Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:1

Μακάριοι οι άμωμοι στην οδό. Εκείνος που δεν αμαρτάνει πουθενά και με κανέναν απολύτως τρόπο, αυτός θα ήταν άμωμος και, βεβαίως, μακάριος. Μακάριοι όσοι εξερευνούν τα μαρτύριά Του, με όλη τους την καρδιά θα Τον εκζητήσουν. Διότι δεν πρέπει άλλοτε μεν να εφαρμόζει κανείς ορθά τον νόμο, και άλλοτε να γίνεται παραβάτης. Ποιο είναι, άλλωστε, το κέρδος να εξερευνά κάποιος απλώς τα μαρτύριά Του, και να μην εκζητεί τον Θεό με όλη του την καρδιά;

Και όπως αναστήθηκε ως πρωτότοκος ανάμεσα σε αδελφούς, και ως απαρχή των κεκοιμημένων εκ νεκρών· έτσι, επειδή ακριβώς έπρεπε να πρωτεύει Αυτός στα πάντα, για τον λόγο αυτό κτίζεται και ως αρχή οδών· ώστε, αφού βαδίσουμε σε αυτήν και εισέλθουμε μέσω Αυτού που λέει: «Εγώ είμαι η οδός και η θύρα», και αφού γίνουμε μέτοχοι της γνώσης περί του Πατρός, να ακούσουμε και εμείς: «Μακάριοι οι άμωμοι στην οδό» και «Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό».

Διότι έτσι έχει γραφτεί: «όταν εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέει: και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού». Ας το ακούσουν οι Χριστομάχοι και ας σπαράξουν, διότι η είσοδός του στην οικουμένη συνετέλεσε στο να ονομαστεί και πρωτότοκος όλων, ώστε ως προς τον Πατέρα ο Υιός να είναι μονογενής, λόγω του ότι προέρχεται μόνο από Αυτόν, ενώ ως προς την κτίση να είναι πρωτότοκος, λόγω της υιοθεσίας των πάντων. Και όπως αναστήθηκε ως πρωτότοκος ανάμεσα σε αδελφούς και ως «απαρχή εκ νεκρών αυτών που έχουν κοιμηθεί», έτσι, επειδή ακριβώς έπρεπε «σε όλα να έχει τα πρωτεία», γι' αυτό και «κτίζεται ως αρχή των οδών», ώστε, αφού πορευθούμε σε αυτήν και εισέλθουμε διά μέσου αυτού που λέει «εγώ είμαι η οδός» και «η θύρα», και αφού γίνουμε μέτοχοι της γνώσης του Πατέρα, να ακούσουμε και εμείς: «μακάριοι οι άμωμοι στην οδό» και «μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό».

Επειδή λοιπόν όλοι μεν ομολογούμε την πίστη, αλλά δεν πολιτευόμαστε πλέον όλοι σύμφωνα με τις Εντολές, γι' αυτόν τον λόγο θα έλθουν μεν όλα τα έθνη, θα πορευθούν όμως πολλά. Το ότι δε το «πορεύεσθαι» εκλαμβάνεται ως το να ζει κανείς σύμφωνα με τον νόμο, φαίνεται στο: «Μακάριοι», λέγει, «οι άμωμοι στην οδό, οι πορευόμενοι σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου». —Αλλά πώς, εφόσον ο Κύριος είπε ότι λίγοι είναι εκείνοι που βρίσκουν την οδό, εμείς λέμε ότι πολλά έθνη θα πορευθούν;

Διότι δύο είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να οδηγηθούμε στην επίγνωση του Θεού και στην επιμέλεια του εαυτού μας: είτε μέσω των φυσικών εννοιών, αναβαίνοντας από τα ορατά προς τον Δημιουργό, είτε μέσω της διδασκαλίας που μας έχει δοθεί διά του νόμου. Αυτοί όμως φαίνεται ότι απειθούν και στο ισχυρό χέρι, δηλαδή δεν οδηγούνται από τα κτίσματα προς την κατανόηση Εκείνου που τα δημιούργησε, αλλά απειθούν και στην πορεία, δηλαδή στην οδό. Οδός δε είναι είτε ο Κύριος, ο οποίος είπε: «Εγώ είμαι η οδός». Ο ίδιος είναι και χέρι του Θεού και δεξιά. Διότι λέγει: «Η δεξιά σου, Κύριε, δοξάστηκε εν ισχύι»· και «Εγώ με το χέρι μου στερέωσα τον ουρανό». Επομένως, κατηγορούνται όσοι δεν πιστεύουν στον Κύριο. — Είτε πάλι, ως πορεία εννοεί εδώ την οδό του παρόντος βίου, η οποία μας έχει οριστεί σύμφωνα με τον νόμο. Διότι το ότι η διδασκαλία ονομάζεται οδός, είναι γνωστό από πολλά σημεία, αφού ο Κύριος αποκαλεί τους διδασκάλους του νόμου τυφλούς οδηγούς. Επίσης: «Ευφράνθηκα στην οδό των μαρτυρίων σου». Και: «Στην οδό σου θα ζήσω». Και: «Μακάριοι οι άμωμοι στην οδό». Και, με μια λέξη, η Γραφή είναι πλήρης από αναφορές που ονομάζουν ως μια οδοιπορία την προκοπή μέσω του νόμου προς την τελείωση της ψυχής. — Και προσέθεσε την αιτία της απείθειας: δεν δέχονται (λέγει) τα προστάγματα της οδού, τα οποία μεταχειρίζεται ο λόγος, αλλά απειθούν σε αυτά, μη μπορώντας να υποφέρουν τη σκληρότητα των όσων έχουν διαταχθεί.

