Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:128

Γι' αυτό τον λόγο κατευθυνόμουν ορθά προς όλες τις εντολές σου. Ποιο είναι το «Γι' αυτό τον λόγο»; Τι άλλο, παρά η διαρκής μελέτη του νόμου; Και συνετίζει τα νήπια. Ως νήπια θα κατανοήσεις εκείνους που διακατέχονται από άγνοια και μοιάζουν με βρέφη. Διότι αυτούς, λέει, ο λόγος σου, καθώς καταυγάζονται από το δικό σου φως, τους γεμίζει με σύνεση.

Αυτός που οικοδομεί το σπίτι του με αδικία, οικοδομεί για τον εαυτό του μαρτυρία πλεονεξίας· διότι οι άγιοι μίσησαν κάθε άδικη οδό. Μεγάλος κίνδυνος είναι το παιδί σε κοινόβιο, εάν υπάρχει ακυβερνησία στο μέσο· εκείνος όμως που το ανατρέφει με τρόπο ευάρεστο στον Θεό, είναι μακάριος. Όχι μικρή ζημία προξενεί στον εαυτό του ο ποιμένας που κοιμάται έξω από τη μάνδρα των προβάτων· διότι η χαρά των λύκων είναι ο ύπνος των ποιμένων. Εάν ο αδελφός ταπεινώνεται κάτω από το χέρι σου, να κατανοήσεις ότι δεν γίνεται εξαιτίας του φόβου προς εσένα· να θυμάσαι λοιπόν τον Κύριο, για τον οποίο και αυτός υπομένει, και μην τον κακώσεις. Μην επιδιώξεις κέρδος το οποίο περιέχει ζημία της ψυχής. Διότι τι είναι πολυτιμότερο από την ψυχή; Είναι προτιμότερος ένας φτωχός μοναχός που ησυχάζει με ταπεινοφροσύνη, παρά ένας πλούσιος μοναχός που προσφέρει χρήματα με υπερηφάνεια και οίηση. Μην συνδέσεις τον εαυτό σου με όρκο με κάποιον αδελφό, αλλά να έχεις ομόνοια με φόβο Θεού.

Δεν θα καλλιεργήσεις στο χωράφι της γης σου δύο καρπούς ταυτόχρονα, ούτε δεύτερη φορά τον ίδιο χρόνο. Δεν θα ζευγαρώσεις ετερογενές ζώο με άλλο για αναπαραγωγή, αλλά τα ομογενή με τα ομογενή. Μέσα από όλα αυτά υπαινίσσεται μυστικά ότι δεν πρέπει να καλλιεργούνται μέσα μας ταυτόχρονα η κακία και η αρετή, αλλά να γεννώνται από εμάς με έναν μόνο τρόπο τα ιερά γεννήματα της αρετής, και ότι η ψυχή δεν πρέπει να κοινωνεί και να ενώνεται με δύο πνεύματα, με το πνεύμα του κόσμου και με το Πνεύμα του Θεού. Αντίθετα, πρόσταξε η ψυχή να ενώνεται και να προσκολλάται μόνο στο Πνεύμα του Θεού, και έτσι να καρποφορεί τα ιερά γεννήματα της αρετής και τους καρπούς του Πνεύματος. Επίσης, έδωσε την εντολή η προαίρεση να μην συναινεί σε δύο τρόπους, τον χειρότερο και τον καλύτερο, αλλά, χρησιμοποιώντας μόνο το καλό και μένοντας εντελώς αποξενωμένοι από το κακό, να καλλιεργείται στην ψυχή ο μονότροπος καρπός των αρετών, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί: «Γι' αυτό κατευθυνόμουν ορθά προς όλες τις εντολές σου, μίσησα κάθε άδικη οδό»· και, «την αδικία τη μίσησα και τη βδελύχθηκα». Ώστε με αυτόν τον τρόπο, βλέποντας ο Κύριος τον αγώνα της ψυχής, από τη δική Του φιλανθρωπία να επιτελέσει εντελώς μέσα μας, μέσω της δικής Του δυνάμεως του Πνεύματος, τη μεγάλη θεραπεία των κρυφών παθών, τιμωρώντας τους νοητούς μας εχθρούς.

