Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 117:6

Για να μη δημιουργείται, λοιπόν, τέτοιου είδους ταραχή μέσα μας, ο Λόγος θέλει η ψυχή, εφόσον έχει «νουν Χριστού» όπως είπε ο Απόστολος, να τον χρησιμοποιεί ως καθοδηγητή, και μέσω αυτού αφενός να κυριαρχεί στα πάθη που βρίσκονται μέσα της, και αφετέρου να εξουσιάζει τα μέλη του σώματος, ώστε να υπακούουν στον Λόγο· έτσι ώστε, όπως το πλήκτρο δημιουργεί την αρμονία, με τον ίδιο τρόπο και ο ίδιος ο άνθρωπος, αφού γίνει ψαλτήριο και προσηλωθεί ολοκληρωτικά στο Πνεύμα, να υπακούει με όλα τα μέλη και τις κινήσεις του, και να υπηρετεί το θέλημα του Θεού. Εικόνα και τύπος μιας τέτοιας αταραξίας των λογισμών και γαλήνιας καταστάσεως είναι η εμμελής ανάγνωση των Ψαλμών. Διότι, όπως ακριβώς γνωρίζουμε και φανερώνουμε τα νοήματα της ψυχής μέσω των λόγων που προφέρουμε, έτσι, επειδή ο Κύριος θέλησε η μελωδία των λόγων να αποτελεί σύμβολο της πνευματικής αρμονίας που υπάρχει μέσα στην ψυχή, όρισε να ψάλλονται οι ωδές εμμελώς και να διαβάζονται οι ψαλμοί μελωδικά. Και αυτή είναι η επιθυμία της ψυχής, δηλαδή το να βρίσκεται σε καλή κατάσταση, όπως είναι γεγραμμένο: «Ευθυμεί κανείς ανάμεσά σας; Ας ψάλλει». Έτσι, ό,τι ταραχώδες, τραχύ και άτακτο υπάρχει μέσα της εξομαλύνεται· ενώ εκείνο που της προκαλεί λύπη θεραπεύεται, όταν εμείς ψάλλουμε: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με αναστατώνεις;». Επίσης, η ψυχή θα αναγνωρίσει το σφάλμα της λέγοντας: «Τα δικά μου πόδια παρά λίγο να κλονιστούν»· και αυτό που έχει κυριευθεί από φόβο θα το ενισχύσει με την ελπίδα, λέγοντας: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου, και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος».

Έπειτα, ενώ ο ίδιος γινόταν βοηθός στους άλλους ώστε να μη φοβούνται (διότι, λέει, «ο Κύριος είναι βοηθός μου· δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος»), ο ίδιος φοβόταν ηγεμόνες, θνητούς ανθρώπους; Αυτός που ήλθε εναντίον του θανάτου, δείλιαζε μπροστά στον θάνατο;

Πώς λοιπόν Αυτός που έλεγε στον Αβραάμ: «Μη φοβάσαι, διότι εγώ είμαι μαζί σου», και που ενθάρρυνε τον Μωυσή απέναντι στον Φαραώ, και έλεγε στον γιο του Ναυή: «Να είσαι ισχυρός και ανδρείος», ο ίδιος δειλίαζε μπροστά στον Ηρώδη και τον Πόντιο; Έπειτα, ενώ γινόταν βοηθός στους άλλους ώστε να μη φοβούνται —διότι αναφέρει: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου, δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος»— ο ίδιος φοβόταν θνητούς ανθρώπους ηγεμόνες, και, ενώ ήλθε εναντίον του θανάτου, δειλίαζε μπροστά στον θάνατο; Και πώς να μην είναι άτοπο και ασεβές να λέγεται ότι δειλιάζει τον άδη Αυτός, μπροστά στον οποίο «οι πυλωροί του άδη, βλέποντάς τον, κατατρόμαξαν»; Εάν δε, σύμφωνα με εσάς, ο Λόγος δειλίαζε, γιατί, ενώ μιλούσε από πολύ πριν για την επιβουλή των Ιουδαίων, δεν έφευγε, αλλά και όταν τον αναζητούσαν έλεγε «Εγώ είμαι»; Διότι είχε τη δύναμη και να μην πεθάνει, λέγοντας: «Έχω την εξουσία να παραδώσω την ψυχή μου και έχω την εξουσία να την πάρω πάλι, και κανείς δεν την αφαιρεί από εμένα».

