Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 117:23

Μτ. 21, 42 Αυτή τη 〈γωνία〉 θαύμασε, δηλαδή τη σύνοδο των δύο λαών σε μία ταυτότητα, ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας: «από τον Κύριο έγινε αυτή, και είναι θαυμαστή στα μάτια μας». Επομένως, ο 〈λίθος〉 είναι σωτήριος για τη γωνία που δημιουργήθηκε από αυτόν, συντριβή όμως και όλεθρος για εκείνους που παρέμειναν έξω από αυτή τη νοητή και πνευματική συνάθροιση· γι' αυτούς ο Χριστός είναι «πέτρα προσκόμματος και λίθος σκανδάλου».

Και ο Ιεζεκιήλ λέει: «Οικοδομούν τον τοίχο και τον επιχρίουν ακατάλληλα.» Αποδοκιμάστηκε δε ο Σωτήρας, καίτοι ήταν λίθος εκλεκτός, από εκείνους που όφειλαν να ωφελούν με κάθε είδους ωφέλεια, δηλαδή από τη συναγωγή των Ιουδαίων. Αλλά έγινε αιτία για την ομοψυχία και την κοινή πίστη των δύο λαών, εννοώ του Ισραήλ και αυτού που προέρχεται από τα έθνη. Διότι ο Σωτήρας ένωσε τους δύο λαούς δημιουργώντας έναν νέο άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη και συμφιλιώνοντας και τους δύο μέσα σε ένα σώμα με τον Πατέρα. Μοιάζει λοιπόν το γεγονός με γωνία που ενώνει δύο τοίχους. Αυτήν τη γωνία θαύμασε, δηλαδή τη σύνοδο των δύο λαών σε μια ενότητα, ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας: «Ο λίθος που αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι, αυτός έγινε κεφαλή της γωνίας· από τον Κύριο έγινε αυτή», η γωνία δηλαδή, «και είναι θαυμαστή στα μάτια μας». Επομένως, σωτήριος μεν είναι ο λίθος για τη γωνία που δημιουργήθηκε από αυτόν, συντριβή δε και όλεθρος για εκείνους που παρέμειναν έξω από αυτήν τη νοητή και πνευματική συνένωση· διότι, επειδή σκανδαλίστηκαν εξαιτίας του Χριστού και σκόνταψαν πάνω του, τα πλήθη των Ιουδαίων συνετρίβησαν.

Ο λίθος τον οποίο αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι, αυτός έγινε ακρογωνιαίος λίθος. Από τον Κύριο έγινε αυτό, και είναι θαυμαστό στα μάτια μας. Αυτή είναι η ημέρα την οποία δημιούργησε ο Κύριος, ας αγαλλιάσουμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν. Ω Κύριε, σώσε μας, ω Κύριε, ευόδωσέ μας. Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου. Επειδή είδε την ευεργεσία προς την οικουμένη και τη μεταβολή των πραγμάτων, και τη μετάβασή τους προς το καλύτερο, συγχαίροντας αυτούς που τα απολαμβάνουν, λέει: Ω Κύριε, σώσε μας· ω Κύριε, ευόδωσέ μας. Δηλαδή, διάσωσε αυτούς που απολαμβάνουν αυτές τις δωρεές, ώστε να γεμίσουν από αυτές και να επιδείξουν καρπούς άξιους της χάριτος. Κάνε εύκολη την οδό για αυτούς, ώστε, μετά την απόκτησή τους, να μην εκπέσουν από τέτοια αγαθά.

Και ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι ο ακρογωνιαίος παρά αυτός ο ζωντανός και πολυτίμητος λίθος, ο οποίος συγκρότησε μία οικοδομή από τις δύο μέσω της διδασκαλίας του; Διότι, αφού σταμάτησε την οικοδομή του Μωυσή που είχε παραταθεί μέχρι την εποχή του, από την άλλη πλευρά επισύναψε τη δική μας, την σύμφωνα με το Ευαγγέλιο οικοδομή. Γι' αυτό δικαίως ονομάστηκε ακρογωνιαίος. Και στους Ψαλμούς έχει ειπωθεί: «Λίθον τον οποίο αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι, αυτός έγινε κεφαλή γωνίας. Από τον Κύριο έγινε αυτό, και είναι θαυμαστό στα μάτια μας». Εκεί το ιερό λόγιο αποσαφήνισε ξεκάθαρα και την επιβουλή εκ μέρους του ιουδαϊκού έθνους την οποία υπέστη αυτός που προφητευόταν, φανερώνοντας ότι αποδοκιμάστηκε από εκείνους που οικοδομούσαν τον παλαιό τοίχο, από ορισμένους γραμματείς και Φαρισαίους, από τους αρχιερείς και από όλους τους άρχοντες των Ιουδαίων, πλην όμως προφήτευσε ότι μετά την ατίμωση και την αποβολή του από αυτούς, επρόκειτο να «γίνει κεφαλή γωνίας», καθώς κατέστη αρχηγός της Καινής Διαθήκης σύμφωνα με τις ερμηνείες που έχουν παρατεθεί.

