Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:14

Στην οδό των μαρτυρίων σου ευφράνθηκα, όπως με κάθε πλούτο. Εδώ διδάσκεται ποιος είναι ο κατά Θεόν πλούτος· γι' αυτό λέει: Τίποτα δεν με κυρίευσε στον παρόντα βίο, ούτε χρυσός, ούτε αξίωμα, ούτε εξουσία· αλλά αντί όλων αυτών, τα μαρτύριά σου αποτελούν για μένα ευφροσύνη και πλούτο.

Διότι δύο είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να οδηγηθούμε στην επίγνωση του Θεού και στην επιμέλεια του εαυτού μας: είτε μέσω των φυσικών εννοιών, αναβαίνοντας από τα ορατά προς τον Δημιουργό, είτε μέσω της διδασκαλίας που μας έχει δοθεί διά του νόμου. Αυτοί όμως φαίνεται ότι απειθούν και στο ισχυρό χέρι, δηλαδή δεν οδηγούνται από τα κτίσματα προς την κατανόηση Εκείνου που τα δημιούργησε, αλλά απειθούν και στην πορεία, δηλαδή στην οδό. Οδός δε είναι είτε ο Κύριος, ο οποίος είπε: «Εγώ είμαι η οδός». Ο ίδιος είναι και χέρι του Θεού και δεξιά. Διότι λέγει: «Η δεξιά σου, Κύριε, δοξάστηκε εν ισχύι»· και «Εγώ με το χέρι μου στερέωσα τον ουρανό». Επομένως, κατηγορούνται όσοι δεν πιστεύουν στον Κύριο. — Είτε πάλι, ως πορεία εννοεί εδώ την οδό του παρόντος βίου, η οποία μας έχει οριστεί σύμφωνα με τον νόμο. Διότι το ότι η διδασκαλία ονομάζεται οδός, είναι γνωστό από πολλά σημεία, αφού ο Κύριος αποκαλεί τους διδασκάλους του νόμου τυφλούς οδηγούς. Επίσης: «Ευφράνθηκα στην οδό των μαρτυρίων σου». Και: «Στην οδό σου θα ζήσω». Και: «Μακάριοι οι άμωμοι στην οδό». Και, με μια λέξη, η Γραφή είναι πλήρης από αναφορές που ονομάζουν ως μια οδοιπορία την προκοπή μέσω του νόμου προς την τελείωση της ψυχής. — Και προσέθεσε την αιτία της απείθειας: δεν δέχονται (λέγει) τα προστάγματα της οδού, τα οποία μεταχειρίζεται ο λόγος, αλλά απειθούν σε αυτά, μη μπορώντας να υποφέρουν τη σκληρότητα των όσων έχουν διαταχθεί.

Διότι θα διδαχθείτε με χαρά, και εντρυφώντας στους ιερούς λόγους. Γι' αυτό άλλωστε και ο θεσπέσιος Δαβίδ λέει: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου! Περισσότερο από το μέλι και την κηρήθρα στο στόμα μου.» Και διαβεβαίωνε ότι χαιρόταν περισσότερο για αυτά, και μάλιστα πολύ συνετά, σαν να επρόκειτο για κάθε είδους πλούτο· θα μπορούσε όμως να νοηθεί και με άλλο τρόπο ότι εξέρχονται με χαρά: διότι, απαλλασσόμενοι από την παλαιά πλάνη, αποδέχονται πρόθυμα με χαρά την κλήση του Θεού, και το ότι αυτό είναι αληθές μπορεί κανείς να το διαπιστώσει από τα ίδια τα πράγματα. <Διότι τα όρη και οι βουνοί θα αναπηδήσουν υποδεχόμενα εσάς με χαρά, και όλα τα δέντρα του αγρού θα επικροτήσουν με τα κλαδιά τους, και αντί για τη στοιβή θα φυτρώσει κυπαρίσσι, και αντί για την κόνυζα θα φυτρώσει μυρτιά. Και θα υπάρχει ο Κύριος ως όνομα και ως αιώνιο σημείο, και δεν θα εκλείψει.> Ως όρη αναφέρει εδώ ίσως τις άνω και ουράνιες δυνάμεις, οι οποίες έχουν ταχθεί από τον Θεό για την προστασία όσων βρίσκονται στη γη. Διότι είναι πνεύματα λειτουργικά που αποστέλλονται προς διακονία χάριν εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία, και χαίρονται έστω και για έναν αμαρτωλό που μετανοεί. Και βεβαίως θα μπορούσαν εύλογα να παρομοιαστούν με όρη, επειδή έλαχαν τη θέση να βρίσκονται πολύ ψηλά, εξαιτίας του μεγέθους της αρετής που ενυπάρχει σε αυτές.