Απάντηση του Βαρσανουφίου: Έχουμε την πείρα του Δεσπότη μας και φιλάνθρωπου Θεού, ο οποίος μας γλίτωσε από όλες τις θλίψεις και τους πειρασμούς. Και τώρα ας μην αμφιβάλλουμε ότι μας γλιτώνει και μας σκεπάζει από κάθε κακό. Όλη μας λοιπόν τη μέριμνα και την ελπίδα ας την εναποθέσουμε σε αυτόν, και όπου κι αν διαμένετε, με τις ευχές των αγίων, μην ανησυχήσετε για κανένα κακό. Να στέκεστε λοιπόν εδραίοι στην πίστη του Χριστού, ψάλλοντας μαζί με τον Προφήτη Δαβίδ: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος» και τα εξής, και το «Ο Κύριος θα σε φυλάξει από κάθε κακό, θα φυλάξει την ψυχή σου ο Κύριος. Ο Κύριος θα φυλάξει την είσοδό σου και την έξοδό σου από τώρα και έως τον αιώνα.» Προσέξτε να μην μάθουν οι άνθρωποι ότι, ενώ έχετε τον Θεό, φοβάστε τους ανθρώπους. «Διότι, ακόμη κι αν πορευθώ εν μέσω σκιάς θανάτου, δεν θα φοβηθώ κακά, επειδή εσύ είσαι μαζί μου.» Πείτε στην άπιστη ψυχή να πάρει θάρρος.

Διότι η βοήθεια του Θεού είναι μεγαλύτερη από τη βοήθεια μυριάδων ανθρώπων, καθώς λέγει: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος.» Στήριξε, λοιπόν, την καρδιά σου στον Κύριο, δείξε ανδρεία και πάρε δύναμη, και ο Κύριος θα είναι μαζί σου.

Να μην ανθρωπαρεσκείς καθόλου και θα λάβεις τη χάρη του Θεού. Διότι οι τέτοιοι είναι ξένοι προς τον Θεό και Πνεύμα Θεού δεν υπάρχει σε αυτούς. Να έχεις το Πνεύμα του Θεού και θα σε διδάσκει τα πάντα ορθά, διότι χωρίς αυτό δεν μπορείς να κατορθώσεις τίποτα. Φύλαξε δε τον εαυτό σου από ταραχή και οργή. Και να μη φοβηθείς κανέναν, αλλά να θυμάσαι πάντοτε αυτόν τον λόγο: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος». Και πάλι: «Όλα τα έθνη με περικύκλωσαν, και στο όνομα του Κυρίου τα συνέτριψα», και τα εξής. Εάν δε συμβεί κάποιος να ταραχθεί εναντίον σου, με ταπείνωση, αγάπη και σύνεση να του απαντήσεις την αλήθεια, και ο Θεός θα τον καταπραΰνει με τις ευχές των αγίων.

Και εκείνος μεν είπε αυτά. Αυτός δε, αποβλέποντας προς τον Θεό, κατεύναζε την ψυχή του με τους ιερούς Ψαλμούς, λέγοντας: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει άνθρωπος»· και το: «Δεν θα φοβηθώ κακά, διότι εσύ είσαι μαζί μου»· και όσα παρόμοια με αυτά είχε διδαχθεί από τα θεία λόγια, τα οποία προτρέπουν σε ανδρεία. Διότι τόσο πολύ απείχε από το να υποκύψει στις απειλές και να δειλιάσει, ώστε προκαλούσε και ο ίδιος τα βασανιστήρια πάνω του. «Τι καθυστερείτε;» έλεγε. «Τι στέκεστε; Ας ξεσχιστεί το σώμα, ας εξαρθρωθούν τα μέλη· ας βασανιστώ όπως εσείς θέλετε. Μην μου φθονήσετε τη μακάρια ελπίδα. Διότι όσο περισσότερο εντείνετε τα δεινά, τόσο μεγαλύτερη ανταπόδοση μου εξασφαλίζετε. Αυτά αποτελούν για εμάς συναλλαγές με τον Δεσπότη».

