόσον ο θάνατος δεν υπάρχει.

Αλληλούια: Εννοεί τον θεϊκό αίνο, την προκοπή και τη νίκη όσων προκόπτουν εν Χριστώ. Εξομολογείσθε: Δηλαδή, εφόσον υπάρχει τόσο μεγάλη αγαθότητα, εξομολογηθείτε άφοβα οι αμαρτωλοί. ότι εις τον αιώνα: Διότι το έλεος του Κυρίου είναι άφατο και ανεξιχνίαστο και παραμένει στους αιώνες των αιώνων. ειπάτω δη: Η εκκλησία, λέγει, ας υμνήσει την αγαθότητα του Θεού. ότι εις τον αιώνα: Διότι είναι αδύνατον να εκλείψει το έλεος του Θεού, αφού και εδώ ελεεί και στον μέλλοντα αιώνα. ειπάτω: Όσοι συγκαταλέγονται στην ιεροσύνη και η εκκλησία ας εξαγγείλουν την αγαθότητα του Θεού. ότι εις τον αιώνα: Επειδή είναι αιώνιος, ελεεί αιωνίως. ειπάτωσαν δη: Οι δίκαιοι και όλοι όσοι δουλεύουν εν αληθεία τον Θεό, ας εξαγγείλουν την αγαθότητα του Θεού. ότι εις τον αιώνα: Διότι παραμένει εις τον αιώνα και δεν θα εκλείψει. εκ θλίψεως: Ο πιστός λαός που προέρχεται από τα έθνη· διότι βρισκόταν σε μεγάλη θλίψη, όντας υπόδουλος στους δαίμονες και την ειδωλολατρία. και επήκουσεν: Καθώς διευρύνθηκε η πίστη, ο άνθρωπος βρέθηκε σε κατάσταση αίνου <βρέθηκε σε ανάπαυση>. κύριος: Εννοεί τον λαό των εθνών· διότι, αφότου σφραγίστηκαν με την πίστη, δεν πτοούνται πλέον από το φρύαγμα των ειδωλολατρικών λαών και των εθνικών. κύριος: Διότι, αφού σώθηκε ο άνθρωπος, δεν υπολογίζει πια τους δαίμονες, αλλά του είναι βδελυροί.

Ψαλμός ΡΙΖ'. «Εξομολογείσθε στον Κύριο διότι είναι αγαθός.» Συνεχώς ψάλλει την εξομολόγηση ο Δαβίδ, γνωρίζοντας ότι αυτό αποτελεί τη μέγιστη βοήθεια για τους αμαρτωλούς και φάρμακο για τα τραύματα της ψυχής. «Όλα τα έθνη με περικύκλωσαν.» Και πώς είναι δυνατόν τον έναν να τον περικυκλώνουν όλα τα έθνη; Αλλά αποκάλεσε «όλα τα έθνη» τους διάφορους τρόπους ζωής των ανθρώπων, επειδή υπάρχουν διάφοροι τρόποι ζωής στα έθνη, εξαιτίας των οποίων άλλωστε και διαχωρίζονται μεταξύ τους. Τον δίκαιο, λοιπόν, τον περικυκλώνουν και οι πονηροί, και οι φιλάργυροι, και οι φθονεροί, και οι υπερήφανοι, και οι υποκριτές, θεωρώντας τον κοινό εχθρό εξαιτίας του ελέγχου που προέρχεται από την ενάρετη ζωή του. Όμως αυτός αμύνεται απέναντι σε αυτό το πλήθος με το όνομα του Θεού. Το όνομά Του δε είναι Χριστός, το οποίο αρκεί για την άμυνα ενάντια σε κάθε επιβουλή. Διότι αυτό γίνεται όπλο και ασπίδα και φρούριο σε εκείνον που το φέρει. «Σπρώχτηκα και ανατράπηκα, για να πέσω.» Μας ωθούν προς την αμαρτία όσοι από τους λογισμούς ρέπουν προς τις ηδονές, και, αφού μας ανατρέψουν από τη σταθερή στάση εντός του νόμου, μας καθιστούν ευάλωτους στο να καταβληθούμε από τους δαίμονες. Αλλά εάν είμαστε πνευματικά νηφάλιοι, θα έχουμε τον Θεό ως βοηθό, διότι Αυτός δύναται και την ψυχή μας να στηρίξει, και να εκδιώξει αυτούς που θέλουν να μας καταβάλουν. «Φωνή αγαλλιάσεως και σωτηρίας.» Διότι όταν ο Θεός κατορθώσει τα πάντα, εκείνοι που απολαμβάνουν τη νίκη χαίρονται, σκιρτούν, νιώθοντας διπλή ευφροσύνη, και για το ότι διασώθηκαν, και για το ότι σώθηκαν μέσω του Θεού.

