Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:137

«Ρεύματα υδάτων κατέβασαν τα μάτια μου». Έχυνα πλήθος δακρύων, θρηνώντας αυτούς που παραβαίνουν τον νόμο σου. «Δίκαιος είσαι, Κύριε, και ευθεία είναι η κρίση σου». Εξηγεί την αιτία για την οποία θρηνούσε εκείνους που παραβαίνουν τον νόμο του Θεού: διότι απείλησε με τιμωρία στο θείο δικαστήριο όσους τον παραβαίνουν, και την τιμωρία αυτή την έχει διακηρύξει ρητώς ήδη από τώρα. «Έδωσες ως εντολή τα μαρτύριά σου να είναι δικαιοσύνη, κ.τ.λ.» Τα μαρτύρια που έδωσες ως εντολή, έχοντας ως μάρτυρες τον ουρανό, τη γη και κάποιους άλλους, είναι άραγε δικαιοσύνη και τρανότατη αλήθεια; Αλλά δεν τα κατέστησες ασαφή· δηλαδή, οι ορθότατοι κανόνες των κριμάτων σου φανερώνουν τη δικαιοσύνη σου. Τα μαρτύριά σου, λοιπόν, είναι οι θείες Γραφές· οι οποίες αποτελούν δικαιοσύνη ως προς τα ηθικά παραγγέλματα, και αλήθεια ως προς τη θεωρία των λόγων.

Οι δε Σαμαρείτες αποδεικνύονται ανώτεροι από την αφροσύνη των Ιουδαίων, και αφού νίκησαν την έμφυτη βραδυμάθειά τους με την ευπείθεια, ακούγοντας ένα και μόνο θαύμα, σπεύδουν δρομαίοι προς τον Ιησού, έχοντας πειστεί όχι από τις φωνές των αγίων προφητών, ούτε από τα Μωσαϊκά κηρύγματα ούτε από τις υποδείξεις του Ιωάννη, αλλά επειδή τους τα εξιστόρησε μία γυναίκα, και μάλιστα αμαρτωλή. Εύλογα, λοιπόν, θαυμάζοντας την απόφαση του Σωτήρα για αυτούς, ας αναφωνήσουμε και εμείς: «Δίκαιος είσαι, Κύριε, και ευθεία η κρίση σου». <Στο μεταξύ τον παρακαλούσαν οι μαθητές του λέγοντας: Ραββί, φάε. Εκείνος δε τους είπε:> Ο θεσπέσιος Ευαγγελιστής διατάσσει άριστα τη συγγραφή του βιβλίου, και δεν παραλείπει τίποτα από όσα πιστεύει ότι θα είναι οπωσδήποτε ωφέλιμα στους αναγνώστες. Άκουσε, λοιπόν, πώς μας παρουσιάζει τον Ιησού να γίνεται πάλι υπογραμμός ενός αξιολογότατου πράγματος. Διότι φρονώ ότι τίποτα δεν έχει τεθεί μάταια στα συγγράμματα των αγίων, αλλά ακόμη και εκείνο που κάποιος θα θεωρούσε μικρό, κάποιες φορές διαπιστώνεται ότι κυοφορεί μια διόλου ευκαταφρόνητη ωφέλεια.

