Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 117:25

Ο λόγος αυτός σημαίνει την αναστάσιμη ημέρα του Σωτήρα μας, η οποία έλαβε το όνομά της από αυτόν, δηλαδή την Κυριακή. Ω Κύριε, σώσε μας λοιπόν, ω Κύριε, χάρισε ευόδωση. Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου. Αυτό δίδαξε και η δοξολογία στα Ιεροσόλυμα σε ποιον αναφέρεται. Το δε «Σας ευλογήσαμε από τον οίκο του Κυρίου», αυτό το λένε οι προφήτες προς εκείνους που πιστεύουν στον Χριστό. Μακάριους θα σας αποκαλέσουμε, λένε, επειδή ακριβώς έχετε γίνει οίκος πνευματικός· διότι κατοικεί μέσα σας ο Κύριος. Συγκροτήστε εορτή ανάμεσα σε εκείνα που σκεπάζουν (εν τοις πυκάζουσι). Συγκροτήστε εορτή. Προτρέπει όσους προσήλθαν στην πίστη να συγκεντρωθούν και να γεμίσουν τη θεία σκηνή, ώστε εξαιτίας του πλήθους να φθάνουν μέχρι και τα κέρατα του θυσιαστηρίου. Και ως «πυκάζοντα» εννοεί τα χερουβίμ, τα οποία επισκιάζουν το ιλαστήριο· διότι αυτό σημαίνει η λέξη «πυκάζουσι». Αφού «πυκάζω» σημαίνει σκεπάζω.

Ματθ. 21, 9 «Ωσαννά στον υιό του Δαβίδ, ευλογημένος»· το εβραϊκό κείμενο έχει ως εξής στον 117ο ψαλμό: ΑΝΝΑ ΑΔΩΝΑΙ ΩΣΙΑΝΝΑ, ΑΔΩΝΑΙ ΑΣΛΙΑΝΝΑ, ΒΑΡΟΥΧ ΑΒΒΑ ΒΣΑΙΜ.

Γι' αυτό και εμείς, τα πλήθη του λαού, μαζί με τον όχλο ας φωνάξουμε δυνατά, λέγοντας σήμερα στον Χριστό: Ωσαννά, δηλαδή, Σώσε μας λοιπόν, εσύ που είσαι ο Θεός εν τοις υψίστοις. Ω, τι καινά και παράδοξα γεγονότα και θαύματα! Χθες ο Χριστός ανέστησε εκ νεκρών τον Λάζαρο, και σήμερα ο ίδιος πορεύεται προς τον θάνατο. Χθες, όντας ο ίδιος η ζωή, χάρισε ζωή σε άλλον, και σήμερα ο ζωοδότης έρχεται προς τον θάνατο. Χθες έλυσε τα σπάργανα του Λαζάρου, και σήμερα ο ίδιος προσέρχεται με τη θέλησή του για να δεθεί με σπάργανα. Χθες έβγαλε έξω τον άνθρωπο που βρισκόταν στο σκοτάδι, και σήμερα έρχεται για να τοποθετηθεί σε τόπους σκοτεινούς και σε σκιά θανάτου για χάρη του ανθρώπου. Χθες, έξι ημέρες προ του Πάσχα, μέσω των πέντε αισθήσεων, ο τριήμερος χαρίζει τον τετραήμερο ως τον έναν αδελφό στις δύο αδελφές του, και σήμερα πορεύεται προς τον σταυρό. Αλλά στη μεν Μαρία ο Χριστός χαρίζει τον τετραήμερο νεκρό, στη δε Εκκλησία χαρίζει τον εαυτό του ως τριήμερο. Εκεί μόνο η Βηθανία θαυμάζει, εδώ όμως ολόκληρη η Εκκλησία εορτάζει.

