Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:148

Το δε μεσονύκτιο μάς το παρέδωσαν ο Παύλος και ο Σίλας ως αναγκαίο χρόνο για προσευχή, όπως παρίσταται από τη διήγηση των Πράξεων, η οποία αναφέρει: «Κατά το μεσονύκτιο ο Παύλος και ο Σίλας υμνούσαν τον Θεό»· και ο Ψαλμωδός λέγοντας: «Τα μεσάνυχτα σηκωνόμουν για να σε δοξολογήσω για τα δίκαια κρίματά σου». Και πάλι, πρέπει να σηκωνόμαστε για προσευχή προλαβαίνοντας τον όρθρο, ώστε να μη μας προλάβει η ημέρα ενώ βρισκόμαστε σε ύπνο και στο κρεβάτι, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Πρόλαβαν τα μάτια μου τον όρθρο για να μελετώ τα λόγια σου». Κανέναν από αυτούς τους καιρούς δεν πρέπει να παραβλέπουν όσοι προαιρούνται να ζουν με επιμέλεια προς δόξαν του Θεού και του Χριστού Του. Θεωρώ δε ότι η διαφοροποίηση και η ποικιλία στις προσευχές και τις ψαλμωδίες κατά τις καθορισμένες ώρες είναι χρήσιμη, και για τον εξής λόγο: διότι μέσα στην ομοιομορφία πολλές φορές η ψυχή πέφτει σε ακηδία και μετεωρίζεται· ενώ με την εναλλαγή και την ποικιλία της ψαλμωδίας και του λόγου της κάθε ώρας, ανανεώνεται η επιθυμία της και ανακαινίζεται η νηφαλιότητά της.

Παραίνεση 18η. Αδελφέ, όταν σου χτυπά την πόρτα κάποιος αδελφός μέσα στη νύχτα, για να σηκωθείς για τη δοξολογία του Χριστού, να εγείρεσαι με προθυμία, ώστε και ο πιο αμελής, βλέποντας την προθυμία σου, να διεγείρει τη δική του ψυχή σε νήψη· σύμφωνα με εκείνον που λέει: «τα μάτια μου πρόλαβαν τον όρθρο, για να μελετήσω τα λόγια σου». Και πάλι: «τα μεσάνυχτα σηκωνόμουν για να σε δοξολογήσω για τα κρίματα της δικαιοσύνης σου». Αν όμως συμβεί να πέσεις σε βαθύ ύπνο και να κυριευτείς από τις φαντασίες των δαιμόνων, και αφού ξυπνήσεις μετά από αυτά, μην οκνήσεις να σηκωθείς για τη σύναξη, γνωρίζοντας ότι, όπως αυτοί που πορεύονται προς τα κακά θα δώσουν απολογία κατά την ημέρα της κρίσεως για κάθε τους βήμα και για κάθε αργό λόγο, έτσι και για κάθε καλό λόγο και βήμα θα λάβει μισθό καθένας που τρέχει προς το αγαθό. Μην οκνήσεις λοιπόν, αλλά σήκω. Και μη λες μέσα σου: «Τώρα τέλειωσε η σύναξη, και πού να πάω εγώ;». Διότι αυτός είναι λόγος των οκνηρών. Αλλά μάλλον σήκω, πετώντας από πάνω σου το σκέπασμα, και απλώνοντας γρήγορα τα χέρια σου προς τον Θεό και προσκυνώντας τον θρόνο της χάριτος, άνοιξε το κελί σου και τρέξε στη σύναξη, σαν να δέχεσαι βία, σαν το ζαρκάδι που ξεφεύγει από τις παγίδες. Ακόμη κι αν προλάβεις μόνο την τελευταία ευχή, μην οκνήσεις, αλλά σήκω.