Διότι αυτός είναι ο ευλογημένος, ο οποίος και από άλλον προφήτη έχει ονομαστεί «ο ερχόμενος», ο οποίος είπε: «ακόμη λίγο, ο ερχόμενος θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει», ο οποίος και ήλθε στο όνομα του Κυρίου, του Θεού και Πατέρα του, και αυτός είναι ο Θεός και Κύριος που εμφανίστηκε σε εμάς. Ομολογεί, λοιπόν, ότι έχει έλθει στο όνομα του Πατέρα του, λέγοντας προς τους Ιουδαίους: «Εγώ έχω έλθει στο όνομα του Πατέρα μου, και δεν με δέχεστε· εάν άλλος έλθει στο δικό του όνομα, εκείνον θα τον δεχθείτε». Αυτός, λοιπόν, ο Θεός και Κύριος που εμφανίστηκε σε εμάς, ο «ευλογημένος», αυτός που ήλθε «στο όνομα του Κυρίου», αυτός ήταν και ο λίθος «τον οποίο αποδοκίμασαν» εκείνοι που παλαιότερα «οικοδομούσαν» τον εκ περιτομής λαό μέσω της Μωσαϊκής διδασκαλίας, ο οποίος, αν και αποδοκιμάστηκε από αυτούς, κατέστη «κεφαλή» άλλης «γωνίας», δηλαδή της Εκκλησίας που προέρχεται από τα έθνη. Και επειδή αυτή δεν είναι ορατή σε όλους παρά μόνο στα προφητικά μάτια, ο λόγος λέει ότι είναι θαυμαστή, αναφέροντας: «και είναι θαυμαστή στα μάτια μας». Την δε εμφάνισή του την ονομάζει πάλι ημέρα «την οποία εποίησε ο Κύριος», επειδή και αυτός ήταν «το φως το αληθινό» και «ο ήλιος της δικαιοσύνης» και η ημέρα του Θεού, για την οποία είθε να μπορέσουμε και εμείς να πούμε: «Αυτή είναι η ημέρα την οποία εποίησε ο Κύριος, ας αγαλλιαστούμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν».

Διότι έγινε σαν άνθρωπος αβοήθητος, ταπεινώνοντας τη σάρκα του μέχρι θανάτου, και μάλιστα σταυρικού θανάτου. Ο Ησαΐας αναφέρει: «Ιδού, θέτω στη Σιών λίθο ακρογωνιαίο, εκλεκτό, πολύτιμο· και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν θα καταισχυνθεί». Διότι έγινε «κεφαλή γωνίας», δηλαδή μιας άλλης οικοδομής, αυτής της Εκκλησίας, η οποία είναι θαυμαστή στα μάτια μας.

