Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:11

Στην καρδιά μου έκρυψα τα λόγια σου. Διότι, εάν κάποιος δεν ασφαλίσει τις εντολές του Θεού μέσα στην καρδιά του, όπως ακριβώς σε θησαυροφυλάκια, έρχεται ο κακούργος και τις αρπάζει. Αμαρτάνει ενώπιον του Θεού εκείνος που αξιώθηκε να δεχθεί λόγια πιο απόρρητα, τα οποία πρέπει να κρύβονται από τους πολλούς, όταν δεν τα αποκρύπτει από εκείνους που πρέπει.

Και για κάθε τέτοιον άνθρωπο είπε και ο ίδιος ο Χριστός: «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει "Κύριε, Κύριε", αλλά εκείνος που κάνει το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς». Ότι δε η πίστη μόνη της και από μόνη της, εάν δεν λάβει τη συνδρομή της λαμπρότητας που προέρχεται από τα έργα, δεν θα επαρκεί για να μπορέσει να εξασφαλίσει την οικειότητα με τον Θεό, το επισημαίνει και ο μαθητής του Χριστού λέγοντας: «Εσύ πιστεύεις ότι ο Θεός είναι ένας· και τα δαιμόνια πιστεύουν, και φρίττουν». Έπειτα, κάποιος θα μπορούσε να πει σε όσους νομίζουν ότι θα τους αρκέσει γυμνή και μόνη η πίστη για να μπορέσουν να αποκτήσουν την άνωθεν οικειότητα: «Άραγε και το ίδιο το πλήθος των δαιμόνων θα ανέλθει σε οικειότητα με τον Θεό, επειδή γνωρίζει και έχει πιστέψει ότι είναι ένας;» Και πώς θα μπορούσε να συμβεί αυτό; Διότι το να γνωρίζει κανείς μόνο ότι ο Θεός είναι ένας, ο ποιητής και δημιουργός των πάντων, είναι ανώφελο· νομίζω δε ότι πρέπει μαζί με την πίστη να συμπορεύεται και το καύχημα της ευλάβειας προς αυτόν. Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος και στον Χριστό μένει, και θα φανεί ότι κατέχει τα λόγια του, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί στο βιβλίο των Ψαλμών προς τον Θεό: «Στην καρδιά μου έκρυψα τα λόγια σου, για να μην αμαρτήσω σε σένα».

Τέτοιος ήταν ο μακάριος Δαβίδ, όταν έψαλλε και έλεγε: «Στην καρδιά μου έκρυψα τα λόγια σου, για να μην αμαρτήσω απέναντί σου». Αλλά και προς τους αγίους αποστόλους απηύθυνε τον λόγο ο Σωτήρας, λέγοντας: «Θέστε εσείς στις καρδιές σας τον λόγο», προφανώς εννοώντας τον δικό του και σωτήριο λόγο. Και το ότι το ευαγγελικό κήρυγμα απευθύνεται στον νου και στην καρδιά από τους αγίους μυσταγωγούς, με τη συνέργεια προς τούτο ή μάλλον με την πλήρη πραγμάτωση των πάντων από το Άγιο Πνεύμα, αυτό βεβαιώνεται από τα ιερά Γράμματα. Διότι είπε κάπου ο Θεός μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Ιδού έρχονται ημέρες, λέγει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο του Ισραήλ και με τον οίκο του Ιούδα καινή διαθήκη· όχι σαν τη διαθήκη που σύναψα με τους πατέρες τους, κατά την ημέρα που έπιασα το χέρι τους για να τους εξαγάγω από τη γη της Αιγύπτου, επειδή αυτοί δεν παρέμειναν πιστοί στη διαθήκη μου. Και εγώ τους εγκατέλειψα, λέγει ο Κύριος· διότι αυτή είναι η διαθήκη που θα συνάψω μαζί τους εκείνες τις ημέρες, λέγει ο Κύριος: θα θέσω τους νόμους μου στη διάνοιά τους, και πάνω στις καρδιές τους θα τους εγγράψω». Γράφει δε σε κάποιους και ο μακάριος Παύλος: «Η επιστολή μας είστε εσείς, η οποία αναγνωρίζεται και διαβάζεται από όλους τους ανθρώπους, και φανερώνεται ότι είστε επιστολή του Χριστού που διακονήθηκε από εμάς, γραμμένη όχι με μελάνι, αλλά με το Πνεύμα του ζώντος Θεού, όχι σε πλάκες λίθινες, αλλά σε πλάκες καρδιάς σάρκινες».