Διότι μετά την παρουσία του Χριστού έγινε αληθινά άκαρπη και άνυδρη και εντελώς έρημη και, όπως λέει η προφητεία, «σε αλμυρή γη εξαιτίας της κακίας εκείνων που την κατοικούν». Σε αυτά επισυνάπτει με απόλυτη συνέπεια, υπονοώντας με προφητικό τρόπο, τη μεταβολή προς την ευσέβεια και την καρποφορία στους θείους λόγους, της άλλοτε έρημης και διψασμένης, δηλαδή κάθε ανθρώπινης ψυχής ή της Εκκλησίας που προέρχεται από τα έθνη. Αυτά μάλιστα φανερά υπονοεί λέγοντας: «Μετέτρεψε την έρημο σε λίμνες υδάτων», και τα εξής. Τα οποία θα μπορούσε να τα κατανοήσει μόνο όποιος είναι σοφός κατά Θεόν, σύμφωνα με το συμπέρασμα που αναφέρεται στο τέλος του ψαλμού: «Ποιος είναι σοφός και θα τα φυλάξει αυτά;» και τα εξής. 〈Από τον 117ο Ψαλμό〉. «Αινείτε τον Κύριο, όλα τα έθνη, και ας τον επαινέσουν όλοι οι λαοί· διότι κραταιώθηκε πάνω μας το έλεός του», και τα εξής: «ω Κύριε, σώσε μας, ω Κύριε, ευόδωσέ μας. Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου. Ο Κύριος είναι Θεός και φανερώθηκε σε εμάς».

Και αυτό το μνημονεύει η ιερή γραφή του ευαγγελίου, το οποίο εκπληρώθηκε όταν ο Σωτήρας και Κύριός μας, ο ίδιος ο Χριστός, εισερχόταν στα Ιεροσόλυμα, και πολύ πλήθος ανδρών και παιδιών προπορευόταν αυτού ανακράζοντας με χαρά: «Ωσαννά στον Υιό του Δαβίδ, ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου, ωσαννά εν τοις υψίστοις». Διότι, αντί για το «ω Κύριε, σώσον δη» που υπάρχει στον ψαλμό, αναφωνούσαν λέγοντας το πιο εβραϊκό «ωσαννά», το οποίο ερμηνεύεται «σώσον δη». Και το «ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου» το διασαφηνίζει το λόγιο που ακολουθεί λέγοντας: «Θεός Κύριος και επέφανεν ημίν». Επομένως, ένας και ο αυτός ήταν ο «Θεός Κύριος» που φανερώθηκε σε εμάς, δηλαδή ο Λόγος του Θεού, ο οποίος για αυτόν ακριβώς τον λόγο είναι «ευλογημένος», επειδή πραγματοποίησε την παρουσία του στους ανθρώπους «στο όνομα του Κυρίου», δηλαδή του Πατέρα που τον έστειλε. Ελέγχοντας, λοιπόν, εκείνους εκ της περιτομής που δεν τον πίστευαν, τους έλεγε: «Εγώ ήρθα στο όνομα του Πατέρα μου και δεν με δέχεστε· αν άλλος έρθει στο δικό του όνομα, εκείνον θα τον δεχτείτε». Εύλογα, λοιπόν, το Άγιο Πνεύμα δεν απευθύνει πλέον στον λαό των Ιουδαίων, αλλά σε όλα τα έθνη τα όσα αναφέρονται στην αρχή του ψαλμού. 〈Από τον Ψαλμό ρμγʹ (143)〉. «Κύριε, τι είναι ο άνθρωπος για να γίνεις γνωστός σε αυτόν, ή ο υιός του ανθρώπου για να τον υπολογίζεις; Κύριε, κλίνε τους ουρανούς και κατέβα, άγγιξε τα όρη και θα βγάλουν καπνό», και προχωρώντας παρακάτω προσθέτει: «Ω Θεέ, μια νέα ωδή θα σου ψάλω».

