Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:120

«Καθήλωσε από τον φόβο σου τις σάρκες μου.» Το «καθήλωσε» τίθεται αντί του «στερέωσε». «Στερέωσε λοιπόν», λέγει, «στην αγνεία τις σάρκες μου». Διότι μόνο έτσι θα μπορούσαν να πουν στον Χριστό: «Έχω συσταυρωθεί· διότι φοβήθηκα από τις κρίσεις σου». Εννοώντας, προφανώς, τον θείο νόμο.

Σύμφωνα, λοιπόν, με αυτόν τον τύπο και το σχήμα με το οποίο ο Δεσπότης κρεμάστηκε για χάρη μας, είναι απόλυτη ανάγκη και εμείς να διαβιούμε στο κοινόβιο, όπως ακριβώς εύχεται και ο μακάριος Δαβίδ, παρακαλώντας να καθηλωθούν οι σάρκες του από τον φόβο του Θεού. Διότι, όπως εκείνος που έχει το σώμα του προσηλωμένο στο ξύλο παραμένει ακίνητος απέναντι σε κάθε ενέργεια που θα επιθυμούσε, έτσι και εκείνος που έχει τον λογισμό του καθηλωμένο στον θείο φόβο, παραμένει ακίνητος προς κάθε σαρκικό θέλημα. Και όπως αυτός που είναι καρφωμένος στον σταυρό δεν υπολογίζει πλέον τα παρόντα, ούτε συγκατατίθεται στα δικά του θελήματα, δεν ταράσσεται από καμία επιθυμία, δεν καταπονείται από τη μέριμνα της απόκτησης αγαθών, δεν επαίρεται από υπερηφάνεια, δεν εξάπτεται από φιλονικία ούτε από φθόνο, δεν θλίβεται για τις παρούσες ατιμώσεις, ούτε θυμάται τις περασμένες ύβρεις· διότι λίγο αργότερα περιμένει την έξοδό του από τη ζωή μέσω του σταυρού· έτσι και εκείνος που έχει αποταχθεί γνησίως τον κόσμο, και έχει καθηλωθεί σαν σε σταυρό από τον θείο φόβο, προσμένοντας καθημερινά την έξοδό του από τούτη τη ζωή, διατηρεί ακίνητες και ανενεργές όλες τις επιθυμίες και τις σαρκικές διαθέσεις.

Ερώτηση του ίδιου προς τον ίδιο μεγάλο Γέροντα: Παρακαλώ να μάθω από πού μου προέρχεται η νωθρότητα του σώματος και η φθορά της καρδιάς. Και γιατί δεν παραμένω σταθερός σε έναν τρόπο ζωής; Απόκριση του Βαρσανουφίου: Αδελφέ, απορώ και εκπλήσσομαι πώς εκείνοι που επιθυμούν κοσμικά κέρδη ή να στρατευθούν αψηφούν και τα άγρια θηρία και τις επιβουλές των ληστών και τους κινδύνους της θάλασσας, ακόμη και τον ίδιο τον θάνατο. Και δεν λιγοψυχούν για τον πλούτο που ποθούν, μολονότι η απόκτησή του είναι αβέβαιη. Εμείς όμως οι ταλαίπωροι και νωθροί, που λάβαμε την εξουσία «να πατάμε επάνω σε φίδια και σκορπιούς και σε όλη τη δύναμη του εχθρού», που ακούσαμε το «Εγώ είμαι, μη φοβάστε», που γνωρίζουμε σαφώς ότι δεν πολεμάμε με τη δική μας δύναμη, αλλά με τη δύναμη του Θεού που μας οπλίζει και μας ενδυναμώνει, λιγοψυχούμε και πέφτουμε σε ακηδία; Και από πού προέρχεται αυτό; Επειδή δεν καθηλώθηκαν οι σάρκες μας από τον φόβο του Θεού, και ποτέ δεν ξεχάσαμε να φάμε το ψωμί μας εξαιτίας της φωνής του στεναγμού μας. Γι' αυτόν τον λόγο μεταφερόμαστε από το ένα στο άλλο και από τον έναν τρόπο ζωής στον άλλον, επειδή δεν δεχθήκαμε τελείως το πυρ, το οποίο ο Δεσπότης μας ήλθε να ρίξει στη γη, διότι τότε θα είχε καταφάγει και θα είχε καταναλώσει τα αγκάθια από τον νοητό μας αγρό. Η νωθρότητά μας, η αμέλεια και η φιλοσωματία δεν μας αφήνουν να ανορθωθούμε.

Και γενικά σε όλα απολύτως, όπου ο νους ενδέχεται να καμφθεί ως προς την τέλεια υπακοή, ή όπου ο Σατανάς εμποδίζει, αμβλύνοντας και ανακόπτοντας την προθυμία μας, χρησιμοποιώντας αυτό το βοήθημα, ας ικετεύουμε τον Θεό και ας παρακαλούμε να μας δοθεί ευχέρεια στα πνευματικά κατορθώματα, να καθηλωθούν οι σάρκες μας με τον φόβο του Θεού και η διάνοιά μας να καταστεί αμετεώριστη, ώστε να μην αιχμαλωτίζεται διόλου από τις σαρκικές επιθυμίες και ηδονές. Διότι, κατά τον μετεωρισμό της διάνοιας, οι κοσμικές επιθυμίες εμφυτεύονται στην ψυχή, προκαλούν ποικίλες ταραχές στους λογισμούς και μας καθιστούν οκνηρούς ως προς την επιτέλεση των καλών έργων.