Ναι, αδελφέ· αυτήν την αγαθή μερίδα να αποκτήσεις, την οποία εξέλεξε η Μαρία, και η οποία δεν θα της αφαιρεθεί. Βλέπεις, αδελφέ, πόσο σπουδαία είναι η ησυχία; Διότι ο ίδιος ο Κύριος επαινεί εκείνον που την αποκτά. Αυτήν να αποκτήσεις, αγαπητέ μου αδελφέ, και να εντρυφήσεις στον Κύριό σου, καθήμενος κοντά στα πόδια Του και προσκολλώμενος μόνο σε Αυτόν, ώστε να λες και εσύ με παρρησία: προσκολλήθηκε η ψυχή μου πίσω Σου, και εμένα με στήριξε η δεξιά Σου. Γι' αυτό σαν από πάχος και πιότητα ας χορτάσει η ψυχή μου. Ναι, αδελφέ μου, αυτήν που είναι γλυκύτερη από το μέλι να αποκτήσεις. Διότι είναι προτιμότερο ένα κομμάτι ψωμί με αλάτι, με ησυχία και αμεριμνησία, παρά η παράθεση πολυτελών εδεσμάτων με περισπασμούς και μέριμνες. Άκουγε Εκείνον που λέει: ελάτε όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Διότι ο Κύριος θέλει να σε αναπαύσει από τις μέριμνες, από τον θυμό, από τους περισπασμούς και τις θλίψεις αυτού του αιώνα. Θέλει να είσαι αμέριμνος από την κατασκευή πλίνθων της Αιγύπτου· θέλει να σε οδηγήσει στην έρημο, δηλαδή στην ησυχία, ώστε να φωτίσει τους δρόμους σου με τον στύλο της νεφέλης, ώστε να σε θρέψει με το μάννα, εννοώ βέβαια τον άρτο της ησυχίας και της αμεριμνησίας, ώστε να κληρονομήσεις τη γη της επαγγελίας. Ναι, αγαπητέ, αυτήν να αποκτήσεις, αυτήν να αγαπήσεις, ώστε να ευφρανθείς στην οδό των μαρτυρίων του Θεού, περισσότερο από κάθε πλούτο.

Βλέπεις, αδελφέ, πόσο σπουδαία είναι η ησυχία; Ο ίδιος ο Κύριος επαινεί αυτόν που την αποκτά. Αυτήν απόκτησε, αδελφέ μου, και θα απολαύσεις τον Κύριό σου, καθισμένος στα πόδια του και προσκολλημένος μόνο σε αυτόν, για να λες και εσύ με παρρησία: «προσκολλήθηκε η ψυχή μου πίσω σου, και εμένα με συγκράτησε το δεξί σου χέρι». Γι' αυτό, σαν από πάχος και ευφορία γέμισε η ψυχή μου. Ναι, αδελφέ μου, αυτήν να αποκτήσεις που είναι πιο γλυκιά από το μέλι. Διότι είναι προτιμότερο λίγο ψωμί με αλάτι μαζί με ησυχία και αμεριμνησία, παρά παράθεση πολλών φαγητών με περισπασμούς και μέριμνες. Άκουσε αυτόν που λέει: «ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω». Διότι να σε αναπαύσει θέλει ο Κύριος από τις μέριμνες, από τον θυμό, από τους περισπασμούς και τις θλίψεις αυτού του αιώνα. Θέλει να είσαι αμέριμνος από την κατασκευή πλίνθων της Αιγύπτου· θέλει να σε οδηγήσει στην έρημο, δηλαδή στην ησυχία. Αυτός θα φωτίσει τους δρόμους σου με τον στύλο της νεφέλης και θα σε θρέψει με το μάννα· εννοώ βέβαια τον άρτο της ησυχίας και της αμεριμνησίας, για να κληρονομήσεις την αγαθή γη, εννοώ την άνω Ιερουσαλήμ. Ναι, αδελφέ, αυτήν αγάπησε, αυτήν απόκτησε, για να ευφρανθείς στον δρόμο των μαρτυρίων του Θεού σαν να κατέχεις κάθε πλούτο. Ναι, αδελφέ, απόκτησε την ησυχία με φόβο Θεού, και ο Θεός της ειρήνης θα είναι μαζί σου.