Όταν κάποτε ο Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός εισήλθε στα Ιεροσόλυμα, τότε που, σύμφωνα με την προγενέστερη προφητεία, επιβαίνοντας σε όνο εκπλήρωνε την πρόρρηση του Ζαχαρία, κατά τον θείο ευαγγελιστή «τα πλήθη που προπορεύονταν από αυτόν και τον ακολουθούσαν, τον επευφημούσαν λέγοντας: ωσαννά στον υιό του Δαβίδ, ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου, ωσαννά εν τοις υψίστοις», τότε που «κατά την είσοδό του στα Ιεροσόλυμα σείστηκε όλη η πόλη και έλεγαν: ποιος είναι αυτός; Και τα πλήθη έλεγαν: αυτός είναι ο προφήτης Ιησούς, ο από τη Ναζαρέτ της Γαλιλαίας». Επειδή, λοιπόν, από τον προκείμενο ψαλμό έχει ειπωθεί το «ως αννά» (το οποίο ερμηνευόμενο σημαίνει «σώσον δη», ενώ το εβραϊκό περιέχει το «αννά Αδωναΐ ως αννά»), αλλά και το «ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου» (καθώς και αυτό έχει ληφθεί από τον ίδιο ψαλμό), και εφόσον αυτά αναφέρονται σαφώς στον Χριστό του Θεού, εύλογα συμπεραίνουμε ότι και τα υπόλοιπα της πρόρρησης αναφέρονται σε αυτόν.

Διότι, αφού βρήκαν τον λίθο που είναι πολυτιμότερος από όλη την κτίση, τον απέρριψαν σαν άτεχνοι οικοδόμοι. «Ούτος εγενήθη». Κάθε γωνία αποτελεί το στήριγμα και την ευπρέπεια ενός οίκου· έτσι και ο Χριστός τοποθετείται ως κεφαλή κάθε δύναμης. Διότι ο Χριστός κάθεται στα δεξιά του Θεού. Και αναφέρομαι στη σάρκα, η οποία είναι ο λίθος που αποδοκιμάστηκε. «Παρά Κυρίου». Αυτή. Ποια; Η σάρκα του Χριστού, την οποία οικοδόμησε από την Μαρία. Διότι αυτή θαυμάζεται και στους ουρανούς και στη γη ως μυστήριο του Θεού. «Αύτη η ημέρα». Αυτή. Ποια; Εκείνη κατά την οποία αναστήθηκε ο Κύριος. Διότι κατ' αυτήν ανέπλασε τον Αδάμ. Αυτή λοιπόν η ημέρα είναι ένδοξη, μεγάλη και θαυμαστή από όλη την κτίση, και από τα επουράνια και από τα επίγεια. «Αγαλλιασώμεθα». Διότι σε αυτήν έπρεπε να αγάλλονται και να ευφραίνονται και τα επουράνια και τα επίγεια, επειδή σε αυτήν ελευθερώθηκε από τα δεινά σύμπασα η κτίση. «Ω Κύριε». Ο λόγος αυτός εκφράζει έκπληξη και επίκληση. Αποτελεί φωνή θάμβους και ενέργειας του ανθρώπου που προκαλείται μπροστά στο θαύμα και σπεύδει να κατευοδωθεί. «Ευλογημένος». Προβλέποντας την παρουσία του Κυρίου ο προφήτης αναφωνούσε. «Ευλογήκαμεν». Ποιου οίκου; Εκείνου στον οποίο κατοίκησε ο Θεός Λόγος, όπως ηθέλησε και όπως βουλήθηκε· δι' αυτού ευλογήθηκε και σώθηκε το ανθρώπινο γένος. «Θεός Κύριος». Ο Θεός που γεννήθηκε από την Παρθένο· αυτός ανέτειλε σε εμάς τη δική του χάρη. «Συστήσασθε». Δηλαδή την εορτή της χαράς, αυτήν να παραδώσετε στις επόμενες γενεές.

Ω Κύριε, σώσον δη· ω Κύριε, ευόδωσον δη. Επειδή είδε την ευημερία της οικουμένης, και τη μεταβολή των πραγμάτων, και τη μετάβαση προς το καλύτερο, συμμετέχοντας στη χαρά εκείνων που τα απολαμβάνουν, είπε: Ω Κύριε, σώσον δη· ω Κύριε, ευόδωσον δη.