Επειδή, όμως, σε δόλια ψυχή δεν πρόκειται να εισέλθει η σοφία, καθαρίζει προηγουμένως με τον θείο φόβο τις ψυχές εκείνων που πρόκειται να συναναστραφούν με τη σοφία. Διότι το να παραδίδει κανείς τα μυστήρια της σωτηρίας στους τυχόντες και να τους αποδέχεται όλους ανεξαιρέτως, αυτούς δηλαδή που δεν διαθέτουν ούτε καθαρό βίο ούτε χρησιμοποιούν δοκιμασμένο και ακριβή λόγο, είναι όμοιο σαν να έβαζε κάποιος το πολυτίμητο μύρο μέσα σε ακάθαρτο δοχείο. Γι' αυτό, «Αρχή σοφίας, φόβος Κυρίου». Ο φόβος, εξάλλου, είναι μέσο καθαρμού της ψυχής, σύμφωνα με την προσευχή του προφήτη που λέει: «Καθήλωσε από τον φόβο σου τις σάρκες μου». Διότι όπου κατοικεί ο φόβος, εκεί έχει εγκαθιδρυθεί όλη η καθαρότητα της ψυχής, καθώς κάθε πονηρία και ανόσια πράξη απομακρύνεται, και τα μέλη του σώματος αδυνατούν να κινηθούν προς άτοπες ενέργειες, επειδή είναι καθηλωμένα από τον φόβο. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που έχει καρφωμένα πάνω του σωματικά καρφιά παραμένει αδρανής, κυριευμένος από τους πόνους, έτσι και εκείνος που έχει καταληφθεί από τον φόβο του Θεού δεν μπορεί ούτε τα μάτια του να χρησιμοποιήσει για όσα δεν πρέπει, ούτε τα χέρια του να κινήσει προς απαγορευμένες πράξεις, ούτε γενικά να πράξει κάτι μικρό ή μεγάλο αντίθετα από το καθήκον του, όντας διαπερασμένος σαν από κάποιον πόνο εξαιτίας της προσδοκίας των επαπειλούμενων τιμωριών.

«Καθήλωσε», λέει, «από τον φόβο σου τις σάρκες μου». Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που τα μέλη του σώματός τους είναι διαπερασμένα από τα καρφιά τα έχουν ακίνητα προς κάθε ενέργεια, έτσι και εκείνοι των οποίων η ψυχή έχει κυριευθεί από τον θείο φόβο διαφεύγουν κάθε ενόχληση που προέρχεται από τα πάθη της αμαρτίας. Σε αυτόν, λοιπόν, που φοβάται τον Θεό δεν υπάρχει κανένα υστέρημα· δηλαδή, δεν είναι ελλιπής ως προς καμία αρετή εκείνος που εμποδίζεται από τον φόβο από κάθε άτοπη πράξη, αλλά είναι τέλειος, χωρίς να υστερεί σε κανένα από τα αγαθά που αρμόζουν στην ανθρώπινη φύση.

Ότι δεν πρέπει κανείς να είναι φιλάργυρος, ούτε να συσσωρεύει πλούτη για ανωφελή πράγματα, τα οποία δεν επιτρέπεται. Ότι εκείνος που προσέρχεται στον Θεό πρέπει να ασπάζεται την ακτημοσύνη σε όλα και να είναι προσηλωμένος στον φόβο του Θεού, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Καθήλωσε τις σάρκες μου από τον φόβο σου· διότι φοβήθηκα από τις κρίσεις σου». Είθε δε ο Κύριος να δώσει, αφού αποδεχθείτε με πλήρη βεβαιότητα τα όσα ειπώθηκαν, να επιδείξετε προς δόξαν Θεού καρπούς άξιους του Πνεύματος, με την ευδοκία του Θεού και τη συνέργεια του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Αμήν.

Αυτός, λοιπόν, κρύβει την εντολή, εκείνος που την εφαρμόζει διαρκώς· εφόσον αυτοί που την αρπάζουν εξαιτίας του ότι δεν μας επιτρέπουν να την πράξουμε, λέγεται ότι την αρπάζουν. <Στη δικαιοσύνη σου δώσε μου ζωή.> (B f. 480, H f. 609) Διότι μας ζωοποιεί μέσω της δικής του δικαιοσύνης ο Θεός και Πατέρας· και αυτή είναι ο Χριστός. <Προτού να ταπεινωθώ, εγώ αμάρτησα.> (B f. 482 b, H f. 614 b) Διότι στις προπάθειες του νου, και, για να το πω έτσι, στις προηγούμενες εξασθενίσεις μέσω των φυσικών νοημάτων, η τυραννία του πειράζοντος γίνεται πιο αφόρητη· και πριν υπομείνουμε την ταπείνωση από τον διάβολο, εμείς προαμαρτάνουμε, νοσώντας εσωτερικά με μια καταστροφή που προηγείται της επίθεσης. —Διότι, πριν πάθουμε ολοκληρωτικά, εμείς με τη συγκατάθεση των λογισμών τιμώντας την αμαρτία και αποδεχόμενοί την, δίνουμε μέσω αυτού τόπο εισόδου στον Σατανά· και τύπος και εικόνα αυτού του πράγματος θα είναι το πάθος του προδότη. <Πολύ πλατιά η εντολή σου.> (B f. 486 b, H f. 621) Διότι ο Θεός αποδέχεται την πνευματική ανδρεία, την εγκράτεια, την υπομονή, και μαζί με αυτές ακόμη και τις άλλες αρετές. <Η ψυχή μου είναι στα χέρια σου διαπαντός.> (B f. 489, H f. 625 b) Λέγοντας «χέρια» εννοεί τις πρακτικές ενέργειες μέσω των οποίων οράται ο Θεός. <Καθήλωσε από τον φόβο σου τις σάρκες μου.> (B f. 490, H f. 628.) Το «Καθήλωσε» αντί του «Στερέωσε».