Αν τον Μωυσή τον έκανε πιο θαρραλέο εναντίον του Φαραώ, και στον Ιησού του Ναυή λέει: «Έχε δύναμη και ανδρεία», πώς ο ίδιος θα μπορούσε να καταληφθεί από δειλία, ή πώς φοβήθηκε ανθρώπους, αυτός που συμβουλεύει τους άλλους να μην φοβούνται, και τους πείθει να αναφωνούν: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου, δεν θα φοβηθώ· τι θα μου κάνει άνθρωπος;»; Πώς, εξάλλου, αυτός που ήρθε γι' αυτόν ακριβώς τον σκοπό, για να θανατώσει τον θάνατο, ο ίδιος φοβόταν αυτόν εναντίον του οποίου ήρθε;

Κεφάλαιο 91. Αγαπητοί, ας αγαπήσουμε ο ένας τον άλλον, και ο Εχθρός θα καταντροπιαστεί· διότι δεν παύει να διεγείρει ζήλια και φθόνο εναντίον των δούλων του Θεού. Διότι όσοι ακολουθούν το θέλημα του Εχθρού, όταν δουν ανάμεσά τους έναν αδελφό να υπηρετεί με όλη του την ψυχή τον Κύριο ευάρεστα, δεν το ανέχονται, αλλά στήνουν σκευωρίες θέλοντας να τον διώξουν, υποπτευόμενοι μήπως, αφού προκόψει μέσω της αληθινής ευλάβειας, γίνει ισχυρότερός τους. Και αυτός μεν, όταν διωχθεί, φεύγει και παραμένει αθώος ως προς την αιτία του χωρισμού, ενώ εκείνοι που έγιναν αίτιοι δεν θα είναι αθώοι. Έτσι και ο Ιωσήφ πουλήθηκε ως δούλος στην Αίγυπτο, όμως ο Θεός, τον οποίο είχε μέσα στην ψυχή του, δεν τον εγκατέλειψε, αλλά του έδωσε χάρη και σοφία ενώπιον του Φαραώ, του βασιλιά της Αιγύπτου, και τον κατέστησε κυβερνήτη σε όλη την Αίγυπτο και σε όλο τον οίκο του, και εκείνοι που τον είχαν απαρνηθεί πήγαν να τον προσκυνήσουν με δώρα, όχι μόνο ως αδελφό, αλλά ως βασιλιά και κύριο όλης της γης της Αιγύπτου. Διότι είναι γραμμένο: Ο Κύριος διασκορπίζει τις βουλές των εθνών, ματαιώνει τους συλλογισμούς των λαών και ματαιώνει τις βουλές των αρχόντων· η δε βουλή του Κυρίου μένει στον αιώνα. Και πάλι λέει: Ο Κύριος είναι βοηθός μου, και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος.

Γι' αυτό λέγει: Ο Κύριος είναι βοηθός μου, και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος. Όταν λοιπόν έλθει στη διάνοιά σου πονηρός λογισμός, βόησε προς τον Κύριο με δάκρυα, λέγοντας: Κύριε, σπλαχνίσου με τον αμαρτωλό, και συγχώρεσέ με, φιλάνθρωπε· Κύριε, κατάργησε τον Πονηρό από εμάς.

Αλλά και την εκ νεκρών ανάστασή του σαφώς παρουσιάζει η προκειμένη προφητεία, λέγοντας από το δικό του πρόσωπο: «Θεέ, ποιος είναι όμοιός σου; Όσες πολλές και κακές θλίψεις μου έδειξες, αφού επέστρεψες με ζωοποίησες, και από τις ανάγκες της γης πάλι με ανέβασες». Είτε, λοιπόν, εκ μέρους του προσώπου του Σωτήρα, είτε εκ μέρους κάθε δικαίου, πρέπει να κατανοήσουμε αυτά τα λόγια. Διότι περιέχουν διδασκαλία που μας εκπαιδεύει με υγιή διάθεση να θέτουμε τα πάντα σε δεύτερη μοίρα, και μόνο στον Κύριο να στηρίζουμε τις ελπίδες μας, ώστε να του λέμε με γνήσια διάθεση: «Σε εσένα, Κύριε, ήλπισα, ας μην καταισχυνθώ εις τον αιώνα». Διότι εκείνοι που αναθέτουν τις ελπίδες τους στον πλούτο και στην πολλή περιουσία του βίου, ή στα κοσμικά αξιώματα, ή στην οικειότητα και προστασία των αρχόντων, ή σε οτιδήποτε άλλο από τα θνητά και εφήμερα, θα υποστούν ντροπή. «Διότι επικατάρατος είναι ο άνθρωπος που έχει την ελπίδα του σε άνθρωπο, και κάνει τη σάρκα στήριγμα του βραχίονά του». Και κράζει βοώντας ο λόγος της Γραφής: «Μην εμπιστεύεστε σε άρχοντες, ούτε σε υιούς ανθρώπων, στους οποίους δεν υπάρχει σωτηρία»· και πάλι: «Εάν ο πλούτος ρέει άφθονος, μην προσηλώνετε σε αυτόν την καρδιά σας». Και σε άλλα σημεία διδασκόμαστε να λέμε: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου, δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος. Καλύτερα να εμπιστεύεται κανείς στον Κύριο, παρά να εμπιστεύεται σε άνθρωπο. Καλύτερα να ελπίζει κανείς στον Κύριο, παρά να ελπίζει σε άρχοντες».