Αν πρέπει να προσθέσουμε και κάποια πνευματική θεωρία στα όσα ειπώθηκαν, ας προφυλασσόμαστε από το να κρατάμε στον νου και στην καρδιά μας διαβολικές παγίδες και τα πονηρά είδωλα των λογισμών μέσα στις φαντασίες, τα οποία μας καλούν σε ασέλγεια και σε άτοπες ηδονές, για να μη γίνουμε υποχείρια του Σατανά και άρπαγμα των δαιμόνων. Διότι έχει γραφτεί: «Εάν το πνεύμα του άρχοντα εγερθεί εναντίον σου, μην εγκαταλείψεις τη θέση σου, διότι η θεραπεία θα καταπαύσει μεγάλες αμαρτίες». <Ποιος από εσάς θα δώσει προσοχή σε αυτά; Ακούστε προσεκτικά για τα όσα πρόκειται να έρθουν.> Η θεόπνευστη Γραφή συνηθίζει να χρησιμοποιεί την έκφραση «ακούστε προσεκτικά», προκειμένου να μην υποδεχόμαστε τον λόγο για τα αναγκαία πράγματα επιπόλαια ή αμελώς, αλλά μάλλον με νηφαλιότητα, ώστε να κρατάμε το άγγελμα αποταμιευμένο και στον νου και στην καρδιά. Τέτοιο είναι και αυτό που ειπώθηκε μέσω της φωνής του Ψαλμωδού: «Στην καρδιά μου έκρυψα τα λόγιά σου, για να μην αμαρτήσω σε εσένα». Διότι έχει γραφτεί και στον τεσσαρακοστό όγδοο ψαλμό: «Ακούστε αυτά, όλα τα έθνη, δώστε προσοχή, όλοι οι κάτοικοι της οικουμένης». Επειδή το να ακούει κανείς απλώς, είναι κοινό σε όλους όσους έστω και μία φορά συλλαμβάνουν στο αυτί τους μια φωνή ή κάποιον άλλο κρότο. Το να ενωτίζεται όμως, σημαίνει, όπως είπα, το να εγκαθιδρύσει κανείς στον νου του κάτι από όσα έχουν θεσπιστεί. Φαίνεται λοιπόν πως ο προφητικός λόγος σε αυτά τα χωρία αναζητά εκείνους που έχουν ακούσει με μεγαλύτερη προθυμία, δηλαδή με μεγαλύτερη σύνεση, ώστε, για την ασφάλεια απέναντι στα μέλλοντα, να εξιστορούν τα όσα έχουν συμβεί στους παλαιούς.

Πώς δεν είναι σε όλους ολοφάνερο ότι όσοι έχουν πονηρή καρδιά δεν θα μπορούσαν να εκφράσουν αγαθούς λόγους; Στους αγίους, επομένως, ταιριάζει απόλυτα και να έχουν στον νου τους τον νόμο του Θεού, και να τον αναβλύζουν, μέσω της γλώσσας και του λόγου. Υπόσχεται, λοιπόν, ο Θεός των όλων, ως σε ανθρώπους ήδη δίκαιους, αγιασμένους στην πίστη, και οι οποίοι έχουν λάβει το καύχημα της γνησιότητας, ότι θα τοποθετήσει τους δικούς Του λόγους στα στόματά τους, ώστε, φέρνοντας συχνά στη μνήμη τους τον θείο νόμο, να γνωρίζουν τον ωφέλιμο δρόμο για τη σωτηρία τους. Διότι έχει γραφτεί για κάθε δίκαιο ότι: «Ο νόμος του Θεού του βρίσκεται στην καρδιά του, και τα βήματά του δεν θα κλονιστούν». Και πάλι: «Στην καρδιά μου έκρυψα τα λόγια σου, για να μην αμαρτήσω απέναντί σου». Διότι ο νόμος του Θεού μάς στηρίζει ώστε να είμαστε καλά στερεωμένοι, και να έχουμε τον νου μας να βαδίζει σταθερά προς κάθε άριστη πράξη· και δεν μας επιτρέπει να εκπέσουμε στα χειρότερα, ενώ μας απομακρύνει γενναία από αυτό που εκ φύσεως προκαλεί αδικία. Επειδή δε, όπως ανέφερα, τους απευθύνεται ως σε ανθρώπους ήδη γνήσιους, τους υπόσχεται και κάτι άλλο.

