Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 117:9

Με πολύ εμφατικό τρόπο λέει ο προφήτης, ελέγχοντας την αμάθεια των Ισραηλιτών. Διότι τι είναι το άλογο παρά μόνο σάρκα; Και ποια είναι η δύναμη της σάρκας, που είναι τόσο ασθενική και υποκείμενη στη φθορά; Κάτι παρόμοιο λέει και ο προφήτης Ιερεμίας: «Επικατάρατος όποιος έχει την ελπίδα του σε άνθρωπο, και στηρίζει τη σάρκα του βραχίονά του, και η καρδιά του απομακρύνεται από τον Κύριο.» «Διότι είναι αληθινά καλό το να ελπίζει κανείς στον Κύριο, παρά να ελπίζει σε άνθρωπο.» <Ο δε Κύριος θα απλώσει το χέρι Του επάνω τους· και θα κοπιάσουν εκείνοι που βοηθούν, και θα καταστραφούν όλοι μαζί.> Επειδή δηλαδή οι Αιγύπτιοι, υψώνοντας αλαζονικά και υπερήφανα το φρύδι, δέχονταν μεν τους Ισραηλίτες, αλλά θεωρούσαν ότι η δύναμη των δικών τους ψευδώνυμων θεών είναι ανώτερη από τον Θεό των Εβραίων, παραδόθηκαν και οι ίδιοι στους Βαβυλωνίους· διότι οι τελευταίοι κυρίευσαν τη χώρα, και καταστράφηκαν μαζί με τους κατοίκους της και οι Ισραηλίτες που είχαν βρεθεί εκεί.

Έπειτα, ενώ έπρεπε αυτοί με προσευχές και μετάνοια να εξευμενίσουν τον Θεό, και να αναμορφωθούν σύμφωνα με το θέλημά Του, και με την επιστροφή τους στο καλύτερο να κατευνάσουν την οργή Του, θεωρώντας αυτό ως κάτι εξαιρετικά ωφέλιμο και ικανό να τους σώσει, αυτοί στράφηκαν στην Αίγυπτο, καλώντας σε βοήθεια «άνθρωπο Αιγύπτιο» και όχι Θεό, σάρκες αλόγων, όπως είναι γραμμένο. Αλλά «δεν σώζεται ο βασιλιάς χάρη στη μεγάλη του δύναμη, και ο γίγαντας δεν θα σωθεί με το πλήθος της ισχύος του. Απατηλό είναι το άλογο για τη σωτηρία. Καλό είναι να εμπιστεύεται κανείς τον Κύριο παρά να εμπιστεύεται άνθρωπο. Καλό είναι να ελπίζει κανείς στον Κύριο παρά να ελπίζει σε άρχοντες». Το ότι όμως η μάταιη αυτή βουλή τους δεν απέβη σε τίποτα από τα αναγκαία υπέρ τους, θα το καταλάβουν από την ίδια την εμπειρία· διότι, όταν θα έχουν οδηγηθεί ως αιχμάλωτοι στους Ασσυρίους και τους Μήδους, εκεί θα φάνε ακάθαρτα, δηλαδή θα ζήσουν έχοντας αποβάλει και το τελευταίο υπόλειμμα σεβασμού προς τον νόμο, και τρώγοντας χωρίς προφύλαξη ό,τι τύχει.

