Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:101

Από κάθε πονηρή οδό συγκράτησα τα πόδια μου. Διότι αυτό σημαίνει να τηρεί κανείς τον θείο νόμο, το να τον εκπληρώνει με έργα. Από τα κρίματά σου δεν παρέκκλινα. Διαρκώς ενθυμούμουν το θείο δικαστήριο. Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου! Είναι γλυκά λόγω της λογικής τέρψης που απορρέει από αυτά· αλλά υπερτερούν και του μελιού, καθώς μέσω αυτού υποδηλώνονται όλα όσα είναι ευχάριστα στους ανθρώπους.

Διότι βιάζονται να πουν τα πάντα, προκειμένου να μη σκεφθούν σύμφωνα με την αλήθεια περί του Κυρίου. Διότι πού ακριβώς βρήκαν να αναφέρεται στη θεία Γραφή, ή από ποιον άκουσαν, ότι υπάρχει τάχα άλλος Λόγος και άλλη Σοφία πέραν από αυτόν τον Υιό, ώστε να επινοούν τέτοια πράγματα; Διότι έχει μεν γραφεί: «Δεν είναι οι λόγοι μου σαν τη φωτιά, ή σαν τον πέλεκυ που κόβει την πέτρα;», και στις Παροιμίες: «Θα σας διδάξω τους λόγους μου». Αλλά αυτά είναι εντολές και προστάγματα, τα οποία ο Θεός ανέφερε στους αγίους μέσω του δικού Του και μοναδικού αληθινού Λόγου, και για τα οποία έλεγε ο ψαλμωδός: «Από κάθε πονηρή οδό συγκράτησα τα πόδια μου, για να τηρήσω τους λόγους σου».

Διότι πού άραγε βρήκαν να αναφέρεται στη Θεία Γραφή ή από ποιον άκουσαν ότι υπάρχει άλλος Λόγος και άλλη Σοφία εκτός από αυτόν τον Υιό, ώστε να επινοούν τέτοια πράγματα; Διότι είναι μεν γεγραμμένο: «Δεν είναι οι λόγοι μου σαν φωτιά;» και στις Παροιμίες: «Θα σας διδάξω τους λόγους μου»· αλλά αυτά είναι εντολές και προστάγματα, τα οποία ο Θεός μίλησε στους αγίους μέσω του δικού Του και μοναδικού αληθινού Λόγου, για τα οποία έλεγε ο ψαλμωδός: «Από κάθε πονηρή οδό απέτρεψα τα πόδια μου, για να φυλάξω τους λόγους σου». Δηλώνοντας, λοιπόν, ο Σωτήρας ότι τέτοιου είδους λόγοι είναι κάτι το διαφορετικό από τον εαυτό Του, έλεγε επίσης: «Τα ρήματα, τα οποία εγώ σας έχω πει». Διότι βέβαια τέτοιοι λόγοι δεν είναι γεννήματα ή υιοί, ούτε υπάρχουν τόσοι πολλοί δημιουργικοί Λόγοι, ούτε τόσες πολλές εικόνες του ενός Θεού, ούτε είναι τόσοι πολλοί αυτοί που έγιναν άνθρωποι για χάρη μας. Ούτε Εκείνος που έγινε σάρκα, σύμφωνα με τον Ιωάννη, είναι ένας ανάμεσα σε πολλούς τέτοιους λόγους, αλλά, όντας ο μοναδικός Λόγος του Θεού, ευαγγελίστηκε από τον Ιωάννη: «Ο Λόγος έγινε σάρκα» και «Όλα δημιουργήθηκαν δι' Αυτού».

Θέλεις να ακούσεις και τα λόγια και τα σκιρτήματα του προφήτη Δαβίδ; Άκουσε τι λέγει: Πενθώντας και σκυθρωπάζοντας πορευόμουν, και περιέβαλα με νηστεία την ψυχή μου, και έκανα ένδυμά μου τον σάκο, και τα δάκρυά μου έγιναν ψωμί για μένα ημέρα και νύχτα, και έφαγα στάχτη σαν να ήταν ψωμί, και το ποτό μου το ανακάτευα με κλάμα. Και πάλι λέγει: Θα λούζω κάθε νύχτα το κρεβάτι μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου. Και πάλι: Τα μάτια μου είναι διαρκώς στραμμένα προς τον Κύριο. Και πάλι: Εμπόδισα τα πόδια μου από κάθε πονηρό δρόμο. Άκουσες πώς χόρεψε ο Δαβίδ; Έτσι λοιπόν, Χριστιανέ, να χορεύεις.