Πώς θα διατηρήσει ορθή ο νέος την οδό του; Με το να φυλάττει τους λόγους σου. Με όλη μου την καρδιά σε αναζήτησα· μην με απωθήσεις από τις εντολές σου. Μέσα στην καρδιά μου έκρυψα τα λόγια σου, για να μην αμαρτήσω απέναντί σου. Ευλογητός είσαι, Κύριε, δίδαξέ με τα δικαιώματά σου. Με τα χείλη μου εξήγγειλα όλα τα κρίματα του στόματός σου. Στην οδό των μαρτυρίων σου ευφράνθηκα, περισσότερο από κάθε είδους πλούτο. Στις εντολές σου θα εντρυφώ, και θα κατανοήσω τις οδούς σου. Τα δικαιώματά σου θα μελετώ· δεν θα λησμονήσω τους λόγους σου. Φέρνοντας στη μνήμη μου, λέει, τους λόγους της δίκαιης κρίσης σου, ωφελούμαι τα μέγιστα.

«ἐν τῷ φυλάσσεσθαι»: Όταν, λέει, υπακούσετε στο κήρυγμα του ευαγγελίου και το φυλάξετε. «ἐν ὅλῃ»: Ο πιστός άνθρωπος λέει: σε αναζήτησα από τα βάθη της καρδιάς μου και όχι επιφανειακά· γι' αυτό, μην με απορρίψεις ως άχρηστο. «ἐν τῇ καρδίᾳ»: Δηλαδή δεν απομακρύνθηκαν τα λόγια σου από την καρδιά μου, επειδή φοβάμαι μήπως αμαρτήσω παρά τη θέλησή μου. «εὐλογητός»: Ως ευλογημένος, ως αγαθός, ως σπλαχνικός, θέλησε να με διδάξεις τα δικαιώματά σου· (έτσι) παρακαλεί αυτός που αγωνίζεται κατά Θεόν. «ἐν τοῖς χείλεσιν»: Με τη μελέτη των θείων Γραφών ο άνθρωπος κατόρθωσε και τα δύο. «ἐν τῇ ὁδῷ»: Διότι ούτε ο πολύς πλούτος και η περιουσία δεν είναι τόσο ευχάριστα στους πιστούς, όσο η μελέτη των θείων Γραφών, και ιδίως τότε ο κατά Θεόν πλούτος. «ἐν ταῖς ἐντολαῖς»: Διότι, όταν ο άνθρωπος μεριμνήσει για τις εντολές του Θεού, τότε επιθυμεί διακαώς τις οδούς του Θεού και τις αναζητά διαρκώς. «ἐν τοῖς δικαιώμασιν»: Διότι, όταν κάποιος ερευνά με επιμέλεια (επειδή δικαιώματα του Θεού είναι οι θείες Γραφές), είναι προφανές ότι αυτός δεν λησμονεί πλέον τα λόγια του Θεού. «ἀνταπόδος»: Διότι, όταν ο άνθρωπος αποβλέπει στην ανταπόδοση του Θεού, προθύμως φυλάσσει τα λόγια του Θεού. «ἀποκάλυψον»: Δηλαδή διάνοιξέ τα και φώτισέ τα, τόσο αυτά του σώματος όσο και αυτά της ψυχής, για να κατανοήσω το θέλημά σου, Κύριε.