Επομένως, σε αυτούς που είναι ακόμη άγευστοι της γαληνότητας του Θεού, πρέπει πολύ σωστά να προσφωνήσουμε: «Γευθείτε και δείτε ότι ο Κύριος είναι αγαθός.» <Μακάριος ο άνθρωπος που ελπίζει σε Αυτόν.> (B f. 108) Τι υπάρχει, λοιπόν, πέρα από την ημερότητα και τη φιλανθρωπία Εκείνου που τα προσφέρει όλα σε όσους Τον αγαπούν; Διότι αυτός που έχει εναποθέσει την ελπίδα του σε Αυτόν, θα είναι από κάθε άποψη και με κάθε τρόπο τρισμακάριος. «Διότι είναι καλό να ελπίζει κανείς στον Κύριο», λέει, «παρά να ελπίζει σε άρχοντες, στους οποίους δεν υπάρχει σωτηρία.» Η ελπίδα στον άνθρωπο είναι σαθρή και ευάλωτη, ενώ η ελπίδα στον Θεό των όλων είναι ασφαλής και μόνιμη από κάθε άποψη και με κάθε τρόπο. <Φοβηθείτε τον Κύριο, όλοι οι άγιοί Του.> (B f. 108 b, C f. 70 b) Σε αυτούς που είναι ήδη άγιοι και αγαθοί στο φρόνημα, και γνωρίζουν τον Θεό των όλων, εύλογα απευθύνει το, «Φοβηθείτε τον Κύριο, όλοι οι άγιοί Του.» Αλλά ίσως κάποιος πει το εξής: Έπειτα πώς, πες μου, απευθύνει σε αυτούς που έχουν ήδη αγιαστεί το, «Φοβηθείτε τον Κύριο»; Διότι είναι καθόλου εφικτό να είναι κάποιοι άγιοι, χωρίς να έχουν αποκτήσει μέσα τους τον θείο φόβο;

Αλλά και την εκ νεκρών ανάστασή του σαφώς παρουσιάζει η προκειμένη προφητεία, λέγοντας από το δικό του πρόσωπο: «Θεέ, ποιος είναι όμοιός σου; Όσες πολλές και κακές θλίψεις μου έδειξες, αφού επέστρεψες με ζωοποίησες, και από τις ανάγκες της γης πάλι με ανέβασες». Είτε, λοιπόν, εκ μέρους του προσώπου του Σωτήρα, είτε εκ μέρους κάθε δικαίου, πρέπει να κατανοήσουμε αυτά τα λόγια. Διότι περιέχουν διδασκαλία που μας εκπαιδεύει με υγιή διάθεση να θέτουμε τα πάντα σε δεύτερη μοίρα, και μόνο στον Κύριο να στηρίζουμε τις ελπίδες μας, ώστε να του λέμε με γνήσια διάθεση: «Σε εσένα, Κύριε, ήλπισα, ας μην καταισχυνθώ εις τον αιώνα». Διότι εκείνοι που αναθέτουν τις ελπίδες τους στον πλούτο και στην πολλή περιουσία του βίου, ή στα κοσμικά αξιώματα, ή στην οικειότητα και προστασία των αρχόντων, ή σε οτιδήποτε άλλο από τα θνητά και εφήμερα, θα υποστούν ντροπή. «Διότι επικατάρατος είναι ο άνθρωπος που έχει την ελπίδα του σε άνθρωπο, και κάνει τη σάρκα στήριγμα του βραχίονά του». Και κράζει βοώντας ο λόγος της Γραφής: «Μην εμπιστεύεστε σε άρχοντες, ούτε σε υιούς ανθρώπων, στους οποίους δεν υπάρχει σωτηρία»· και πάλι: «Εάν ο πλούτος ρέει άφθονος, μην προσηλώνετε σε αυτόν την καρδιά σας». Και σε άλλα σημεία διδασκόμαστε να λέμε: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου, δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος. Καλύτερα να εμπιστεύεται κανείς στον Κύριο, παρά να εμπιστεύεται σε άνθρωπο. Καλύτερα να ελπίζει κανείς στον Κύριο, παρά να ελπίζει σε άρχοντες».