Μακάριος λοιπόν είναι ο άνθρωπος που δεν πορεύθηκε σε βουλή ασεβών. Πρόσεξε την ακρίβεια των λόγων, πώς κάθε λέξη είναι γεμάτη με δόγματα. Δεν είπε: «Αυτός που δεν πορεύεται σε βουλή ασεβών», αλλά, «Αυτός που δεν πορεύθηκε». Διότι, εκείνος που βρίσκεται ακόμη εν ζωή δεν είναι ακόμη μακάριος, εξαιτίας της αβεβαιότητας της εκβάσεως της ζωής του. Αντίθετα, εκείνος που εκπλήρωσε τα καθήκοντά του και έκλεισε τη ζωή του με ένα αδιαμφισβήτητο τέλος, αυτός πλέον μακαρίζεται με ασφάλεια. Γιατί, λοιπόν, είναι «μακάριοι οι πορευόμενοι στον νόμο του Κυρίου»; Διότι εκεί ο λόγος της Γραφής δεν θεωρεί μακάριους εκείνους που πορεύθηκαν, αλλά εκείνους που ακόμη πορεύονται. Και τούτο, επειδή όσοι εργάζονται το αγαθό βρίσκουν την αποδοχή μέσα στο ίδιο το έργο τους. Όσοι όμως αποφεύγουν το κακό, δεν είναι αξιέπαινοι εάν αποφύγουν την αμαρτία μία ή δύο φορές, αλλά εάν μπορέσουν να διαφύγουν την πείρα του κακού παντελώς.

Όταν ο Χριστός, ο Νυμφίος, επιδείξει τη στοργή Του, όταν στενάξει με στεναγμό, τότε πάλι εκείνη θα κατακρίνει τον εαυτό της, τότε θα μεταμεληθεί βαθύτατα και η μετάνοιά της θα είναι ανωφελής. Αλλά ας μην πείθουν μόνο το γένος των γυναικών να τηρεί την αγνεία του, αλλά και οι άνδρες ας μην επιδεικνύουν ραθυμία, αλλά να πείθονται να αγιάζουν τα δικά τους σώματα, ψάλλοντας κατ' αυτόν τον τρόπο τα εξής από τις Θείες Γραφές: «Μακάριος ο άνθρωπος του οποίου η ελπίδα είναι το όνομα του Κυρίου», και το: «Μακάριοι οι άμωμοι», και το: «Ο άγαμος μεριμνά τα του Κυρίου», και το: «Μακάριοι οι εγκρατείς, διότι σε αυτούς θα μιλήσει ο Θεός», και το ότι: «η φθορά δεν πρόκειται να κληρονομήσει την αφθαρσία», και το ότι: «εκείνος που σπέρνει στο πνεύμα θα θερίσει ζωή αιώνια», και το ότι: «όσοι ζουν σαρκικά δεν μπορούν να αρέσουν στον Θεό», και ότι είναι «ευπρεπές» και εξασφαλίζει «απερίσπαστη αφοσίωση στον Κύριο», και το ότι: «είναι καλό για τον άνθρωπο να παραμένει έτσι», καθώς και εκείνο που λέχθηκε στον προφήτη Ιερεμία από τον Κύριο, ότι: «μην πάρεις γυναίκα και δεν θα γεννηθεί σε σένα υιός ούτε θυγατέρα σε τούτον τον τόπο», και εκείνο που λέχθηκε στον προφήτη Ησαΐα από τον Κύριο που λέγει ότι: «ας μην λέει ο ευνούχος, ότι εγώ είμαι ξύλο ξηρό».

Επομένως, είναι αναγκαίο και ωφέλιμο σε όλους, αδελφοί, σαν οδοιπόροι ή δρομείς που έχουμε προετοιμαστεί, και έχοντας εξασφαλίσει από κάθε πλευρά την ελαφρότητα στις ψυχές μας για αυτόν τον δρόμο, να σπεύδουμε αμετάστρεπτα προς το τέρμα της οδού. Και ας μην υποθέσει κανείς ότι γίνομαι δημιουργός καινοφανών όρων, επειδή ονόμασα τώρα την ανθρώπινη ζωή οδό, αφού και ο προφήτης Δαβίδ έτσι ονόμασε τον βίο· πότε λέγοντας κάπως έτσι: «Μακάριοι οι άμωμοι στην οδό, αυτοί που πορεύονται σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου»· και πότε βοώντας προς τον Δεσπότη του: «Απομάκρυνε από εμένα την οδό της αδικίας, και σύμφωνα με τον νόμο σου ελέησέ με». Άλλοτε πάλι, υμνώντας την ταχεία βοήθεια του Θεού εναντίον εκείνων που τον καταπολεμούσαν, και ψάλλοντας με τη λύρα με αγαλλίαση: «Και ποιος είναι Θεός εκτός από τον Θεό μας;», έλεγε: «Ο Θεός, ο οποίος με περιζώνει με δύναμη, και κατέστησε άμωμη την οδό μου»· θεωρώντας ευλόγως ότι η επίγεια διαβίωση των ανθρώπων, είτε είναι αξιοθαύμαστη είτε φαύλη, παντού έτσι πρέπει να ονομάζεται.