Αυτά τα τρία είναι τα εργαλεία για την κατόρθωση των αρετών και της ένθεης αγνείας: η εγκράτεια της κοιλιάς και ο χαλινός της γλώσσας και των ματιών. Εάν λοιπόν τηρήσεις τα δύο, αλλά δεν προφυλάξεις τα μάτια σου από το να περιπλανώνται, δεν θα κρατήσεις σταθερή την αγνεία. Διότι, όπως ένας σπασμένος αγωγός χάνει τα νερά, έτσι και το βλέμμα που περιπλανάται καταστρέφει τον σώφρονα νου. Όταν δε αναβεί μέσα σου επιθυμία για φαγητό, πες στον λογισμό σου: αναλογίσου ότι, αν και απόλαυσες χθες αυτό το φαγητό, δεν ξύπνησες σήμερα πεινασμένος; Αν πάλι σε προτρέψει να κάνεις μια ανωφελή ερώτηση, πες στον λογισμό σου: θεώρησε ότι ήδη ρώτησες και σου απάντησε ο πλησίον, και σώπα. Και αν σου υποβάλει μετεωρισμό, πες στον λογισμό: γι' αυτό βρίσκεσαι εδώ, για να μην παρατηρείς ξένη ομορφιά. Πρόσεχε τον εαυτό σου και μην αμελείς, ώστε η διάνοιά σου να παραμένει προσηλωμένη στον φόβο του Θεού, σύμφωνα με αυτόν που λέει: καθήλωσε από τον φόβο σου τις σάρκες μου, διότι φοβήθηκα τις κρίσεις σου.

Εξουδένωσες όλους αυτούς που αποστατούν από τα δικαιώματά σου, διότι είναι άδικο το διανόημά τους. Ως παραβάτες θεώρησα όλους τους αμαρτωλούς της γης, γι' αυτό αγάπησα τα μαρτύριά σου. Καθήλωσε από τον φόβο σου τις σάρκες μου· διότι φοβήθηκα από τις κρίσεις σου.

Το να προσηλώνει δε κανείς το βλέμμα του στον σταυρό, σημαίνει το να καταστήσει ολόκληρο τον βίο του σαν νεκρό και σταυρωμένο για τον κόσμο, ακίνητο απέναντι σε κάθε αμαρτία, καθηλώνοντας όντως, όπως λέει ο προφήτης, τις ίδιες του τις σάρκες με τον θείο φόβο. Καρφί δε που συγκρατεί τις σάρκες θα μπορούσε να είναι η εγκράτεια.

Διότι εκείνος στον οποίο μορφωθεί ο Χριστός διά της αγαθής συνειδήσεως, και ο οποίος καθήλωσε με τον θείο φόβο τις σάρκες του και συσταυρώθηκε με τον Χριστό και, αφού αποκύλισε από τον εαυτό του τον βαρύ λίθο της βιωτικής απάτης και εξήλθε από το σωματικό μνημείο, περπατήσει εν καινότητι ζωής, καθώς και εκείνος που εγκατέλειψε την υλική και χαμερπή ζωή των ανθρώπων και ανήλθε διά της υψηλής εφέσεως στην επουράνια πολιτεία και φρονεί τα άνω, όπου βρίσκεται ο Χριστός, και δεν βαρύνεται από το άχθος του σώματος, αλλά το ελάφρυνε διά της καθαρότερης ζωής, ώστε η σάρκα να συμπορεύεται μαζί του μετέωρη προς τα άνω δίκην νεφέλης, αυτός, κατά τη δική μου τουλάχιστον κρίση, συγκαταλέγεται σε αυτούς που έχουν προαναφερθεί, στους οποίους διακρίνονται τα υπομνήματα της υπέρ ημών φιλανθρωπίας του Δεσπότου.

Εσύ που διέκοψες τη φλόγα της πύρινης ρομφαίας και επανέφερες στον παράδεισο τον άνθρωπο που συσταυρώθηκε μαζί σου και προσέπεσε στους οικτιρμούς σου, «θυμήσου» και εμένα «στη βασιλεία σου», διότι και εγώ συσταυρώθηκα μαζί σου, «καθηλώνοντας από τον φόβο σου τις σάρκες μου και έχοντας φοβηθεί από τις κρίσεις σου».