Μέσα από τη θλίψη επικαλέστηκα τον Κύριο, και με εισάκουσε βγάζοντάς με σε ευρυχωρία. Ο Κύριος είναι βοηθός μου, και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος. Ο Κύριος είναι βοηθός μου, και εγώ θα αντικρίσω την πτώση των εχθρών μου. Είναι καλύτερο να εμπιστεύεται κανείς τον Κύριο, παρά να εμπιστεύεται άνθρωπο· είναι καλύτερο να ελπίζει κανείς στον Κύριο, παρά να ελπίζει σε άρχοντες. Όλα τα έθνη με περικύκλωσαν, και με το όνομα του Κυρίου τα απέκρουσα. Με περικύκλωσαν από παντού, και με το όνομα του Κυρίου τα απέκρουσα. Με περικύκλωσαν σαν τις μέλισσες την κηρήθρα, και φούντωσαν σαν τη φωτιά μέσα στα αγκάθια, και με το όνομα του Κυρίου τα απέκρουσα. Σπρώχτηκα βίαια για να πέσω, και ο Κύριος με συγκράτησε. Δύναμή μου και ύμνος μου είναι ο Κύριος, και έγινε η σωτηρία μου.

Μη στηρίζεστε σε άρχοντες. Αυτό είναι παρόμοιο με το: «Καλό είναι να εμπιστεύεται κανείς τον Κύριο, παρά να εμπιστεύεται άνθρωπο· καλό είναι να ελπίζει κανείς στον Κύριο, παρά να ελπίζει σε άρχοντες». Και αυτό το αποδεικνύει μέσω του εξής συλλογισμού: διότι εάν οι ίδιοι, λέει, δεν είναι ικανοί να εξασφαλίσουν τη σωτηρία για τον εαυτό τους, ποια ωφέλεια θα μπορούσε να προέλθει από τέτοιους ανθρώπους; Επειδή ούτε μπορούν να απαλλάξουν τον εαυτό τους από τον θάνατο μετά το τέλος της ζωής· διότι το μεν πνεύμα αυτού που πεθαίνει θα εξέλθει, εκεί όπου θα το οδηγήσει εκείνος που το παραλαμβάνει, και ο υπόλοιπος άνθρωπος θα επιστρέψει στο χώμα του, εκπληρώνοντας τον νόμο της φύσης που όρισε εξαρχής ο Θεός στον Αδάμ λέγοντας: «Γη είσαι, και στη γη θα επιστρέψεις». Γι' αυτό και λέγεται: Όλοι οι λογισμοί, τους οποίους συγκέντρωσε μέσα του σκεπτόμενος όσο βρισκόταν ακόμη στη ζωή, και μαζεύοντας και θησαυρίζοντας πάνω στη γη σαν να ήταν κάποιος αιώνιος, υποσχόμενος να κάνει φοβερά πράγματα και απειλώντας πάλι άλλους, μέσα σε μία ώρα θα σβήσουν, «και θα χαθούν όλοι οι διαλογισμοί τους», δηλαδή των αρχόντων που θαυμάζονται από τους πολλούς.

Αγαθόν: Διότι είναι αγαθό η εμπιστοσύνη στον Θεό· διότι άνθρωπος δεν είναι δυνατόν να ελεήσει άνθρωπο· και αν ακόμη τον ελεεί, τον ελεεί προσωρινά. Αγαθόν ελπίζειν: Διότι η ελπίδα στον Κύριο είναι αλάνθαστη, ανώτερη από την ελπίδα στους άρχοντες αυτού του αιώνα· διότι αυτοί είναι προσωρινοί. Πάντα: Και οι δαίμονες και οι Ιουδαίοι περικύκλωσαν τον Χριστό. Διότι πίστεψαν ότι ήταν ένας απλός άνθρωπος και ήθελαν να τον εξολοθρεύσουν. Κυκλώσαντες: Διότι ο Θεός τούς ανταπέδωσε σύμφωνα με τα έργα τους και εκμηδενίστηκαν. Εκύκλωσαν: Όλοι μαζί παρατάχθηκαν μπροστά του κραυγάζοντας: άρον, άρον, σταύρωσον αυτόν. Και εξεκαύθησαν: Όπως όταν η φωτιά βρει ξερά αγκάθια τα καταναλώνει ταχέως· έτσι και οι Ιουδαίοι άναψαν από οργή και θυμό εναντίον του Χριστού, αλλά ομοίως έσβησαν. Και τω ονόματι: Διότι τους εξάλειψε από το βιβλίο των ζώντων. Ωσθείς: Διότι τον απώθησαν, ώστε να τον ρίξουν κάτω για να μη στέκεται όρθιος· διότι δεν ήθελαν να ζει. Και Κύριος: Η θεότητα, η οποία ενοικούσε στον άνθρωπο, δεν επέτρεπε να πέσει ο άνθρωπος, αλλά παρέμενε άμεμπτος. Ισχύς μου: Διότι για τον λόγο αυτόν ο Θεός προσέλαβε τον άνθρωπο, ενδυναμώνοντάς τον στα πάντα (για να τον καταστήσει ισχυρό έναντι πάντων). Και εγένετο: Ο Θεός για τον άνθρωπο.