Μια από τις ημέρες, καθώς ο μακάριος έπαιρνε την τροφή του κατά τη συνήθειά του, εισήλθε κρυφά στο κελί του ο Εχθρός, με μορφή νεαρού, και πλησίασε για να του αναποδογυρίσει το σκεύος. Αυτός όμως το κατάλαβε, το κράτησε σταθερά και συνέχισε να τρώει χωρίς να του δώσει καμία απολύτως σημασία. Ο δαίμονας τότε αναπήδησε και στάθηκε δίπλα του, και αφού έστησε έναν λυχνοστάτη με έναν λύχνο αναμμένο πάνω του, άρχισε να ψέλνει με δυνατή φωνή και να λέει: «Μακάριοι οι άμωμοι εν οδώ, οι πορευόμενοι εν νόμω Κυρίου». Καθώς όμως έλεγε περισσότερα λόγια από τον ψαλμό, ο μακάριος δεν του αποκρίθηκε, μέχρι που τελείωσε την τροφή του. Αφού έφαγε, σταυροκοπήθηκε και του είπε: «Σκύλε ακάθαρτε και τρισάθλιε, αναίσθητε και δειλέ, αν γνωρίζεις ότι είναι μακάριοι, γιατί τους ενοχλείς; Διότι πραγματικά μακάριοι είναι όλοι όσοι αγαπούν τον Θεό με όλη τους την καρδιά». Αποκρινόμενος ο Διάβολος του είπε: «Για να τους νικήσω, τους εμποδίζω από κάθε αγαθό έργο». Τότε ο μακάριος του είπε: «Δεν θα σου βγει σε καλό, επικατάρατε, να εμποδίσεις εσύ κάποιον από αυτούς που φοβούνται τον Θεό· εσύ νικάς μόνο τους ομοίους σου, αυτούς που αποστάτησαν από τον Θεό με τη δική τους ελεύθερη προαίρεση».

Μακάριοι. Βλέπεις πώς το Άγιο Πνεύμα μακαρίζει αυτούς που πορεύονται σε οδό άμωμη, δηλαδή εκείνους των οποίων η οδός είναι αψεγάδιαστη. Οι πορευόμενοι. Είναι αυτοί που εφαρμόζουν ορθά τον νόμο με τη μελέτη των θείων Γραφών. Μακάριοι. Με τη μελέτη των Γραφών, διότι οι Γραφές τυγχάνουν να είναι μαρτυρία του Θεού. Με όλη την καρδιά. Διότι εκείνοι που αφιερώνονται με ζήλο στις θείες Γραφές, αυτοί αναζητούν τον Κύριο με όλη τους την καρδιά. Διότι δεν. Ο λόγος γίνεται για τους Ιουδαίους, επειδή εξέκλιναν από τον νόμο. Εσύ ενετείλω. Όσα προσέταξε μέσω του νόμου, λέει, αυτά πρέπει να τηρεί ο άνθρωπος (διότι έτσι ευαρεστείται ο Θεός). Μακάρι. Ζητώ, λέει ο πιστός άνθρωπος, να γίνουν ευθείες οι οδοί μου, ώστε να τις ακολουθήσω ορθά. Του φυλάξασθαι. Διότι εάν κάποιος κατευθύνει ορθά τις οδούς του, τηρεί εύκολα τις εντολές του Θεού. Τότε. Διότι κατά την ημέρα εκείνη δεν φοβάται την αισχύνη αυτός που εφάρμοσε ορθά τις εντολές του Θεού. Θα εξομολογηθώ. Όπως ο Πέτρος μετά την άρνηση εξομολογήθηκε με όλη του την καρδιά, έτσι πρέπει και ο ευθύς άνθρωπος να εξομολογείται στον Θεό. Όταν θα έχω μάθει. Διότι όταν ο άνθρωπος τηρήσει ορθά τα κρίματα του Θεού, τότε αναδεικνύεται τέλειος και σύμφωνα με το θέλημα του Θεού. Τα δικαιώματα. Δηλαδή, για τον λόγο αυτό τήρησα όσα προσέταξες, για να μην εγκαταλειφθώ μέχρι τέλους. Εν τίνι. Με τι και πότε θα κατευθύνει ορθά ο νέος λαός τις οδούς του Θεού; Προφανώς με την παρουσία του Χριστού και Θεού.