Καθήλωσε: Δηλαδή, περίσφιγξέ με με τον φόβο σου, ώστε σαν να είμαι καθηλωμένος να βρεθώ αμετακίνητος στο θέλημά σου. Από τις κρίσεις: Έφριξα, λέει ο άνθρωπος, αναλογιζόμενος την κρίση του Θεού, επειδή είναι απροσωπόληπτη. Έπραξα: Αυτή είναι η φωνή του Δαβίδ, διότι λέει: ως βασιλιάς έκρινα το δίκαιο. Γι' αυτό μη με παραδώσεις στους εχθρούς μου (σε αυτούς που με αδικούν), δηλαδή στους δαίμονες· διότι εκείνοι δεν σταματούν να αδικούν τον άνθρωπο. Ανάλαβε: Δώσε μου χρόνο μετανοίας, λέει. Ας μη με συκοφαντήσουν: Ας μην πουν εναντίον μου όσα δεν πρέπει. Οι οφθαλμοί: Ο προφήτης μιλάει για την έλευση του Κυρίου: πότε άραγε θα έλθει, σχετικά με αυτά που μου έδειξε το Πνεύμα; Και στον λόγο σου: Για εκείνα που μου ενέπνευσες, ενώ αναλώνομαι από την προσδοκία. Πράξε: Διότι, αν πράξεις προς τον άνθρωπο σύμφωνα με το έλεός σου, το οποίο υποσχέθηκες, θα είναι μακάριος. Και σύμφωνα με τα δικαιώματα: Εκείνα τα προστάγματα τα οποία ο Κύριος, όταν ήλθε, παρέδωσε στον άνθρωπο, τα προστάγματα της χάριτος. Δούλος σου: Διότι, όταν ο Θεός δώσει σύνεση στον άνθρωπο, τότε αυτός αποκτά καθαρή γνώση για το θέλημα του Θεού. Καιρός: Διότι, όταν έφτασε ο καιρός της παρουσίας του Κυρίου (του Χριστού) και ο κόσμος γνώρισε τον Κύριο, τότε οι Ιουδαίοι έχασαν τον νόμο. Γι' αυτό: Το τοπάζι είναι πολύτιμος λίθος. Υπονοεί δε ότι, για τον πιστό άνθρωπο, οι εντολές του Θεού είναι πολυτιμότερες από κάθε πλούτο.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ ΖΩΣΙΜΟ 1283. Γίνεσαι καταγέλαστος, ω… —πώς να σε αποκαλέσω, για να στηλιτεύσω την αναισθησία σου;—, όταν προσεύχεσαι: «Καθήλωσε με τον φόβο σου τη σάρκα μου». Η προσευχή αυτή αρμόζει σε όσους καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια από την πλευρά τους, νηστεύουν, αρκούνται στα αναγκαία και τιμωρούν τα σκιρτήματα του σώματος, παρακαλώντας να τους αποσταλεί από τον ουρανό βοήθεια για την άσκησή τους. Δεν αρμόζει όμως σε όσους, όπως εσύ, παχαίνουν τη σάρκα τους με άμετρη κραιπάλη, διεγείρουν τα σκιρτήματά της με ποικίλη και κάθε είδους τρυφή και, με τη σωματική τους ευρωστία, επισκιάζουν ακόμη και τους αθλητές. Διότι κάνεις το ίδιο σαν να συνευρισκόσουν με μια εταίρα, να ήσουν ερωτευμένος μαζί της και συγχρόνως να προσευχόσουν να αποκτήσεις σωφροσύνη· γιατί η προσευχή αυτή αρμόζει σε όσους πετούν ψηλότερα από τα δίχτυα της, όχι σε όσους παραδίδουν τον εαυτό τους στις παγίδες της. Ή είναι σαν να ρίχνεις ο ίδιος τον εαυτό σου από το πλοίο στο απέραντο πέλαγος και έπειτα να ικετεύεις να σωθείς, ασύνετε, ενώ προκαλείς μόνος σου τον κίνδυνο και ζητάς να σωθείς με την προσευχή. Και πώς είναι δυνατόν αυτό; Διότι η δέηση αυτή αρμόζει σε όσους κάνουν όλα όσα εξαρτώνται από τους ίδιους και παρακαλούν να μην καταποντιστεί από την τρικυμία η ναυτική τους τέχνη, όχι σε όσους ρίχνουν τον εαυτό τους στο πέλαγος ακόμη και πριν ξεσπάσει ο κλυδωνισμός.

ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ 1284. Επειδή έγραψες ρωτώντας τι σημαίνει το «Καθήλωσε με τον φόβο σου τις σάρκες μου» —διότι ίσως, από άγνοια, ζητούσες εκείνο που δεν θα ήθελες να λάβεις—, άκουσε: κάρφωσέ τες, νέκρωσέ τες, κάνε τες ακίνητες απέναντι στην ηδονή· αντί για καρφιά, ας τις καρφώνει ο φόβος σου, ας τις νεκρώνει, ας τις σταυρώνει και ας τις καθιστά ακίνητες και ανενεργές απέναντι στην αμαρτία.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ ΖΩΣΙΜΟ Ο γνήσιος εραστής της αρετής δικαίως θα μπορούσε να επικαλεστεί τον Θεό, για να φέρει σε πέρας αυτό που ποθεί· ο άσπονδος όμως εχθρός Του, ακόμη και αν Τον επικαλεστεί, δεν θα βρει τον Θεό πρόθυμο να τον ακούσει. Γιατί, λοιπόν, ενώ παχαίνεις τη σάρκα σου με κραιπάλες και μέθες, διοχετεύεις φωτιά επάνω στη φωτιά, επινοείς κάθε καινούργιο δρόμο ηδονής και διεγείρεις και ενθαρρύνεις την ακολασία ακόμη και όταν κοιμάται, λες στις προσευχές σου: «Καθήλωσε με τον φόβο σου τις σάρκες μου»;