Μέσα από τη θλίψη επικαλέστηκα τον Κύριο, και με εισάκουσε βγάζοντάς με σε ευρυχωρία. Ο Κύριος είναι βοηθός μου, και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος. Ο Κύριος είναι βοηθός μου, και εγώ θα αντικρίσω την πτώση των εχθρών μου. Είναι καλύτερο να εμπιστεύεται κανείς τον Κύριο, παρά να εμπιστεύεται άνθρωπο· είναι καλύτερο να ελπίζει κανείς στον Κύριο, παρά να ελπίζει σε άρχοντες. Όλα τα έθνη με περικύκλωσαν, και με το όνομα του Κυρίου τα απέκρουσα. Με περικύκλωσαν από παντού, και με το όνομα του Κυρίου τα απέκρουσα. Με περικύκλωσαν σαν τις μέλισσες την κηρήθρα, και φούντωσαν σαν τη φωτιά μέσα στα αγκάθια, και με το όνομα του Κυρίου τα απέκρουσα. Σπρώχτηκα βίαια για να πέσω, και ο Κύριος με συγκράτησε. Δύναμή μου και ύμνος μου είναι ο Κύριος, και έγινε η σωτηρία μου.

Αλληλούια: Εννοεί τον θεϊκό αίνο, την προκοπή και τη νίκη όσων προκόπτουν εν Χριστώ. Εξομολογείσθε: Δηλαδή, εφόσον υπάρχει τόσο μεγάλη αγαθότητα, εξομολογηθείτε άφοβα οι αμαρτωλοί. ότι εις τον αιώνα: Διότι το έλεος του Κυρίου είναι άφατο και ανεξιχνίαστο και παραμένει στους αιώνες των αιώνων. ειπάτω δη: Η εκκλησία, λέγει, ας υμνήσει την αγαθότητα του Θεού. ότι εις τον αιώνα: Διότι είναι αδύνατον να εκλείψει το έλεος του Θεού, αφού και εδώ ελεεί και στον μέλλοντα αιώνα. ειπάτω: Όσοι συγκαταλέγονται στην ιεροσύνη και η εκκλησία ας εξαγγείλουν την αγαθότητα του Θεού. ότι εις τον αιώνα: Επειδή είναι αιώνιος, ελεεί αιωνίως. ειπάτωσαν δη: Οι δίκαιοι και όλοι όσοι δουλεύουν εν αληθεία τον Θεό, ας εξαγγείλουν την αγαθότητα του Θεού. ότι εις τον αιώνα: Διότι παραμένει εις τον αιώνα και δεν θα εκλείψει. εκ θλίψεως: Ο πιστός λαός που προέρχεται από τα έθνη· διότι βρισκόταν σε μεγάλη θλίψη, όντας υπόδουλος στους δαίμονες και την ειδωλολατρία. και επήκουσεν: Καθώς διευρύνθηκε η πίστη, ο άνθρωπος βρέθηκε σε κατάσταση αίνου <βρέθηκε σε ανάπαυση>. κύριος: Εννοεί τον λαό των εθνών· διότι, αφότου σφραγίστηκαν με την πίστη, δεν πτοούνται πλέον από το φρύαγμα των ειδωλολατρικών λαών και των εθνικών. κύριος: Διότι, αφού σώθηκε ο άνθρωπος, δεν υπολογίζει πια τους δαίμονες, αλλά του είναι βδελυροί.