Διότι, αφού βρήκαν τον λίθο που είναι πολυτιμότερος από όλη την κτίση, τον απέρριψαν σαν άτεχνοι οικοδόμοι. «Ούτος εγενήθη». Κάθε γωνία αποτελεί το στήριγμα και την ευπρέπεια ενός οίκου· έτσι και ο Χριστός τοποθετείται ως κεφαλή κάθε δύναμης. Διότι ο Χριστός κάθεται στα δεξιά του Θεού. Και αναφέρομαι στη σάρκα, η οποία είναι ο λίθος που αποδοκιμάστηκε. «Παρά Κυρίου». Αυτή. Ποια; Η σάρκα του Χριστού, την οποία οικοδόμησε από την Μαρία. Διότι αυτή θαυμάζεται και στους ουρανούς και στη γη ως μυστήριο του Θεού. «Αύτη η ημέρα». Αυτή. Ποια; Εκείνη κατά την οποία αναστήθηκε ο Κύριος. Διότι κατ' αυτήν ανέπλασε τον Αδάμ. Αυτή λοιπόν η ημέρα είναι ένδοξη, μεγάλη και θαυμαστή από όλη την κτίση, και από τα επουράνια και από τα επίγεια. «Αγαλλιασώμεθα». Διότι σε αυτήν έπρεπε να αγάλλονται και να ευφραίνονται και τα επουράνια και τα επίγεια, επειδή σε αυτήν ελευθερώθηκε από τα δεινά σύμπασα η κτίση. «Ω Κύριε». Ο λόγος αυτός εκφράζει έκπληξη και επίκληση. Αποτελεί φωνή θάμβους και ενέργειας του ανθρώπου που προκαλείται μπροστά στο θαύμα και σπεύδει να κατευοδωθεί. «Ευλογημένος». Προβλέποντας την παρουσία του Κυρίου ο προφήτης αναφωνούσε. «Ευλογήκαμεν». Ποιου οίκου; Εκείνου στον οποίο κατοίκησε ο Θεός Λόγος, όπως ηθέλησε και όπως βουλήθηκε· δι' αυτού ευλογήθηκε και σώθηκε το ανθρώπινο γένος. «Θεός Κύριος». Ο Θεός που γεννήθηκε από την Παρθένο· αυτός ανέτειλε σε εμάς τη δική του χάρη. «Συστήσασθε». Δηλαδή την εορτή της χαράς, αυτήν να παραδώσετε στις επόμενες γενεές.

βʹ. Ποιος είναι αυτός ο λίθος; Άκουσε τον Ησαΐα που λέει: Ιδού, θέτω στη Σιών λίθο προσκόμματος και πέτρα σκανδάλου· και καθένας που πιστεύει σε αυτόν δεν θα καταισχυνθεί. Αλλά δεν μιλάει μόνο ο Ησαΐας για αυτόν τον λίθο, αλλά και ο Δαβίδ προφητεύει: Ο λίθος που αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι, αυτός έγινε κεφαλή γωνίας. Από τον Κύριο έγινε αυτό, και είναι θαυμαστό στα μάτια μας.

Ποια υπήρξε η γωνία; Κάθε γωνία συνδέει επάνω της δύο τοίχους· ο δε λίθος ένωσε την Καινή και την Παλαιά, δύο λαούς, από τα έθνη και από τους Ιουδαίους. Γι' αυτό «από τον Κύριο έγινε αυτή, και είναι θαυμαστή στα μάτια μας»· όχι στα μάτια όλων, αλλά στα μάτια ημών των πιστευόντων. Όταν, λοιπόν, δεις την Εκκλησία να συγκρατείται μέσω του ενός λίθου, αποτελούμενη από Ιουδαίους και από Έλληνες, να κατανοείς προπάντων το νόημα αυτού που λέγεται.

Αυτό υπαινίχθηκε και μέσω της Χαναναίας, αυτό και μέσω του όνου, και μέσω του εκατοντάρχου, και μέσω πολλών άλλων παραβολών· αυτό κάνει και τώρα. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Από τον Κύριο έγινε αυτό, και είναι θαυμαστό στα μάτια μας»· προδηλώνοντας ότι τα έθνη που πιστεύουν, και όσοι από τους Ιουδαίους πιστέψουν επίσης, θα γίνουν ένα, παρόλο που προηγουμένως υπήρχε τόσο μεγάλο χάσμα μεταξύ τους. Έπειτα, για να μάθουν ότι τίποτε από όσα γίνονταν δεν ήταν αντίθετο προς τον Θεό, αλλά το συμβάν ήταν εξαιρετικά ευπρόσδεκτο, και παράδοξο, και προκαλούσε κατάπληξη στον καθένα που το έβλεπε (διότι πράγματι ήταν ένα εντελώς ανέκφραστο θαύμα), πρόσθεσε λέγοντας: «Από τον Κύριο έγινε αυτό». Ονομάζει δε λίθο τον εαυτό του, και οικοδόμους τους δασκάλους των Ιουδαίων· πράγμα που λέει και ο Ιεζεκιήλ: «Αυτοί που χτίζουν τον τοίχο, και τον επιχρίουν με σαθρό υλικό». Πώς όμως τον αποδοκίμασαν;

Διότι δεν είναι κάθε λίθος κατάλληλος για γωνία, αλλά ο πλέον δοκιμασμένος και εκείνος που δύναται να συνδέσει τους τοίχους και από τις δύο πλευρές. Αυτό, λοιπόν, που λέγει ο Προφήτης είναι το εξής: ότι εκείνος που αποδοκιμάσθηκε από τους Ιουδαίους και εξουθενώθηκε, αναδείχθηκε τόσο θαυμαστός, ώστε όχι μόνον να συγκροτήσει την οικοδομή, αλλά και να συνδέσει δύο τοίχους.

