Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 117:19

Ζήτησε άφεση αμαρτιών λέγοντας: «Άφες όλες τις αμαρτίες μου», και άκουσε: «Και ο Κύριος συγχώρησε το αμάρτημά σου», κάθε αμάρτημα σαν να ήταν ένα. Και αφού έλαβε την άφεση των αμαρτιών, έλεγε ευχαριστώντας: «Εσύ συγχώρησες την ασέβεια της καρδιάς μου». Χτύπησε τις πύλες της δικαιοσύνης λέγοντας: «Ανοίξτε μου τις πύλες της δικαιοσύνης», και του ανοίχτηκαν οι πύλες και είδε ανάμεσα στις πύλες των προφητών τη μονογενή πύλη του Πατρός, η οποία λέει: «Εγώ είμαι η θύρα», ανάμεσα στις πολλές τη μία πύλη. Και γεμάτος θαυμασμό έλεγε: «Αυτή είναι η πύλη του Κυρίου, οι δίκαιοι θα εισέλθουν δι' αυτής». Επειδή λοιπόν ζήτησε και χτύπησε και πέτυχε και στα δύο, γι' αυτό εξαιτήθηκε και το τρίτο, και αφού έψαξε, το βρήκε. Διότι, όταν ρώτησε: «Ποιος θα κατοικήσει στο σκήνωμά σου;», βρήκε αυτό που αναζητούσε ακούγοντας την απάντηση. Θέλεις να μάθεις «Ποιος θα κατοικήσει;», λέει. Άκουε: «Εκείνος που πορεύεται άμωμος και εργάζεται τη δικαιοσύνη. Ψαλμός του Δαβίδ». Και γιατί δεν περιέχει την επιγραφή «Εις το τέλος»; Επειδή διδάσκει περί δικαιοσύνης και των υπόλοιπων αρετών. Εκείνος όμως που διδάσκει περί δικαιοσύνης και αρετών δεν οφείλει να προτρέπει να τις αποκτά κανείς στο τέλος της ζωής του, αλλά από την αρχή, να ζει με αυτές από τα ίδια του τα σπάργανα και από την πολύ τρυφερή του ηλικία.

«Η δεξιά του Κυρίου έδειξε δύναμη». Αυτή είναι η φωνή της αγαλλιάσεως που προέρχεται από την Εκκλησία, το να ομολογεί, δηλαδή, ότι μόνη η δύναμη του Κυρίου διέσωσε τους αγωνιζομένους και τους ανέδειξε ανώτερους. «Ανοίξτε μου πύλες δικαιοσύνης». Ως πύλες δικαιοσύνης να εννοήσεις τις προκοπές στην αρετή, τις οποίες και διαβαίνουν όσοι υπέμειναν τους καιρούς των θλίψεων.

Ας εξαλείψουμε, λοιπόν, αυτό γρήγορα και ας προσπέσουμε στον Δεσπότη και ας κλάψουμε ικετεύοντάς τον, ώστε, δείχνοντας ευσπλαχνία, να συμφιλιωθεί μαζί μας και να μας αποκαταστήσει στη σεμνή και αγνή αγωγή της φιλαδελφίας μας. Διότι αυτή είναι η πύλη της δικαιοσύνης που έχει ανοιχθεί για τη ζωή, καθώς είναι γραμμένο: «Ανοίξτε μου τις πύλες της δικαιοσύνης· εισερχόμενος από αυτές θα δοξολογήσω τον Κύριο».

