Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 117:15

Ο Άρειος είπε: Λέγε ό,τι θέλεις, και σε ό,τι είναι εφικτό, θα σου αποκρίνομαι κατά το δυνατόν. Ο Αθανάσιος είπε: Για ποιον λόγο έχουν γραφτεί στην Αγία Γραφή τα περί δεξιάς και βραχίονος όσον αφορά τον Θεό; Ο Άρειος είπε: Αυτά τα κατανοούμε σύμφωνα με τα νοήματα και την αλληλουχία των συμφραζομένων. Εάν λέει σύμφωνα με το, «Οι χείρες σου με εποίησαν και με έπλασαν», αναγνωρίζουμε εδώ τη δημιουργική ιδιότητα του Θεού. Όταν όμως λέει, «Ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε;», είναι φανερό ότι ομιλεί περί του Υιού. Επιπλέον δε και το, «Η δεξιά του Κυρίου εποίησε δύναμη», ομολογουμένως αναφέρεται στον Υιό, διά του οποίου έγιναν τα πάντα. Ο Αθανάσιος είπε: Ο βραχίονας, εκείνου του οποίου είναι βραχίονας, τυγχάνει ομοούσιος, ναι ή όχι; Ο Άρειος είπε: Έτσι είναι. Ο Αθανάσιος είπε: Και η δεξιά, εκείνου του οποίου είναι δεξιά, είναι ομοούσια, ναι ή όχι; Ο Άρειος είπε: Έτσι είναι. Εσύ όμως γιατί μου υποστηρίζεις ότι το Θείον συντίθεται αιώνια; Δεν άκουσες ποτέ τον Κλήμεντα, ο οποίος υπήρξε ακόλουθος του αποστόλου Πέτρου, και ο οποίος αναιρεί μια τέτοια δοξασία; Ο Αθανάσιος είπε: Να θυμάσαι αυτά που έχουν λεχθεί, ω άνθρωπε, και μην πλανάσαι. Διότι εγώ σέβομαι το Θείον ως απλό, ασύνθετο και απερίγραπτο, έχοντας διδαχθεί από τις ιερές και θείες Γραφές, και από εκείνους που διαδέχθηκαν στη συνέχεια την επισκοπή. Για κανέναν άλλο λόγο, λοιπόν, δεν ονομάζει η Γραφή τον Υιό βραχίονα και δεξιά, παρά για να κατανοήσουμε με ευσέβεια ότι ο Υιός είναι ομοούσιος με τον Πατέρα, επειδή είναι ανεπίτρεπτο για τον άνθρωπο να εκλάβει κάποιος τον βραχίονα ή τη δεξιά και τον δάκτυλο ως ετερούσια, σαν να ήταν φυσικό το καθένα από αυτά να διαφέρει.

Φωνή αγαλλιάσεως και σωτηρίας ακούγεται στις σκηνές των δικαίων. Καθώς έχουν ήδη εξολοθρευτεί οι νοητοί εχθροί που κατά καιρούς καταδίωξαν τον λαό του Θεού, εύλογα λοιπόν ακούγονται οι φωνές της αγαλλιάσεως, και πουθενά αλλού παρά μόνο στις σκηνές των δικαίων.

«Η δεξιά του Κυρίου έδειξε δύναμη». Αυτή είναι η φωνή της αγαλλιάσεως που προέρχεται από την Εκκλησία, το να ομολογεί, δηλαδή, ότι μόνη η δύναμη του Κυρίου διέσωσε τους αγωνιζομένους και τους ανέδειξε ανώτερους. «Ανοίξτε μου πύλες δικαιοσύνης». Ως πύλες δικαιοσύνης να εννοήσεις τις προκοπές στην αρετή, τις οποίες και διαβαίνουν όσοι υπέμειναν τους καιρούς των θλίψεων.

Θα προστατεύσω αυτόν τον τόπο για χάρη μου και για εκείνους που με υπηρέτησαν και με υπηρετούν γνήσια. Εγώ τουλάχιστον πιστεύω ακράδαντα ότι υπάρχουν κάποιοι εδώ, σε αυτόν τον τόπο, που μπορούν να εκλιπαρήσουν τον Θεό υπέρ μυριάδων ανθρώπων, και δεν απορρίπτονται. Διότι κάνει το θέλημά τους, και έχουν τη δυνατότητα να ζητήσουν ώστε να είναι τα μάτια του Κυρίου στραμμένα σε αυτόν τον τόπο νύχτα και ημέρα. Διότι ανήλθαν προς Αυτόν προσευχές υπέρ αυτών, σαν αστραπές που αστράφτουν και σαν ακτίνες του ήλιου, και ανεβαίνουν, με τις οποίες ευφραίνεται ο Πατέρας και χαίρεται ο Υιός και αγάλλεται το Άγιο Πνεύμα. Ας προσέχουμε λοιπόν μόνο τους εαυτούς μας, αδελφέ, διότι ο Θεός μεριμνά για αυτόν τον τόπο, επειδή έγινε τόπος ανάπαυσης των δούλων Του και σε αυτούς εκπληρώνεται το: «Φωνή αγαλλιάσεως και σωτηρίας ακούγεται στις σκηνές των δικαίων». Επομένως, στο δεξί χέρι του Κυρίου εναπόκειται να δείξει δύναμη, να μας δώσει ισχύ, να μας χαρίσει την ικανότητα να ακολουθήσουμε τα ίχνη των Πατέρων μας «στη διδασκαλία, στη διαγωγή, στη μακροθυμία, στην αγάπη, στην υπομονή, στους διωγμούς, στα παθήματα», σε όσα τους προξενήθηκαν από τον εχθρό και αισθητά και νοητά. Διότι, εάν δεν αποκτήσουμε τίποτα από τον βίο τους, πώς είμαστε τέκνα τους; Καθώς ο Κύριος λέει: «Εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ». Εάν δεν συμπάσχουμε με αυτούς ανάλογα με τα όρια της δικής μας αδυναμίας, πώς θα συνδοξαστούμε μαζί τους εκείνη την ώρα;

Και αν ονομάζεται δεξιά του Πατρός· «Διότι η δεξιά του Κυρίου επιτέλεσε δύναμη», και «η δεξιά σου, Κύριε, συνέτριψε εχθρούς», το δε Άγιο Πνεύμα ονομάζεται δάκτυλος του Θεού, σύμφωνα με το ρητό «Αν εγώ με δάκτυλο Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια», το οποίο σε άλλο Ευαγγέλιο είναι γραμμένο ως «Αν εγώ με Πνεύμα Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια», τότε το Άγιο Πνεύμα είναι της αυτής φύσεως με τον Πατέρα και τον Υιό.