Αυτά λέγονται, επειδή μέσω αυτού ο Πατέρας εργάζεται τα πάντα, σαν να ήταν μέσω ενός χεριού. Διότι τα πάντα έγιναν μέσω αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε τίποτε απολύτως από όσα έχουν γίνει. Η δικαιοσύνη και η κρίση αποτελούν την ετοιμασία του θρόνου σου. Ποιου θρόνου; Ασφαλώς του μελλοντικού· γι' αυτό ακριβώς έκανε λόγο για ετοιμασία. Διότι από εδώ, με βάση τον τρόπο που εμείς ζούμε, ο Κριτής μας ετοιμάζει για τον εαυτό του δικαιοσύνη και κρίση, προετοιμάζοντας τον δρόμο για τη μελλοντική κρίση σύμφωνα με τις πράξεις του καθενός. Το έλεος και η αλήθεια θα προπορευθούν ενώπιόν σου. Προφθάνει το έλεος, και ακολουθεί εύλογα η αλήθεια. Διότι εάν δεν προτάξει το έλεος, ποιος θα μπορέσει να αντέξει την αλήθεια του Κριτή; Και πώς η αλήθεια επικοινωνεί με το έλεος; Επειδή ο Κριτής δεν ελεεί τους πάντες, αλλά αυτούς οι οποίοι διόρθωσαν με το έλεος όσα αμάρτησαν, είτε μετανοώντας, είτε ελεώντας τον πλησίον. Μακάριος είναι ο λαός που γνωρίζει τον αλαλαγμό· ως αλαλαγμός ονομάζεται η φωνή των στρατιωτών που έχουν νικήσει στον πόλεμο. Όσοι λοιπόν νίκησαν τον διάβολο, είτε κατορθώνοντας αρετές, είτε μετανοώντας για τα σφάλματά τους, αυτοί γνωρίζουν τον αλαλαγμό, και έχουν εξαιρετικό μακαρισμό, οι μεν επειδή πρόκειται να λάβουν στεφάνια, οι δε επειδή γλιτώνουν τις τιμωρίες. Διότι έχεις μάθει ότι δεν ισχύει μόνο το «Μακάριοι οι άμωμοι στην οδό», αλλά και το «Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες».

Το πνεύμα της πλάνης κηρύττει τον εαυτό του, μιλάει για τα δικά του, διότι είναι αυτάρεσκο· δοξάζει τον εαυτό του, διότι είναι γεμάτο αλαζονεία· είναι ψευδολόγο, απατηλό, θωπευτικό, κολακευτικό, ύπουλο, επιδεικτικό, φλύαρο, ασύμφωνο, αμετροεπές, ευτελές, δειλό, από την ενέργεια του οποίου είθε να μας λυτρώσει ο Ιησούς Χριστός, ο οποίος μας θεμελίωσε πάνω στην πέτρα, ως εκλεκτούς λίθους που συναρμολογούνται αρμονικά για την οικοδομή του Θεού Πατέρα, οι οποίοι ανυψώνονται προς τα ύψη διά του Χριστού, που σταυρώθηκε για εμάς, χρησιμοποιώντας ως σχοινί το Άγιο Πνεύμα, και ανεβαίνοντας με την πίστη και ανυψούμενοι με την αγάπη από τη γη προς τον ουρανό, συνοδοιπορώντας μαζί με τους άμεμπτους. Διότι λέει, μακάριοι είναι οι άμεμπτοι στην οδό τους, αυτοί που πορεύονται σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου. Αλάνθαστη δε οδός είναι ο Ιησούς Χριστός· διότι, λέει, εγώ είμαι η οδός και η ζωή. Και η οδός οδηγεί προς τον Πατέρα· διότι, λέει, κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού. Μακάριοι λοιπόν είστε εσείς οι θεοφόροι, πνευματοφόροι, ναοφόροι, αγιοφόροι, στολισμένοι σε όλα με τις εντολές του Ιησού Χριστού, βασίλειο ιεράτευμα, έθνος άγιο, λαός περιούσιος· για τους οποίους με αγαλλίαση αξιώθηκα, διά των όσων γράφω, να συνομιλήσω με τους αγίους που βρίσκονται στην Έφεσο, τους πιστούς στον Χριστό Ιησού. Χαίρομαι λοιπόν για εσάς, διότι δεν δίνετε προσοχή στη ματαιότητα, ούτε αγαπάτε κατά σάρκα, αλλά κατά Θεόν.