Κάθε μέρα και νύχτα έκλαιγε· και εμείς που είμαστε υπεύθυνοι για μύρια κακά, ούτε καν για μία ώρα δεν θέλουμε να νιώσουμε κατάνυξη και να μετανοήσουμε. Ω, πόση χαρά γίνεται στον ουρανό, όταν ένας αμαρτωλός άνθρωπος πάνω στη γη δακρύσει, και απορρίψει την κακή συνήθεια, και μισήσει την αμαρτία, και πει: την αδικία τη μίσησα και την αποστράφηκα και από κάθε πονηρή οδό συγκράτησα τα πόδια μου.

Μην επιτρέψεις ύπνο στα μάτια σου, ούτε νυσταγμό στα βλέφαρά σου, για να σωθείς σαν το ζαρκάδι από τις θηλιές, και σαν το πουλί από την παγίδα. Αλλά όμως μην καταρρέεις διανοητικά, ούτε να συγχύζεσαι. διότι υπάρχει διόρθωση στο σφάλμα, εάν στο εξής έχεις προ οφθαλμών τον Κύριο. Πρόσεχε λοιπόν τον εαυτό σου. διότι δεν είσαι ένοχος για τον όρκο, εάν απομακρύνεις τον εαυτό σου από το κακό. διότι αυτός που κήρυξε το ευαγγέλιο στον κόσμο, από υπερβολική φιλανθρωπία, ο ίδιος ο Κύριος έδωσε εντολή στους ανθρώπους να μετανοούν και να απέχουν από κάθε αμαρτία. Πρόσεχε λοιπόν μήπως, επειδή θέλουμε να ικανοποιήσουμε τις ηδονές μας, χρησιμοποιήσουμε ως πρόφαση τον όρκο, με τη δικαιολογία ότι δήθεν δεν μπορούμε πλέον να απεγκλωβίσουμε τους εαυτούς μας από τα δίχτυα του Εχθρού. Ο Θεός δεν εμπαίζεται, και σε όσους επιθυμούν να σωθούν απλώνει το χέρι. Απομακρύνσου λοιπόν από το κακό και πράξε το αγαθό, και με αυτόν τον τρόπο έχεις τηρήσει τον λόγο, σύμφωνα με αυτόν που είπε: «Εμπόδισα τα πόδια μου από κάθε πονηρό δρόμο, για να φυλάξω τα λόγια σου». Εάν όμως θέλεις να σε πληροφορήσω πλήρως ότι δεν είσαι ένοχος για τον λόγο σου, εάν αποφύγεις τα κακά, πράξεις τα καλά και απομακρύνεις τον εαυτό σου από κάθε άνθρωπο που ζει άτακτα, άκουσε μια παραβολή, ή μάλλον ένα παράδειγμα.

Περί εορτών Μόνο να μην βρεθείς παντελώς άκαρπος· αλλά αποβλέποντας καθημερινά σε εκείνα τα αιώνια αγαθά και αναλογιζόμενοι την φοβερή ημέρα, με τον πόθο των αγαθών και τον φόβο των κολάσεων ας αποτρέψουμε τα πόδια μας από κάθε πονηρή οδό, όπως είναι γραμμένο· και με φόβο και τρόμο ας κατεργαζόμαστε τη σωτηρία μας· όντες ζέοντες στο πνεύμα, δουλεύοντας στον Κύριο, χαίροντας με την ελπίδα, υπομένοντας στη θλίψη, προσκαρτερώντας στην προσευχή, συνεισφέροντας στις ανάγκες των αγίων, επιδιώκοντας τη φιλοξενία. Μην απουσιάζετε από την εκκλησία το εσπέρας, το πρωί και το μεσημέρι, άνδρες και γυναίκες, πλούσιοι και πένητες, δούλοι και ελεύθεροι, πρεσβύτεροι και νέοι. Στη θεία λειτουργία να συντρέχετε με προθυμία, προσφέροντας στον Κύριο από τους κόπους των χεριών σας για την ευλογία του οίκου και όλων όσοι βρίσκονται σε αυτόν, και να στέκεστε με πολύ φόβο και τρόμο, χωρίς να συνομιλείτε με κανέναν, αλλά σαν Άγγελοι στους ουρανούς να δουλεύετε στον Κύριο με φόβο και να αγαλλιάσθε σε Αυτόν με τρόμο, δακρύζοντας, στενάζοντας, ικετεύοντας, παρακαλώντας από όλη σας την καρδιά και δεόμενοι, ώστε κανείς να μην βρεθεί ανάξιος της υποδοχής των θείων μυστηρίων· αλλά, όπως λέει ο απόστολος Παύλος, ας δοκιμάζει ο καθένας τον εαυτό του, για να μην του γίνει προς κατάκριση, και προς προσθήκη αμαρτίας. Διότι εκείνος που τρώει και πίνει αναξίως, τρώει και πίνει την καταδίκη του, όπως είναι γραμμένο.