Πολλούς από τους υπηρέτες, λοιπόν, ενώ τους βλέπουμε να μαστιγώνονται και να υποφέρουν, δεν τους απαλλάσσουμε, αναλογιζόμενοι το μέγεθος των σφαλμάτων τους· ο Θεός όμως, από τη θλίψη και μόνο, μας απάλλαξε. Και όχι μόνο μας απάλλαξε από τη θλίψη, αλλά μας χάρισε και πολλή ελευθερία. Διότι λέει: «Με εισάκουσε οδηγώντας με σε ευρυχωρία». Άλλωστε και η θλίψη παραχωρήθηκε για αυτόν τον λόγο, ώστε να καταστήσει αυτούς που θλίβονται πιο προσεκτικούς και πιο φιλοσοφημένους. «Ο Κύριος είναι βοηθός μου, και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος».

Είδες ύψος διανοίας; Είδες φρόνημα που υψώνεται τόσο πολύ πάνω από την ανθρώπινη αδυναμία, ώστε να περιφρονεί ολόκληρη τη φύση; Αυτά ας μην τα ψάλλουμε μόνο, αλλά ας τα αποδεικνύουμε και με τα έργα μας. Δεν είπε: «Δεν θα πάθω τίποτα», αλλά: «Δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος». Δηλαδή: «Ακόμη κι αν πάθω κάτι, δεν φοβάμαι»· πράγμα που λέει και ο Παύλος: «Αν ο Θεός είναι υπέρ ημών, ποιος μπορεί να είναι εναντίον μας;» Και βέβαια ήταν αμέτρητοι εκείνοι που ήταν εναντίον τους· αλλά κανένας δεν τους έβλαπτε. Διότι, πώς να μην αποτελεί δείγμα έσχατης μικροψυχίας, ενώ έχουμε ευμενή τον Δεσπότη, να φοβόμαστε τους συνδούλους μας; Αλλά αυτός δεν είναι τέτοιος, αλλά απολύτως ανώτερος και υψηλότερος από τέτοιου είδους φόβους. Αυτό λοιπόν ας κάνουμε κι εμείς, και ας μην αποστερούμε τον εαυτό μας από τη συμμαχία του Δεσπότη, φοβούμενοι τα ανθρώπινα πράγματα. Διότι αυτό χαρακτηρίζει εκείνους που προσβάλλουν τη βοήθεια του Θεού. Γι' αυτό λέγεται ότι και ο Εζεκίας έπαθε αυτά που έπαθε, επειδή, αν και ο ήλιος οπισθοχώρησε και ανέβηκε πάλι τις βαθμίδες που είχε κατέβει, και ενώ έγινε σημείο ικανό να καταπλήξει όλους όσους ήρθαν θέλοντας να μάθουν αυτά τα γεγονότα, αυτός δεν θέλησε να τους καταπλήξει με όσα συνέβησαν από τον Θεό, αλλά με τα ανθρώπινα, επειδή φοβήθηκε την επιδρομή τους· γι' αυτό και τους έδειχνε τους θησαυρούς, εναποθέτοντας στους θησαυρούς τις ελπίδες του. Γι' αυτό ακριβώς και ο Θεός, αφού παροργίστηκε, λέει: «Θα τα πάρουν όλα αυτά»· δηλαδή: Εκείνοι στους οποίους έλπισες και στους οποίους στηρίζεσαι.