Έπειτα ας εξετάσουμε τα εξής. Τι λέει; «Εκείνος που πορευόταν σε άμεμπτη οδό, αυτός με υπηρετούσε. Δεν κατοικούσε μέσα στον οίκο μου όποιος ενεργούσε με υπερηφάνεια· όποιος μιλούσε άδικα, δεν στερεωνόταν ενώπιον των οφθαλμών μου». Στην καύχηση του δικαίου και ο Θεός ανταποκρίνεται παρομοίως, και παραθέτει ότι τέτοιοι πρέπει να είναι εκείνοι που έχουν πορευθεί σύμφωνα με την πίστη. Λέει, δηλαδή: «Εκείνος που πορευόταν σε άμεμπτη οδό, αυτός με υπηρετούσε». Διότι εγώ τέτοιους εκλέγω ως λειτουργούς, αυτούς που πορεύονται σε άμεμπτη οδό, και δεν αποκλίνουν ούτε προς τα δεξιά ούτε προς τα αριστερά, ούτε σφάλλουν σε ό,τι αφορά την οδό της δικαιοσύνης και της αλήθειας. Διότι, «μακάριοι είναι οι άμεμπτοι στην οδό τους, όσοι πορεύονται σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου». Έναντι, λοιπόν, της φωνής που ειπώθηκε από τον προφήτη: «Θα ψάλω και θα πορευθώ με σύνεση σε οδό άμεμπτη», εδώ λέει: «Εκείνος που πορευόταν σε άμεμπτη οδό, αυτός με υπηρετούσε». Και πάλι, καθώς λέει: «Πορευόμουν με ακακία στην καρδιά μου, μέσα στον οίκο μου» και «Με εκείνον που είχε υπερήφανο βλέμμα και άπληστη καρδιά, με αυτόν δεν συνέτρωγα», ο Θεός ανταποκρίνεται λέγοντας: «Δεν κατοικούσε μέσα στον οίκο μου όποιος ενεργούσε με υπερηφάνεια», αλλά και «Όποιος μιλούσε άδικα», λέει, «δεν στερεωνόταν ενώπιον των οφθαλμών μου». Διότι, όπως εκεί λέει: «Αυτόν που καταλαλούσε κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξεδίωκα», έτσι και εδώ αναφέρει: «Όποιος μιλούσε άδικα, δεν στερεωνόταν ενώπιον των οφθαλμών μου».

Μακάριοι είναι οι άμωμοι στην οδό τους, αυτοί που πορεύονται σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου. Με άλλα λόγια, μακάριοι είναι εκείνοι που σε τούτο τον πρόσκαιρο βίο πορεύονται με τον νόμο του Κυρίου. Διότι ο παρών βίος ονομάστηκε «οδός» από τον προφήτη, επειδή δεν έχει τίποτα το στάσιμο ή το βέβαιο. Επειδή ο βίος μας είναι σκιά, και σαν τον καπνό παρέρχεται γρήγορα. Διότι έτσι είπε ο απόστολος Ιάκωβος: Ποια είναι η ζωή μας; Είναι ατμός που φαίνεται για λίγο και έπειτα εξαφανίζεται. Κάτι παρόμοιο φιλοσόφησε και ο Θεολόγος Γρηγόριος: Ένας κύκλος περιτρέχει τις δικές μας υποθέσεις, φέρνοντας μεταβολές, άλλοτε με τον έναν τρόπο και άλλοτε με τον άλλον, μέσα σε μία ημέρα, και ορισμένες φορές ακόμη και μέσα σε μία ώρα. Τίποτα λοιπόν, αδελφοί, δεν φέραμε σε αυτόν τον κόσμο, καθώς λέει ο θείος απόστολος, ούτε και θα μπορέσουμε να πάρουμε κάτι μαζί μας.

Ας μεριμνήσουμε για τα μέλλοντα· διότι αυτά είναι που παραμένουν. Μακαρίζει, λοιπόν, εκείνους που βάδισαν τη βασιλική οδό ακλινώς, και δεν παρεκτράπηκαν ούτε δεξιά ούτε αριστερά, σύμφωνα με τις υποθήκες του νόμου. Και διδάσκει ποιοι είναι αυτοί: «Εκείνοι που πορεύονται σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου». Διότι όσοι πολιτεύονται σύμφωνα με αυτούς κατέχουν το άμωμο.

Και εδώ, λοιπόν, αφού μακάρισε τους αμέμπτους, διδάσκει ότι οι εργάτες της ανομίας κατασκεύασαν άλλη οδό για τον εαυτό τους και εγκατέλειψαν αυτήν που καθορίστηκε από τον Θεό. Αφού, επομένως, ο προφήτης μακάρισε εκείνους που εκζητούν τον Θεό με όλη τους την καρδιά, προσθέτει λέγοντας: Διότι όσοι εργάζονται την ανομία δεν πορεύθηκαν στις οδούς του. Εσύ προσέταξες να τηρούνται αυστηρά οι εντολές σου.

Διότι ο Κύριος τους είπε: Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη. Διότι αυτοί πράγματι γνώρισαν τα μαρτύρια του Θεού. Ας γίνει η καρδιά μου άμωμη στα δικαιώματά σου, ώστε να μην αισχυνθώ. βʹ. Επιθυμεί να έχει καρδιά ελεύθερη από κάθε μώμο· διότι μια τέτοια καρδιά έχει απαλλαγεί από την αισχύνη. Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο και ευθύς, αρχίζοντας τον ψαλμό, μακάρισε τους αμώμους.