Έπρεπε λοιπόν, έπρεπε η λύτρωση των Ισραηλιτών από τη Βαβυλώνα να μην αποσιωπηθεί, αλλά μάλλον να διακηρυχθεί παντού. Γι' αυτόν τον λόγο και λέει: «Φωνή ευφροσύνης αναγγείλατε». Και φωνή ευφροσύνης λέμε ότι είναι η δοξολογία, την οποία θα ανέπεμπε κανείς υμνώντας Τον για τα τόσο μεγάλα και λαμπρά κατορθώματα. Αυτή είναι κυρίως και αληθινά η ευφροσύνη, φωνή που ταιριάζει στους δικαίους, στους οποίους αρμόζει και η υποχρέωση να δοξολογούν. Ψάλλει εξάλλου και ο θεσπέσιος Δαβίδ και λέει: «Φωνή αγαλλιάσεως και σωτηρίας στις σκηνές των δικαίων». Θέλει δε αυτή η φωνή να περιέχει την αφήγηση της λυτρώσεως των Ισραηλιτών, όπως ακριβώς ήταν αυτή στο βιβλίο των Ψαλμών. Η οποία έχει ως εξής: «Ευδόκησες, Κύριε, για τη γη σου, απέστρεψας την αιχμαλωσία του Ιακώβ, συγχώρησες τις ανομίες του λαού σου, σκέπασες όλες τις αμαρτίες τους». Διότι αυτά, αν και εμπεριέχουν τη φανέρωση πνευματικών πραγμάτων, είναι ωστόσο χρήσιμα και ως προς την ιστορία. Υπόσχεται επίσης ότι, εάν διψάσουν βαδίζοντας μέσα από την έρημο, θα βγάλει για αυτούς νερό από την πέτρα. Θα σχιστεί η πέτρα, και θα αναβλύσει νερό, και θα πιει ο λαός μου. Και λέμε ότι δείχνει με αυτά, ότι δεν ήταν κάποιος άλλος Θεός εκείνος που ελευθέρωσε τον Ισραήλ από τη σκληρότητα των Αιγυπτίων, και τον οδήγησε μέσα από τη θάλασσα, και του έδωσε τροφή στην έρημο, και έβγαλε νερό από την πέτρα, αλλά ο Ίδιος πάντοτε, παραμένοντας αναλλοίωτος, και έχοντας τη δύναμη να θαυματουργεί με τον ίδιο τρόπο όπως παλαιά.

Β'. Σε αυτά, αγαπητοί, συνίστανται για εμάς τα λαμπρά γνωρίσματα της εορτής. Γι' αυτό νομίζω ότι πρέπει, σκιρτώντας από αγαλλίαση, να πούμε: «Η δεξιά του Κυρίου έδειξε δύναμη, η δεξιά του Κυρίου με ύψωσε». Στους άλλους ανθρώπους, βέβαια, οπουδήποτε κι αν βρίσκονται, ο κανόνας των πανηγύρεων τηρείται με το να φορούν ωραία ενδύματα όσο είναι δυνατόν, και καταβάλλουν μεγάλη προσπάθεια γι' αυτό, και το να μην εμφανίζεται κανείς ντυμένος με ό,τι πιο πολύτιμο διαθέτει, θεωρείται δείγμα αμέλειας ή έσχατης φαυλότητας. Γι' αυτό ακριβώς, όταν οι πόλεις τελούν παλλαϊκές εορτές, μπορεί κανείς να δει τους κατοίκους τους στολισμένους με λαμπρά στολίδια, να προσέρχονται με προθυμία σε πλούσια τραπέζια, και να βρίσκουν ευχαρίστηση στις σπατάλες για την κοιλιά τους παρά να λυπούνται γι' αυτές. Σε εμάς, όμως, δεν πραγματοποιούνται έτσι οι πανηγύρεις, ούτε μας είναι ευχάριστο και επιθυμητό να ακολουθούμε τα έθιμα των κοσμικών εορτών.

Στο Ψαλτήριο. Ψάλτε στον Κύριο άσμα νέο, διότι έκανε θαυμαστά έργα ο Κύριος. Τον έσωσε το δεξί του χέρι, και ο άγιος βραχίονάς του. Το δεξί χέρι του Κυρίου έδειξε δύναμη, το δεξί χέρι του Κυρίου με ύψωσε. Ελάτε να προσκυνήσουμε και να πέσουμε μπροστά του, και ας κλάψουμε ενώπιον του Κυρίου που μας έπλασε, διότι αυτός είναι ο Θεός μας, και εμείς λαός της βοσκής του, και πρόβατα του χεριού του.