Από κάθε πονηρή οδό συγκράτησα τα πόδια μου, για να τηρήσω τους λόγους σου. Από τα κρίματά σου δεν παρεξέκλινα, διότι εσύ μου έδωσες τον νόμο. Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου· περισσότερο από το μέλι στο στόμα μου. Από τις εντολές σου απέκτησα σύνεση, γι' αυτό μίσησα κάθε οδό αδικίας.

«εἰς τὸν αἰῶνα» (στον αιώνα): Διότι εκείνος που διδάχθηκε τα δικαιώματα του Θεού ζει με αυτά και εδώ και στον μέλλοντα αιώνα. «ὅτι ἐν αὐτοῖς» (διότι με αυτά): Διότι μέσω αυτών έζησαν όσοι πίστεψαν. «σός εἰμι» (δικός σου είμαι): Διότι αναζήτησα, λέει ο άνθρωπος, και αναζητώντας βρήκα, και βρίσκοντας σώθηκα. «ἐμὲ ὑπέμειναν» (εμένα καρτέρεσαν): Τον Χριστό οι Ιουδαίοι, όπως οι δαίμονες τον Αδάμ. «τὰ δὲ μαρτύρια»: Ο Υιός γνωρίζοντας το θέλημα του Πατρός· διότι για αυτό τον λόγο ήλθε, για να σώσει τον άνθρωπο. «πάσης συντελείας» (κάθε συντέλειας): Για όλα, λέει, τα δημιουργήματα θα υπάρξει τέλος και ταυτόχρονα λήθη των πάντων. «πλατεῖα» (πλατιά): Διότι μόνο αυτή (η εντολή) έχει αιώνιο πλάτος που επιτυγχάνεται. «ὡς ἠγάπησα» (πόσο αγάπησα): Διότι σε όλη τους τη ζωή οι πιστοί δεν αδρανούν ως προς την τήρηση του νόμου. «ὑπὲρ τοὺς ἐχθρούς» (περισσότερο από τους εχθρούς): Διότι περισσότερο από τους Έλληνες και τη σοφία τους, ο πιστός άνθρωπος έγινε σοφός στα προστάγματα της χάριτος. «ὑπὲρ πάντας» (περισσότερο από όλους): Διότι κακοί δάσκαλοι είναι οι σοφοί των Ελλήνων· περισσότερο όμως από αυτούς ο πιστός άνθρωπος κατανοεί και γνωρίζει τον Θεό με τη μελέτη των θείων Γραφών. «ὑπὲρ πρεσβυτέρους» (περισσότερο από τους πρεσβυτέρους): Περισσότερο από τους αρχαίους φιλοσόφους, οι οποίοι δεν απέφυγαν να ταράξουν <κατά του Κυρίου> τον ουρανό (τον άνθρωπο)· περισσότερο από αυτούς [ο πιστός] που αναζητά τις εντολές του Θεού είναι σοφότερος. Διότι αυτούς υπονόησε ο προφήτης. «ἐκ πάσης ὁδοῦ» (από κάθε οδό): Διότι οι πιστοί ούτε συναναστρέφονται με αυτούς ούτε πορεύονται σύμφωνα με τη διδαχή τους. «ὅπως ἂν φυλάξω» (για να τηρήσω): Διότι η σπουδή του πιστού είναι αυτή, το να τηρεί τα λόγια του Θεού.