Διότι ψάλλει κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Στην καρδιά μου έκρυψα τα λόγια σου, για να μην αμαρτήσω απέναντί σου.» Διότι συμβαίνει κάποιος να ακούει και να φαίνεται ότι δεν έχει ακούσει, εάν οι λόγοι δεν αγγίζουν τη διάνοια, αλλά, αφού πετάξουν από τη γλώσσα εκείνου που μιλάει, προσκρούσουν έπειτα μόνο στη σωματική ακοή, και θεωρηθούν ίσοι με μάταιους θορύβους. Τέτοιοι ήταν εκείνοι για τους οποίους είπε ένας από τους αγίους προφήτες: «Ιδού λαός μωρός και ασύνετος, έχουν μάτια και δεν βλέπουν· έχουν αυτιά και δεν ακούν». Γι' αυτόν τον λόγο, παραγγέλλει αναγκαίως ο Προφήτης λέγοντας: «Βάλτε τα στις καρδιές σας», δηλαδή, εναποθέτοντας βαθιά στον νου και την καρδιά τους θείους λόγους, και κατανοώντας τη δύναμη των άνωθεν θείων ρημάτων, να συμφωνήσετε απολύτως ότι «εγώ σας αγάπησα, λέει ο Κύριος, και σας αξίωσα κάθε πραότητας και ευσπλαχνίας και της γενναιοδωρίας που αρμόζει στους αγαπημένους». Αυτό το λέει, πάλι, ελέγχοντάς τους πολύ έντονα, επειδή του ανταπέδωσαν κακά αντί για αγαθά, ενώ θα έπρεπε, αφού αξιώθηκαν την αγάπη του, να τον ευφραίνουν με τη σειρά τους με την υπακοή τους και με ζήλο και προθυμία σε οτιδήποτε είναι αρεστό σε αυτόν.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΗ'. <Στην καρδιά μου έκρυψα τα λόγια σου.> (B f. 476, H f. 602 b) Διότι, όπως ακριβώς εάν κάποιος τοποθετήσει σπίθα φωτιάς σε ένα χάλκινο δοχείο, οπωσδήποτε θα το καταστήσει μέτοχο της δικής του θερμότητας, έτσι και ο νους που διακρατεί στην ψυχή και την καρδιά τον θείο και ουράνιο λόγο, μέσω της επιθυμίας για κάθε αρετή, πάντοτε αναθερμαίνεται προς αυτά μέσω αυτού. (C f. 262 b, D f. 294 b, G f. 174 b) Διότι, όπως ακριβώς το να θυμάται κανείς διαρκώς τους λόγους του Θεού συμβάλλει στη ζωή και είναι σωτήριο πράγμα, με τον ίδιο, νομίζω, τρόπο, το να συνηθίζει να τους λησμονεί καθίσταται πρόξενος ολέθρου. —Πρέπει να κρύβουμε τις εντολές του Θεού στην καρδιά, εξαιτίας των δαιμόνων που τις αρπάζουν.

Ότι λοιπόν όσοι έχουν φθάσει σε αυτό το ύψος της δόξας και είναι αληθινά πρόθυμοι να αναβούν προς τα άνω, ώστε να βρεθούν κοντά στον Θεό, πρέπει να εξαγνίζονται προηγουμένως με το αίμα του Χριστού, ο οποίος προσέφερε τη δική του ψυχή ως αντάλλαγμα για τη ζωή όλων και ανέθεσε την προσληφθείσα σάρκα ως οσμή ευωδίας. Διότι προσέφερε τον εαυτό του ως άμωμη θυσία στον Θεό για χάρη μας και ως νοητό ολοκαύτωμα, όπως ακριβώς το προτύπωσε και πάλι για εμάς ο θεσπέσιος Μωυσής, ο οποίος καθοδηγούνταν στη γνώση των μελλοντικών πραγμάτων μέσω του φωτισμού του Πνεύματος. Αυτό ακριβώς, νομίζω, κατανοώντας, πριν από τη δική του άνοδο καθώς και των κληθέντων, «Έγραψε όλα τα λόγια του Κυρίου». Το τι πάλι κατεργάστηκε προηγουμένως με αυτό, θα το πούμε αμέσως. Διότι πρέπει, πιστεύω, εκείνοι που επιθυμούν την υψηλή και προς τα άνω πορεία να έχουν τον νόμο του Θεού χαραγμένο στον νου και στην καρδιά τους, και να του αναφωνούν πλέον σαν από λύρα: «Στην καρδιά μου έκρυψα τα λόγιά σου, για να μην αμαρτήσω απέναντί σου». Διότι, όπως ακριβώς δεν είναι ανώφελο για τη ζωή, αλλά πράγμα σωτήριο το να θυμάται κανείς πάντοτε τα λόγια του Θεού, με τον ίδιο, νομίζω, τρόπο αποτελεί πρόξενο ολέθρου η τάση να τα λησμονεί.