«Γι' αυτό προς όλες τις εντολές σου ανορθωνόμουν, κάθε άδικη οδό εμίσησα». Η ανθρώπινη ψυχή, έχοντας συμπληρώσει τον λόγο, οπωσδήποτε περιέρχεται σε κακία. Διότι είναι αδύνατον, άμα τη συμπληρώσει του φυσικού νόμου στους ανθρώπους, να μην υπάρξει η αμαρτία. Όταν, λοιπόν, εμφανιστεί η κακία και διαστραφεί η ψυχή, έχει ανάγκη από ανόρθωση. Ποια είναι, λοιπόν, εκείνα που την ανορθώνουν; Μία εντολή μπορεί κατά κάποιον τρόπο να ευθυγραμμίσει τη διαστροφή της ψυχής, η οποία προέκυψε από την κακία. Το να ανορθωθεί όμως απολύτως η ψυχή στην παρούσα ζωή είναι ακατόρθωτο χωρίς όλες τις εντολές. Εάν όμως η ψυχή παραληφθεί διεστραμμένη, δεν πρόκειται πλέον να ανορθωθεί με εντολές, αλλά με πυρ ή με σκότος, ή με διχοτομία, ή με κάποιο από τα πιο οδυνηρά μέσα που επιφέρει ο Θεός. Εάν, επομένως, δεν εφαρμόσουμε όλες τις εντολές, δεν ανορθωνόμαστε. Γι' αυτό θαυμάσια έχει ειπωθεί: «Γι' αυτό προς όλες τις εντολές σου ανορθωνόμαστε, κάθε άδικη οδό μισήσαμε». Διότι δεν απέχει από την αδικία επειδή περισπάται από την επιθυμία του να αδικεί, αλλά απέχει έχοντας μισήσει την αδικία εκείνος που έχει ανορθωθεί προς όλες τις εντολές του Θεού.

«Γι' αυτό προς όλες» (τις εντολές): Διότι πρέπει να τις τηρούμε όλες, ώστε, αν κάποιος σφάλλει σε μία, να μην τις χάσει όλες. «Κάθε» (οδό): Ο Θεός λέγει στον άνθρωπο πώς πρέπει να προσέχει και να αποφεύγει την άδικη οδό. «Θαυμαστά»: Διότι μαρτύρια του Θεού είναι οι προφήτες και όλοι οι λόγοι των Γραφών, τους οποίους πρέπει κανείς να ερευνά διαρκώς. «Η δήλωση» (ή φανέρωση): Εννοεί το ευαγγελικό κήρυγμα· διότι συνετίζει τον λαό των εθνών, επειδή είναι νήπιος ως προς τη φρόνηση. «Το στόμα»: Ο προφήτης λέγει: διότι όταν άνοιγα το στόμα μου, το Άγιο Πνεύμα μιλούσε. «Ότι τις εντολές»: Διότι, έχοντας πόθο Θεού, μιλούσε ακατάπαυστα. «Επίβλεψον»: Όπως στους προφήτες, όπως στους αποστόλους, όπως στους μάρτυρες, έτσι παράσχε και σε εμένα, λέγει ο άνθρωπος. «Τα διαβήματα»: Όπως εσύ θέλεις και όπως διέταξες μέσα από τους λόγους σου, έτσι ρύθμισε την πορεία μου. «Και ας μην κυριεύσει»: Διότι, εάν κατευθύνω σωστά την οδό μου, η ανομία δεν με κυριεύει πλέον. «Λύτρωσέ με»: Από τους ειδωλολάτρες και τους αιρετικούς και τους κακόπιστους, οι οποίοι δεν σταματούν να συκοφαντούν την έλευση του Χριστού. «Και θα φυλάξω»: Όταν ο άνθρωπος καθαριστεί από τους συκοφάντες, τότε τηρεί καλά τον νόμο του Θεού. «Το πρόσωπο»: Έλα, λέγει, και επισκέψου τον Αδάμ. «Και δίδαξον»: Υπαινίχθηκε τα μυστήρια της χάριτος των πιστών. «Διεξόδους»: Διότι ποταμούς δακρύων έχυνε ο Αδάμ εξαιτίας της παραβάσεως. «Επειδή δεν εφύλαξαν»: Διότι παρέβην, λέγει (ο Αδάμ), την εντολή του Θεού.