Ο δε μέγας Δαβίδ, ενώ ήταν ακόμη συγκαταλεγμένος μεταξύ των υπηκόων και βρισκόταν σε νεαρή ηλικία, αγάπησε τη φιλοσοφία, και ούτε ανέχθηκε να επιβάλλει άδικα τα χέρια του, ούτε να ανταποδώσει σε αυτούς που τον αδικούσαν. Την ίδια λοιπόν έννοια ακολουθεί και ο προφήτης. Διότι οι νομοδιδάσκαλοι και οι γραμματείς, θέλοντας να αποκαλούνται από τους ανθρώπους Ραββί, δίδασκαν πράγματα που δεν ήταν επιτρεπτά· ενώ οι απόστολοι, κατανοώντας την αληθινή γνώση η οποία επιμαρτυρείται από τον νόμο και τους προφήτες, την κήρυτταν. Αυτοί λοιπόν οι δάσκαλοι των Ιουδαίων ονομάζονται πρεσβύτεροι, λόγω του ότι προηγήθηκαν χρονικά των αποστόλων· οι δε απόστολοι κατανόησαν και τον νόμο και τους προφήτες, νοώντας τα αυτά πνευματικά. Εξαιτίας αυτού, οι εντολές του Θεού αναζητήθηκαν από αυτούς πραγματικά. «Από κάθε πονηρή οδό συγκράτησα τα πόδια μου, για να φυλάξω τους λόγους σου». Διότι δεν είναι δυνατόν να βαδίζει κανείς ταυτόχρονα σε δύο οδούς, της ακολασίας και της σωφροσύνης, της δικαιοσύνης και της αδικίας, αλλά πρέπει να αποφεύγει τις αντίθετες, και να βαδίζει την ευθεία οδό· διότι έτσι είναι δυνατόν να γίνει κανείς φύλακας των θείων λόγων. Εκείνος, λοιπόν, που φυλάττει όλες τις εντολές, αυτός λέει: «Από κάθε πονηρή οδό συγκράτησα τα πόδια μου». Διότι ούτε αυτός που αδικεί μπορεί να το πει αυτό, ούτε ο λοίδορος, ούτε ο πλεονέκτης, ούτε εκείνος που έχει φθόνο ή μισαδελφία, ούτε αυτός που ανταποδίδει κακό αντί κακού. «Από τα κρίματά σου δεν παρεξέκλινα, διότι εσύ με νομοθέτησες».

Συγχώρησε κι εσύ τα σφάλματα του πλησίον σου. Εάν όμως εσύ δεν συγχωρήσεις τα παραπτώματα του αδελφού σου, ούτε τα δικά σου θα συγχωρήσει ο Δεσπότης· διότι είπε: «Εάν δεν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, ούτε ο ουράνιος Πατέρας σας θα συγχωρήσει τα δικά σας». Και όλοι γνωρίζουμε ότι δεν ψεύδεται, διότι είναι αψευδής και πιστός σε όλους τους λόγους Του. Να είσαι λοιπόν έτοιμος, περιμένοντας κάθε ημέρα εκείνον που πρόκειται να ζητήσει την ψυχή σου. Μη μετανοήσεις σήμερα και αύριο το λησμονήσεις· μην κλάψεις σήμερα και αύριο χορέψεις· μη νηστέψεις σήμερα και αύριο εμφανιστείς μεθυσμένος, να σε περιφέρουν οι άλλοι· μην αγρυπνήσεις σήμερα και αύριο αφεθείς στη ραθυμία· αντίθετα, να μεριμνάς για τη σωτηρία σου, ώστε να στεφανωθείς. Μη νοθεύσεις την αρετή, μην αποφύγεις τον κόπο, για να μη στερηθείς τα στεφάνια. Να μισήσεις κάθε χαρά αυτού του κόσμου και τη δόξα του. Και πες μαζί με τον Δαβίδ: «Την αδικία εμίσησα και εβδελύχθηκα, ενώ τον νόμο Σου τον αγάπησα»· και, «Από κάθε πονηρό δρόμο εμπόδισα τα πόδια μου. Ορκίστηκα και έλαβα τη σταθερή απόφαση να φυλάξω τις εντολές Σου». Φρόντισε, λοιπόν, να είσαι πάντοτε έτοιμος, ώστε όταν έλθει εκείνος που θα ζητήσει την ψυχή σου, να σε βρει έτοιμο μέσα στη μετάνοια· κι εγώ σου εγγυώμαι ότι δεν πρόκειται να σε χωρίσει από εκείνους που σώζονται. Να τηρείς πάντοτε την εντολή του Κυρίου: «Γρηγορείτε και προσεύχεσθε, για να μην εισέλθετε σε πειρασμό».