Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:132

«Επίβλεψον επ' εμέ και ελέησόν με», κ.λπ. Όπως έχεις κρίνει, λέγει, να επιβλέπεις και να αξιώνεις με πολλή μέριμνα εκείνους που αγαπούν το όνομά σου, έτσι αξίωσε και εμένα της ίδιας μέριμνας, του ίδιου ελέους. «Τα διαβήματά μου κατεύθυνε κατά το λόγιόν σου». Σύμφωνα με τον λόγο Του, ο Θεός κατευθύνει τα βήματα εκείνου που μεταβαίνει από την κακία και την άγνοια στην αρετή και τη γνώση. Διότι ο ορθός λόγος καθοδηγεί αυτούς τους ανθρώπους· όσοι δεν πράττουν την αμαρτία δεν είναι δούλοι της αμαρτίας.

Άραγε ξέπεσαν από το ορθό φρόνημα ένας-ένας και σε μικρές ομάδες, παρασυρόμενοι κρυφά από τις απάτες κάποιων; Κάθε άλλο. Διότι αποστάτησαν με τον ίδιο τρόπο που, βεβαίως, είχαν κληθεί, δηλαδή ως ολόκληρο πλήθος και κατά φυλές, με όλες τους τις γενιές και όλες τους τις οικογένειες. Διότι έτσι εξήλθαν τότε από τη χώρα των Αιγυπτίων. Και θυμόμαστε ότι, όταν ο Φαραώ μόλις που υποσχόταν να αφήσει ελεύθερο τον Ισραήλ, θέλοντας να μάθει το μέγεθος του πλήθους που θα αναχωρούσε, ρώτησε σαφώς: «Ποιοι και ποιοι είναι αυτοί που θα πορευθούν;», ο Μωυσής απάντησε: «Με τους νέους μας και με τους πρεσβυτέρους μας θα πορευθούμε, με τους γιους και τις θυγατέρες μας, και με τα πρόβατα και τα βόδια μας». Επομένως, κατά φυλές ολόκληρες και κατά πλήθος, κατά γένος και κατά οίκους έγινε η κλήση· και με τον ίδιο τρόπο έγινε και η αποστασία, της οποίας την ασχήμια υποδηλώνει με τον πιο έντονο τρόπο λέγοντας: «Αποχώρησαν από το πρόσωπό μου». Διότι, αυτούς που θα επέλεγε να μισήσει ο Δεσπότης των συμπάντων, δεν θα τους επισκεπτόταν με το βλέμμα του, σύμφωνα με εκείνο που αναφέρεται στους Ψαλμούς: «Επίβλεψε επάνω μου και ελέησέ με». Διότι έχει γραφτεί ότι «Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι προς τους δικαίους»· και ο Ίδιος λέει κάπου: «Και σε ποιον θα επιβλέψω, παρά στον ταπεινό και ήσυχο, και σε αυτόν που τρέμει τα λόγια μου;». <Αυτοί θυσίαζαν στους Βααλείμ και προσέφεραν θυμίαμα στα γλυπτά είδωλα. Και εγώ καθοδήγησα τα βήματα του Εφραΐμ, τον πήρα στην αγκαλιά μου, και δεν κατάλαβαν ότι εγώ τους θεράπευσα μέσα στη φθορά των ανθρώπων.>

Επίβλεψε επάνω μου και ελέησέ με, σύμφωνα με την κρίση για εκείνους που αγαπούν το όνομά σου. Από όσους ελεούνται από τον Θεό, ορισμένοι μεν το επιτυγχάνουν αυτό μέσω της μετάνοιας, εγκαταλείποντας μόλις τις αμαρτίες τους και εξομολογούμενοι· άλλοι δε λαμβάνουν πείρα του ελέους του Θεού με σκοπό, καθώς προκόπτουν, να σπεύσουν προς τον ίδιο τον τελικό σκοπό της αρετής. Προσεύχεται, λοιπόν, αυτός να ελεηθεί όχι σύμφωνα με την κρίση που ισχύει για όσους μετανοούν, αλλά για εκείνους που αγαπούν το όνομα του Κυρίου· διότι το πρόσωπο που ομιλεί συγκαταλέγεται σε αυτούς που έχουν προκόψει κατά πολύ στην αρετή και στη γνώση της αλήθειας· γι' αυτό και έχει την παρρησία να εμφανιστεί ενώπιον του Θεού. Διότι, λέει, «επίβλεψε επάνω μου» και κατ' ανάγκην θα ακολουθήσει το να ελεηθώ.