Εσείς όμως, πώς σε τόσο λίγο χρόνο ξεχάσατε αυτά που σας έχω πει πολλές φορές; Δεν θυμάστε στις εξομολογήσεις των πολλών και σε πολλές ομιλίες, πώς έλεγα με παρρησία ότι «μεγάλο φθόνο τρέφουν οι δαίμονες για εμένα; Διότι, βλέποντας όσους είχαν κάποτε εκείνοι πλανημένους να επιστρέφουν τώρα στον Θεό, θα μηχανευτούν μύρια τεχνάσματα εναντίον μου. Και να ξέρετε: ούτε προφήτης είμαι, ούτε γιος προφήτη. Ωστόσο, γνωρίζω αυτό που πρόκειται να συμβεί ως προς αυτό: ότι είτε καταισχύνη από επήρεια, είτε εξορία, είτε άδικο θάνατο θα σκευωρήσουν κάποτε εναντίον μου. Αλλά δεν φοβάμαι για αυτά, ούτε θα αποσιωπήσω τα δέοντα. Ο Χριστός είναι μαζί μου, τι θα μου κάνει ο άνθρωπος; Κάθε δεινό κι αν επέλθει, θα το υπομείνω υπέρ της αλήθειας και θα γίνω άξιος μακαρισμού. Μόνο εσείς να εργάζεστε το καλό». Δεν τα έλεγα αυτά με δυνατή φωνή, καθώς και τα παρόμοια με αυτά, όπως ήταν φυσικό; Και πώς λοιπόν, τώρα που οι λόγοι μου έγιναν πράξη, διάκεισθε έτσι σαν να μην τα είχατε ακούσει; Πάντως, ακριβώς όπως τα προέλεγα, έτσι εξελίχθηκαν τα πράγματα για εμένα. Διότι, ενώ ήθελα στο εξής να εκθέτω καλύτερα και τελειότερα πράγματα από όσα είχαν προαναφερθεί για την ωφέλεια όλων, εμποδίστηκα τελικά από αυτόν που με επιβουλεύεται. Πλην όμως, ευχαριστώ τον Χριστό μου ότι δεν διαβλήθηκα για κάποια άτοπη πράξη, αλλά μόνο για σκέτα λόγια, και μάλιστα αμάρτυρα και πλαστά. Και δες μια περίεργη και δεινή σκευωρία.

Αν όμως δεν συλλειτουργήσω, πώς θα τους αποκρούσω δικαιολογημένα ή μάλλον πώς δεν θα θανατωθώ από αυτούς με τρόπο που θα φανεί δίκαιος; Και τι θα απολογηθώ σε αυτούς που με έστειλαν, έχοντας πράξει τα αντίθετα από όσα μου έδωσαν ως εντολή; Εκείνοι πάντως με απέστειλαν έχοντας τα πράγματα ως τετελεσμένα και μου παρήγγειλαν: «εάν απλώς σε δεχθούν, συλλειτούργησε μαζί τους χωρίς να έχεις καμία επιφύλαξη και μην προσθέσεις τίποτα δικό σου». Ο άγιος βασιλιάς με διέταξε: «ό,τι βρεις, να το ακολουθήσεις», ο οικουμενικός πατριάρχης τους αποδέχθηκε εγγράφως ως συλλειτουργούς, η Σύνοδος έστειλε γράμματα αποδεχόμενη αυτούς, οι σύντροφοί μου ενώθηκαν με τους άλλους, οι επίσκοποι και οι συνοδοί τους ήδη φορούν τα άμφια για να συλλειτουργήσουν μαζί μας· κανείς δεν τους εμποδίζει, παρά μόνο εγώ. Από παντού βρίσκομαι σε αδιέξοδο· τώρα ιδού, έφτασε η ώρα του μεγάλου αγώνα· ψυχή στάσου όρθια, καρδιά στηρίξου. Ο Θεός είναι μαζί μου και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος.

Ενάντια σε αυτά, ας ανάψει φωτιά εναντίον μου, ας ακονιστεί ξίφος, ας σκαφτεί λάκκος, ας οδηγηθεί πάνω μου θηρίο, και ας ακολουθήσουν δημεύσεις και βασανιστήρια, και πάνω από όλα ο πιο επονείδιστος θάνατος· δεν με ενδιαφέρει καθόλου. Ας χαθεί για εμένα αυτό το φθαρτό σώμα· και όσα το αφορούν, ας τα πάρει όλα ο άνεμος· μόνο η ευσέβεια ας μου διατηρηθεί άσπιλη. Ο Κύριος είναι βοηθός μου, και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος· θα αναφωνήσω τα λόγια του Δαβίδ. Ο Χριστός είναι βοηθός μου, και θα σωθώ. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα, η μεγαλοπρέπεια, και η προσκύνηση, μαζί με τον Πατέρα Του και το Πνεύμα στους απέραντους αιώνες. Αμήν.