Σύμφωνα με τον Σύμμαχο, αυτοί που ψάλλουν την ωδή θα πουν: «Έχουμε ισχυρή πόλη», ενώ σύμφωνα με τον Ακύλα: «Η ισχυρή πόλη είναι για εμάς σωτηρία». Η εβραϊκή λέξη όμως, αντί για το «σωτηρίαν» και αντί για το «σωτήριον», περιέχει ολοκάθαρα το όνομα του Ιησού, με τα ίδια ακριβώς γράμματα με τα οποία γράφεται εβραϊκά ο Σωτήρας μας. Αυτός, λοιπόν, ο Σωτήρας μας, θα είναι η πόλη των μακαρίων, Αυτός θα είναι το «τείχος» και το «περίτειχός» τους. Και Αυτός θα είναι τα πάντα γι' αυτούς· όταν μάλιστα εννοήσουμε την «επουράνια Ιερουσαλήμ», είναι φυσικό επακόλουθο να θεωρήσουμε ως «πύλες» της τις διάφορες εισόδους των εκεί ουράνιων μονών, τις οποίες επιθυμεί να ανοιχθούν όχι στους Ιουδαίους ούτε καν στον Ισραήλ ούτε απλώς στον οποιονδήποτε τυχαίο, αλλά μόνο σε όσους «τηρούν τη δικαιοσύνη», την «αλήθεια» και την «ειρήνη». Γι' αυτό προσθέτει: «Ανοίξτε τις πύλες, ας εισέλθει λαός που τηρεί την αλήθεια, που υπερασπίζεται την αλήθεια και τηρεί την ειρήνη». Ποθώντας αυτές τις «πύλες», κάποιος θεοφιλής άνδρας έλεγε: «Ανοίξτε μου τις πύλες της δικαιοσύνης· αφού εισέλθω από αυτές, θα δοξολογήσω τον Κύριο». Και λέει ότι είναι δίκαιο να ανοιχτούν οι πύλες στους προαναφερθέντες, επειδή ακριβώς «ήλπισαν σε Εσένα, Κύριε και Θεέ, ο οποίος αφού ταπείνωσες, κατέβασες εκείνους που κατοικούν στα ύψη· οχυρωμένες πόλεις θα γκρεμίσεις και θα τις ισοπεδώσεις μέχρι το έδαφος». Αυτά δε θα ήταν παρόμοια με όσα ειπώθηκαν προηγουμένως στο χωρίο: «Διότι μετέτρεψες τις πόλεις σε χώμα, τις οχυρωμένες πόλεις, ώστε να καταπέσουν τα θεμέλιά τους».

Ανοίξτε μου πύλες δικαιοσύνης· αφού εισέλθω από αυτές, θα δοξολογήσω τον Κύριο. Αυτή είναι η πύλη του Κυρίου· οι δίκαιοι θα εισέλθουν από αυτήν. Θα σε δοξολογήσω, διότι με εισάκουσες και έγινες για εμένα σωτηρία. Το γενικό, λοιπόν, όνομα όλων των αρετών αποδίδεται πρωτίστως στη δικαιοσύνη. Εάν, όμως, τις διαιρέσει κανείς κατά είδος, θα μπορούσε να πει αναλόγως: «Ανοίξτε μου πύλες δικαιοσύνης», και πύλες φρονήσεως, και των υπόλοιπων κατά Θεόν πράξεων.

Και οι Μωαβίτες και οι Αμμανίτες, στους οποίους δεν επιτρεπόταν ούτε καν να εισέλθουν στην Εκκλησία του Κυρίου, εισβάλλουν στα αγιότατά μας. Ανοίξαμε δε σε όλους, όχι πύλες δικαιοσύνης, αλλά θύρες λοιδορίας και θρασύτητας του ενός εναντίον του άλλου· και άριστος θεωρείται μεταξύ μας, όχι αυτός που από φόβο Θεού δεν ξεστομίζει ούτε έναν αργό λόγο, αλλά εκείνος που κακολογεί τα μέγιστα τον πλησίον του, είτε ξεκάθαρα είτε με υπαινιγμούς· και κρύβει κάτω από τη γλώσσα του κόπο και πόνο, ή, για να κυριολεκτήσουμε, δηλητήριο ασπίδων.