Και πάλι λέει: Στην καρδιά μου έκρυψα τα λόγια σου, για να μην αμαρτήσω απέναντί σου. Και πάλι λέει: Πώς θα διορθώσει ο νέος τον δρόμο του; Με το να τηρεί τα λόγια σου. Βλέπεις, αδελφέ, ότι με το να θυμάται τα λόγια Του, διορθώνει ο άνθρωπος τον δρόμο του; Διότι ποιος είναι αυτός που θυμάται τα λόγια Του, και δεν διορθώνει τον δρόμο του, παρά μόνο αν είναι εκείνος αδόκιμος και ταλαίπωρος; Ένας τέτοιος άνθρωπος βέβαια δεν θυμάται απολύτως τίποτα, αλλά και αυτά που νομίζει ότι θυμάται τα έχει ξεχάσει. Διότι σε έναν τέτοιο άνθρωπο λέει ο Θεός: Γιατί εσύ διηγείσαι τα προστάγματά μου και παίρνεις τη διαθήκη μου στο στόμα σου; Διατάζει λοιπόν να αφαιρεθεί από αυτόν και αυτό που νομίζει ότι έχει ένας τέτοιος άνθρωπος. Διότι νομίζει ότι έχει πίστη, καθώς μάλιστα αποκαλεί τον εαυτό του Χριστιανό, όμως με τα έργα του Τον αρνείται, και είναι χειρότερος από άπιστο. Γι' αυτό διατάζει να αφαιρεθεί από αυτόν το Άγιο Πνεύμα, το οποίο έλαβε κατά την ημέρα της απολυτρώσεως, και το οποίο νομίζει ότι έχει. Και γίνεται ο άνθρωπος αυτός σαν ένα πήλινο δοχείο που έχει ραγίσει, και από τη ρωγμή αυτή έχει χάσει το κρασί. Και ό,τι νομίζει ότι έχει αφαιρέθηκε από αυτόν. Και όλοι όσοι το βλέπουν, μη γνωρίζοντας το γεγονός, νομίζουν ότι αυτό είναι γεμάτο. Όταν όμως ερευνηθεί κατά την έσχατη ημέρα, τότε γίνεται φανερό σε όλους ότι βρισκόταν εκεί άδειο.

Και πάλι λέει: Στην καρδιά μου έκρυψα τα λόγια σου, για να μην αμαρτήσω απέναντί σου. Και πάλι: Με ποιον τρόπο θα καταστήσει ευθεία ο νέος την οδό του; Με το να τηρεί τα λόγια σου.

Πώς θα διατηρήσει ορθή ο νέος την οδό του; Με το να φυλάττει τους λόγους σου. Με όλη μου την καρδιά σε αναζήτησα· μην με απωθήσεις από τις εντολές σου. Μέσα στην καρδιά μου έκρυψα τα λόγια σου, για να μην αμαρτήσω απέναντί σου. Ευλογητός είσαι, Κύριε, δίδαξέ με τα δικαιώματά σου. Με τα χείλη μου εξήγγειλα όλα τα κρίματα του στόματός σου. Στην οδό των μαρτυρίων σου ευφράνθηκα, περισσότερο από κάθε είδους πλούτο. Στις εντολές σου θα εντρυφώ, και θα κατανοήσω τις οδούς σου. Τα δικαιώματά σου θα μελετώ· δεν θα λησμονήσω τους λόγους σου. Φέρνοντας στη μνήμη μου, λέει, τους λόγους της δίκαιης κρίσης σου, ωφελούμαι τα μέγιστα.