Αλλά δόθηκε εντολή στον Μωυσή να απλώσει το χέρι του και να πιάσει την ουρά. Και αμέσως αναπλάστηκε στην αρχική της μορφή. Και δεν ήταν πλέον φίδι, αλλά πάλι ράβδος, και φυτό του παραδείσου. Όταν όμως ευδόκησε ο Θεός και Πατέρας να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στον Χριστό, και να ανακτίσει το δημιούργημά του στην αρχική του κατάσταση, απέστειλε σε εμάς από τον ουρανό τον Μονογενή, το δεξί χέρι, τον δημιουργό των όλων και αληθινό σωτήρα, σύμφωνα με το λεγόμενο: «Η δεξιά του Κυρίου έκανε δύναμη, η δεξιά του Κυρίου με ύψωσε». Τότε λοιπόν, τότε έπιασε την ανθρωπότητα που βρισκόταν πεσμένη στη γη και, αφού μας απάλλαξε από την θηριώδη πικρία, αυτήν της φαυλότητας και των αμαρτιών, μας επανέφερε μέσω του αγιασμού σε βασιλική τιμή, και στην ημερότητα της αρετής. Δίνοντας δε την αρχαία κατοικία στους πιστούς, ως απαρχή και πρώτα στον συσταυρωμένο ληστή: «Αλήθεια, αλήθεια σου λέω», λέει, «σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο». ΠΑΛΛ. Ο λόγος αυτός έχει διατυπωθεί για εμάς με τον καλύτερο και ορθότερο τρόπο. Όμως πες μου εκείνο, για ποιον λόγο δίνει εντολή να πιάσει την ουρά, και όχι το κεφάλι, ή τη μέση; ΚΥΡ. Διότι έτσι, αγαπητέ μου, έπρεπε να γίνει. Επειδή το να πιαστεί η ουρά, και όχι η μέση ή το κεφάλι, είναι χρήσιμο για το μυστήριο. ΠΑΛΛ. Με ποιον τρόπο; ΚΥΡ. Διότι, όπως σε κάθε ζώο, η αρχή είναι το κεφάλι, και η ουρά το τέλος. Εμπρός λοιπόν, ας θεωρηθεί προς το παρόν ολόκληρο το ανθρώπινο γένος από εμάς σαν ένα ζωντανό ον.

Φωνή αγαλλιάσεως και σωτηρίας ακούγεται στις σκηνές των δικαίων. Ωφελήθηκα δε και όταν αντίκρισα με τα μάτια μου το τέλος των ασεβών. Διότι γνώρισα ότι κατακάηκαν σαν φωτιά σε αγκάθια ή έσβησαν σαν φωτιά σε αγκάθια, ώστε να μην ταράζομαι πλέον, αν ποτέ βλέπω ασεβείς να υπερηφανεύονται και να ξεσηκώνονται εναντίον του λαού του Θεού. Διότι έχω διδαχθεί ποιο τέλος τους περιμένει.

Ψαλμός ΡΙΖ'. «Εξομολογείσθε στον Κύριο διότι είναι αγαθός.» Συνεχώς ψάλλει την εξομολόγηση ο Δαβίδ, γνωρίζοντας ότι αυτό αποτελεί τη μέγιστη βοήθεια για τους αμαρτωλούς και φάρμακο για τα τραύματα της ψυχής. «Όλα τα έθνη με περικύκλωσαν.» Και πώς είναι δυνατόν τον έναν να τον περικυκλώνουν όλα τα έθνη; Αλλά αποκάλεσε «όλα τα έθνη» τους διάφορους τρόπους ζωής των ανθρώπων, επειδή υπάρχουν διάφοροι τρόποι ζωής στα έθνη, εξαιτίας των οποίων άλλωστε και διαχωρίζονται μεταξύ τους. Τον δίκαιο, λοιπόν, τον περικυκλώνουν και οι πονηροί, και οι φιλάργυροι, και οι φθονεροί, και οι υπερήφανοι, και οι υποκριτές, θεωρώντας τον κοινό εχθρό εξαιτίας του ελέγχου που προέρχεται από την ενάρετη ζωή του. Όμως αυτός αμύνεται απέναντι σε αυτό το πλήθος με το όνομα του Θεού. Το όνομά Του δε είναι Χριστός, το οποίο αρκεί για την άμυνα ενάντια σε κάθε επιβουλή. Διότι αυτό γίνεται όπλο και ασπίδα και φρούριο σε εκείνον που το φέρει. «Σπρώχτηκα και ανατράπηκα, για να πέσω.» Μας ωθούν προς την αμαρτία όσοι από τους λογισμούς ρέπουν προς τις ηδονές, και, αφού μας ανατρέψουν από τη σταθερή στάση εντός του νόμου, μας καθιστούν ευάλωτους στο να καταβληθούμε από τους δαίμονες. Αλλά εάν είμαστε πνευματικά νηφάλιοι, θα έχουμε τον Θεό ως βοηθό, διότι Αυτός δύναται και την ψυχή μας να στηρίξει, και να εκδιώξει αυτούς που θέλουν να μας καταβάλουν. «Φωνή αγαλλιάσεως και σωτηρίας.» Διότι όταν ο Θεός κατορθώσει τα πάντα, εκείνοι που απολαμβάνουν τη νίκη χαίρονται, σκιρτούν, νιώθοντας διπλή ευφροσύνη, και για το ότι διασώθηκαν, και για το ότι σώθηκαν μέσω του Θεού.

Αυτό προκαλεί την ευφροσύνη, όταν έστησε το τρόπαιο. Έπειτα, δείχνοντας την αφορμή αυτής της συμμαχίας, λέει: «Σε σκηνές δικαίων». Δεν είπε «σε οικίες», αλλά «σε σκηνές», θέλοντας να παραστήσει το πρόχειρο της κατοικίας τους. «Το δεξί χέρι του Κυρίου έδειξε τη δύναμή του.» Αυτό μάλιστα είναι ζωή, το να τον αινεί κανείς και να εξαγγέλλει σε όλους τα θαύματά του. Ποια έργα, πες μου; Αυτά που πρόκειται να διηγηθεί. «Αυτή είναι η πύλη του Κυρίου.» Πύλες παλιά ήταν ο νόμος και οι προφήτες, μέσω των οποίων εισερχόταν προς τον Θεό ο Ισραήλ. Πύλη όμως τώρα είναι η πίστη, μέσω της οποίας προσαγόμαστε τώρα πιο οικεία, λαμβάνοντας τη μαρτυρία από τον νόμο και τους προφήτες. «Θεός είναι ο Κύριος, και εμφανίστηκε σε εμάς.» Εδώ, λοιπόν, ο Προφήτης θαυμάζει τη σάρκωση, επειδή, αν και είναι Θεός και Κύριος, και αυτής της θείας ουσίας, καταδέχτηκε να εμφανιστεί. Όταν δε λέει, «Εμφανίστηκε», εννοεί τη θεία οικονομία, το ότι εισήλθε σε παρθενική μήτρα και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους.