Προς το τέκνο Κληδόνιο: Ένιωσες αγωνία, τέκνο μου, με το μαρτύριο των αδελφών σου, και δεν είναι παράξενο· διότι και εμείς το ίδιο έχουμε πάθει. Αλλά μη φοβηθείς· διότι είναι γραμμένο: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου, και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος». Επομένως, πρέπει να έχουμε θάρρος και να μη φοβόμαστε· με αυτό το θάρρος νίκησαν όσοι μαρτύρησαν. Και πράγματι, ο άγιος Θαδδαίος, αφού τελειώθηκε με το ίδιο του το αίμα, αναχώρησε προς τον Κύριο. Δεν είναι, λοιπόν, η μεγαλύτερη από όλες τις συναλλαγές το να υπομείνει κανείς εκατό μαστιγώσεις ή και περισσότερες (όσο κι αν ο λογισμός, είτε από τον εαυτό του είτε από διαβολική σπορά που προκαλεί δειλία, του υποβάλλει το αντίθετο), ώστε να κερδίσει σε αντάλλαγμα τη βασιλεία των ουρανών και την αγαλλίαση στους ατελείωτους αιώνες; Και δεν είναι άραγε πάρα πολύ σκληρό, από φειδώ για τους πόνους των μαστιγώσεων, να εγκαταλείψει κανείς την πίστη του, και ούτε εδώ να έχει ανάπαυση εξαιτίας της ντροπής για την πτώση του και της συνείδησής του που τρέμει, αλλά και να κολάζεται σε ατελείωτους αιώνες;

Επομένως, λοιπόν, άφησε, δέσποινα, εγκατάλειψε την απαρηγόρητη λύπη, βάλε ένα σταθερό όριο στον πόνο. Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως, ευχαριστίας, πες μαζί με τον μακάριο Ιώβ: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε· όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε». Πες τα λόγια του Δαβίδ: «Επίστρεψε, ψυχή μου, στην ανάπαυσή σου»· διότι ο θάνατος του υιού αφορά την ίδια σου την ψυχή. Αποβλέποντας δε στη χηρεία, αναφώνησε: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου, και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος». Διότι, έχοντας αυτή τη διάθεση, πρώτον μεν θα ευφράνεις τον Θεό, προσφέροντας οικειοθελώς ως θυσία τον υιό σου κατά το πρότυπο του Αβραάμ, έπειτα δε θα προσφέρεις και στο ίδιο το πολυαγαπημένο σου τέκνο τα βέλτιστα, καθώς θα σε βλέπει να υπομένεις με ευγνωμοσύνη, και σε όλους τους άλλους θα αναδειχθείς υπόδειγμα αγαθής υπομονής εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών. Τον οποίον παρακαλούμε, αφού αγγίξει την καρδιά σου με έλεος και οικτιρμούς, να δημιουργήσει μέσα σου φως παρηγοριάς ώστε να διάγεις τη ζωή σου με ειρήνη, και αφού ζήσεις εδώ έναν θεάρεστο βίο, να σε αξιώσει να συναντήσεις ξανά τον υιό σου και να αγαλλιάσετε μαζί αιώνια.

«Αυτός που λυτρώνει τον φτωχό από τα χέρια των ισχυροτέρων του, και τον φτωχό και τον πένητα από εκείνους που τον λεηλατούν.» Και πάλι: «Η βοήθειά μου προέρχεται από τον Κύριο, ο οποίος εποίησε τον ουρανό και τη γη.» Και: «Αν ο Κύριος δεν με είχε βοηθήσει, για λίγο θα είχε κατοικήσει η ψυχή μου στον άδη.» Και πάλι: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου, και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος.» Επειδή λοιπόν έχουμε έναν τέτοιο Παράκλητο, το Άγιο Πνεύμα, την ακατανίκητη δύναμη, τον μεγάλο προστάτη και Θεό και σύμμαχο, ας μη δειλιάσουμε, αδελφοί και πατέρες, από τον φόβο του εχθρού, ας μην πτοηθούμε από τις αντίπαλες δυνάμεις· αλλά, καθώς Τον έχουμε να μας συντρέχει και να μοιράζεται μαζί μας τους ασκητικούς και ομολογιακούς αγώνες, ας αγωνιστούμε ακόμη πιο γενναία και σταθερά προχωρώντας μέρα με τη μέρα, χωρίς να δελεαζόμαστε από τις απάτες του δράκοντα και χωρίς να χαλαρώνουμε από τις ακατάπαυστες επιθέσεις του. Ας σβήσουμε το πάθος της σάρκας, διότι πυρπολεί τον οίκο της ψυχής μας. Δεν είναι ηδονή, αλλά οδύνη σκληρή· δεν είναι χαρά, αλλά παραφροσύνη και πονηρή αλλοίωση. Και αυτό το γνωρίζουν όσοι έχουν απονίψει τη μανία της σάρκας και έχουν την επιθυμία τους στραμμένη μόνο προς τον Θεό. Από το οποίο, τι θα μπορούσε να είναι γλυκύτερο και πιο ευφρόσυνο;