Αυτό έχει γίνει και παλαιότερα ως τύπος. Διότι ο Αβραάμ έγινε πατριάρχης και των δύο, και όσων βρίσκονταν στην ακροβυστία και όσων είχαν την περιτομή· αλλά εκείνο μεν συνέβη προτυπωτικά, τούτο δε στην πραγματικότητα. Αυτός έγινε κεφαλή γωνίας· δηλαδή, συνέδεσε και τα δύο έθνη. «Από τον Κύριο έγινε αυτή». Τι σημαίνει: «Από τον Κύριο έγινε αυτή»;

Αυτό που συνέβη, λέει, δεν ήταν ανθρώπινο, δεν ήταν έργο ενός από τους πολλούς, δεν ήταν αγγέλων, δεν ήταν αρχαγγέλων το να συνδέσουν μια τέτοια γωνία. Κανένας λοιπόν δεν στάθηκε ικανός, ούτε δίκαιος ούτε προφήτης ούτε άγγελος ούτε αρχάγγελος, παρά το κατόρθωμα ανήκει μόνο στον Θεό· διότι και αυτό είναι ειδικώς δικό Του έργο. Κάποιος άλλος ερμηνευτής αναφέρει: Από τον Κύριο έγινε αυτό, λέει· δηλαδή, το θαυμαστό και παράδοξο έργο, το έργο της γωνίας. Και είναι θαυμαστή στα μάτια μας. Και ποια είναι θαυμαστή;

Η γωνία αποτελεί τη συνένωση των δύο εθνών στην ευσέβεια. Διότι και από τους Ιουδαίους πολλές μυριάδες πίστεψαν· άλλωστε και οι απόστολοι προέρχονταν από τους Ιουδαίους. Και ορθά είπε: «Στα μάτια μας»· διότι το θαύμα δεν είναι καταφανές σε όλους. Ποιος, άλλωστε, δεν θα έμενε έκπληκτος, ποιος δεν θα θαύμαζε, ότι εκεί όπου σταυρώθηκε ο Χριστός, εκεί προσκυνείται ο Χριστός· και εκείνοι μεν που τον σταύρωσαν βρίσκονται σε ατιμία, ενώ εκείνοι που τον προσκυνούν βρίσκονται σε δόξα; Διότι ο λόγος διέτρεξε ολόκληρη την οικουμένη, ενώνοντας τους πάντες με την αλήθεια. Είναι βεβαίως αξιοθαύμαστη και σε εκείνους που την εξετάζουν με οποιονδήποτε τρόπο, αλλά γίνεται αντιληπτή με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια και σαφήνεια σε εκείνους που πιστεύουν. Γι' αυτό είπε: «Στα μάτια μας». «Αυτή είναι η ημέρα την οποία εποίησε ο Κύριος· ας αγαλλιάσουμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν». Με τη λέξη «ημέρα» εδώ δεν εννοεί την ηλιακή πορεία, αλλά τα επιτεύγματα που συντελέστηκαν σε αυτήν. Διότι, όπως ακριβώς όταν μιλάει για «πονηρή ημέρα» δεν εννοεί την πορεία του ήλιου, αλλά τα κακά που συμβαίνουν σε αυτήν, έτσι και με την «αγαθή ημέρα» εννοεί τα θεάρεστα έργα που γίνονται σε αυτήν. Αυτό που λέει, επομένως, έχει την εξής έννοια: Τα κατορθώματα του Θεού, τα οποία συντελέστηκαν σε αυτήν, ο Θεός τα εποίησε· διότι μόνο εκείνο το χέρι είχε τη δύναμη να επιτελέσει όλα όσα έχουν γίνει.