Στους ουρανούς, όμως, δεν υπάρχει κανένας λόγος να φοβηθούμε τίποτα από αυτά, μήπως δηλαδή, όταν κάποιος πεθάνει, έρθει κάποιος άλλος εχθρός και πάρει την κληρονομιά του· διότι εκεί δεν υπάρχει θάνατος. Ούτε έχθρα· υπάρχουν μόνο οι σκηνές των αγίων· και στους αγίους εκείνους υπάρχει αγαλλίαση, χαρά και ευφροσύνη· διότι, όπως λέει, «φωνή αγαλλιάσεως ακούγεται στις σκηνές των δικαίων». Είναι αιώνιες και δεν έχουν τέλος. Αυτές δεν καταρρέουν με το πέρασμα του χρόνου, δεν αλλάζουν κατόχους, αλλά διατηρούνται σε συνεχή ακμή, και ευλόγως· διότι εκεί δεν υπάρχει τίποτα το φθαρτό ούτε το πρόσκαιρο, αλλά τα πάντα είναι αθάνατα και άφθαρτα. Επομένως, ας διαθέσουμε τα χρήματά μας για αυτήν την οικοδομή· δεν έχουμε ανάγκη από τεχνίτες, ούτε από εργάτες· τα χέρια των φτωχών χτίζουν τέτοιου είδους κατοικίες: οι χωλοί, οι τυφλοί, οι ανάπηροι· αυτοί οικοδομούν εκείνες τις κατοικίες.

«Διότι για μένα το να ζω», λέει, «είναι ο Χριστός, και το να πεθάνω, κέρδος». Απάλλαξαν τους εαυτούς τους από όλα τα δεσμά. Πράγματι, «φωνή αγαλλιάσεως ακούγεται στις σκηνές των δικαίων». Ε'. Εκεί δεν πρόκειται ποτέ να ακούσει κανείς οδυρμό ούτε γοερό κλάμα· καθαρή από αυτές τις θλίψεις είναι η στέγη τους, καθαρή από αυτή την κραυγή. Διότι πεθαίνουν βεβαίως και ανάμεσά τους, επειδή δεν είναι αθάνατοι κατά το σώμα· αλλά δεν θεωρούν τον θάνατο ως θάνατο. Με ύμνους προπέμπουν αυτούς που έφυγαν· και το γεγονός αυτό το ονομάζουν προπομπή, όχι εκφορά. Και αν αναγγελθεί ότι ο τάδε απεβίωσε, υπάρχει πολλή ευφροσύνη, πολλή χαρά· μάλλον δε, κανείς δεν τολμά καν να πει ότι ο τάδε απεβίωσε, αλλά ότι ο τάδε ετελειώθη. Έπειτα ακολουθεί ευχαριστία, πολλή δοξολογία, ευφροσύνη, καθώς ο καθένας εύχεται να λάβει τέτοιο τέλος, έτσι να αποχωρήσει από τούτον τον αγώνα, να αναπαυθεί από τους κόπους και τους αγώνες, και να δει τον Χριστό. Και αν κάποιος αρρωστήσει, δεν υπάρχουν δάκρυα, ούτε θρήνος, αλλά πάλι προσευχές· και όχι τα χέρια των ιατρών, αλλά η πίστη μόνη της πολλές φορές γιάτρεψε τον άρρωστο. Και εάν τυχόν χρειαστούν ιατρούς, επιδεικνύουν και σε αυτό πολλή πνευματική φιλοσοφία και πολλή καρτερία. Δεν παρίσταται γυναίκα που να ξεριζώνει τα μαλλιά της, ούτε παιδιά που να οδύρονται για την ορφάνια που δεν έχει ακόμη επέλθει, ούτε υπηρέτες που να παρακαλούν αυτόν που ξεψυχά να τους αναθέσει με ασφάλεια σε κάποιον προστάτη· αλλά, απαλλαγμένη από όλα αυτά η ψυχή, ένα μόνο σκοπεύει μέχρι την έσχατη αναπνοή της: πώς να αναχωρήσει φίλη προς τον Θεό.