Δες τι λέει: «Προσκολλήθηκε η ψυχή μου». Δεν είπε απλώς, «πλησίασε», αλλά, «προσκολλήθηκε». Και πάλι: «Δίψασε η ψυχή μου για εσένα». Δεν είπε απλώς, «επιθύμησε», για να φανερώσει μέσα από αυτές τις λέξεις τη σφοδρότητα του πόθου. Και πάλι: «Καθήλωσε από τον φόβο σου τις σάρκες μου». Διότι θέλει να είμαστε πάντοτε έτσι προσκολλημένοι και συνδεδεμένοι μαζί Του, ώστε ποτέ να μην απομακρυνόμαστε από Αυτόν. Εάν κατ' αυτόν τον τρόπο κρατιόμαστε από τον Θεό, εάν προσηλώσουμε σε Αυτόν τις διάνοιές μας, εάν διψάμε από πόθο για Αυτόν, τότε θα γίνουν δικά μας όλα όσα επιθυμούμε και θα επιτύχουμε τα μελλοντικά αγαθά, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, ανήκει η δόξα, η δύναμη και η τιμή, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Η δε υπομονή γεννάται, όταν τα δόγματα είναι ριζωμένα εις βάθος. Διότι, όπως ακριβώς τη βελανιδιά, η οποία έχει απλώσει τις ρίζες της στα βαθιά έγκατα και στερεώνεται με σταθερότητα, κανένας άνεμος που θα την πλήξει δεν θα μπορέσει να την ξεριζώσει· έτσι ακριβώς και την ψυχή, η οποία είναι καθηλωμένη στον φόβο του Θεού, κανείς δεν θα μπορέσει να την ανατρέψει· διότι το να είναι κανείς καθηλωμένος είναι κάτι ανώτερο από το να είναι απλώς ριζωμένος. Αυτό εξάλλου εύχεται και ο Προφήτης, λέγοντας: «Καθήλωσε από τον φόβο σου τις σάρκες μου». Έτσι κι εσύ καθήλωσε και συνέδεσε τον εαυτό σου, σαν να έχει καρφωθεί με καρφί.

Ικετεύει, λοιπόν, ο προφήτης να στραφούν τα μάτια της διανοίας σε μια άλλη θεωρία, και να μην παρασυρθούν από τη ματαιότητα των παρόντων. Όσο για το «Εν τῇ ὁδῷ σου ζῆσόν με», σημαίνει: δώσε μου τη χάρη να πολιτεύομαι σύμφωνα με τους δικούς σου νόμους. «Στῆσον τῷ δούλῳ σου τὸ λόγιόν σου εἰς τὸν φόβον σου». Κάνε με σταθερό στα λόγια σου, διαφυλάσσοντάς με αμετακίνητο με τον φόβο σου, που σημαίνει: ας επικαθήσει πάνω μου ο φόβος σου, προκαλώντας μου δέος και μην επιτρέποντάς μου να παρεκκλίνω από τα λόγια σου, ώστε να αφαιρεθεί από εμένα κάθε κακία και αμαρτία. Έτσι, λοιπόν, παρακαλώ να γίνει σε εμένα τον δούλο σου. Διότι είναι γεγραμμένο πως ο φόβος του Θεού αποτελεί ζωή για τον άνθρωπο· και, «με τον φόβο του Κυρίου ο καθένας απομακρύνεται από το κακό»· και στη συνέχεια του ίδιου ψαλμού ο προφήτης λέει: «Καθήλωσον ἐκ τοῦ φόβου σου τὰς σάρκας μου». Ας επικαθήσει, λοιπόν, πάνω μου ο φόβος σου, και ας μην με αφήσει να πράξω το θέλημα της σάρκας.

Καθήλωσε από τον φόβο σου τις σάρκες μου· διότι φοβήθηκα από τις κρίσεις σου. Η ψυχή μου, λέγει, περιβάλλεται από τον δικό σου φόβο· αλλά επειδή το σώμα επαναστατεί εναντίον της, παρακαλώ και τα δικά του μέλη να καθηλωθούν από αυτόν τον φόβο, ώστε αυτά, αφού νεκρωθούν ως προς την αμαρτία, να ακολουθούν την καθοδήγηση της ψυχής.

Δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό, τον ισχυρό, τον ζωντανό. Εάν το πρόσωπο ενός αγαπημένου μάς μεταβάλλει ολοφάνερα όλους, και μας κάνει χαρούμενους, ιλαρούς και απαλλαγμένους από τη λύπη, τι άραγε δεν θα κάνει το πρόσωπο του Δεσπότη, όταν επισκέπτεται αόρατα μια καθαρή ψυχή; Ο μεν φόβος, όταν γίνει αισθητός στην ψυχή, από τη φύση του λιώνει και κατατρώγει τη ρυπαρότητα. Διότι λέει: «Καθήλωσε από τον φόβο σου τις σάρκες μου». Η δε άγια αγάπη συνηθίζει κάποιους μεν να τους καταναλώνει, σύμφωνα με εκείνον που είπε:

Αν αναζητάς τον Θεό, ω διάνοια, βγες έξω από τον εαυτό σου και αναζήτησέ τον. Τίτλος Δ'. — Περί αγάπης και φόβου Θεού· και ότι υπερέχουν από κάθε αγαθό. «Κάλεσε άγγελος Κυρίου τον Αβραάμ από τον ουρανό, και του είπε: Αβραάμ. Και εκείνος είπε: Ιδού εγώ. Και του είπε: Μην απλώσεις το χέρι σου επάνω στο παιδί σου, και μην του κάνεις τίποτα. Διότι τώρα γνώρισα ότι εσύ φοβάσαι τον Θεό, και δεν λυπήθηκες τον αγαπημένο σου γιο για χάρη μου.» «Και τώρα, Ισραήλ, τι απαιτεί από εσένα Κύριος ο Θεός, παρά μόνο να τον φοβάσαι, και να πορεύεσαι σε όλες τις οδούς του;» «Θα αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου με όλη σου τη δύναμη.» «Στήριγμα είναι ο Κύριος για εκείνους που τον φοβούνται.» «Ας φοβηθεί τον Κύριο όλη η γη. Ιδού οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι προς εκείνους που τον φοβούνται.» «Θα στρατοπεδεύσει άγγελος Κυρίου γύρω από εκείνους που τον φοβούνται, και θα τους γλιτώσει. Φοβηθείτε τον Κύριο, όλοι οι άγιοί του.» «Αρχή σοφίας είναι ο φόβος του Κυρίου.» «Μακάριος ο άνθρωπος που φοβάται τον Κύριο.» «Καθήλωσε από τον φόβο σου τις σάρκες μου.» «Μακάριοι είναι όλοι όσοι φοβούνται τον Κύριο.» «Δεν βρίσκεις ευχαρίστηση στη δύναμη του αλόγου, ούτε ευαρεστείσαι στις κνήμες του ανδρός,» και τα λοιπά. «Ο Κύριος θα δώσει σοφία, και θα διαφυλάξει την οδό εκείνων που τον ευλαβούνται.» «Ο φόβος του Κυρίου είναι πηγή ζωής· και σε κάνει να ξεφεύγεις από την παγίδα του θανάτου.» «Ο φόβος του Κυρίου μισεί την κακία.» «Ο φόβος του Κυρίου προσθέτει ημέρες. Οχύρωμα των οσίων είναι ο φόβος του Κυρίου.» «

«Μακάρια είναι η ψυχή εκείνου που φοβάται τον Κύριο.» «Αυτός που φοβάται τον Κύριο θα δεχθεί διαπαιδαγώγηση.» «Εκείνοι που φοβούνται τον Κύριο θα βρουν κρίση και δικαιώματα, και θα λάμψουν σαν φως.» «Δεν υπάρχει καμία έλλειψη στον φόβο του Κυρίου· ο φόβος του Κυρίου είναι σαν παράδεισος ευλογίας.» «Μην φοβάστε εκείνους που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή· να φοβάστε μάλλον εκείνον που μπορεί να καταστρέψει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα.» «Καθώς με αγάπησε ο Πατέρας, κι εγώ αγάπησα εσάς. Μείνετε στην αγάπη μου. Εάν τηρήσετε τις εντολές μου, θα μείνετε στην αγάπη μου, καθώς εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και μένω στην αγάπη του.» «Ανοίγοντας ο Πέτρος το στόμα του είπε: Στα αλήθεια κατανοώ ότι ο Θεός δεν είναι προσωπολήπτης, αλλά σε κάθε έθνος όποιος τον φοβάται και πράττει τη δικαιοσύνη είναι δεκτός από αυτόν.» «Γνωρίζουμε ότι σε εκείνους που αγαπούν τον Θεό, τα πάντα συνεργούν προς το αγαθό.» «Εάν κάποιος αγαπά τον Θεό, αυτός έχει γνωριστεί από Αυτόν.» Ο φόβος του Κυρίου είναι μέσο κάθαρσης της ψυχής, σύμφωνα με την προσευχή του Προφήτη που λέει: «Καθήλωσε από τον φόβο σου τις σάρκες μου»· διότι όπου κατοικεί ο φόβος, κάθε πονηρή και ανόσια πράξη απομακρύνεται, αφού τα μέλη του σώματος δεν μπορούν να κινηθούν προς άτοπες ενέργειες, επειδή είναι καθηλωμένα από τον φόβο.

Δώσε μου, Φιλάνθρωπε, αλησμόνητη μνήμη θανάτου και κολάσεως, και καθήλωσε τις σάρκες μου από τον φόβο Σου, ώστε να μην αισθάνομαι τα παρόντα δεινά, ούτε να καταπτοούμαι προσδοκώντας τα μελλοντικά. Θ. Όταν έβλεπες προσηλωμένο στο ξύλο τον Υιό και Θεό σου, ρομφαία λύπης διαπερνούσε την καρδιά σου, Πανάμωμη Κόρη· γι' αυτό σε παρακαλώ, αφαίρεσε από εμένα τα σκυθρωπά που θλίβουν την ψυχή μου.

«Εάν όμως, αμαρτάνοντας, γίνεσαι οικείος με τον εχθρό και αποστάτη, γιατί ψεύδεσαι λέγοντας ότι είσαι δικός μου; Γίνε δικός μου, και εγώ γίνομαι δικός σου». «Εμένα με καραδοκούσαν αμαρτωλοί για να με εξολοθρεύσουν», είτε αιμοχαρείς άνδρες είτε δυσμενείς δαίμονες παραμονεύουν για την απώλειά μου, διότι «κατανόησα τα μαρτύριά σου», μην έχοντας τα δικά τους φρονήματα. «Σε κάθε τι το τέλειο είδα το τέλος του, η εντολή σου όμως είναι υπερβολικά πλατιά». Κάθε έργο έχει ένα τέλος· η εφαρμογή όμως των εντολών σου και ο φωτισμός που προέρχεται από αυτές είναι εξαιρετικά πλατύς και απέραντος, αναβαίνοντας από την πρακτική δύναμη προς την δύναμη της θεωρίας και μην τελειώνοντας ποτέ. «Βοήθησέ με και θα σωθώ, και θα μελετώ τα δικαιώματά σου διαπαντός». Ούτε να μελετά κανείς όπως πρέπει ούτε να σωθεί είναι δυνατόν χωρίς τη δική σου βοήθεια. Και ο Χριστός, επιβεβαιώνοντας αυτό, έλεγε ότι «χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα». «Καθήλωσε από τον φόβο σου τις σάρκες μου, διότι φοβήθηκα από τα κρίματά σου».