Ας εξετάσουμε την αρχή και το τέλος του ψαλμού. Διότι λέει στα προοίμια: «Μακάριοι οι άμωμοι στην οδό τους, εκείνοι που πορεύονται σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου»· και στο τέλος αυτού: «Αναζήτησε τον δούλο σου, διότι δεν λησμόνησα τις εντολές σου». Εκείνοι, λοιπόν, που πορεύονται σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου, σε καμία περίπτωση δεν λησμονούν τις εντολές του· και εκείνοι που δεν λησμονούν τις εντολές, πορεύονται σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου. Εμείς δε, έχοντας παρουσιάσει την ερμηνεία του ψαλμού συνοπτικά, παρακαλούμε τους αναγνώστες να μην αρκεστούν στα γραφόμενα, ούτε να νομίσουν ότι αυτά αφορούν μόνο τον προφήτη, αλλά ο καθένας να λάβει από αυτά την κατάλληλη ωφέλεια και να παρασκευάσει θεραπευτικό φάρμακο για τα δικά του πάθη. Και αυτά μεν, αδελφοί, είναι τα υπομνήματα και τα διδάγματα των πατέρων, από τα οποία αντλήσαμε και εμείς και σας τα μεταδώσαμε με την πρέπουσα επιμέλεια, ώστε οι εντολές του Θεού να προκόβουν μέσα σας. Διότι αυτό είναι το χαρακτηριστικό γνώρισμα του Χριστιανού, το να είναι αγαθές και οι πράξεις μας, σύμφωνα με την ειλικρινή μας πίστη. Σε αυτές είθε να σας στηρίξει ο Κύριος ο Θεός, δωρίζοντάς σας πλούσια τα ελέη του και τους οικτιρμούς του, φυλάσσοντάς σας από κάθε κακό και αξιώνοντάς σας την επουράνια βασιλεία του, με τις πρεσβείες της άχραντης δέσποινάς μας Θεοτόκου και αειπαρθένου, και όλων των αγίων του, προς δόξαν του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων.

Μόνο αυτούς μακαρίζει η Γραφή. Διότι, λέει: «Μακάριος είναι ο άνθρωπος που δεν πορεύθηκε με τη βουλή των ασεβών»· «Μακάριος εκείνος που θα τον παιδαγωγήσεις, Κύριε, και θα τον διδάξεις τον νόμο σου»· «Μακάριοι οι άμωμοι στην οδό τους»· «Μακάριοι όλοι όσοι ελπίζουν σε Αυτόν»· «Μακάριος ο λαός του οποίου ο Κύριος είναι ο Θεός του»· «Μακάριος εκείνος τον οποίο δεν καταδίκασε η ψυχή του»· «Μακάριος ο άνθρωπος που φοβάται τον Κύριο». Και ο Χριστός πάλι λέει τα εξής: «Μακάριοι οι πενθούντες, μακάριοι οι ταπεινοί, μακάριοι οι πράοι, μακάριοι οι ειρηνοποιοί, μακάριοι οι διωκόμενοι ένεκεν δικαιοσύνης». Βλέπεις πώς παντού οι θείοι νόμοι δεν μακαρίζουν κανέναν από τους πλουσίους, ούτε από αυτούς που έχουν ευγενική καταγωγή, ούτε από εκείνους που απολαμβάνουν τη δόξα, αλλά εκείνον που έχει κατακτήσει την αρετή; Διότι το ζητούμενο είναι, σε όλα όσα πράττουμε ή υποφέρουμε, να αποτελεί θεμέλιο ο φόβος του Θεού· και αν φυτέψεις από πριν αυτή τη ρίζα, όχι μόνο η άνεση, ούτε οι τιμές, και οι δόξες, και οι περιποιήσεις, αλλά και οι επιβουλές, και οι συκοφαντίες, και οι ύβρεις, και οι ατιμώσεις, και τα βάσανα, και γενικά τα πάντα, θα σου βλαστήσουν καρπούς πνευματικής αγαλλίασης. Και όπως ακριβώς οι ίδιες οι ρίζες των δέντρων είναι μεν πικρές, αλλά μας φέρνουν τους πιο γλυκούς καρπούς, έτσι βέβαια και η κατά Θεόν λύπη θα μας φέρει πολλή χαρά. Το γνωρίζουν αυτό όσοι πολλές φορές προσευχήθηκαν με οδύνη και έχυσαν δάκρυα, πόση ευφροσύνη αποκόμισαν, πώς καθάρισαν τη συνείδησή τους, πώς σηκώθηκαν με αγαθή ελπίδα.