Ενώ ο Κύριος είπε, μακάριοι όσοι διώκονται ένεκα της δικαιοσύνης, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών, εσείς και τους δικαίους κακοποιήσατε και την αλήθεια δεν τηρήσατε. Τώρα λοιπόν τι φωνάζετε; Διότι ο καιρός της μετανοίας παρήλθε. Εδώ υπάρχει η ανταπόδοση. Τώρα οι δίκαιοι στεφανώθηκαν, ενώ εσείς οι αμαρτωλοί παραδοθήκατε στη γέεννα του πυρός· τώρα οι δίκαιοι έλαμψαν σαν το φως στη βασιλεία των ουρανών, ενώ εσείς οι αμαρτωλοί παραδοθήκατε στο εξώτερο σκότος· τώρα οι δίκαιοι μαζί με τους Αγγέλους υμνούν τον Θεό, ενώ εσείς οι αμαρτωλοί κλαίτε από τα βάσανα και τρίζετε τα δόντια σας μεταμελούμενοι, διότι χάσατε τον χρόνο της μετανοίας σας μέσα στην αμέλεια. Δεν είστε εσείς που αποχωρίσατε τους εαυτούς σας από τους δικαίους και μιμηθήκατε με ζήλο τα έργα των αμαρτωλών; Τώρα δε, και αυτοί και εσείς παραδοθήκατε στην κόλαση. Αξίζει λοιπόν να αναστενάζει κανείς για τα βάσανα και τις τιμωρίες που επιβάλλονται και στους δύο. Τότε και εμείς, αναστενάζοντας βαθιά, θα ανακράξουμε με πικρό κλάμα, λέγοντας: Δίκαιος είσαι, Κύριε, και ευθείες είναι οι κρίσεις σου· διότι όταν βρισκόμασταν στον παρελθόντα αιώνα, μας φανέρωσες αυτά μέσω των Αγίων Γραφών και δεν πιστεύαμε, αλλά δίσταζε η καρδιά μας· τώρα όμως τα βλέπουμε όλα ολοκάθαρα με τα μάτια μας.

«Δίκαιος» Διότι όλα όσα έπραξες στον άνθρωπο, με αληθινή κρίση τα έπραξες ως Θεός. «Ενετείλω» Όσα μέσω του νόμου και των προφητών μίλησες για τον άνθρωπο, είναι όλα αληθινά και δεν υπάρχει ψεύδος σε αυτά. «Εξέτηξέν με» Διότι πρέπει να θεωρούμε εχθρούς όλους όσους λησμονούν τον Θεό. «Πεπυρωμένον» Διότι σε αυτούς που ζουν κατά Θεόν, ο λόγος του Θεού ανάβει σαν φωτιά από τον πόθο. «Νεώτερος» Διότι και πολλοί νέοι στην ηλικία απέκτησαν φρόνημα πρεσβυτέρων ως προς τις εντολές του Θεού. «Η δικαιοσύνη» Διότι αμφότερα είναι αιώνια ως έργα του Θεού. «Θλίψεις» Διότι σε πολλή θλίψη βρέθηκε ο άνθρωπος, αν δεν τον είχε λυτρώσει η εντολή του Θεού. «Δικαιοσύνη» Ο νόμος και η χάρις· διότι διαμένουν στον αιώνα. «Συνέτισον» Δηλαδή, δώσε μου σύνεση μέσω αυτών. «Εκέκραξα» Διότι όσοι φωνάζουν από καρδιάς προς τον Θεό δεν παραβλέπονται ποτέ. «Τα δικαιώματα» Νύχτα και μέρα οι πιστοί δεν παύουν να εκζητούν τον Θεό. «Εκέκραξα» Διότι υπήρχε ανάγκη ισχυρής κραυγής στην προσευχή προς τον Θεό, ώστε να μπορέσει κάποιος να φυλάξει τον νόμο. «Προέφθασαν» Διότι η προσευχή δεν περιορίζεται από τον καιρό, αλλά πρέπει κανείς πάντοτε να προσεύχεται. «Προέφθασαν οι οφθαλμοί» Ο προφήτης σημαίνει την ανάσταση κατά τα χαράματα· προτρέπει τους πιστούς να σχολάζουν πάντοτε στις προσευχές. «Της φωνής» Αυτή είναι η φωνή του Αδάμ. Ποια φωνή; Τα δάκρυα της μετανοίας. «Προσήγγισαν» Διότι οι δαίμονες προσκολλούνται παράνομα στους πιστούς, όπως και στον Αδάμ.