«Γι' αυτό προς όλες» (τις εντολές): Διότι πρέπει να τις τηρούμε όλες, ώστε, αν κάποιος σφάλλει σε μία, να μην τις χάσει όλες. «Κάθε» (οδό): Ο Θεός λέγει στον άνθρωπο πώς πρέπει να προσέχει και να αποφεύγει την άδικη οδό. «Θαυμαστά»: Διότι μαρτύρια του Θεού είναι οι προφήτες και όλοι οι λόγοι των Γραφών, τους οποίους πρέπει κανείς να ερευνά διαρκώς. «Η δήλωση» (ή φανέρωση): Εννοεί το ευαγγελικό κήρυγμα· διότι συνετίζει τον λαό των εθνών, επειδή είναι νήπιος ως προς τη φρόνηση. «Το στόμα»: Ο προφήτης λέγει: διότι όταν άνοιγα το στόμα μου, το Άγιο Πνεύμα μιλούσε. «Ότι τις εντολές»: Διότι, έχοντας πόθο Θεού, μιλούσε ακατάπαυστα. «Επίβλεψον»: Όπως στους προφήτες, όπως στους αποστόλους, όπως στους μάρτυρες, έτσι παράσχε και σε εμένα, λέγει ο άνθρωπος. «Τα διαβήματα»: Όπως εσύ θέλεις και όπως διέταξες μέσα από τους λόγους σου, έτσι ρύθμισε την πορεία μου. «Και ας μην κυριεύσει»: Διότι, εάν κατευθύνω σωστά την οδό μου, η ανομία δεν με κυριεύει πλέον. «Λύτρωσέ με»: Από τους ειδωλολάτρες και τους αιρετικούς και τους κακόπιστους, οι οποίοι δεν σταματούν να συκοφαντούν την έλευση του Χριστού. «Και θα φυλάξω»: Όταν ο άνθρωπος καθαριστεί από τους συκοφάντες, τότε τηρεί καλά τον νόμο του Θεού. «Το πρόσωπο»: Έλα, λέγει, και επισκέψου τον Αδάμ. «Και δίδαξον»: Υπαινίχθηκε τα μυστήρια της χάριτος των πιστών. «Διεξόδους»: Διότι ποταμούς δακρύων έχυνε ο Αδάμ εξαιτίας της παραβάσεως. «Επειδή δεν εφύλαξαν»: Διότι παρέβην, λέγει (ο Αδάμ), την εντολή του Θεού.

Στάση Γ΄. Επίβλεψε επάνω μου και ελέησέ με, κατά το κρίμα εκείνων που αγαπούν το όνομά σου. α΄. Είναι σύνηθες, αδελφοί, για τον μακάριο Δαβίδ να επινοεί πολύτροπες εκφράσεις σε όσα ψάλλονται προφητικά από αυτόν. Διότι και σε αυτόν τον ψαλμό διατυπώνει με πολλούς τρόπους τα ίδια πράγματα για τα ίδια ζητήματα. Σκοπός του δε είναι η αποχή από την αμαρτία και η αποτροπή του κακού, η τήρηση και η φύλαξη των εντολών του Θεού, καθώς και το να ελέγχει τους παραβάτες και να αποστρέφεται από αυτούς, και να δέεται για τη βοήθεια του Θεού και για το έλεός Του.