Αλλά ας απομακρύνουμε την ακοή μας από τους θρήνους για τα παιδιά και ας στρέψουμε τη διάνοιά μας προς τα πιο ευχάριστα και περισσότερο ταιριαστά στη γιορτή, έστω κι αν η Ραχήλ, κραυγάζοντας δυνατά σύμφωνα με την προφητεία, θρηνεί για τη σφαγή των τέκνων της. Διότι σε ημέρα γιορτής, όπως λέει ο σοφός Σολομών, αρμόζει λήθη των κακών. Και ποια γιορτή θα μπορούσε να γίνει για εμάς πιο λαμπρή από αυτήν, κατά την οποία ο ήλιος της δικαιοσύνης, διαλύοντας τη δόλια σκοτοδίνη του διαβόλου, ανατέλλει στη φύση μέσω της ίδιας της δικής μας φύσης· κατά την οποία αυτό που είχε πέσει εγείρεται, αυτό που βρισκόταν σε εχθρότητα οδηγείται σε συμφιλίωση, αυτό που είχε αποκηρυχθεί επαναφέρεται, αυτό που είχε εκπέσει από τη ζωή επανέρχεται στη ζωή, αυτό που είχε υποδουλωθεί στην αιχμαλωσία αποκαθίσταται στο αξίωμα της βασιλείας, αυτό που ήταν αλυσοδεμένο με τα δεσμά του θανάτου επιστρέφει ελεύθερο στη χώρα των ζώντων; Τώρα, σύμφωνα με την προφητεία, οι χάλκινες πύλες του θανάτου συντρίβονται και θραύονται οι σιδερένιοι μοχλοί, με τους οποίους προηγουμένως το ανθρώπινο γένος ήταν κατακλεισμένο στη φυλακή του θανάτου. Τώρα ανοίγεται, όπως λέει ο Δαβίδ, η πύλη της δικαιοσύνης. Τώρα ακούγεται ομόφωνος σε ολόκληρη την οικουμένη ο ήχος αυτών που εορτάζουν. —Δι' ανθρώπου ο θάνατος, δι' ανθρώπου η σωτηρία. Ο πρώτος έπεσε στην αμαρτία, ο δεύτερος ανόρθωσε αυτόν που είχε πέσει. Η γυναίκα απολογήθηκε υπέρ της γυναίκας.

Η αναγκαιότητα της κακίας προέκυψε από κάποια τέτοια αιτία: αφού ο Ελωείμ κατασκεύασε και δημιούργησε τον κόσμο με κοινή συγκατάθεση, θέλησε να ανέβει στα υψηλά μέρη του ουρανού και να δει μήπως κάτι στη δημιουργία είχε γίνει ελλιπές, παίρνοντας μαζί του τους δικούς του αγγέλους —διότι είχε την τάση να κινείται προς τα άνω— και αφήνοντας την Εδέμ κάτω —διότι, επειδή ήταν γη, αν και ήθελε να ακολουθήσει προς τα άνω τον σύζυγό της, δεν μπόρεσε. Φτάνοντας λοιπόν ο Ελωείμ στο άνω άκρο του ουρανού και βλέποντας φως ανώτερο από αυτό που ο ίδιος είχε δημιουργήσει, είπε: «Ανοίξτε μου τις πύλες, για να εισέλθω και να δοξολογήσω τον Κύριο»· διότι εγώ νόμιζα πως ήμουν ο κύριος. Τότε ακούστηκε σε αυτόν μια φωνή από το φως που έλεγε: «Αυτή είναι η πύλη του Κυρίου, οι δίκαιοι εισέρχονται μέσα από αυτήν». Και άνοιξε αμέσως η πύλη, και εισήλθε ο πατέρας χωρίς τους αγγέλους του προς τον Αγαθό, και είδε «όσα μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν». Τότε του λέει ο Αγαθός: «Κάθισε στα δεξιά μου». Και ο πατέρας λέει προς τον Αγαθό: «Επίτρεψέ μου, Κύριε, να καταστρέψω τον κόσμο που έχω φτιάξει· διότι το πνεύμα μου είναι δεσμευμένο στους ανθρώπους, και θέλω να το πάρω πίσω». Τότε του λέει ο Αγαθός: «Δεν μπορείς να κάνεις κανένα κακό, εφόσον βρίσκεσαι κοντά μου· διότι από κοινή συγκατάθεση φτιάξατε τον κόσμο, και εσύ και η Εδέμ· άφησε λοιπόν την Εδέμ να κατέχει την κτίση όσο επιθυμεί, εσύ όμως μείνε κοντά μου».