Υποδηλώνει δε ο λόγος ότι πρέπει να αγαπούμε τις εντολές πάνω από κάθε πλούτο, τόσο τον συνολικό όσο και τον επιμέρους. Διότι αυτή είναι η τελειότητα του Χριστιανού· καθώς είπε ο Κύριος: «Όταν τηρείτε τις εντολές μου, θα μείνετε στην αγάπη μου». Γι' αυτό κατηύθυνα ορθά τον εαυτό μου σύμφωνα με όλες τις εντολές σου και μίσησα κάθε άδικη οδό. Διότι ο πόθος κατεργάζεται την προθυμία· και η προθυμία αφενός παρακινούσε στο να ακολουθείται η ευθεία οδός, αφετέρου βδελυσσόταν το μονοπάτι της αδικίας. Εκείνος, λοιπόν, που εκπληρώνει όλες τις εντολές, οπωσδήποτε μισεί και την άδικη οδό. Διότι όποιος τηρήσει όλον τον νόμο, αλλά σφάλει σε ένα σημείο, έχει γίνει ένοχος για όλα. Επειδή εκείνος που είπε, «μη φονεύσεις», είπε επίσης, «μην πορνεύσεις»· και εκείνος που είπε, «μην αδικήσεις», είπε επίσης, «μη λοιδορήσεις»· και εκείνος που είπε, «μην ψευσθείς», είπε επίσης, «μην ορκισθείς».

Διότι αυτός που δεν σκέπτεται κατ' αυτόν τον τρόπο, ούτε πιστεύει, σύμφωνα με την Γραφή, ότι μια εντολή είναι σπουδαιότερη και πιο περιεκτική από άλλη, ούτε, σύμφωνα με τον προφήτη, επιθυμεί να κατευθύνεται σωστά προς όλες τις εντολές που συναντά εφαρμόζοντας πνευματική οικονομία. Εφόσον λοιπόν είναι απαραίτητα τα αναγκαία και όσα συναντούμε κατ' οικονομίαν, πρέπει να αποφεύγουμε τις άκαιρες ασχολίες, προτιμώντας την προσευχή, και κυρίως εκείνες που μας κατακρημνίζουν στην πολυτέλεια και την πλεονεξία των χρημάτων. Διότι όσο περισσότερο κανείς εν Κυρίω τις περιορίσει αυτές και περικόψει τις περιττές υλικές αφορμές τους, τόσο περισσότερο μαζεύει τον νου από τους ρεμβασμούς. Και όσο περιορίσει τον νου, τόσο περισσότερο δίνει χώρο στην καθαρή προσευχή και αποδεικνύει την πίστη του στον Χριστό.

«Αυτός ήταν ο σκοπός της ενανθρωπήσεως του Κυρίου, για να το πούμε με συντομία». β'. Και ο αδελφός είπε: «Ποιες λοιπόν εντολές οφείλω να τηρήσω, Πάτερ, για να σωθώ μέσω αυτών; Θα ήθελα να τις ακούσω συνοπτικά». Και αποκρίθηκε ο Γέροντας: «Ο ίδιος ο Κύριος είπε στους αποστόλους μετά την ανάσταση: "Να πορευθείτε και να μαθητεύσετε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα". Επομένως, όσα έδωσε ως εντολή, οφείλει να τα τηρεί κάθε άνθρωπος που έχει βαπτιστεί στο όνομα της ζωοποιού και θεαρχικής Τριάδος. Διότι για τον λόγο αυτόν ο Κύριος συνέζευξε την ορθή πίστη με την τήρηση όλων των εντολών, επειδή γνώριζε ότι είναι αδύνατον να σωθεί ο άνθρωπος αν η μία αποχωριστεί από την άλλη. Γι' αυτό και ο Δαβίδ, έχοντας την ορθή πίστη, έλεγε προς τον Θεό: "Προς όλες τις εντολές σου κατευθυνόμουν ορθά· κάθε άδικη οδό την εμίσησα". Διότι όλες οι εντολές μας έχουν δοθεί από τον Κύριο ενάντια σε κάθε άδικη οδό· και εάν παραλειφθεί η μία, οπωσδήποτε θα εισαγάγει στη θέση της την αντίθετή της οδό της κακίας». γ'. Και είπε ο αδελφός: «Και ποιος δύναται, Πάτερ, να τηρήσει όλες τις εντολές, αφού είναι τόσες πολλές;» Είπε ο Γέροντας: «Εκείνος που μιμείται τον Κύριο και τον ακολουθεί στα ίχνη Του». Και είπε ο αδελφός: «Και ποιος δύναται να μιμηθεί τον Κύριο;»