Είναι αδύνατον να συνυπάρχει η αγάπη προς τον κόσμο με την αγάπη προς τον Θεό, όπως ακριβώς είναι αδύνατον να συνυπάρχουν μεταξύ τους το φως και το σκοτάδι. ΤΙΤΛΟΣ ΛΑʹ. — Περί των αγίων, και αυτών που μακαρίζονται για όσα πράττουν, και για χάρη των οποίων μακαρίζονται. «Από τους αγίους θα φοβηθείτε.» «Μακάριος είσαι, Ισραήλ. Ποιος είναι όμοιός σου; Λαός που σώζεται από τον Κύριο.» «Μακάριος ο άνθρωπος, τον οποίο έλεγξε ο Κύριος.» «Μακάριος ο άνθρωπος, που δεν πορεύτηκε σύμφωνα με τη βουλή των ασεβών, και σε δρόμο αμαρτωλών δεν στάθηκε.» «Θαυμαστός είναι ο Θεός στους αγίους Του.» «Μακάριοι είναι όλοι όσοι κατοικούν στον οίκο Σου, στους αιώνες θα Σε αινούν.» «Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο θα παιδαγωγήσεις, Κύριε, και από τον νόμο Σου θα τον διδάξεις.» «Μακάριοι είναι εκείνοι που τηρούν την κρίση και πράττουν τη δικαιοσύνη σε κάθε καιρό.» «Μακάριος ο άνθρωπος που φοβάται τον Κύριο, στις εντολές Του θα βρει μεγάλη ευαρέσκεια.» «Μακάριοι οι άμωμοι στην οδό τους, εκείνοι που πορεύονται σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου. Μακάριοι εκείνοι που ερευνούν.» «Μακάριος είναι εκείνος, του οποίου βοηθός είναι ο Θεός του Ιακώβ, και η ελπίδα του στηρίζεται στον Κύριο τον Θεό του.» «Η βουλή των αγίων είναι σύνεση.» «Μακάριος ο άνθρωπος που βρήκε τη σοφία. Διότι είναι πολυτιμότερη από τους πολυτελείς λίθους.» «Χέρι εκλεκτών θα επικρατήσει εύκολα.» «Η τελειότητα των οσίων θα τους οδηγήσει.» «Εκείνος που ελεεί τους φτωχούς είναι μακαριστός.» «Εκείνος που σας αγγίζει, είναι σαν να αγγίζει την κόρη του οφθαλμού μου.» «Μακάριοι είναι όλοι όσοι εμμένουν σε Αυτόν.» «Μακάριος εκείνος που συγκρατεί τα χέρια του από το να πράττουν το άδικο.» «

ΤΙΤΛΟΣ ΙΖ΄. — Περί σεμνής αναστροφής, και καταστάσεως, και χρηστών τρόπων, και υπακοής· και ότι, όταν ζούμε με ευσχημοσύνη, ο Θεός δοξάζεται και λατρεύεται. «Εμφανίστηκε ο Θεός στον Αβραάμ, και του είπε: Εγώ είμαι ο Θεός σου. Να ζεις με τρόπο ευάρεστο ενώπιόν μου, και να γίνεις άμεμπτος.» «Θα πράττεις το καλό και το ευάρεστο ενώπιον του Κυρίου, για να ευτυχήσεις.» «Είπε ο Σαμουήλ: Μήπως ο Κύριος επιθυμεί το ολοκαύτωμα και τη θυσία, όσο το να υπακούει κανείς στη φωνή του Κυρίου; Ιδού, η υπακοή είναι ανώτερη από τη θυσία, και η προσεκτική ακρόαση ανώτερη από το λίπος των κριών.» «Κύριε, ποιος θα κατοικήσει στο σκήνωμά σου;» «Ποιος θα ανεβεί στο όρος του Κυρίου; Ή ποιος θα σταθεί στον τόπο,» κ.τ.λ. «Ελάτε, τέκνα, ακούστε με, τον φόβο του Κυρίου θα σας διδάξω.» «Μακάριοι είναι οι άμεμπτοι στην οδό τους, εκείνοι που πορεύονται σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου.» «Οι οφθαλμοί σου ας βλέπουν ευθεία, και τα βλέφαρά σου ας κατευθύνονται δίκαια.» «Να προνοείς για το καλό ενώπιον του Θεού και των ανθρώπων.» «Όποιος ζει άμεμπτα με δικαιοσύνη, μακάρια τα παιδιά που θα αφήσει.» «Θα αφήσω εντός σου λαό πράο και ταπεινό, και θα ευλαβούνται το πρόσωπο του Κυρίου, και δεν θα πράξουν αδικία, ούτε θα πουν μάταια λόγια, και δεν θα βρεθεί στο στόμα τους δόλια γλώσσα.» «Ποιος θα σας αναγγείλει ότι καίει φωτιά; ποιος θα σας αναγγείλει τον αιώνιο τόπο;»

Ωδή ενάτη. Εξέστη επί τούτω ο ουρανός. Μακάριοι είναι οι άμωμοι στην οδό τους, οι οποίοι βαδίζουν σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου. Εσύ όμως, σοφέ, συγκέντρωσες μέσα σου κάθε μακαρισμό, καθώς έγινες ταπεινός, δίκαιος και πράος και πενθών και μέγας ελεήμων και πρύτανης της ειρήνης και καθαρός στην ψυχή και στο σώμα.