Ευλογημένος αυτός που έρχεται να αιχμαλωτίσει τον άδη και να ελευθερώσει τον κόσμο. Ευλογημένος αυτός που έρχεται να πολεμήσει τον εχθρό και να δέσει τον ισχυρό. Ευλογημένος αυτός που έρχεται προς το εκούσιο πάθος. Ευλογημένος αυτός που έρχεται για να ανακαλέσει τον Αδάμ από την πρότερη καταδίκη. «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου, ωσαννά εν τοις υψίστοις.» «Σώσε, λοιπόν», λέει, εσύ που δοξάζεσαι «εν τοις υψίστοις», και εμάς που επί της γης σε ανυμνούμε. Ευλογημένος είσαι, εσύ που βρίσκεσαι ολόκληρος κάτω και ολόκληρος άνω. Ωσαννά σε εσένα τον βασιλιά, ωσαννά σε εσένα τον ευεργέτη, ωσαννά σε εσένα τον εν τοις υψίστοις. «Και εκείνοι που προπορεύονταν και εκείνοι που ακολουθούσαν έκραζαν λέγοντας:

Ευλογημένος ο ποιμένας που έρχεται εναντίον του φοβερότατου λύκου, αυτός που πρόκειται να καταθέσει τη δική του ψυχή, όπως έπρεπε, υπέρ των δικών του προβάτων, ο φιλάνθρωπος ενάντια στον μισάνθρωπο. Ευλογημένος ο ερχόμενος για να αιχμαλωτίσει τον Άδη και να ελευθερώσει τον κόσμο. Ευλογημένος ο ερχόμενος προς το εκούσιο πάθος. Ευλογημένος ο ερχόμενος εναντίον του πικρού εχθρού, για να δέσει τον ισχυρό με άλυτα δεσμά. Ευλογημένος ο ερχόμενος προς το εκούσιο πάθος. Ευλογημένος ο ερχόμενος για να ανακαλέσει τον Αδάμ από εκείνη την παλαιά πικρή καταδίκη. «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου· ωσαννά εν τοις υψίστοις.» «Σώσε, λοιπόν», λέει, «και εμάς, εσύ που εν τοις υψίστοις υμνείσαι και δοξάζεσαι». Ευλογημένος αυτός που βρίσκεται ολόκληρος κάτω και ολόκληρος άνω. Ωσαννά σε εσένα τον βασιλιά, ωσαννά σε εσένα τον ευεργέτη, ωσαννά σε εσένα που βρίσκεσαι εν τοις υψίστοις.

Αρπάζονται πρόωρα και ξαφνικά άνδρες, γυναίκες, γέροντες, ηλικιωμένοι, παιδιά, βρέφη, κάθε αξιολύπητη ηλικία. Χωρίζεται η γυναίκα από τον άνδρα, ο αδελφός από τον αδελφό, η μητέρα από το παιδί. Άλλοι αποκεφαλίζονται μπροστά στους οικείους και συγγενείς τους, άλλοι κατασφάζονται κατά τις επιδρομές και πέφτουν σε οποιοδήποτε μέρος, χωρίς ίσως να αξιώνονται ούτε καν ταφής. Άλλοι κρατούνται σιδηροδέσμιοι και μεταφέρονται ελεεινά από τόπο σε τόπο, βασανισμένοι από την πείνα και τη δίψα, καταξεσκισμένοι από τα μαστιγώματα. Βλέπει η μητέρα το ίδιο της το παιδί, το οποίο γέννησε με κόπο, είτε να χτυπιέται, είτε να σφάζεται, είτε να ξεψυχά από τη δίψα ή την πείνα, και κανείς δεν τους ελεεί και πουθενά δεν υπάρχει φάρμακο βοηθείας. Και τα περισσότερα πρέπει μάλλον να τα αποσιωπούμε παρά να τα διαλαλούμε, καθώς είναι άξια θρήνου και σιωπής. Ω Κύριε, σώσε μας! Ω Κύριε, κατεύθυνέ μας σε καλό δρόμο! Σπλαγχνίσου, σπλαγχνίσου τον λαό Σου και μην παραδώσεις την κληρονομιά Σου σε ονειδισμό! «Γιατί αποστρέφεις το πρόσωπό Σου, λησμονείς τη φτώχεια μας και τη θλίψη μας, επειδή ταπεινώθηκε στο χώμα η ψυχή μας, κόλλησε στη γη η κοιλιά μας; Ανάστα, Κύριε· βοήθησέ μας και λύτρωσέ μας ένεκα του ονόματός Σου».