Αν και λένε ότι οι προαναφερθέντες λίθοι διαθέτουν διαφορετικές ιδιότητες· και του μεν σαρδίου η ιδιότητα αφορά τα οιδήματα και τις πληγές από σίδηρο, τις οποίες οι γιατροί θεραπεύουν με επαλείψεις· του δε τοπαζίου, το να τρίβεται σε ακόνι και να αναβλύζει γαλακτώδη χυμό και να γεμίζει τόσους κρατήρες όσους θέλει αυτός που το τρίβει, και ούτε να μειώνεται, ούτε βέβαια να χάνει από το βάρος του, και ο χυμός που εξάγεται από αυτό χρησιμεύει για τις παθήσεις των οφθαλμών, και όταν πίνεται βοηθά στις υδρομανίες και σε εκείνους που έχουν παραφρονήσει από το θαλάσσιο σταφύλι (νομίζω ότι εννοεί τη μέθη από την αφθονία του κρασιού, γι' αυτό την ονόμασε θαλάσσια από το σταφύλι· ίσως θα έπρεπε πιο ξεκάθαρα να το ονομάσει «οινοδαίμονα»). Αυτού του λίθου την εξαιρετική αξία και του χρυσού μνημονεύοντας ο Δαβίδ, και συγκρίνοντάς τα με τους πνευματικούς λίθους, δηλαδή τις σωτήριες εντολές του Θεού, του φάνηκε ότι εκείνα δεν είναι τίποτα μπροστά σε αυτές· και έλεγε ως εξής: «Γι' αυτό αγάπησα τις εντολές σου περισσότερο από το χρυσάφι και το τοπάζιο· γι' αυτό κατηύθυνα τα βήματά μου σύμφωνα με όλες τις εντολές σου, και μίσησα κάθε άδικη οδό».

Μέσα από όλα αυτά υποδηλώνεται μυστικά ότι δεν πρέπει να καλλιεργείται μέσα μας και η κακία και η αρετή, αλλά με ενιαίο τρόπο να γεννιούνται από εμάς οι αρετές μέσω της θειοτέρας σποράς· και (πρόσταξε) ότι δεν πρέπει η ψυχή να επικοινωνεί και να ενώνεται με δύο πνεύματα, με το πνεύμα του κόσμου και με το Πνεύμα του Θεού, αλλά ενωμένη και προσκολλημένη μόνο στο Πνεύμα του Θεού να γεννά η ψυχή τους ιερούς καρπούς της αρετής και τους καρπούς του Πνεύματος. Ούτε πρέπει η προαίρεση να συμφωνεί με δύο πρόσωπα, το χειρότερο και το καλύτερο, αλλά, επιλέγοντας μόνο το καλό και έχοντας αποξενωθεί παντελώς από το κακό, να καλλιεργούμε στην ψυχή τον μοναδικό καρπό των αρετών, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Γι' αυτό, κατευθυνόμουν προς όλες τις εντολές σου· μίσησα κάθε άδικη οδό» και «Μίσησα και βδελύχθηκα την αδικία, ενώ τον νόμο σου τον αγάπησα», ώστε, βλέποντας έτσι ο Κύριος τον αγώνα της ψυχής, με τη δική Του φιλανθρωπία να επιτελέσει μέσα μας πλήρως τη μεγάλη θεραπεία των κρυφών παθών μέσω της δυνάμεως του Πνεύματος, πραγματοποιώντας την εκδίκηση εναντίον των νοητών μας εχθρών. Όπως ακριβώς και ο ίδιος ο Κύριος, μιλώντας για τη χήρα που καταπονούνταν από τον αντίδικο και η οποία προσήλθε στον άδικο κριτή, ζητώντας από αυτόν να την εκδικήσει, και η οποία χάρη στη μακρά επιμονή και αδιαντροπιά της πέτυχε τη δικαίωσή της, μας διδάσκει να μην αποκάμνουμε στις προσευχές.