Διότι όσα θα μάθω από τη δική σου αγαθότητα, αυτά θα διδάξω σε όσους τα αγνοούν. Στην οδό των μαρτυρίων σου ευφράνθηκα, όπως σε κάθε πλούτο. Κοπιαστική βέβαια είναι η οδός της αρετής, αλλά για τους τέλειους είναι τριπόθητη. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο Δεσπότης Χριστός είπε: Πάρτε τον ζυγό μου επάνω σας, διότι ο ζυγός μου είναι αγαθός, και το φορτίο μου είναι ελαφρύ. Αυτό διατύπωσε και ο προφητικός λόγος: ότι από κάθε πλούτο πιο ευχάριστη είναι για μένα η απόκτηση των μαρτυρίων σου. Η δε φράση «σε κάθε πλούτο», δεν προστίθεται τυχαία, αλλά υποδηλώνει τον κάθε είδους πλούτο.

Διότι πολλά είναι τα είδη του πλούτου. Εκείνος μεν που έχει χρυσό ονομάζεται πλούσιος, άλλος άργυρο, άλλος πάρα πολλή γη, είτε φυτεμένη είτε σπαρμένη, και άλλος κοπάδια. Αλλά ο προφήτης, αφού τα συμπεριέλαβε όλα αυτά και τα συνέκρινε με τα θεία μαρτύρια, δήλωσε ότι τα θεία μαρτύρια είναι γι' αυτόν τόσο αξιαγάπητα, όσο είναι για τους φιλόπλουτους όλα τα είδη του πλούτου. Και όπως ευφραίνεται εκείνος που πλουτίζει με αυτά, έτσι και αυτός, πολύ εύλογα, αγάλλεται με τα δικαιώματα του Θεού, σαν να επρόκειτο για κάθε είδους πλούτο. «Στις εντολές σου θα εντρυφήσω, και θα κατανοήσω τις οδούς σου». Ο προφήτης υπόσχεται να αφοσιωθεί και να μελετά τις εντολές του Θεού, και να μην τις αντιμετωπίζει επιφανειακά ως πάρεργο.

Διότι είναι προτιμότερο ένα κομμάτι ψωμί με αλάτι μέσα σε ησυχία και αμεριμνησία, παρά η παράθεση πολυτελών εδεσμάτων μέσα σε πειρασμούς και μέριμνες. Άκου τον Δεσπότη Θεό που λέει: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω». Διότι ο Κύριος θέλει να σε αναπαύσει από τις μέριμνες, από τον θυμό, από τον πειρασμό και τη θλίψη του αιώνα τούτου· θέλει να είσαι αμέριμνος από την πλινθοποιία της Αιγύπτου· επιθυμεί να σε οδηγήσει στην έρημο, δηλαδή στην ησυχία, ώστε να φωτίσει τις οδούς σου με τον στύλο της νεφέλης, ώστε να σε θρέψει με το μάννα, εννοώ βεβαίως τον άρτο της ησυχίας και της αμεριμνησίας· ώστε να κληρονομήσεις την αγαθή γη, δηλαδή την άνω Ιερουσαλήμ. Ναι, αγαπητέ, αυτήν να αγαπήσεις, αυτήν να αποκτήσεις, ώστε να ευφρανθείς στην οδό των μαρτυρίων του Θεού, σαν να βρισκόσουν σε κάθε πλούτο.

«Στην οδό των μαρτυρίων σου ευφράνθηκα σαν να είχα κάθε λογής πλούτο. Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου, ανώτερα από το μέλι στο στόμα μου! Εγώ θα αγαλλιάσω για τα λόγια σου, σαν εκείνον που βρίσκει πολλά λάφυρα. Λύχνος στα πόδια μου είναι ο νόμος, και φως στα μονοπάτια μου.» «Λύχνος είναι η εντολή του νόμου, και φως. Το να γνωρίζει κανείς τον νόμο, είναι γνώρισμα αγαθής διάνοιας.» «Ο σοφός στην καρδιά θα δεχτεί τις εντολές.» «Όλοι οι λόγοι του Θεού είναι δοκιμασμένοι στο πυρ.» «Κάθε διήγηση για τον Θεό να θέλεις να την ακούς, και οι παροιμίες της συνέσεως ας μην σου ξεφύγουν.» —«Να στοχάζεσαι τα προστάγματα του Κυρίου, και να μελετάς διαρκώς τις εντολές του.» «Κάθε συζήτησή σου ας γίνεται σύμφωνα με τον νόμο του Υψίστου.» «Ερευνάτε τις Γραφές, διότι εσείς νομίζετε ότι μέσω αυτών έχετε ζωή αιώνια· και αυτές είναι που μαρτυρούν για εμένα· και όμως δεν θέλετε να έρθετε σε εμένα, για να αποκτήσετε ζωή αιώνια.» «Κάθε Γραφή είναι θεόπνευστη και ωφέλιμη για διδασκαλία, για έλεγχο, για επανόρθωση, για διαπαιδαγώγηση στη δικαιοσύνη, ώστε ο άνθρωπος του Θεού να είναι άρτιος, πλήρως εξοπλισμένος για κάθε έργο.» Όταν ο πνευματικός λόγος αναβλύζει μέσα στην Εκκλησία, και η ευσεβής καρδιά πηγάζει από τα χαρίσματα του Πνεύματος, να δέχεσαι με ευφροσύνη τα λεγόμενα, και με ευγνωμοσύνη να τρυγάς τον καρπό της ωφέλειας.