Ένας αμάρτησε και σε ολόκληρο τον λαό έπεσε ο θάνατος και η δειλία. Τι είναι αυτό, ω φιλάγαθε Δέσποτα; Εσύ είσαι ο μόνος δίκαιος και ευθείες είναι οι κρίσεις σου. Εσύ απονέμεις στον καθένα την κρίση σύμφωνα με τα δικά του έργα. Εσύ είπες, φιλάνθρωπε, ότι ο καθένας θα πεθάνει για τη δική του αμαρτία και ότι δεν θα τιμωρηθεί κανείς στη θέση άλλου. Ποια είναι, λοιπόν, αυτή η δίκαιη απόφασή σου; Όλα τα δικά σου είναι καλά, Κύριε, και πάρα πολύ καλά, και οικονομούνται προς το συμφέρον μας.

Από τέτοια λύπη διακατέχονται οι άγιοι για τους παραβάτες. Διότι θρηνούσε και ο Μωυσής, όταν ο ισραηλιτικός λαός απομακρύνθηκε από τον Θεό κατασκευάζοντας τον μόσχο, λέγοντας προς τον Θεό: Εάν μεν τους συγχωρήσεις την αμαρτία, συγχώρησέ την· εάν όμως όχι, εξάλειψε και εμένα από το βιβλίο των ζώντων. Και πάλι ο Απόστολος, βλέποντας τους Ιουδαίους να αποξενώνονται από το Ευαγγέλιο, είπε: Θα ευχόμουν να γίνω εγώ ο ίδιος ανάθεμα από τον Θεό για χάρη των αδελφών μου, των συγγενών μου κατά σάρκα. Δίκαιος είσαι, Κύριε, και ευθείες είναι οι κρίσεις σου. Ενέτειλες τη δικαιοσύνη, τα μαρτύριά σου και την απόλυτη αλήθεια. Με δικαιοσύνη κυβερνάς τα πάντα, Δέσποτα, και επειδή φροντίζεις τους ανθρώπους, και επειδή επιθυμείς να τους αναδείξεις εργάτες της δικαιοσύνης.

Και πρόσεξε τη δικαιοκρισία του Θεού, για να πεις και εσύ μαζί με τον προφήτη: «Δίκαιος είσαι, Κύριε, και ευθείες είναι οι κρίσεις σου». Εξαιτίας μίας αμαρτίας εξορίζεται ο Αδάμ από τον παράδεισο, χάρη σε μία φωνή πίστεως ο ληστής σώζεται· μία αμαρτία εκδιώκει εκείνον από την τρυφή, μία πράξη δικαιοσύνης εγκαθιστά τούτον στην τρυφή. Εισήλθε ο ληστής στον παράδεισο. Ω του θαύματος! Ούτε στον Αβραάμ δόθηκε προφορικά η υπόσχεση του παραδείσου· διότι κληρονομεί μεν δια της πίστεως, αλλά υπόσχεση παραδείσου δεν έλαβε πριν από τον ληστή.

Και όμως ένας ήταν αυτός που αμάρτησε, ο Άχαρ· πώς λοιπόν αμάρτησαν οι υιοί του Ισραήλ; Και οργίστηκε, λέει, ο Κύριος εναντίον των υιών του Ισραήλ. Έστειλε δε ο Ιησούς άνδρες από την Ιεριχώ στη Γαι. Και ανέβηκαν περίπου τρεις χιλιάδες άνδρες, και τράπηκαν σε φυγή μπροστά στους άνδρες της Γαι, οι οποίοι σκότωσαν από αυτούς τριάντα έξι άνδρες. Δες την ανταπόδοση μιας αμαρτίας, δες πληγή απαρηγόρητη· ένας αμάρτησε, και σε ολόκληρο τον λαό έπεσε ο θάνατος και η δειλία. Τι σημαίνει λοιπόν αυτό, ω φιλάγαθε Δέσποτα; Εσύ είσαι ο μόνος δίκαιος, και οι κρίσεις σου είναι ευθείες· εσύ απονέμεις στον καθένα την κρίση σύμφωνα με τα δικά του έργα· εσύ είπες, Φιλάνθρωπε, ότι ο καθένας θα πεθάνει για τη δική του αμαρτία, και δεν θα τιμωρηθεί ο ένας αντί του άλλου· ποια είναι λοιπόν αυτή η δίκαιη απόφασή σου; Όλα τα έργα σου είναι καλά, Κύριε, και πάρα πολύ καλά, και οικονομούμενα προς το συμφέρον μας· γιατί λοιπόν για την αμαρτία του ενός επέφερες την τιμωρία στους άλλους; Η αμαρτία, λέει, είναι ένα μόλυσμα· ας στηλιτευθεί μέσω της τιμωρίας ενώπιον όλων, για να μην διαφθείρει τους πάντες. Βλέπεις πώς η αμαρτία του ενός προξένησε την τιμωρία σε όλο τον λαό;