Οφείλει, λοιπόν, όποιος θέλει αληθινά να ευαρεστήσει τον Θεό και να δεχθεί από Αυτόν την επουράνια χάρη του Πνεύματος και να αυξηθεί και να τελειωθεί εν Αγίω Πνεύματι, να βιάζει τον εαυτό του προς όλες τις εντολές του Θεού και να υποτάσσει την καρδιά του, ακόμη και όταν αυτή δεν το θέλει, σύμφωνα με τα λεγόμενα: «γι' αυτό κατευθυνόμουν σύμφωνα με όλες τις εντολές σου, μίσησα κάθε άδικη οδό». Διότι, όπως κάποιος βιάζει και πιέζει τον εαυτό του για την καρτερία στην προσευχή, μέχρι να το κατορθώσει αυτό, παρομοίως, εάν θέλει, βιάζει και πιέζει τον εαυτό του και σε όλα τα έργα της αρετής και αποκτά μια καλή συνήθεια. Και έτσι, ζητώντας και δεόμενος του Κυρίου διαρκώς, αφού επιτύχει το αίτημά του, γευθεί τον Θεό και γίνει μέτοχος του Αγίου Πνεύματος, κάνει το χάρισμα που του δόθηκε να αυξάνεται και να ανθίζει, αναπαυόμενο στην ταπεινοφροσύνη του, στην αγάπη και στην πραότητά του.

Δʹ. Και ο μακάριος Μωυσής λέγει, υποδεικνύοντας μέσω συμβόλων, ότι δεν πρέπει η ψυχή να ακολουθεί δύο φρονήματα, το κακό και το αγαθό, αλλά να ακολουθεί μόνο το αγαθό, και ότι δεν πρέπει να καλλιεργεί δύο καρπούς, τον καλό και τον χείρονα, αλλά μόνο τους καλούς, λέγοντας τα εξής: Δεν θα ζέψεις στο αλώνι σου ετερογενή ζώα μαζί, δηλαδή βόδι και όνο· αλλά, αφού ζέψεις ομογενή ζώα, θα αλωνίσεις τη σοδειά σου· δηλαδή, για να μην εργάζονται μαζί στο αλώνι της καρδιάς μας η αρετή και η κακία, αλλά μόνο η αρετή· Δεν θα συνυφάνεις σε μάλλινο ένδυμα λινάρι, ούτε πάλι σε λινό μαλλί· δεν θα καλλιεργήσεις στο χωράφι της γης σου δύο καρπούς μαζί· δεν θα βάλεις ετερογενές ζώο για αναπαραγωγή με άλλο· αλλά θα συζεύξεις τα ομογενή με τα ομογενή. Με όλα αυτά αινίσσεται μυστικώς ότι δεν πρέπει, όπως έχει λεχθεί, να καλλιεργούνται μέσα μας η κακία και η αρετή, αλλά να γεννώνται μονοτρόπως τα γεννήματα της αρετής· και ότι καμία ψυχή δεν πρέπει να κοινωνεί με δύο πνεύματα, το Πνεύμα του Θεού και το πνεύμα του κόσμου. Διότι γι' αυτό, λέγει, προς όλες τις εντολές σου κατευθυνόμουν ορθά· κάθε άδικη οδό τη μίσησα.

Διότι κατοικητήριο ή ανάπαυση του Πνεύματος είναι η ταπεινοφροσύνη, η αγάπη, η πραότητα και οι υπόλοιπες εντολές του Κυρίου. Οφείλουν, λοιπόν, όσοι θέλουν αληθινά να ευαρεστήσουν τον Θεό, να δεχθούν από Αυτόν την επουράνια χάρη και να αυξηθούν και να τελειωθούν στο Άγιο Πνεύμα, να βιάζουν πρώτα τον εαυτό τους ώστε να τηρούν όλες τις αρετές, ακόμη και όταν η καρδιά δεν το επιθυμεί, σύμφωνα με το γραμμένο: Γι' αυτό κατηύθυνα τον εαυτό μου προς όλες τις εντολές σου.