Οι 22 Κανόνες της αγίας και Οικουμενικής Ζ΄ Συνόδου, ερμηνευμένοι. ΚΑΝΟΝΑΣ Α΄. Για εκείνους που έλαβαν το ιερατικό αξίωμα, οι διατυπώσεις των κανονικών διατάξεων αποτελούν μαρτυρίες και κατορθώματα, τις οποίες αποδεχόμενοι με χαρά, ψάλλουμε μαζί με τον θεοφάντορα Δαβίδ προς τον Δεσπότη Θεό, λέγοντας: «στην οδό των μαρτυρίων σου ευφράνθηκα σαν να είχα κάθε πλούτο, και διέταξες να είναι τα μαρτύριά σου αιώνια δικαιοσύνη· συνέτισέ με και θα ζήσω». Και αν αιώνια η προφητική φωνή μάς δίνει την εντολή να φυλάττουμε τα μαρτύρια του Θεού και να ζούμε σύμφωνα με αυτά, είναι φανερό ότι αυτά παραμένουν ακράδαντα και ασάλευτα.

Ερμηνεία. Οι θείοι Κανόνες, αφενός, αποτελούν μαρτύρια για τους ιερωμένους, καθόσον μαρτυρούν και τους φανερώνουν πώς πρέπει να πολιτεύονται. Αφετέρου δε, είναι κατορθώματα, καθόσον, όταν τηρούνται από αυτούς, κατορθώνουν και κατευθύνουν τη ζωή τους. Αυτούς τους Κανόνες η παρούσα Σύνοδος αποδεχόμενη με χαρά μέσω αυτού του Κανόνα, αναπέμπει προς τον Θεό εκείνα τα προφητικά λόγια του Δαβίδ, τα οποία ορίζουν τα εξής. Χάρηκα, Κύριε, για τα μαρτύριά σου, όπως θα χαιρόμουν αν είχα όλο τον πλούτο του κόσμου. Και εσύ πρόσταξες να φυλάττω τα μαρτύριά σου στον αιώνα, με τα οποία κάνε με σοφό, και θα ζήσω σύμφωνα με αυτά. Και αν αυτή η φωνή του Προφήτη μάς προστάζει να φυλάττουμε τα μαρτύρια του Θεού παντοτινά, και να ζούμε σύμφωνα με αυτά, είναι φανερό ότι και αυτά παραμένουν παντοτινά και ασάλευτα (διότι «κράδη» ονομάζεται κατά τον Ζωναρά το αδύναμο και εύκολα θραυόμενο κλαδί της συκιάς, ενώ «ακράδαντα» τα στερεά και ακίνητα)· γι' αυτό και ο Μωυσής λέει, κανείς να μην προσθέσει στα του Νόμου ούτε να αφαιρέσει. Καυχάται δε σε αυτά και ο κορυφαίος Πέτρος, λέγοντας ότι επιθυμούν να εγκύψουν σε αυτά οι Άγγελοι, σε εκείνα δηλαδή που μας φανέρωσαν οι Απόστολοι οι οποίοι κήρυξαν το Ευαγγέλιο εν Πνεύματι Θεού· και ο Παύλος αναθεματίζει, έστω και αν είναι Άγγελος, εκείνον που κηρύττει ευαγγέλιο διαφορετικό από τα παραδεδομένα.