«ἐν τῷ φυλάσσεσθαι»: Όταν, λέει, υπακούσετε στο κήρυγμα του ευαγγελίου και το φυλάξετε. «ἐν ὅλῃ»: Ο πιστός άνθρωπος λέει: σε αναζήτησα από τα βάθη της καρδιάς μου και όχι επιφανειακά· γι' αυτό, μην με απορρίψεις ως άχρηστο. «ἐν τῇ καρδίᾳ»: Δηλαδή δεν απομακρύνθηκαν τα λόγια σου από την καρδιά μου, επειδή φοβάμαι μήπως αμαρτήσω παρά τη θέλησή μου. «εὐλογητός»: Ως ευλογημένος, ως αγαθός, ως σπλαχνικός, θέλησε να με διδάξεις τα δικαιώματά σου· (έτσι) παρακαλεί αυτός που αγωνίζεται κατά Θεόν. «ἐν τοῖς χείλεσιν»: Με τη μελέτη των θείων Γραφών ο άνθρωπος κατόρθωσε και τα δύο. «ἐν τῇ ὁδῷ»: Διότι ούτε ο πολύς πλούτος και η περιουσία δεν είναι τόσο ευχάριστα στους πιστούς, όσο η μελέτη των θείων Γραφών, και ιδίως τότε ο κατά Θεόν πλούτος. «ἐν ταῖς ἐντολαῖς»: Διότι, όταν ο άνθρωπος μεριμνήσει για τις εντολές του Θεού, τότε επιθυμεί διακαώς τις οδούς του Θεού και τις αναζητά διαρκώς. «ἐν τοῖς δικαιώμασιν»: Διότι, όταν κάποιος ερευνά με επιμέλεια (επειδή δικαιώματα του Θεού είναι οι θείες Γραφές), είναι προφανές ότι αυτός δεν λησμονεί πλέον τα λόγια του Θεού. «ἀνταπόδος»: Διότι, όταν ο άνθρωπος αποβλέπει στην ανταπόδοση του Θεού, προθύμως φυλάσσει τα λόγια του Θεού. «ἀποκάλυψον»: Δηλαδή διάνοιξέ τα και φώτισέ τα, τόσο αυτά του σώματος όσο και αυτά της ψυχής, για να κατανοήσω το θέλημά σου, Κύριε.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ ΕΥΣΕΒΙΟ. Η μεν κιβωτός και το ιλαστήριο, το οποίο ήταν επίθημα της κιβωτού, σαν πώμα, αποτελούσαν σύμβολα του ανθρώπου που φυλάει τα θεία λόγια, έχει ευμενή τον Θεό και προστατεύεται από τις θείες δυνάμεις (καθώς λέει ο Υμνωδός: Στην καρδιά μου έκρυψα τα λόγια σου, γι' αυτό και έλεγε: Κάτω από τη σκέπη των πτερύγων σου θα με σκεπάσεις, δηλαδή των θείων δυνάμεων· διότι τα χερουβίμ με τις πτέρυγές τους σκέπαζαν και την κιβωτό και το ιλαστήριο), κατά πιο φυσική έννοια όμως, φανέρωναν ξεκάθαρα τα τεκμήρια του Χριστού, ο οποίος εκπλήρωσε τον νόμο και έγινε ιλασμός για τις αμαρτίες μας (ότι δηλαδή, εκπληρώνοντας τον νόμο, αυτός θα εξιλεώσει την αμαρτία του κόσμου). Διότι ο Θεός τον προκαθόρισε, όπως λέει ο ταμίας των δεσποτικών λογίων, ως ιλαστήριο, ώστε με το αίμα του να αποδείξει τη δική του δικαιοσύνη. Διότι έδωσε ως αντάλλαγμα για λύτρο τον Μονογενή, ώστε να έχει υπόσταση η χάρη· αφού δηλαδή δέχθηκε ένα ιεείο υπέρ όλων και ανώτερο από την αξία όλων, και την έχθρα κατέλυσε και την καταδίκη συγχώρησε και μας ανύψωσε στην υιοθεσία και μας στόλισε με αμέτρητα αγαθά. Τα δε χερουβίμ, που αποτελούν θρόνο και άρμα του Θεού (Εσύ που κάθεσαι πάνω στα χερουβίμ, εμφανίσου), φανέρωναν για Εκείνον για τον οποίο κατασκευάστηκε ο ναός, ότι είναι αχώρητος και χωρίς σχήμα, και αυτά είχαν τεθεί ως σύμβολο της βασιλείας του.