Οφείλουν, λοιπόν, όσοι θέλουν πραγματικά να ευαρεστήσουν τον Θεό, να δεχθούν από Αυτόν την επουράνια χάρη του Πνεύματος και να αυξηθούν και να τελειωθούν εν Αγίω Πνεύματι, να βιάζουν πρώτα τον εαυτό τους στην τήρηση όλων των εντολών του Κυρίου και, ακόμη και όταν η καρδιά δεν το θέλει, να την υποτάσσουν, σύμφωνα με τα λόγια της Γραφής: «γι' αυτό κατευθυνόμουν προς όλες τις εντολές σου, και μίσησα κάθε άδικη οδό». Διότι, όπως ακριβώς κάποιος βιάζει και πιέζει τον εαυτό του για να επιμείνει στην προσευχή, μέχρι να το κατορθώσει, παρομοίως και για όλα τα έργα της αρετής, εάν κάποιος το θέλει, βιάζει και πιέζει τον εαυτό του και του δημιουργεί μια καλή συνήθεια. Έτσι, ζητώντας και παρακαλώντας τον Κύριο διαρκώς και επιτυγχάνοντας το αίτημά του, αφού γευθεί τον Θεό και γίνει μέτοχος του Αγίου Πνεύματος, αυξάνεται και θάλλει μέσα του το χάρισμα του Πνεύματος που του δόθηκε. Αναπαυόμενο στην ταπεινοφροσύνη του, την οποία επιζήτησε, καθώς και στην αγάπη και την πραότητα, το ίδιο το Πνεύμα του χαρίζει τα πάντα και τον διδάσκει την αληθινή ταπεινοφροσύνη, την αληθινή αγάπη και την αληθινή πραότητα, για την οποία προσπάθησε, ζήτησε και μερίμνησε, και η οποία του δόθηκε. Και έτσι, αφού αυξηθεί και τελειωθεί εν Θεώ, γίνεται κληρονόμος της βασιλείας των ουρανών. Διότι ο ταπεινός ποτέ δεν πέφτει. Πώς είναι δυνατόν άλλωστε να πέσει, εφόσον βρίσκεται χαμηλότερα από όλους; Μεγάλη ταπείνωση είναι η υψηλοφροσύνη, και μεγάλη ύψωση και αξίωμα είναι η ταπεινοφροσύνη.

Διότι, επειδή κυριευθήκαμε από τον εχθρό και υποδουλωθήκαμε στις ηδονές και γίναμε υποτελείς στα πάθη και υπόσπονδοι στον εχθρό, είναι εντελώς αναπόφευκτο να ελκόμαστε και να παρασυρόμαστε από τέτοια πάθη, ηδονές και επιθυμίες, και να οδηγούμαστε βιαίως και ελεεινώς ως ανδράποδα στην υπηρεσία και τη δουλεία του αντίπαλου εχθρού, και να εκπίπτουμε από τη δουλεία του δεσπότη Χριστού, και να αναδεικνυόμαστε παραβάτες των εντολών Του και των υποσχέσεών μας προς Αυτόν. Και για να μην το υποστούμε αυτό, απέναντι σε καθέναν από τους εχθρούς που μας επιτίθενται ας λάβουμε βοηθό και σύμμαχο υπέρ ημών, διδασκόμενοι από τη θεόπνευστη Γραφή το: «Γι' αυτό συμμορφωνόμουν προς όλες τις εντολές Σου, κάθε άδικη οδό τη μίσησα», και στη μνήμη των αισχρών ενθυμήσεων ας αντιπαρατάξουμε τη μνήμη του Θεού και της φρικτής κρίσης και των αφόρητων εκείνων βασάνων, στην οκνηρία την προθυμία και τη σπουδή, στη γαστριμαργία τη νηστεία, στη φιληδονία την εγκράτεια, στην πολυποσία την ολιγοποσία, στην πύρωση της σάρκας τη μνήμη του αιώνιου πυρός και την εκτενή δέηση προς τον Θεό με αγρυπνία και δίψα.