Και αυτό το λέω, όχι για να προτρέψω στην αμαρτία, αλλά για να προσκαλέσω όσους αμαρτάνουν σε εξομολόγηση· επειδή ο Θεός, όντας φιλάνθρωπος, εξαλείφει και τα μεγάλα αμαρτήματα. Διότι τι είναι βαρύτερο από τον φόνο και τη μοιχεία; Και όμως, άκουσε τον Προφήτη, τον ίδιο που αμάρτησε, να λέει: «Είπα: θα ομολογήσω εναντίον του εαυτού μου την ανομία μου στον Κύριο, και εσύ συγχώρησες την ασέβεια της καρδιάς μου». Γι' αυτό και τα μεγάλα αμαρτήματα ο Χριστός με την έλευσή Του στον κόσμο τα συγχώρησε· τον ληστή εισήγαγε στον παράδεισο, τον τελώνη ανέδειξε ευαγγελιστή, τον υβριστή και βλάσφημο Παύλο κατέστησε απόστολο της οικουμένης, ώστε και εσύ να μην απελπίζεσαι όταν αμαρτάνεις, αλλά μέσω της εξομολόγησης να δεχθείς τη θεραπεία. Εξομολογείσθε στον Κύριο, διότι είναι αγαθός, διότι το έλεός Του παραμένει στον αιώνα.

ΣΤΟΝ ΡΙΖʹ ΨΑΛΜΟ. Δοξολογείτε τον Κύριο διότι είναι αγαθός, διότι το έλεός του παραμένει εις τον αιώνα. αʹ. Η ρήση του ψαλμού, την οποία συνηθίζει να ψάλλει ο λαός, είναι περίπου η εξής: «Αυτή είναι η ημέρα, την οποία εποίησε ο Κύριος· ας αγαλλιασθούμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν». Και πολλούς παρακινεί, και κυρίως κατά την πνευματική εκείνη πανήγυρη και κατά την ουράνια εορτή συνηθίζει ο λαός να το ψάλλει αυτό ως επωδό.

Ποιο είναι, λοιπόν, το προοίμιο; «Δοξολογείτε τον Κύριο, διότι είναι αγαθός, διότι το έλεός του παραμένει εις τον αιώνα». Διότι ο Προφήτης, έχοντας κατανοήσει την ευεργεσία προς την οικουμένη και τη διαρκή φιλανθρωπία, την οποία (ο Θεός) επέδειξε σε όλα, καλεί τους πάντες στην κοινωνία της ευχαριστίας, προβάλλοντας στο μέσον το μέγιστο κεφάλαιο των αγαθών του. «Ας πει, λοιπόν, ο οίκος Ισραήλ, ότι είναι αγαθός, ότι το έλεός του παραμένει εις τον αιώνα». Τι λες; Ο οίκος του Ισραήλ, που υπέμεινε μύριες αιχμαλωσίες, που δούλεψε ως σκλάβος στην Αίγυπτο, που οδηγήθηκε στις εσχατιές της οικουμένης, που ταλαιπωρήθηκε τα μέγιστα στην Παλαιστίνη; Ναι, λέει. Διότι αυτοί είναι κατεξοχήν μάρτυρες των αγαθών του και απόλαυσαν περισσότερα από ό,τι άλλοι. Και το ίδιο αυτό που έπαθαν, είναι τεκμήριο μεγάλης ευεργεσίας. Εάν δε κάποιος το εξετάσει με ακρίβεια, πρέπει κυρίως αυτοί να ευχαριστούν και για την ίδια την παρουσία του Χριστού. Διότι και αν υπέμειναν τα αντίθετα, τούτο δεν συνέβη εξαιτίας Εκείνου που ήλθε, αλλά εξαιτίας της δικής τους αγνωμοσύνης. Διότι Αυτός προς αυτούς ήρθε και συνεχώς έλεγε: «Δεν απεστάλην παρά μόνο στα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· και στους μαθητές: «Σε δρόμο εθνικών να μην πάτε· αλλά να πορεύεστε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· και προς τη Χαναναία: «Δεν είναι σωστό να πάρω τον άρτο των τέκνων και να τον δώσω στα σκυλάκια».