Οι άρχοντες των Ιουδαίων όμως, ως αδαείς «οικοδόμοι», αφού αγνόησαν τη χρησιμότητα του «λίθου» «και τον αποδοκίμασαν», δηλαδή τον εξουθένωσαν και τον απώθησαν, και παρά τη θέλησή τους, «αυτός έγινε κεφαλή γωνίας» της εκκλησίας των εθνών, όπως, λέει, ως εκλεκτός λίθος. Διότι, αφού τοποθετήθηκε «εις κεφαλήν γωνίας» μιας μεγάλης οικοδομής, «αυτός ο λίθος, τον οποίο αποδοκίμασαν» οι Ιουδαίοι, συνδέει και καλλωπίζει ολόκληρη την οικοδομή. Τοποθετήθηκε «εις κεφαλήν γωνίας» της θεόκλητης εκκλησίας «και είναι θαυμαστή στα μάτια μας». «Από τον Κύριο», λέει, «έγινε αυτή», δηλαδή, με την πατρική ευδοκία ο Υιός οικοδόμησε αυτή τη θεόκλητη εκκλησία «και είναι θαυμαστή στα μάτια» των προφητών, των δικαίων και όλων των θεοφιλών. Και «Αυτή είναι η ημέρα την οποία όρισε ο Κύριος» προ των αιώνων, η ημέρα της αναστάσεως του Χριστού, «ας αγαλλιάσουμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν» με σωτήρια ευφροσύνη. «Συγκροτήστε εορτή ανάμεσα σε πυκνά» και σκιερά φυτά, «μέχρι τα κέρατα του θυσιαστηρίου». Ο Θεός πρόσταξε τον Μωυσή να κατασκευάσει σχήματα κεράτων γύρω από τα άκρα του θυσιαστηρίου, στα οποία ο αρχιερέας, βουτώντας τα δύο του δάχτυλα στο αίμα των θυσιών, το τοποθετούσε για τον εξιλασμό εκείνων που προσέφεραν τις θυσίες, τα οποία ήταν τύποι και σκιές του αληθινού θυσιαστηρίου και του αίματος του Χριστού, μέσω του οποίου επιτελείται ο εξιλασμός των αμαρτιών μας.

Διότι ποιος, βλέποντας και ακούγοντας αυτά με σύνεση, δεν δοξάζει τον Κτίστη, επειδή μέσω της ομορφιάς και του μεγαλείου των κτισμάτων Του συγκάλεσε ολόκληρη τη φύση μας προς τη δική Του θεογνωσία; Και ποιος εξαιτίας αυτών των λίθων δεν θα θυμηθεί εκείνον τον λίθο, «τον οποίο αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι», και ο οποίος έγινε «κεφαλή γωνίας» «και είναι θαυμαστός στα μάτια μας», και ο οποίος, αφού αποδείχθηκε ανώτερος και πιο δραστικός από τους προαναφερθέντες δώδεκα λίθους, απομάκρυνε κάθε αδυναμία και ασθένεια των ψυχών και των σωμάτων;

Δεν εννοώ το σάρδιο και το τοπάζιο, ούτε το σμαράγδι και τον άνθρακα, ούτε το ζαφείρι και τον ίασπι, ούτε τον υάκινθο και τον αχάτη, ούτε τον αμέθυστο και τον χρυσόλιθο ή το βηρύλλιο και το ονύχιο, στα οποία χαίρονται οι φιλόυλοι, αλλά εννοώ τον Πέτρο και τον Παύλο, τον Λουκά και τον Ματθαίο και τον Μάρκο, τον Ιωάννη, τον Ανδρέα μαζί και τον Θωμά, τον Βαρθολομαίο και τον Σίμωνα, τον Ιάκωβο και τον Φίλιππο, την έμψυχη δωδεκάδα των εκλεκτών λίθων, από τους οποίους κηρύχθηκε ο ακρογωνιαίος λίθος, «τον οποίο αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι» κακώς, δηλαδή οι Ιουδαίοι και οι Φαρισαίοι, «ο οποίος και έγινε κεφαλή γωνίας» έχοντας συνδέσει, συναρμόσει και διακοσμήσει καλά τον οίκο του, δηλαδή την Εκκλησία, «και είναι θαυμαστή στα μάτια μας» «και πύλες άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της».

Οι τυφλοί, λέγει, και αδαείς οικοδόμοι, αφού αγνόησαν τον πιο πολύτιμο και χρήσιμο λίθο, τον αποδοκίμασαν, δηλαδή θεωρώντας τον ακατάλληλο τον εξουθένωσαν, τον απέρριψαν και τον απέβαλαν. Αυτός όμως, κατά την ευδοκία του Κυρίου Πατρός, «έγινε κεφαλή γωνίας» της εξ εθνών Εκκλησίας του (και είναι θαυμαστός στα μάτια όσων μπορούν να βλέπουν) όχι απλώς ως ακρογωνιαίος λίθος που διακοσμεί την κορυφή της γωνίας, αλλά και ως εκείνος που συνδέει ολόκληρο τον οίκο της Εκκλησίας του και τον συγκρατεί άπτωτο.