Ποια είναι όμως η προετοιμασία; Το να υπομείνουμε τα πάντα γενναία και να μη θεωρήσουμε τίποτα ανώτερο από την αγάπη του Χριστού· αλλά να πούμε όπως ο Δαβίδ: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου, και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος» και να πούμε αποστολικά: «Για εμένα το να ζω είναι ο Χριστός, και το να πεθάνω είναι κέρδος». «Αλίμονο, λέει, στον κόσμο από τα σκάνδαλα· διότι είναι ανάγκη να έλθουν τα σκάνδαλα», ώστε να γίνουν φανεροί οι δοκιμασμένοι. Βλέπεις ότι όταν έρχονται τα σκάνδαλα, τότε φανερώνονται οι εκλεκτοί του Θεού; Όταν έρχεται η φωτιά των πειρασμών, τότε αποδεικνύεται δόκιμη η χρυσοειδής ψυχή; Και αν μεν ήμασταν αδοκίμαστοι στις δυσκολίες, θα είχαμε λόγο να αγωνιούμε ως άπειροι· επειδή όμως έχουμε γευθεί το καλό όχι μία φορά, ούτε δύο, αλλά και πολλές φορές, και μας χαρίστηκε αυτό από τον Θεό, το να πάσχουμε υπέρ του Χριστού, σε καμία περίπτωση, αδελφοί, ας μην παραξενευτούμε ούτε να πούμε: Πάλι πειρασμός; Ναι, πάλι πειρασμός.

Διότι είναι μεγάλο κακό να μην το αναγγείλει κανείς γρήγορα σε αυτόν που έχει γνώση, πριν χρονίσει το πάθος. Αυτή δε είναι η θεραπεία, την οποία μας δίδαξε ο Κύριος με τη διάκριση του πνεύματος: οφείλουμε να λέμε ότι: «Εάν, όταν λυπούσα τον πλησίον με λόγια, συντριβόταν η καρδιά μου, καθώς ελεγχόμουν από τον λόγο του Θεού, και αν δεν συμφιλιωθώ γρήγορα μαζί του, δεν αναπαύομαι· πόσο μάλλον, ακάθαρτοι δαίμονες, εάν σκεφτώ μαζί με εσάς τους αποστάτες βλασφημία εναντίον του Θεού που με εδημιούργησε; Όμως, ακόμη κι αν μου υποβάλλετε αυτά, δεν νικιέμαι· διότι αυτά δεν είναι δικά μου, αλλά δικά σας, που πρόκειται να κολαστείτε στο αιώνιο πυρ στους αιώνες των αιώνων· εγώ όμως δεν θα πάψω να ευλογώ και να υμνώ και να ευχαριστώ τον Κύριο και Θεό μου, που με εδημιούργησε από το μηδέν και με προστατεύει από την επιβουλή σας· απομακρυνθείτε από εμένα όλοι εσείς που εργάζεστε την ανομία· διότι ο Κύριος είναι βοηθός μου και δεν θα πάψω να σας καταριέμαι· διότι είστε καταραμένοι από τον Κύριο και Θεό τον Παντοκράτορα.» Και έτσι, όταν εμείς σφραγιζόμαστε με πίστη, αυτό εξαφανίζεται σαν καπνός.» 148. «Όσο για την αιτία για την οποία ήρθα εδώ σε εσάς, το ζητούμενο βρέθηκε σε ένα πήλινο δοχείο», μιλώντας αινιγματικά για το σφάλμα της ψυχής κάποιου άλλου. Ενώ λοιπόν μιλούσε ο αββάς Παχώμιος, υπήρχε κάποιος αδελφός, που ονομαζόταν Ηλίας, απλός στην καρδιά· ο οποίος πριν από λίγο είχε μαζέψει σύκα και τα είχε κρύψει σε ένα πήλινο δοχείο, για να τα φάει μετά τη νηστεία.