Και για τους ασθενείς λέει: «Απέστειλε τον λόγο του και τους εθεράπευσε»· και για τους αμαρτωλούς λέει: «Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας»· και για τους νεκρούς που αναστήθηκαν: «Θα αναστηθούν οι νεκροί»· και για τις ψυχές που κατέχονταν στα δεσμά: «Και σε όσους κάθονται στο σκοτάδι, φως ανέτειλε για εσάς». Και για τον Καϊάφα και τον Ηρώδη λέει: «Άρχοντες λαών συγκεντρώθηκαν μαζί με τον Αβραάμ»· και για τον Ιούδα: «Εκείνος που έτρωγε τους άρτους μου μεγάλυνε εναντίον μου τον πτερνισμό»· και για τη συναγωγή των Ιουδαίων και των αρχιερέων: «Ο Κύριος θα έλθει σε κρίση με τους πρεσβυτέρους του λαού»· και για τον σταυρό: «Ελάτε να βάλουμε ξύλο στον άρτο του»· και για τον ληστή εκ δεξιών: «Η δεξιά του Κυρίου εποίησε δύναμη»· και για τον τάφο: «Με έθεσαν σε λάκκο κατώτατο»· και για το αγκάθινο στεφάνι: «Η άμπελός μου αντί για σταφύλια βλάστησε αγκάθια»· και για τον πειρασμό του από τον Πονηρό: «Ο εχθρός ονείδισε τον Κύριο»· και για την ονομασία του ως Υιού ανθρώπου: «Και επί τον Υιό τον οποίο ενίσχυσες για τον εαυτό σου»· και για την ταφή του: «Και θα δώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του»· και για την ανάσταση του Κυρίου: «Εξεγέρσου, γιατί κοιμάσαι, Κύριε;»· και για την ανάληψή του: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό»· και για την άνω καθέδρα: «Κάθου εκ δεξιών μου». Και γιατί λέω τόσα πολλά; Διότι όλες τις προφητείες που ψάλλονται για τη χάρη του Χριστού, ούτε οι ρήτορες δεν μπορούν να τις εξαγγείλουν.

Ποιο είναι λοιπόν αυτό; Ότι, λέει, αυτό είναι για μένα αδιάκοπη ωδή, αυτό είναι για μένα αδιάκοπη φωνή, ο ύμνος προς Αυτόν, αυτό είναι το έργο μου, να Τον ανυμνώ αδιακόπως. Ας τα ακούσουν αυτά όσοι κατασήπονται με τις σατανικές ωδές, τι είδους βλάβη υφίστανται και τι είδους συγγνώμη θα μπορούσαν να βρουν, όταν αυτός μεν ανυμνεί αδιακόπως τον Σωτήρα, εκείνοι δε κυλιούνται αδιακόπως στις ωδές των δαιμόνων. «Φωνή αγαλλιάσεως και σωτηρίας στις σκηνές των δικαίων». Διότι, όταν ο Θεός κατορθώσει τα πάντα, όσοι απολαμβάνουν τη νίκη χαίρονται, σκιρτούν, δοκιμάζοντας διπλή αγαλλίαση, και για το ότι σώθηκαν, και για το ότι σώθηκαν δια του Θεού. Αυτή την ευφροσύνη προκαλεί Εκείνος που έστησε το τρόπαιο της νίκης. Έπειτα, υποδεικνύοντας και την αφορμή για μια τέτοια συμμαχία, πρόσθεσε: «Στις σκηνές των δικαίων». Δεν είπε, Στις οικίες, αλλά, Στις σκηνές, θέλοντας να παραστήσει τον πρόχειρο και αυτοσχέδιο χαρακτήρα της κατοικίας τους. Τέτοια ήταν η σκηνή του Αβραάμ, όταν επέστρεψε, αφού είχε κατατροπώσει τους βαρβάρους, δοξασμένος από τα κατορθώματά του.

Τέτοια ήταν η σκηνή του Παύλου, όταν επέστρεφε έχοντας κατανικήσει τους δαίμονες, καταλύοντας την πλάνη και διηγούμενος τα κατορθώματα. «Δεξιά Κυρίου εποίησε δύναμιν, δεξιά Κυρίου ύψωσέ με». Παρατήρησε την αιτία της αγαλλιάσεως. Διότι αυτό λέει και τώρα, εκείνο ακριβώς που έλεγε και προηγουμένως, αποδεικνύοντας ότι ο Θεός τα κατόρθωσε αυτά. Βλέπεις ότι η ευεργεσία Του δεν εκδηλώνεται μόνο με την απαλλαγή από τα δεινά, αλλά και με την απόκτηση λαμπρότητας· διότι, αφού είπε: «Δεξιά Κυρίου εποίησε δύναμιν», πρόσθεσε: «Δεξιά Κυρίου ύψωσέ με», για να δηλώσει τη δόξα που του δόθηκε. Διότι το «Ύψωσέ με» ειπώθηκε αντί του «εδόξασε». Επειδή δεν τους έκανε μόνο δυνατούς, αλλά και ένδοξους.

Πού είναι οι ψευδομάντεις και οι απατεώνες; Πού είναι τα τριάντα τροπαιοφόρα χρόνια εκείνου που είχε επίγειο φρόνημα και δεν ανήκε στο πολίτευμα του επουράνιου Βασιλέα; κστ΄. Τι έκανε λοιπόν «Αυτός που θανατώνει και ζωογονεί, που κατεβάζει στον Άδη και ανεβάζει, που ταπεινώνει και ανυψώνει»; Ανέδειξε στη βασιλεία Του τον αρχιστράτηγο που φέρει το όνομα της δυνάμεώς Του, τον πραότατο και γαληνότατο βασιλιά Μιχαήλ, ο οποίος κατά μίμηση του Χριστού έλεγε: «Στους φυλακισμένους λέω, βγείτε έξω· και σε αυτούς που βρίσκονται στο σκοτάδι, φανερωθείτε». —«Εξάγοντας τους δεσμώτες με ανδρεία, ομοίως και εκείνους που Τον παραπίκραιναν, αυτούς που κατοικούσαν σε τάφους». Διαρρηγνύοντας κάθε δεσμό αδικίας, ανέσυρε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας εκείνους που βρίσκονταν σε στερήσεις και θλίψεις και υποτάσσονταν σε πικρή δουλεία· γέμισε τη ρωμαϊκή βασιλεία με κάθε χαρά και αγαλλίαση. Διότι ο Κύριος έδωσε αγαθότητα, και η ανθισμένη γη βλασταίνει τα αγαθά και τον καρπό της· η δεξιά του Κυρίου ενήργησε με δύναμη· η δεξιά του Κυρίου τον ύψωσε, και με το πλήθος της δόξας Του συνέτριψε τους αντιπάλους. Τι συνέβη λοιπόν στον ειρηνικότατο και πραότατο βασιλιά; Εκοιμήθη με ειρήνη, και εν ειρήνη θα γίνει η ταφή του· διότι θα συναντήσει αυτούς που πράττουν το έλεος κατά την κρίση· «και το έλεος καυχιέται έναντι της κρίσης». κζ΄.