Είσαι ο Θεός μου, και θα σε δοξολογήσω· είσαι ο Θεός μου, και θα σε υψώσω. Θα σε δοξολογήσω, επειδή με εισάκουσες, και έγινες σωτηρία για μένα. Εδώ δείχνει ότι και ανεξάρτητα από τις ευεργεσίες πρέπει να ευχαριστούμε τον Θεό, και για αυτόν τον λόγο να τον δοξάζουμε, για τη μεγαλωσύνη του, για την άρρητη δόξα του. Διότι αυτό υπονοεί αφού ανέφερε τις ευεργεσίες, με τις οποίες ευεργετήθηκε, προσθέτοντας στη συνέχεια τα εξής. Διότι λέει: Και χωρίς αυτές θα ευχαριστήσω, και θα δοξολογήσω, επειδή έχω τέτοιον Δεσπότη, τόσο υψηλό, τόσο μεγάλο, τόσο αόρατο, τόσο ακατάληπτο· διότι το «θα υψώσω», σημαίνει «θα δοξάσω». Δοξολογείτε τον Κύριο, επειδή είναι αγαθός, επειδή το έλεός του μένει στον αιώνα. Δεν αρκείται να προσφέρει μόνο ο ίδιος αυτή τη θυσία, αλλά προσκαλεί και πολλούς άλλους ως κοινωνούς στην αίνεση και την ευχαριστία, και διακηρύσσει τη φιλανθρωπία του Θεού, υμνώντας παντού τη διάρκειά της και το μέγεθός της. Γνωρίζοντας λοιπόν αυτά και εμείς, ας παραμένουμε πάντοτε ευχαριστώντας τον φιλάνθρωπο Θεό, και ας προσφέρουμε αυτή τη θυσία, ώστε να απολαύσουμε και τα μελλοντικά αγαθά, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο η δόξα ανήκει στον Πατέρα, συγχρόνως με το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων.

Ας αναπέμπουμε, λοιπόν, σε Αυτόν ευχαριστία για όλα, για τα κοινά και για τα προσωπικά, για την αγαθότητά Του, για τη φιλανθρωπία, για τη δύναμη, για την πρόνοια, και ας συνεχίσουμε να το πράττουμε αυτό αδιάκοπα, όπως ακριβώς λέει και ο Ψαλμωδός: «Ευχαριστείτε τον Κύριο, διότι είναι αγαθός, διότι το έλεός Του παραμένει στον αιώνα». Διότι αυτό αποτελεί θυσία, αυτό αποτελεί προσφορά, αυτό προπαντός Τον καθιστά ίλεω απέναντί μας, και μας αξιώνει να απολαμβάνουμε τη δική Του εύνοια. Την οποία είθε όλοι μας να επιτύχουμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Ψαλμός 117. Αλληλούια. «Δοξολογείτε τον Κύριο διότι είναι αγαθός, διότι το έλεός του παραμένει στον αιώνα». Διότι, έστω κι αν ακούτε για οργή και θυμό του Κυρίου, εντούτοις ως προς την ουσία του είναι απαθής και πρέπει να τον δοξολογούμε και να τον ευχαριστούμε, ως εκ φύσεως αγαθό. Και το «στον αιώνα», σημαίνει ότι είναι απέραντο «το έλεός του». Δεν οργίζεται από τη φύση του, εφόσον είναι αγαθός, αλλά οι πονηρές πράξεις των ανθρώπων υφίστανται αμερόληπτα όσα αξίζουν την οργή. Έπειτα διδάσκει: Κηρύσσει στον «οίκο του Ισραήλ και στον οίκο του Ααρών» και σε «κάθε άνθρωπο που φοβάται τον Κύριο», «ότι ο Θεός είναι αγαθός και το έλεός του δεν τελειώνει ποτέ, αλλά παραμένει στον αιώνα». Και ότι αρμόζει «στη θλίψη να καλούμε σε βοήθεια τον Κύριο και ότι εισακούει όσους είναι άξιοι βοηθείας». Και ότι «είναι αγαθό να στηρίζουμε την ελπίδα μας στον Κύριο» και, με απλά λόγια, πώς έπρεπε να αναπέμπουμε ευχαριστίες στον Θεό· και το πώς έπρεπε ο λαός που είχε απαλλαγεί από τη δουλεία της Αιγύπτου να ανακηρύσσει τα θαυμαστά έργα και τις δυνάμεις της ένσαρκης θείας επιφάνειας του Χριστού, λέγοντας «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου», δηλαδή, δεδοξασμένος και «ερχόμενος» σύμφωνα με την ευδοκία του Πατέρα, όχι ως αντίθεος κατά την κρίση εκείνων που τον συκοφαντούν, αλλά ότι «ο Κύριος είναι Θεός και φανερώθηκε σε εμάς». Είναι «Θεός μεν και Κύριος», ως ομοούσιος του Πατέρα και του Πνεύματος· «εμφανίστηκε δε σε εμάς» μέσω της άρρητης και υπερβαίνουσας τον ανθρώπινο νου σαρκώσεως.

Προς Αυτόν εγώ, και όποιος άλλος είναι φιλόχριστος, μαζί με τον Δαβίδ κραυγάζω δυνατά: «Θα σε δοξολογήσω», θα σε ευχαριστήσω, «διότι με εισάκουσες και έγινες η σωτηρία μου», είτε από ορατούς είτε από αόρατους κινδύνους και πειρασμούς. «Δοξολογείτε τον Θεό, διότι είναι αγαθός, διότι το έλεός του παραμένει στον αιώνα». Ενώνοντας την αρχή και το τέλος του ψαλμού κυκλικά σαν στεφάνι, τον ολοκλήρωσε, προτρέποντάς μας να δοξολογούμε και να ευχαριστούμε το αιώνιο έλεος του Θεού.