γʹ. Διότι πολλοί μεν αναζητούν τον Θεό, αλλά όχι με όλη τους την καρδιά· επειδή τη μοιράζουν όχι μόνο στις φροντίδες των βιοτικών πραγμάτων, αλλά και σε άτοπες επιθυμίες και φθόνους και δόλους και στις επιβουλές εναντίον του πλησίον. Ο εραστής όμως των θείων αφιερώνει όλη του τη διάνοια στον Θεό, και απολαμβάνει την πρόνοια που προέρχεται από εκεί, χωρίς να εκπίπτει από τις εντολές Του στο βάραθρο της απώλειας, αλλά ακολουθώντας τον ζωντανό Θεό, και αναθέτοντας σε Αυτόν ολόκληρη τη διάνοιά του. Μέσα στην καρδιά μου έκρυψα τα λόγια σου, για να μην αμαρτήσω σε εσένα. Εκείνος που κατέχει χρυσό ή άργυρο ή πολύτιμους λίθους δεν τα εκθέτει έξω, αλλά τα αποκρύπτει μέσα στα ταμεία και στα δωμάτια, ώστε να ξεφύγουν από τα χέρια των διαρρηκτών· έτσι και εκείνος που έχει τον πλούτο της αρετής, τον κρύβει μέσα στην ψυχή του, για να μην τον συλήσουν μέσω της κενοδοξίας οι λωποδύτες των ψυχών. Και με άλλη έννοια· δεν έκρυψα, λέει, χρυσό ή άργυρο ή ένδυμα μαλακό και πολυτελές, όπου ο σκόρος και το σκουλήκι τα αφανίζουν, και οι κλέφτες διαρρηγνύουν και τα κλέβουν· αλλά στα ταμεία της καρδιάς μου έκρυψα τα λόγια σου, λέει ο προφήτης, για να μην πέσω στην αμαρτία. Διδάσκει όμως ο λόγος και κάτι άλλο· διότι παραγγέλλει να μην προσφέρουμε τα θεία λόγια σε όλους ανεξαιρέτως· διότι λέει: «Μη δώσετε τα άγια στα σκυλιά, ούτε να ρίξετε τα μαργαριτάρια σας μπροστά στους χοίρους».

Διότι είναι γεγραμμένο: «Στα δικαιώματά σου θα μελετώ, δεν θα λησμονήσω τους λόγους σου»· και πάλι: «Στην καρδιά μου έκρυψα τα λόγια σου, για να μην αμαρτήσω απέναντί σου»· και πάλι: «Με ποιον τρόπο θα κατευθύνει ορθά ο νέος την οδό του; Με το να φυλάξει τους λόγους σου». Βλέπεις, αδελφέ, ότι με το να ενθυμείται κανείς τους λόγους του Θεού, κατευθύνει ορθά ο άνθρωπος την οδό του. Διότι ποιος είναι εκείνος που ενθυμείται τους λόγους του Θεού και δεν κατευθύνεται ορθά, παρά μόνο εάν είναι αδόκιμος και ταλαίπωρος, αυτός δηλαδή που δεν ενθυμείται απολύτως τίποτα, αλλά ξεχνά ακόμη και εκείνα που νομίζει ότι ενθυμείται; Διότι σε έναν τέτοιο άνθρωπο λέει ο Θεός: «Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου και αναλαμβάνεις στο στόμα σου τη διαθήκη μου;». Προστάζει, λοιπόν, να του αφαιρεθεί ακόμη και εκείνο που νομίζει ότι έχει· διότι αυτός νομίζει ότι έχει πίστη (επειδή αποκαλεί τον εαυτό του Χριστιανό), όμως με τα έργα του την αρνείται, και είναι χειρότερος από άπιστο. Γι' αυτό προστάζει να του αφαιρεθεί το Πνεύμα το Άγιο, το οποίο έλαβε κατά την ημέρα της απολυτρώσεως, και το οποίο νομίζει ότι έχει. Και γίνεται ο τέτοιος άνθρωπος σαν το πήλινο δοχείο του κρασιού που έχει ραγίσει, και εξαιτίας αυτού έχει χάσει το κρασί· το οποίο όλοι όσοι το βλέπουν, μη γνωρίζοντας τι έχει συμβεί, νομίζουν ότι είναι γεμάτο· όταν όμως εξεταστεί, τότε φανερώνεται σε όλους ότι στέκεται άδειο. Έτσι, λοιπόν, και ένας τέτοιος άνθρωπος κατά την ημέρα εκείνη της κρίσεως, όταν εξεταστεί, αποκαλύπτεται· και τότε γίνονται φανερά σε όλους όσα αφορούν αυτόν.