Ανέτειλε φως μέσα στο σκοτάδι για τους ευθείς, αυτός που είναι ελεήμων. «Αιώνια θα παραμείνει η μνήμη του δικαίου, από [κακή] είδηση.» «Φωνή αγαλλιάσεως και σωτηρίας ακούγεται στις σκηνές των δικαίων.» «Ο Κύριος αγαπά τους δικαίους.» «Ο Κύριος δεν θα αφήσει να λιμοκτονήσει η ψυχή του δικαίου. Πηγή ζωής βρίσκεται στο χέρι του δικαίου.» «Για τους δικαίους θησαυρίζεται ο πλούτος των ασεβών.» «Οι οδοί των δικαίων λάμπουν σαν το φως· προχωρούν και φωτίζουν, μέχρι να γίνει πλήρης η ημέρα.» «Επτά φορές θα πέσει ο δίκαιος, και θα αναστηθεί.» «Με τα αγαθά των δικαίων ανορθώθηκαν πόλεις, ενώ με τα στόματα των ασεβών καταστράφηκαν.» «Οι αγαθοί θα γίνουν κάτοικοι της γης, και οι άκακοι θα παραμείνουν σε αυτήν.» «Οι κατοικίες του δικαίου ευλογούνται.» «Τα χείλη των δίκαιων ανδρών στάζουν χάρη.» «Οι ρίζες των δικαίων δεν θα ξεριζωθούν.» «Οι οίκοι των δικαίων ευλογούνται.» «Εκείνος που βλέπει με επιείκεια, θα ελεηθεί.» «Εκείνος που πορεύεται με ευθύτητα, φοβάται τον Κύριο.» «Εκείνος που ζει άμεμπτα με δικαιοσύνη, θα αφήσει μακάρια τα παιδιά του.» «Στον αγαθό άνθρωπο, μπροστά στο πρόσωπό Του, έδωσε σοφία, και γνώση, και ευφροσύνη.» «Οι ψυχές των δικαίων βρίσκονται στο χέρι του Θεού, και δεν πρόκειται να τις αγγίξει βάσανο. Φάνηκε στα μάτια των αφρόνων ότι πέθαναν, και θεωρήθηκε συμφορά η αναχώρησή τους, και συντριβή η απομάκρυνσή τους από εμάς· αυτοί όμως βρίσκονται σε ειρήνη.»

Επειδή, δηλαδή, ο Θεός θέλησε να μας εμφυτεύσει την αποξένωση προς τις ηδονές και να διατάξει να τις περιφρονούμε, εκείνες μεν που προέρχονται από τις πιο χονδροειδείς αισθήσεις, εννοώ την αφή και τη γεύση, τις έθεσε ως κοινές κάπως και με τα άλογα ζώα, μάλλον δε σε αυτές προσήλωσε σχεδόν όλη τη ζωή τους, ώστε, όταν εμείς θέλουμε να ευφραινόμαστε με αυτές τις ηδονές, να αναλογιζόμαστε με ποιους γινόμαστε όμοιοι, όπως λέει ο Προφήτης: «Ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατάλαβε, εξομοιώθηκε με τα ανόητα κτήνη και έγινε όμοιος με αυτά», τις δε ηδονές της όρασης, της ακοής και της όσφρησης, οι οποίες φαίνονται να προσιδιάζουν περισσότερο στον άνθρωπο, τις προσέδωσε στα ευμάραντα άνθη και στις φωνές των πουλιών, που έχουν μεν τερπνότητα αμίμητη από κάθε τέχνη, αλλά παρέρχονται και φθείρονται ταχύτερα από τον λόγο, ώστε, κατανοώντας το άστατο και εφήμερο αυτών, να αναζητούμε την αληθινή και μόνιμη ηδονή, τη μακάρια, τη διαρκή, την ανώλεθρη, με την οποία εδώ μεν ευφραίνεται η ψυχή, τρεφόμενη με θείους λόγους και νοήματα και εντρυφώντας πάντοτε στον Κύριο και χαίροντας με την ελπίδα των μελλόντων, μετά δε την παρούσα ζωή, αφού επιτύχει τα ποθούμενα, θα αγάλλεται στους αιώνες. Διότι λέει: «Φωνή αγαλλιάσεως και σωτηρίας ακούγεται στις σκηνές των δικαίων». Και αν τα ορατά είναι τέτοια, ποια άραγε θα είναι τα αόρατα;

Τις δε ικεσίες προς τον Θεό υπέρ της βασιλείας μου, οι οποίες ακολούθησαν αυτά τα γεγονότα, από εκείνους που οδηγούνταν στη δουλεία από τις δικές μας κτήσεις, αλλά έζησαν και πάλι ελεύθερη ημέρα, πώς θα μπορούσε κανείς να τις διηγηθεί με συντομία; Είδε κανείς τότε και δάκρυ να ανακόπτεται από το γέλιο και γέλιο να παραχωρεί τη θέση του σε δάκρυα, και ένα συναίσθημα να μεταβάλλεται σε άλλο συναίσθημα· διότι όχι μόνο η λύπη γνωρίζει να γεννά δάκρυα, αλλά και η ανέλπιστη χαρά ανοίγει τον δρόμο για να ρεύσουν. Ευλόγησε τον Θεό και η παρθένος που απέφυγε τον Σκύθη που επρόκειτο να την ατιμάσει, και η γυναίκα που δεν μόλυνε τη συζυγική της κλίνη, και το παιδί και ο γέροντας και ο έφηβος που απαλλάχθηκαν από τη βαρβαρική δουλεία· και αν, σύμφωνα με τον Δαβίδ, ακόμη και τα κτήνη καλούνται σε υμνωδία, θα έλεγε κανείς ότι ούτε και αυτά απουσίαζαν από την κοινή υμνολογία, αφού ξέφυγαν από τον βάρβαρο που καταβροχθίζει βόδια και δεν μάτωσαν το σαρκοβόρο μαχαίρι. Αυτά τα έπραξε ο Θεός των θαυμάτων, ο οποίος επαναφέρει τον λαό του από την αιχμαλωσία όχι με λύτρα ούτε με δώρα, αλλά με υψηλό βραχίονα· διότι η δεξιά του Κυρίου και τώρα έδειξε τη δύναμή της, Αυτός που δοξάζει το δικό Του όνομα και δεν αφήνει ολοκληρωτικά τη ράβδο των αμαρτωλών να μαστιγώνει τον κλήρο των δικαίων.