Διότι αυτοί πρόσφεραν από το περίσσευμά τους, ενώ αυτή εισέφερε όλο το βιος της. Επομένως, επειδή έκρινε δίκαια, ας πούμε και εμείς όλοι στον Θεό, όπως ακριβώς είπε ο Προφήτης: «Δίκαιος είσαι, Κύριε, και ευθείες είναι οι κρίσεις σου»· διότι εξετάζεις την προαίρεση των ανθρώπων και δεν περιορίζεις τη Βασιλεία σύμφωνα με το πλήθος των προσφορών. Διότι δεν δίνεις προσοχή στα προσφερόμενα, αλλά στη διάθεση αυτών που τα προσφέρουν. Ας μη διστάσει, λοιπόν, κανείς από εσάς, σας παρακαλώ, να ρίξει έστω και δύο λεπτά, έστω και δέκα οβολούς στο γαζοφυλάκιο των χηρών και των ορφανών· διότι έτσι διδάσκει και η Αγία Γραφή, ότι δηλαδή, ανάλογα με την προαίρεση που έχει ο καθένας, είναι ευπρόσδεκτος ενώπιον του Θεού. Ας μη γίνει, λοιπόν, η τράπεζα εκείνη ξένη προς τη δική σου καρποφορία, αλλά να έχεις μερίδιο σε αυτήν, ώστε να λάβεις μερίδιο μαζί με εκείνους που αποκομίζουν το έλεος από τον ελεήμονα Θεό, ο οποίος είπε: «Να ελεείτε, για να ελεηθείτε».

«Αλληλούια, αλληλούια· η σωτηρία και η δύναμη και η δόξα του Θεού μας, διότι έκρινε την πόρνη τη μεγάλη, η οποία διέφθειρε τη γη με την πορνεία της». Ερμηνεία: Οι άγγελοι ύμνησαν βλέποντας τη δίκαιη κρίση, και εσύ, άνθρωπε, αγανακτείς; Πες μάλλον και εσύ: «Δίκαιος είσαι, Κύριε, και ευθείες είναι οι κρίσεις σου»· διότι σε τι μας ωφέλησε ο πλούτος, η καλοπέραση και η ευδαιμονία της πόλης; Σε μια στιγμή και σαν ρεύμα ποταμού παρήλθαν όλα, και εμείς παραδοθήκαμε στα χέρια των εχθρών.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΚΓ' ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΠΕΡΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ ΚΑΙ ΟΤΙ Η ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΕΙΝΑΙ ΚΑΤΙ ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΚΑΙ ΘΕΙΟ, ΑΛΛΑ ΟΠΩΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΕΩΣ ΔΟΘΗΚΕ ΣΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΤΟ ΝΑ ΓΙΝΟΥΝ ΤΕΚΝΑ ΘΕΟΥ, ΕΤΣΙ ΚΑΙ ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥΣ ΕΧΕΙ ΔΟΘΕΙ ΝΑ ΓΙΝΟΥΝ ΔΙΚΑΙΟΙ Ευλόγησον, πάτερ. Αδελφοί και πατέρες, γνωρίζετε ότι κατά τις δύο παρελθούσες Κυριακές ομιλήσαμε εν συντομία περί σωφροσύνης και φρονήσεως· γι' αυτό και προσήλθαμε τώρα να μιλήσουμε και για την ομόζυγό τους, τη δικαιοσύνη. Δικαιοσύνη δε είναι ο Θεός, του οποίου «η δικαιοσύνη μένει εις τον αιώνα», και «δίκαιος είναι ο Κύριος και αγάπησε τις δικαιοσύνες» και «δίκαιος είσαι, Κύριε, και ευθείες οι κρίσεις σου» και «δίκαιος και όσιος ο Κύριος». Γι' αυτό και όποιος επιχειρεί να μιλήσει περί δικαιοσύνης, αποτολμά να μιλήσει περί Θεού, και για να μιλήσει κανείς περί Θεού χρειάζεται λοιπόν θείο λόγο και νου. Για να τεθούν όμως με λογική αλληλουχία και να περιγραφούν οι τέσσερις πρώτες αρετές, αναγκαστήκαμε να μιλήσουμε και περί δικαιοσύνης, και να πούμε τόσα γι' αυτήν, όσα η θεία δικαιοσύνη προσφέρει ως λόγο που προετοιμάζει για τη δικαιοσύνη τους εραστές της δικαιοσύνης.