Διότι ο Σωτήρας θέλει, αν και βρισκόμαστε στη σάρκα, να αξιωθούμε και τη δική Του απάθεια και να πληρωθούμε από τον αγιασμό, ώστε με θάρρος να λέμε: «Αν και περιπατούμε με σάρκα, δεν πολεμούμε κατά σάρκα, διότι τα όπλα της στρατείας μας δεν είναι σαρκικά, αλλά δυνατά ενώπιον του Θεού για την καθαίρεση οχυρωμάτων, καταρρίπτοντας λογισμούς και κάθε ύψωμα που επαίρεται εναντίον της γνώσεως του Θεού». Πρέπει, λοιπόν, από τώρα κιόλας να προσηλώσουμε στον σταυρό τα πάθη της αμαρτίας, σύμφωνα με την προσευχή του προφήτη: «Καθήλωσε από τον φόβο σου τις σάρκες μου». Διότι η σάρκα και το αίμα, για τα οποία ο απόστολος λέει ότι δεν μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού, δεν είναι αυτό το ορατό σώμα, επειδή αυτό πλάστηκε από τον Θεό, αλλά το φρόνημα της σάρκας που κινείται από τα πνεύματα της πονηρίας τα οποία ενεργούν «στους υιούς της απειθείας». Επειδή για τους τέλειους αγωνιστές εν Χριστώ «η πάλη» δεν είναι «προς αίμα και σάρκα», «αλλά προς τους κοσμοκράτορες του σκότους τούτου, προς τα πνευματικά της πονηρίας».

Ας ποθήσουμε την αγνεία, ας αποφύγουμε την πορνεία, ας περιζώσουμε την οσφύ μας με σωφροσύνη, ώστε να εμφανιστούμε καθαροί μπροστά στον Καθαρό, που ζητά από όλους μόνο την κάθαρση, τον Σωτήρα των ψυχών μας. Χριστέ, από τον φόβο σου καθήλωσε τις σάρκες μου· εσύ που προσηλώσες στον σταυρό την αμαρτία του Αδάμ, λύσε τα δεσμά των κακών μου, σύντριψε τα βέλη του Πονηρού με τη λόγχη σου, Δέσποτα, και λύτρωσέ με από τη βλάβη του.

Αποδεχθείτε, λοιπόν, τα πράγματα έτσι, αγαπητοί, προχωρώντας μέρα με τη μέρα με υπομονή και μακροθυμία (διότι με αυτήν έλαβαν τις υποσχέσεις οι άγιοι· διότι αυτός που θα υπομείνει μέχρι τέλους, λέει, αυτός θα σωθεί), προσέχοντας μήπως συμβαίνει κάτι αντίθετο προς την εντολή, μήπως κάτι λόγω ολέθριας υπερβολικής οικειότητας, μήπως κάτι από πνευματική ραθυμία· διότι γνωρίζετε, αδελφοί μου, ότι είναι ακήρυχτος ο πόλεμος του εχθρού εναντίον μας, ο οποίος με κάθε είδους τεχνάσματα επιθυμεί πάντοτε να μας ρίξει, να μας εξολοθρεύσει, να μας καταπιεί. Αλλά ας μην του δώσει ο Κύριος δύναμη εναντίον μας, εφόσον βέβαια γρηγορούμε, εφόσον νήφουμε, εφόσον ο αγνός φόβος Του καθηλώνει τις σάρκες μας και τις καταστέλλει, όταν ενίοτε ερεθίζονται και διεγείρονται· διότι αυτά είναι χαρακτηριστικά του πολέμου. Η σάρκα επιθυμεί ενάντια στο πνεύμα, λέει ο απόστολος, και το πνεύμα ενάντια στη σάρκα, ώστε να μην κάνουμε αυτά που θέλουμε εμείς, αλλά όσα θέλει το πνεύμα. Είθε ο Χριστός να είναι βοηθός μας, με τον οποίο έχουμε προσταχθεί να νικάμε τον σατανά τόσο στο ζήτημα της πράξης όσο και της πίστεως, στην οποία μάλιστα τώρα ο αγώνας βρίσκεται στην κορύφωσή του. Προσέχετε, παιδία μου, να μη δειλιάσετε μπροστά σε αυτούς που σκοτώνουν το σώμα· είναι καιρός μαρτυρίου, ας τα υπομείνουμε όλα, παρακαλώ, υπέρ του Χριστού, για να στεφανωθούμε.