Γι' αυτό λέει: «Στρέψε το βλέμμα σου σε εμένα και ελέησέ με». Υπάρχουν φορές που ο Θεός επιβλέπει με οργή, όπως έχει ειπωθεί από τον προφήτη Αββακούμ: «Επέβλεψε, και έλιωσαν τα έθνη»· όταν όμως επιβλέπει εκείνους που τον αγαπούν, απεργάζεται έλεος και σωτηρία. Αυτήν λοιπόν [την επίβλεψη] ζήτησε ο προφήτης· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Σύμφωνα με την κρίση εκείνων που αγαπούν το όνομά σου». Ικετεύει, επομένως, να τύχει της θείας ευμένειας, όχι απλώς, αλλά, λέει, όπως συνηθίζεις να παρέχεις το έλεος σε εκείνους που σε αγαπούν. Διότι γι' αυτό είπε, «Σύμφωνα με την κρίση εκείνων που αγαπούν το όνομά σου»· αντί του να πει, παρακαλώ να απολαύσω την ίδια ευνοϊκή απόφαση με αυτούς. «Τα διαβήματά μου κατεύθυνε σύμφωνα με τον λόγο σου· και ας μην με κυριεύσει καμία ανομία». Διότι, όταν εμείς προσφέρουμε εκ των προτέρων την προθυμία, και ο Θεός παρέχει τη βοήθεια και κατευθύνει την πορεία μας, η κυριαρχία της αμαρτίας δεν βρίσκει χώρο. Εφόσον λοιπόν ο Θεός μάς κατευθύνει στις οδούς του, και εμείς προσφέρουμε την προθυμία μας, δεν θα έχει εναντίον μας καμία δύναμη ούτε η αμαρτία ούτε η ανομία.

XXII Ο Ιωάσαφ, μετά την αναχώρηση του Βαρλαάμ, παραδόθηκε στην προσευχή και σε θερμότατα δάκρυα, και έλεγε: Θεέ μου, σπεύσε σε βοήθειά μου. Κύριε, τρέξε γρήγορα να με βοηθήσεις, διότι σε εσένα έχει αφεθεί ο πτωχός, στον ορφανό εσύ υπήρξες βοηθός· επίβλεψε σε εμένα και ελέησέ με, εσύ που θέλεις να σωθούν όλοι και να φτάσουν σε επίγνωση της αλήθειας, σώσε με και ενίσχυσέ με τον ανάξιο ώστε να πορευθώ την οδό των αγίων σου εντολών, διότι εγώ μεν είμαι ασθενής και ταλαίπωρος και ανίκανος να πράξω το αγαθό· εσύ όμως είσαι δυνατός να με σώσεις, εσύ που συγκρατείς και συνέχεις όλα τα ορατά και τα αόρατα. Μην με αφήσεις να πορευθώ οπίσω από τα πονηρά θελήματα της σάρκας· αλλά δίδαξέ με να πράττω το θέλημά σου, και διαφύλαξέ με για την αιώνια και μακάρια ζωή σου. Ω Πατέρα, και Υιέ, και θείο Πνεύμα, η ομοούσια και αδιαίρετη Θεότητα, εσένα επικαλούμαι και εσένα δοξάζω· διότι εσένα υμνεί όλη η κτίση, και εσένα δοξολογούν οι νοερές δυνάμεις των ασωμάτων στους αιώνες. Αμήν.