Το ίδιο θα συμβεί σε αυτόν, επειδή φοβήθηκε μεν τον Θεό, αλλά περιφρόνησε το «δόγμα Μήδων και Περσών». «Και είπε ο Δανιήλ στον βασιλιά: Ο Θεός μου απέστειλε τον άγγελό του και έφραξε τα στόματα των λεόντων και δεν με έβλαψαν, διότι ενώπιόν του βρέθηκα δίκαιος και απέναντί σου όμως, βασιλιά, δεν έκανα κανένα παράπτωμα». Πόσο μεγάλη σημασία έχει το να εμπιστεύεται κανείς τον Θεό μάλλον παρά τους ανθρώπους. Διότι οι μεν άνθρωποι απογοητεύουν και παραδίδουν στον θάνατο, ο Θεός όμως «δεν εγκαταλείπει» τους δούλους του. Για τον λόγο αυτόν ο ψαλμωδός διδάσκει λέγοντας: «Είναι καλό να έχει κανείς πεποίθηση στον Κύριο παρά να έχει πεποίθηση σε άνθρωπο· είναι καλό να ελπίζει κανείς στον Κύριο παρά να ελπίζει σε άρχοντες». Τότε λοιπόν, όταν ο άγγελος φανερώθηκε μέσα στον λάκκο, τα άγρια θηρία ημέρεψαν, και <οι λέοντες>, κουνώντας τις ουρές τους, τον υποδέχονταν με χαρά, υποτασσόμενοι σε αυτόν σαν σε νέο Αδάμ· έγλειφαν τα άγια πόδια του Δανιήλ και κυλιούνταν στα ίχνη των ποδιών του, επιθυμώντας να πατηθούν και τα ίδια από αυτόν. Διότι, αν πιστεύουμε ότι, όταν ο Παύλος καταδικάστηκε στα θηρία, ο λέοντας που αφέθηκε εναντίον του έπεσε στα πόδια του και τον έγλειφε, πώς δεν θα πιστέψουμε και όσα συνέβησαν στην περίπτωση του Δανιήλ, τα οποία μάλιστα ο ίδιος ο Δαρείος τα διηγήθηκε στέλνοντας γραπτές επιστολές προς όλους;

Διότι με τη δική μου βουλή αιχμαλώτισε ο Βαβυλώνιος τον Σεδεκία, και όχι με τη δική του δύναμη· θα τιμωρηθεί όμως και αυτός, παραμένοντας αφενός ασεβής, και οδηγώντας μας αφετέρου στην επίγνωση ότι είναι αγαθό να ελπίζει κανείς στον Κύριο παρά να ελπίζει σε άρχοντες. Αφού δε ολοκλήρωσε αυτή την προφητεία, η οποία είναι συνυφασμένη με την ιστορία, υπενθυμίζει μια παλαιότερη προφητεία, την οποία έλαβε την προσταγή να πει στον Βαρούχ κατά τις ημέρες του Ιωακείμ.