Από τον Δαβίδ, βέβαια, έλαβαν αυτόν τον ύμνο. Το δε «Ωσαννά», σύμφωνα με κάποιους, σημαίνει «σώσε μας», ενώ σύμφωνα με άλλους σημαίνει ύμνος. Όμως, το πρώτο είναι ορθότερο. Διότι στον εκατοστό δέκατο έβδομο ψαλμό αναγράφεται: «Ω Κύριε, σώσον δη», το οποίο στα εβραϊκά έχει γραφτεί ως Ωσαννά. Βασιλεία δε του Δαβίδ αποκαλούσαν τη βασιλεία του Χριστού, αφενός διότι και ο Κύριος καταγόταν από το σπέρμα του Δαβίδ, αφετέρου διότι το όνομα Δαβίδ ερμηνεύεται ως «δυνατός στο χέρι», δηλαδή «ικανός στο χέρι». Ποιος άλλος είναι ικανός στο χέρι, αν όχι ο Κύριος, του οποίου τα χέρια ενήργησαν τόσα θαύματα; Ας στρώσουμε, λοιπόν, κι εμείς τα ιμάτιά μας, δηλαδή τη σάρκα (διότι η σάρκα είναι το ιμάτιο της ψυχής), και ας την υποτάξουμε στον Κύριο. Και ας στρώσουμε την οδό του βίου μας κόβοντας κλαδιά από τα δέντρα, δηλαδή μιμούμενοι τους βίους των αγίων.

Δες, λοιπόν, την ακολουθία του πάθους: Ανέστησε τον Λάζαρο, κρατώντας για το τέλος αυτό το θαύμα που ήταν το μεγαλύτερο από όλα. Εξαιτίας αυτού, πολλοί συνέτρεχαν και πίστευαν. Και επειδή πολλοί πίστευαν, ο φθόνος έγινε μεγαλύτερος. Από αυτό προέκυψε η επιβουλή και ο σταυρός. «Διότι, αφού άκουσαν τα πλήθη», λέει, «ότι έρχεται ο Ιησούς», τον προϋπάντησαν με δόξα, αποδίδοντάς του εξαιτίας του θαύματος στον Λάζαρο οπωσδήποτε τιμή μεγαλύτερη από αυτήν που οφείλεται σε έναν απλό άνθρωπο. Διότι δεν τον θεωρούσαν πλέον ως προφήτη. Επειδή, ποιον προφήτη τίμησαν ποτέ έτσι οι πατέρες τους; Γι' αυτό και έλεγαν: «Ωσαννά, ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου». Από αυτά τα λόγια συμπεραίνουμε, πρώτον μεν, ότι είναι Θεός. Διότι το «Ωσαννά» ερμηνεύεται «Σώσε», όπως ακριβώς υπάρχει εξελληνισμένο και στον εκατοστό δέκατο έβδομο ψαλμό από τους Εβδομήκοντα. Διότι, ενώ το εβραϊκό κείμενο έχει το «Ωσαννά», το ελληνικό έχει το «Ω, Κύριε, σώσε». Το να σώζει, όμως, ανήκει μόνο στον Θεό, και προς αυτόν έχει ειπωθεί: «Σώσε μας, Κύριε, ο Θεός μας». Και από παντού θα μπορούσε κανείς να συμπεράνει ότι η Γραφή αποδίδει τη σωτηρία μόνο στον Θεό. Πρώτον, λοιπόν, αυτό δείχνουν εκείνοι που λένε τα λόγια του Δαβίδ για τον Χριστό, ότι είναι Θεός. Έπειτα, ότι είναι και κυρίως Θεός. Διότι λέει: «Ο ερχόμενος», και όχι «ο αγόμενος» (εκείνος που οδηγείται). Διότι το ένα δείχνει κάτι το δουλικό κατά κάποιον τρόπο, ενώ το να έρχεται δείχνει εξουσία.