Ελάτε λοιπόν, τέκνα, ακούστε με, φόβο Κυρίου θα σας διδάξω. Διότι από τον Θεό έχει οριστεί η βασιλεία μου ως πατέρας του ρωμαϊκού πληρώματος, έστω κι αν χρονικά έρχεται εντελώς τελευταία μετά από πολλούς. Διότι η δεξιά του Κυρίου, η οποία ενέργησε με δύναμη επάνω μου και με ανύψωσε σε αυτό το βασιλικό ύψος, δικαίως μου παρέσχε αυτήν την προσωνυμία. Κανείς λοιπόν ας μην είναι ανυπάκουος στην παραίνεση εμού του πατέρα και βασιλιά, αλλά κλίνετε το αυτί σας στα λόγια του στόματός μου, φιλόχριστο πλήρωμα, και μάλιστα εφόσον ο λόγος αφορά την ψυχή και η ομιλία γίνεται πρόξενος σωτηρίας και αναζητεί τη σοφία του Πνεύματος. Διότι και ο καθοδηγητής και διδάσκαλός μας, ο Χριστός, αφού έγινε νέος Αδάμ και θεράπευσε διά της νηστείας την πτώση του πρώτου, την οποία υπέστη όταν γεύτηκε τον καρπό του ξύλου, επέλεξε να νηστεύσει και το υπέδειξε και σε εμάς. Με μεγάλη χαρά λοιπόν ας υποδεχθούμε τη νηστεία, σεβόμενοι Εκείνον που την χορήγησε και οικειοποιούμενοι την ωφέλεια που προέρχεται από αυτήν. Διότι, εάν δεν προσπέσουμε στον Θεό και δεν κλάψουμε ενώπιόν Του κατά τον ορισμένο αυτόν καιρό της νηστείας και εάν ο καθένας μας δεν απομακρυνθεί από τα αμαρτήματά του, πότε θα το πράξουμε αυτό;

Η δεξιά του Κυρίου εποίησε δύναμη. Επομένως, το Πνεύμα ούτε κατώτερο του Υιού είναι, ούτε εκ του Υιού, ωσάν να ήταν τάχα δάκτυλο του δικού του χεριού, εφόσον και το ίδιο είναι χέρι. Το χέρι δε, ούτε μέρος του χεριού ονομάζεται, ούτε εκ του χεριού, παρά, αφήνοντας κατά μέρος τους διαχωρισμούς και τις ανισότητες μαζί με κάθε σωματική διάπλαση, ας αναλογιστούμε μόνο την ομοουσιότητα μέσα από τα παραδείγματα του δακτύλου και των χεριών.