Τι σημαίνει το «μη μακαρίσεις άνθρωπο πριν από τον θάνατό του»; Και σύμφωνα με την πρόχειρη αντίληψη των πολλών, εξαιτίας της αβεβαιότητας και του ευόλισθου της ανθρώπινης προαίρεσης, δεν πρέπει να μακαρίζει κανείς κάποιον, μέχρις ότου, αφού περάσει μέσα από κάθε αρετή, ολοκληρώσει τη ζωή του με ένα αδιαμφισβήτητο τέλος. Κατά την υψηλότερη όμως έννοια, εκείνος που έχει αρχίσει, μέσω της μετάνοιας και της άσκησης, να ταπεινώνει και να καθιστά ανίσχυρο το γήινο φρόνημα που ζει μέσα του, δεν είναι ακόμη αξιομακάριστος, μέχρις ότου, μέσα από τον έντονο κόπο της άσκησης, αυτό νεκρωθεί και φτάσει στο τέλος του. Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος είναι μακάριος, καθώς έχει συναποθάνει με τον Χριστό μέσω της αποχής από την πράξη των κακών και συνανίσταται πάλι μέσω του ύψους των αρετών. Διότι αυτό ακριβώς υποδηλώνει και ο ψαλμωδός όταν λέει «μακάριοι οἱ ἄμωμοι ἐν ὁδῷ», δηλαδή οι καθαροί από την κακία, «οἱ πορευόμενοι ἐν νόμῳ Κυρίου», εκείνοι που οδεύουν μέσω των αγαθών πράξεων.

Στάση Α΄ «Μακάριοι οι άμωμοι στην οδό τους, εκείνοι που πορεύονται σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου». Διότι πολλοί, ενώ συμπεριφέρονται άνομα και παράνομα, δίνουν την εντύπωση ότι πορεύονται άμεμπτα σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου. Και βεβαίως, πρωτίστως θεωρούμε άμωμους εκείνους που είναι ευσεβείς και αμόλυντοι στον βίο τους, και έπειτα εκείνους που είναι υγιείς και ακέραιοι στο σώμα.

Ενώ η θεόνυμφη Δέσποινα συλλογιζόταν αυτά με ευφροσύνη καρδιάς, έφτασε ο καιρός της ένδοξης κοιμήσεως, ήλθε η ημέρα της ιερής της μεταστάσεως, πλησίασε η ώρα της ποθητής αναχωρήσεως. Και τότε γίνεται πράγματι μια παράδοξη συγκέντρωση επουρανίων και επιγείων. Ω υπερύμνητο τέλος της μακαρίας και άμωμης, αγνής Θεομήτορος, για το οποίο ο προφητικός χορός ψάλλει ταιριαστά την πανάμωμη ωδή· ω μακαρία μετάσταση, μακαρία, άμωμη και σεβάσμια· «μακάριοι οι άμωμοι στην οδό, αυτοί που πορεύονται σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου», εσύ όμως μακαρίζεσαι πολλαπλάσια από τους αμώμους ως υπεράμωμη. Τότε πραγματοποιείται ξαφνικά από τα πέρατα της γης και η μετέωρη, μέσω του αέρα, συγκέντρωση των ιερών αποστόλων· διότι ήλθαν από τα πέρατα, σαν στρατιώτες προς την έμψυχη πόλη του Βασιλέως· ήλθαν για να προπέμψουν την υπέρμαχο στρατηγό, ή μάλλον την ένδοξη βασίλισσα προς τα βασίλεια.

Διότι, κι αν ακόμη σκόνταψαν, ωστόσο δεν πήραν άλλο δρόμο ούτε άλλαξαν την πορεία τους, ούτε αγνόησαν τα όρια και το πού πρέπει να καταλύσουν, εκείνοι στους οποίους παρέμεινε η αγάπη προς τον Θεό. Διότι αυτό σημαίνει να βαδίζει κανείς ορθά προς τον Θεό, το να βαδίζει με αγάπη, η οποία είναι «η οδός των αμώμων», όπως είπε ο μελωδός· «διότι με όλη τους την καρδιά», λέει, «θα τον αναζητήσουν», φανερώνοντας έτσι την έντονη επιθυμία. Διότι αυτοί είναι «οι πορευόμενοι στον νόμο του Κυρίου», όσοι ζουν με την αγάπη, από την οποία εξαρτάται όλος ο νόμος· εξάλλου, αποβάλλοντας αμέσως κάθε αμαρτία, η οποία είναι η μόνη που σκοτίζει το μάτι της ψυχής, τίποτα δεν τους εμποδίζει, ακόμη και μέσα στις θλίψεις, να ατενίζουν προς τον ορθό λόγο και να γνωρίζουν με σαφήνεια πόσο ακριβώς πρέπει να πενθούν.

Αλλά, αφού πλέον σου έχει αφαιρεθεί κάθε πρόφαση και έχει εξαλειφθεί κάθε πρόσκομμα, και η βασιλική οδός της αληθείας έχει εξομαλυνθεί οδηγώντας κατευθείαν στην ιερή ζύμη, και μέσω της αντιπαραβολής ελέγχει ως σκολιά και διεστραμμένη την παρέκκλιση προς το άζυμο, έλα λοιπόν να βαδίσουμε μαζί σε αυτήν και ας σπεύσουμε να αξιωθούμε τον μακαρισμό των αμώμων στην οδό, αυτών που πορεύονται σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου. Ποια είναι η οδός των αμώμων, και ποιοι είναι οι άμωμοι; Είναι εκείνοι που δεν έχουν κοινωνία με Ιουδαίους και αιρετικούς, και δεν βαδίζουν την ίδια οδό με αυτούς, ούτε επισύρουν πάνω τους τον μώμο που προέρχεται από εκείνους.