Πάνω απ' όλα, ο θείος φόβος ας μας συγκρατεί σαν σίδερο και ας καθηλώνει τις σάρκες μας· πουθενά ας μην φωλιάζει ο φθόνος ούτε πάλι η έριδα, ούτε βέβαια η κενοδοξία ούτε κανένα από τα έργα του σκότους. Ενόσω τα πάθη μάς προσβάλλουν από μακριά, ας αποκρούονται, ώστε να μην εγκατασταθούν μέσα μας και φαρμακώσουν την ψυχή και γίνουν δυσαπόβλητα. Εκείνος που αγωνίζεται εγκρατεύεται σε όλα. Έτσι να τρέχετε, ώστε να κατακτήσετε το έπαθλο. Οι τελευταίοι να υποτάσσεστε στους πρώτους· διότι ο Θεός δεν είναι Θεός ακαταστασίας, αλλά ειρήνης. Οι προϊστάμενοι να αγαπάτε θεάρεστα αυτούς που σας ακολουθούν, και να επιζητείτε την υποταγή και την υπακοή όχι από θέση εξουσίας, αλλά με την αρετή και την αγαθότητα. Να μην αποχωρίζεστε ο ένας τον άλλον, αλλάζοντας πολλούς προϊσταμένους και μη όντας χρήσιμοι πουθενά. Ο Παύλος δεν θέλησε να συμπαραλάβει τον ευαγγελιστή Μάρκο, όπως είναι γραμμένο, επειδή δεν πορεύθηκε μαζί τους, αλλά προηγουμένως επέστρεψε στην πατρίδα του. Πόσο μάλλον εμείς οφείλουμε να δείχνουμε σταθερότητα; Ο καθένας, αδελφοί, στην κατάσταση που κλήθηκε, σε αυτήν ας παραμένει. Ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας, αγαπητοί, από κάθε μολυσμό σαρκός και πνεύματος, επιτελώντας έργα αγιοσύνης με φόβο Θεού. Να κρατάτε τις παραδόσεις τις οποίες διδαχθήκατε, να κατηχείτε ο ένας τον άλλον, να έχετε πάντοτε τη μνήμη του θανάτου. Προσεύχεστε, λοιπόν, σας παρακαλώ, για όλους, ευλογείτε αυτούς που σας διώκουν, να ευλογείτε και να μην καταριέστε, καθώς περιφέρεστε από τόπο σε τόπο, υστερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, περιπλανώμενοι σε ερήμους και σε βουνά ή ίσως και τρυπώνοντας σε σπηλιές της γης.

Ως μισθίους εννοεί, για παράδειγμα, τους κατηχουμένους, οι οποίοι δεν έφθασαν ακόμη να γίνουν υιοί, επειδή δεν έχουν ακόμη φωτιστεί. Πάντως οι κατηχούμενοι έχουν αφθονία από τους λογικούς άρτους, επειδή ακούν καθημερινά τα αναγνώσματα. Και για να μάθεις τη διαφορά μεταξύ μισθίου και υιού, άκου. Τρεις είναι οι τάξεις των σωζομένων: οι μεν πράττουν το καλό ως δούλοι, φοβούμενοι την κρίση, πράγμα που υπονοεί και ο Δαβίδ λέγοντας: «Καθήλωσε από τον φόβο σου τις σάρκες μου, διότι από τις κρίσεις σου φοβήθηκα». Αυτοί που φαίνεται να είναι μίσθιοι σπεύδουν να γίνουν ευάρεστοι στον Θεό από επιθυμία για τα αγαθά, όπως λέει ο ίδιος ο Δαβίδ: «Έκλινα την καρδιά μου στο να τηρώ τα δικαιώματά σου εις τον αιώνα για ανταμοιβή». Εάν όμως είναι υιοί, τηρούν τις εντολές του από αγάπη προς τον Θεό, όπως μαρτυρεί και πάλι ο ίδιος ο Δαβίδ: «Πόσο αγάπησα τον νόμο σου, Κύριε! Όλη την ημέρα είναι μελέτη μου»· και πάλι: «Ύψωσα τα χέρια μου προς τις εντολές σου, τις οποίες αγάπησα», και όχι «τις οποίες φοβήθηκα»· και πάλι: «Θαυμαστά είναι τα μαρτύριά σου, και επειδή είναι θαυμαστά, για τον λόγο αυτό τα εξερεύνησε η ψυχή μου».

Αυτό υποδηλώνει μια σημαντική νουθεσία. Διότι σταυρός είναι η νέκρωση, η αδράνεια και η ακινησία των παθών. Γιατί εκείνος που σταυρώνεται καθηλώνεται και μένει άπρακτος. Επομένως, ο κατά Χριστόν διδάσκαλος οφείλει πρώτα ο ίδιος να σηκώσει τον σταυρό, και να καθηλώσει τις σάρκες του με τον φόβο του Θεού, και να λαμπρυνθεί από την απάθεια, και έπειτα να τον επιθέσει με τον ίδιο τρόπο και στους υποτακτικούς του, διότι το όνομα Σίμων ερμηνεύεται ως υπακοή. Εκπληρώνεται δε και εδώ το ρητό του Ησαΐα: «Του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του». Διότι η εξουσία και η βασιλεία του Κυρίου είναι ο σταυρός. Όπως λέει ο Παύλος: «Ταπείνωσε τον εαυτό του μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού. Γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε», και τα εξής. Επειδή, λοιπόν, ο σταυρός έγινε ύψωμα και δόξα για τον Ιησού, εύλογα ονομάζεται εξουσία του, δηλαδή εξουσιαστικό αξίωμα και σύμβολο της εξουσίας. Διότι, όπως οι συγκλητικοί έχουν τα σύμβολα των αξιωμάτων τους, άλλοι τις ζώνες και άλλοι τους μανδύες, έτσι και ο Κύριος καθιστά τον σταυρό σύμβολο της δικής του βασιλείας.