Διότι αυτή, λέγει, είναι η πύλη του Κυρίου· οι δίκαιοι θα εισέλθουν από αυτήν. Τότε ο Κύριος με σεπτή φωνή μίλησε: Εγώ είμαι ο ζητούμενος, ανοίξτε μου τις πύλες της δικαιοσύνης· εισερχόμενος από αυτές θα δοξολογήσω τον Κύριο· δηλαδή, αυτά που έπραξα και υπέφερα, όσα καλά έκανα και πόσα κακά έλαβα. Θα αναγγείλω τα τεκμήρια των δικαίων, τα χαρίσματα των ιάσεων, τα κατορθώματα των πράξεων. Ανοίξτε μου τις πύλες της δικαιοσύνης· εισερχόμενος από αυτές θα δοξολογήσω τον Κύριο. Τότε, αφού αναγνώρισαν την άχραντη Δεσποτική φωνή, εκείνοι που φρουρούσαν τις πύλες βγήκαν με φόβο για να τον προσκυνήσουν: Δεν σε γνωρίσαμε, Δέσποτα, όταν κατερχόσουν, σε προσκυνούμε τώρα που ανέρχεσαι. Έπειτα πέρασε ο ίδιος αναντίρρητα, καθώς και οι ακόλουθοί του. Εκείνοι όμως εμπόδιζαν αυτούς που εισέρχονταν από πίσω, λέγοντας: Αυτές είναι οι πύλες του Κυρίου· οι δίκαιοι θα εισέλθουν από αυτές· μήπως και οι άδικοι; Εδώ μέσα μοιχοί και τελώνες και άρπαγες; Γιατί πράττεται αυτό από την αγιότητά σου; Αυτές τις πύλες εσύ τις επικύρωσες, εσύ μας κατέστησες θυρωρούς, εσύ θέσπισες νόμο σε εμάς, ότι: Αυτές είναι οι πύλες του Κυρίου· δίκαιοι θα εισέλθουν από αυτές. Δεν έχει ειπωθεί για εσένα, ότι έθεσε πρόσταγμα, και δεν θα παρέλθει;

Ποιο είναι λοιπόν αυτό; «Με παιδαγώγησε αυστηρά ο Κύριος», λέει. Αυτή είναι η χρησιμότητα των κινδύνων, το ότι τον έκανε καλύτερο. Είδες και από τις δύο πλευρές τη δύναμή του και την πρόνοιά του, και με το να τον αφήσει να εγκλωβιστεί στα δεινά, και με το να τον απαλλάξει πάλι από αυτά; «Διότι στον θάνατο», λέει, «δεν με παρέδωσε». Και πολύ σωστά παρατήρησε ένας άλλος ερμηνευτής: «Στον θάνατο όμως δεν με έδωσε», για να δηλώσει ότι τα πάντα βρίσκονταν στην εξουσία του. Ώστε κέρδισε διπλή σωτηρία, την απαλλαγή δηλαδή και από τα δεινά και από την κακία. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε γράφοντας προς τους Εβραίους: «Εάν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί». «Ανοίξτε μου τις πύλες της δικαιοσύνης· αφού εισέλθω μέσα από αυτές, θα δοξολογήσω τον Κύριο».

«Στον οίκο σου πρέπει αγιότητα, Κύριε, εις μακρότητα ημερών.» «Εισέλθετε στις πύλες του με δοξολογία.» «Ας τον υψώσουν σε σύναξη του λαού.» «Ανοίξτε μου τις πύλες της δικαιοσύνης, για να εισέλθω μέσα από αυτές,» κ.λπ. «Ευφράνθηκα για εκείνους που μου είπαν: Θα πορευθούμε στον οίκο του Κυρίου.» «Ο Κύριος βρίσκεται στον άγιο ναό του, ας στέκεται με ευλάβεια ενώπιόν του όλη η γη.» «Η έσχατη δόξα αυτού του οίκου θα είναι μεγαλύτερη από την πρώτη, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ.» «Ελάτε, ας ανεβούμε στο όρος του Κυρίου, και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ. Θα μας αναγγείλει την οδό του.» «Ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής για όλα τα έθνη.» «Πόσο μεγάλος είναι ο οίκος του Θεού, και εκτεταμένος ο τόπος της κτίσεώς του! Μεγάλος, και δεν έχει τέλος· υψηλός και αμέτρητος.» «Εσύ είσαι ο Πέτρος, και πάνω σε αυτήν την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και οι πύλες του άδη δεν θα την κατανικήσουν.»