Ο Σωτήρας, αφού έγινε άνθρωπος, δεν διέπραξε αμαρτία, αλλά, προτού να επιλέξει το πονηρό, πρόλαβε να επιλέξει το αγαθό. Αναλαμβάνει ωστόσο μορφή δούλου, και οικειούμενος την ανθρώπινη φύση λέγεται ότι έγινε αμαρτία, και σύμφωνα με την ίδια οικονομία παραλαμβάνεται από τον διάβολο και πειράζεται, αν και βεβαίως νικά αυτόν που τον πειράζει. Διότι νικά απόλυτα, αφενός ως Θεός, αφετέρου και ως αναμάρτητος άνθρωπος. Έτσι, και ως αμαρτωλός κατακρίνεται και σταυρώνεται και πάσχει τα υπόλοιπα, και πεθαίνει και θάβεται και τέλος ανασταίνεται την τρίτη ημέρα, χαρίζοντας σε εμένα τη δύναμη της ανάστασης. Με αυτόν τον τρόπο συμπλέκονται ταυτόχρονα και θαυμαστά και τα δύο: και εκείνα της ανθρώπινης δουλείας και ασθένειας, και εκείνα της θεϊκής εξουσίας και παντοδυναμίας. Έτσι, και κατέχει και λαμβάνει τη βασιλεία αφενός ως Θεός, αφετέρου ως άνθρωπος, κάτι που έχουμε πει πολλές φορές. Έτσι και την παραδίδει στον ζωντανό Θεό, και όταν λέω Θεό, εννοώ, σύμφωνα με τον θεολόγο Γρηγόριο, τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα. Ίσως, λοιπόν, δεν είναι καθόλου παράταιρο να πούμε ότι και από τον εαυτό Του λαμβάνει και στον εαυτό Του παραδίδει, όπως ακριβώς και αυτό που θρυλείται σήμερα από πολλούς και δεν ξέρω πώς αμφισβητείται, αυτό που ιερουργείται μυστικά από τους εξάρχους της θείας λειτουργίας: «Ὁ προσφέρων καὶ προσφερόμενος, καὶ προσδεχόμενος καὶ διαδιδόμενος». Για αυτό βέβαια θα εξετάσουμε εκτενέστερα στο μέλλον, ενώ προς το παρόν θα είναι αρκετό να πούμε μόνο τούτο: ότι δεν τα κάνει αυτά άλλος και άλλος πρόσωπο, αλλά ο ίδιος και ένας κατά την υπόσταση Χριστός, λέγεται αφενός ότι προσφέρει (προσφέρων) ως ιερέας που έχει καταστεί κατά την τάξη του Μελχισεδέκ, όπως λέει ο Παύλος, ενώ λέγεται ότι προσφέρεται (προσφερόμενος), επειδή δεν προσφέρει τίποτε άλλο παρά τον εαυτό Του, παρά μόνο το δικό Του σώμα και αίμα, όπως είπε ο ίδιος: «Τοῦτο τὸ σῶμά μου καὶ τοῦτο τὸ αἷμά μου», μέσω των οποίων λέγεται πάλι ότι ο ίδιος μεταδίδεται (διαδιδόμενος). Και αυτά μεν γίνονται σύμφωνα με την ανθρώπινη φύση, αν και τα πάντα με κάποιον τρόπο θειότερο. Ενώ λέγεται ότι προσδέχεται (προσδεχόμενος), διότι σύμφωνα με τη θεότητα είναι πάντοτε ενωμένος με τον Πατέρα και το Πνεύμα, και μαζί με Αυτούς κατανοείται και συνδοξάζεται αχώριστα, τόσο σε όλα τα άλλα όσο και στο ότι αποδέχεται την προσφορά. Όπως άλλωστε κατανοείται και το: «Ἔσωσεν αὐτὸν ἡ δεξιὰ αὐτοῦ». Διότι δεν είναι άλλος αυτός που έσωσε και άλλος αυτός που σώθηκε, αλλά ο ίδιος, αφενός έσωσε ως δεξιά του Θεού και Πατρός (μέσω της οποίας έγιναν τα πάντα, η οποία έδειξε δύναμη, δηλαδή την ίδια μας τη σωτηρία), αφετέρου σώθηκε ως άνθρωπος. Και [επίσης ισχύει] ο λόγος του Θεολόγου: «ὧν τὸ μὲν ἐθέωσε, τὸ δὲ ἐθεώθη» [εκ των οποίων το ένα θέωσε, ενώ το άλλο θεώθηκε]. Και μπορεί κανείς να βρει πολλά τέτοια να λέγονται για τον Σωτήρα Χριστό σε ολόκληρη τη Θεία Γραφή, τα οποία αρμόζουν κατάλληλα και στις δύο φύσεις Του.

Τα ίδια θα μπορούσε να πει κανείς και για το Πανάγιο Πνεύμα. Καίτοι η Αγία Γραφή θεολογεί για το Πανάγιο Πνεύμα ακόμη πιο ξεκάθαρα από ό,τι για τον Υιό. Διότι λέει σχετικά μεν με τον Υιό: «Η δεξιά του Κυρίου έκανε δύναμη», και: «Με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί», και οτιδήποτε άλλο παρόμοιο, τα οποία ως προς το νόημα συμπίπτουν και συμφωνούν με την έννοια του Υιού, αλλά δεν αποφεύγουν την παραλλαγή ως προς τη λέξη. Δες, όμως, το σαφές και απαράλλακτο της λέξης όταν αναφέρεται στο Άγιο Πνεύμα: «Με το πνεύμα του στόματός του όλη η δύναμή τους», και: «Το Πνεύμα του Κυρίου έχει γεμίσει την οικουμένη», και: «Το αγαθό σου πνεύμα θα με οδηγήσει σε γη ευθεία», και: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου», και: «Θείο Πνεύμα είναι αυτό που με έπλασε», και: «Θα εξαποστείλεις το πνεύμα σου και θα δημιουργηθούν», και μύρια άλλα.

Και αν διανύσουμε με αυτόν τον τρόπο τον δρόμο, θα είναι καλό και μακάριο· διότι δεν θα πεθάνουμε, αλλά θα ζήσουμε, δεν θα διαλυθούμε, έστω και αν φθαρούμε, αλλά θα ανασυσταθούμε λίγο αργότερα μέσω της παλιγγενεσίας, και θα επαινεθούμε από αυτούς που ζουν ακόμη, όπως αρμόζει, και θα ψάλουν πάνω μας τις επιτάφιες ευχές, συνθέτοντας εγκώμια για εμάς και ψάλλοντας ταιριαστούς ψαλμούς, το «μακαρία η οδός, την οποία πορεύεσαι σήμερα, διότι ετοιμάστηκε για σένα τόπος αναπαύσεως και εκεί όπου βρίσκεται ο χορός των αγγέλων»· και το «εν σκηναίς δικαίων» και όσα άλλα αναφωνούνται, εις ανάμνησιν της υπακοής και της ταπεινώσεώς μας, των κόπων και των αγώνων μας, της αγάπης και της πίστεώς μας, που επιδείξαμε ειλικρινά μεταξύ μας και προς τον καθηγούμενο, της υπομονής και της καρτερίας μας μέχρι και αυτού του θανάτου, την οποία διαφυλάξαμε κατά την ασκητική μας υποταγή. Και τι είναι αυτά μπροστά σε όσα μέλλουν να έρθουν; Μικρές και μηδαμινές απεικονίσεις και σκιές. Διότι, αναλογίσου εκείνα τα οποία πρόκειται να απολαύσουμε εμείς που ζούμε θεάρεστα, όταν ο Θεός θα έλθει φανερά, όταν «θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και την γη, για να κρίνει τον λαό Του», όταν θα καθίσει το φοβερό κριτήριο και θα ανοιχτούν τα βιβλία των πράξεών μας: την παράσταση εκ δεξιών, την αγγελική ανακήρυξη, την ευλογημένη φωνή που θα μας καλεί στην βασιλεία των ουρανών, στην απόλαυση του παραδείσου, στους κόλπους του Αβραάμ, στις σκηνές των αγίων και των οσίων.