XXV Αφού ο πατέρας απείλησε με αυτά και αποχώρησε οργισμένος, ο υιός, εισερχόμενος στον κοιτώνα του και υψώνοντας τα μάτια του προς τον οικείο του Αγωνοθέτη, αναφώνησε από τα βάθη της καρδιάς του: «Κύριε, ο Θεός μου, γλυκιά ελπίδα και αψευδής υπόσχεση, το κραταιό καταφύγιο όσων προσηλώνονται σε εσένα, δες τη συντριβή της καρδιάς μου με ίλεω και ευμενές βλέμμα, και μην με εγκαταλείψεις, ούτε να απομακρυνθείς από εμένα· αλλά, σύμφωνα με την αψευδή σου υπόσχεση, στάσου στο πλευρό μου, του ανάξιου και ευτελούς· διότι εσένα γνωρίζω και ομολογώ ως ποιητή και προνοητή όλης της κτίσεως. Εσύ, λοιπόν, ενίσχυσέ με ώστε να παραμείνω σε αυτή την καλή ομολογία μέχρι την τελευταία μου αναπνοή· επίβλεψε επάνω μου και ελέησέ με, και συμπαραστάσου μου, διατηρώντας με αλώβητο από κάθε σατανική ενέργεια· επίβλεψε, Βασιλιά· διότι η ψυχή μου έχει καταφλεχθεί ισχυρά από τον πόθο για εσένα, και φλέγεται σαν από δίψα καύσωνα σε άνυδρο τόπο, επιποθώντας εσένα, την πηγή της αθανασίας. Μην παραδώσεις στα θηρία την ψυχή που σε ομολογεί· μην ξεχάσεις εις τέλος την ψυχή του πτωχού σου· αλλά παραχώρησε σε εμένα τον αμαρτωλό, σε όλη μου τη ζωή, να υποστώ τα πάντα για το όνομά σου και για την ομολογία σου, και να προσφέρω ως θυσία ολόκληρο τον εαυτό μου σε εσένα· διότι, όταν εσύ ενδυναμώνεις, και οι ασθενείς υπερισχύουν, επειδή εσύ είσαι ο μόνος αήττητος σύμμαχος και ελεήμων Θεός, τον οποίο ευλογεί όλη η κτίση, τον δεδοξασμένο στους αιώνες. Αμήν».

Στάση Γ' «Επίβλεψε πάνω μου και ελέησέ με, σύμφωνα με την κρίση για όσους αγαπούν το όνομά σου». Η έκφραση αποδίδει τη φυσική τάξη των πραγμάτων: διότι πρώτα κάποιος ρίχνει το βλέμμα του και έπειτα ελεεί. Ο Θεός όμως, όχι σωματικά, αλλά φέρνοντας τα πάντα μπροστά του με άρρητα και ασώματα μάτια, ελεεί τον κόσμο του. Και περισσότερο επιβλέπει με γνησιότητα όσους είναι άξιοι ελέους. «Τα διαβήματά μου», δηλαδή τα φρονήματα της σάρκας μου, «κατεύθυνε σύμφωνα με τους λόγους των νόμων σου και ας μην με κατακυριεύσει καμία ανομία», δηλαδή καμία ολέθρια προσβολή. «Λύτρωσέ με από τη συκοφαντία των ανθρώπων». Πολλές φορές οι άνθρωποι του Σαούλ με συκοφαντούσαν ως επίβουλο. «Λύτρωσέ με και θα φυλάξω τις εντολές σου», ώστε ούτε να συκοφαντήσω ούτε να ψευδομαρτυρήσω, όπως θεσπίζουν οι εντολές σου. «Άκουσε τη φωνή μου, Κύριε», όχι σύμφωνα με τη δική μου αξία, αλλά «σύμφωνα με το έλεός σου», και «σύμφωνα με την κρίση σου ζήσε με». «Μακριά από τους αμαρτωλούς είναι η σωτηρία» και κινδυνεύουν με πλήρη καταστροφή, «διότι δεν αναζήτησαν τα δικαιώματά σου». «Είδα ασύνετους και έλιωνα», δηλαδή καταφλεγόμουν, «διότι δεν εννόησαν να φυλάξουν τα λόγια σου». Εγώ όμως «θα αγαλλιάσω για τα λόγια σου, όπως αυτός που βρίσκει πολλά λάφυρα». Αγαλλιούν βέβαια αυτοί που κατασφάζουν τους εχθρούς και παίρνουν τα όπλα και τα ενδύματά τους, αλλά εγώ για τα λόγια σου αγάλλομαι περισσότερο από εκείνους. «Επτά φορές την ημέρα σε αίνεσα, για τα κρίματα της δικαιοσύνης σου».