Του ιδίου: Για την είσοδο της νηστείας. «Ανοίξτε μου τις πύλες της δικαιοσύνης· εισερχόμενος σε αυτές θα εξομολογηθώ στον Κύριο». Έχοντας ως αφετηρία τις μελωδίες του Δαβίδ, η βασιλεία μου εξαγγέλλει το διάγγελμα της νηστείας. Διότι είναι βεβαίως χρέος της, καθώς επιθυμεί να βαδίζει στα ίχνη ενός φιλόθεου και φιλόψαλμου βασιλιά, να συμψάλλει με αυτόν τους ύμνους προς τον Θεό, καθώς επίσης και να μεριμνά για τον καταρτισμό των ψυχών, τις οποίες της έχει εμπιστευθεί ο Θεός, όπως φανερώνουν αυτά τα λόγια: «Υιέ ανθρώπου, σε όρισα φρουρό του Ισραήλ». Θα μπορούσαν, λοιπόν, οι ημέρες της νηστείας να ονομαστούν πολύ ταιριαστά πύλες, οι οποίες διευρύνονται σε επτά εισόδους ανάλογα με τις εβδομαδιαίες περιόδους και διαδέχονται σιγά σιγά η μία την άλλη, ενώ ανοίγουν για την εξομολόγηση του Κυρίου σε όσους εισέρχονται. Διότι, όπως ακριβώς το άνοιγμα των πυλών παραχωρεί την είσοδο στο εσωτερικό, έτσι και η έναρξη της νηστείας είναι οδός προς τη ζωή, πορεία προς τη μετάνοια και εισαγωγή στον φόβο του Θεού. Γι' αυτόν τον λόγο, νομίζω, η νηστεία έλαβε τον επταδικό κύκλο των ημερών, ώστε μέσα από αυτές να αγνίσουμε το τριμερές της ψυχής και να αποκτήσουμε την τετράδα των αρετών, τα οποία συνδυαζόμενα σχηματίζουν την επτάδα.

Και βέβαια, με τη δήλωσή του ότι δεν μπορεί να εισέλθει στη ζωή όποιος δεν βαπτιστεί με αυτό το λουτρό, υπονοεί ότι αυτό αποτελεί μια είσοδο και πύλη. «Ανοίξτε μου τις πύλες της δικαιοσύνης», λέει ο Δαβίδ, επιθυμώντας, νομίζω, να του ανοιχτούν αυτές οι πύλες. Διότι αυτό είναι εκείνο που «πολλοί προφήτες και βασιλιάδες επιθύμησαν να δουν», δηλαδή να έλθει στη γη ο δημιουργός αυτών των θυρών. Γι' αυτό, λέει, αν του δινόταν η ευκαιρία να πετύχει την είσοδο και να περάσει μέσα από αυτές τις πύλες, θα ευχαριστούσε τον Θεό που γκρέμισε το μεσότοιχο. «Διότι, αφού εισέλθω από αυτές», λέει, «θα δοξολογήσω τον Κύριο»· επειδή, κυρίως μέσα από αυτές τις πύλες, θα μπορούσε να φτάσει στην τελειότατη γνώση της αγαθότητας και της φιλανθρωπίας του Θεού προς το ανθρώπινο γένος.

Υπήρξε ποτέ περίπτωση να απουσιάσει από την ιερή χορεία των αδελφών, όταν αυτή υμνούσε κοινώς το θείο, και μπόρεσε άραγε κανείς να φτάσει στην εκκλησία πριν από εκείνον και να πει μαζί με τον Δαβίδ: «Ανοίξτε μου τις πύλες της δικαιοσύνης· θα εισέλθω μέσα από αυτές και θα δοξολογήσω τον Κύριο» και «στις εκκλησίες θα σε ευλογήσω, Κύριε», και «εσπέρας και πρωί και μεσημέρι θα διηγηθώ και θα απαγγείλω τα θαυμάσιά σου» και «επτά φορές την ημέρα σε αίνεσα», και «όλη την ημέρα άπλωσα προς εσένα τα χέρια μου»; Διότι ο ίδιος και τον ορισμένο χρόνο αφιέρωνε στο καθετί, και για τα πάντα, σε κάθε καιρό, ευλογούσε τον Θεό. Αλλά τους προσωπικούς του κόπους, τους οποίους υπέμεινε μπαίνοντας στο ιδιωτικό του ταμείο, και αποκλείοντας τον έξωθεν όχλο, και προσευχόμενος στον Πατέρα που βλέπει τα κρυφά, τις αγρυπνίες, τις ψαλμωδίες, τις αδιάκοπες ορθοστασίες, τις γονυκλισίες, που ξεπερνούν κάθε αριθμό, τα χτυπήματα στο στήθος, τις πηγές των δακρύων, που πολλές φορές παρατείνονταν για ολόκληρες νύχτες, και την υπόλοιπη μυστική εργασία της αρετής, ποιος κατάλογος θα μπορούσε επάξια να τα συμπεριλάβει;