Ερμηνεία. Ύμνησαν οι άγγελοι βλέποντας «κρίση δίκαιη» και εσύ, άνθρωπε, αγανακτείς; Πες μάλλον και εσύ: «Δίκαιος είσαι, Κύριε, και ευθείες είναι οι κρίσεις σου»· διότι σε τι μας ωφέλησε ο πλούτος και η τρυφή και η ευδαιμονία της πόλης; Μέσα σε «μια στιγμή» και σαν ρεύμα ποταμού παρήλθαν τα πάντα, και εμείς παραδοθήκαμε στα χέρια των εχθρών.

Ομολογούσε δε ότι εξαιτίας της παρανομίας ενάντια στον Ιωάννη παραδόθηκε στη θεόσταλτη οργή και με αυτόν τον αισχρό τρόπο βρήκε το τέλος. Αφού ετάφη, ακόμη και ο τάφος της συγκλονιζόταν μέχρι και την ανακομιδή του λειψάνου του αγίου. Όσο για το πονηρό συνέδριο, ο καθένας τους πέθανε χτυπημένος από θεόσταλτη οργή. Ο δε αρχηγός τους, ο Θεόφιλος, αφού περιέπεσε σε ληθαργική ασθένεια, ξεψύχησε και αυτός με άθλιο τρόπο. Εμείς δε λέμε ότι «δίκαιος είσαι, Κύριε, και ευθείες είναι οι κρίσεις σου» και ότι «ο δίκαιος που πέθανε θα καταδικάσει τους ζωντανούς ασεβείς».

ια'. Είμαστε καθ' ομοίωσιν του Θεού, ο οποίος μας έπλασε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή Του, μέσω της αρετής και της συνέσεως· διότι η αρετή Του κάλυψε τους ουρανούς, και η γη είναι πλήρης από τη σύνεσή Του. Και αρετή του Θεού είναι η δικαιοσύνη, η οσιότητα και η αλήθεια, όπως λέει ο Δαβίδ: «Δίκαιος είσαι, Κύριε, και η αλήθειά σου σε περιβάλλει». Και πάλι: «Δίκαιος και όσιος είναι ο Κύριος, λόγω της ευθύτητας και της χρηστότητάς Του»· διότι αγαθός και ευθύς είναι ο Κύριος, λόγω του λόγου της σοφίας και του λόγου της γνώσεως· διότι σε Αυτόν υπάρχουν αυτά, και ονομάζεται σοφία και λόγος, λόγω της αγιωσύνης και της τελειότητάς Του, όπως ο Ίδιος λέει: «Να γίνεστε τέλειοι, διότι ο Πατέρας σας ο ουράνιος είναι τέλειος· να γίνεστε άγιοι, διότι εγώ είμαι άγιος»· λόγω της ταπεινώσεως και της πραότητας· «Μάθετε από εμένα», λέει, «ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας». ιβ'. Ο δικός μας νους, όντας εικόνα του Θεού, διατηρεί μέσα του το οικείο, όταν παραμένει στον εαυτό του και δεν κινείται μακριά από τη δική του αξία και φύση.