Έκραξα με όλη μου την καρδιά, εισάκουσέ με, Κύριε, τα δικαιώματά σου θα εκζητήσω. Έκραξα προς εσένα, σώσε με, και θα φυλάξω τα μαρτύριά σου. Πρόφτασα μέσα στη βαθιά νύχτα και έκραξα, στους λόγους σου ήλπισα. Πρόφτασαν τα μάτια μου πριν από τον όρθρο, για να μελετούν τα λόγιά σου. Αυτός που προλαβαίνει μέσα στη βαθιά νύχτα και επικαλείται τον Θεό ελευθερώνεται από τις νυκτερινές επιβουλές, και κατά τον όρθρο του, δηλαδή καθώς προβάλλει νωρίς η ανατολή του φωτός, έχει τα μάτια του έτοιμα να το προϋπαντήσουν, και μελετά με παρρησία τα λόγια του Θεού. Διότι εκείνη κυρίως η ψυχή χαίρεται με τον νόμο, η οποία έχει η ίδια επίγνωση του δικού της πνευματικού κατορθώματος.

«Δίκαιος» Διότι όλα όσα έπραξες στον άνθρωπο, με αληθινή κρίση τα έπραξες ως Θεός. «Ενετείλω» Όσα μέσω του νόμου και των προφητών μίλησες για τον άνθρωπο, είναι όλα αληθινά και δεν υπάρχει ψεύδος σε αυτά. «Εξέτηξέν με» Διότι πρέπει να θεωρούμε εχθρούς όλους όσους λησμονούν τον Θεό. «Πεπυρωμένον» Διότι σε αυτούς που ζουν κατά Θεόν, ο λόγος του Θεού ανάβει σαν φωτιά από τον πόθο. «Νεώτερος» Διότι και πολλοί νέοι στην ηλικία απέκτησαν φρόνημα πρεσβυτέρων ως προς τις εντολές του Θεού. «Η δικαιοσύνη» Διότι αμφότερα είναι αιώνια ως έργα του Θεού. «Θλίψεις» Διότι σε πολλή θλίψη βρέθηκε ο άνθρωπος, αν δεν τον είχε λυτρώσει η εντολή του Θεού. «Δικαιοσύνη» Ο νόμος και η χάρις· διότι διαμένουν στον αιώνα. «Συνέτισον» Δηλαδή, δώσε μου σύνεση μέσω αυτών. «Εκέκραξα» Διότι όσοι φωνάζουν από καρδιάς προς τον Θεό δεν παραβλέπονται ποτέ. «Τα δικαιώματα» Νύχτα και μέρα οι πιστοί δεν παύουν να εκζητούν τον Θεό. «Εκέκραξα» Διότι υπήρχε ανάγκη ισχυρής κραυγής στην προσευχή προς τον Θεό, ώστε να μπορέσει κάποιος να φυλάξει τον νόμο. «Προέφθασαν» Διότι η προσευχή δεν περιορίζεται από τον καιρό, αλλά πρέπει κανείς πάντοτε να προσεύχεται. «Προέφθασαν οι οφθαλμοί» Ο προφήτης σημαίνει την ανάσταση κατά τα χαράματα· προτρέπει τους πιστούς να σχολάζουν πάντοτε στις προσευχές. «Της φωνής» Αυτή είναι η φωνή του Αδάμ. Ποια φωνή; Τα δάκρυα της μετανοίας. «Προσήγγισαν» Διότι οι δαίμονες προσκολλούνται παράνομα στους πιστούς, όπως και στον Αδάμ.

Πρόλαβαν τα μάτια μου τον όρθρο, για να μελετήσω τα λόγιά σου. Και όχι μόνο κατά την ώρα του γλυκύτατου ύπνου, αλλά και κατά τον όρθρο είχε κάνει έργο του τη μελέτη των θείων νόμων· εμείς όμως, ενώ ζούμε με την πενία και έχουμε απαλλαγεί από κάθε μέριμνα, περνάμε ολόκληρη τη νύχτα στριφογυρίζοντας στο κρεβάτι, και ούτε κατά την έναρξη της ημέρας δεν προσφέρουμε τον ύμνο στον χορηγό των αγαθών. Μας προασφαλίζει, λοιπόν, ο προφήτης να μελετούμε τα λόγια του Θεού κατά την ώρα του όρθρου.

Σε εκείνον άρμοζε και εκείνη η δαβιδική αναφώνηση: «τα μεσάνυχτα σηκωνόμουν για να σε δοξολογήσω για τα κρίματα της δικαιοσύνης σου»· και πάλι: «πρόλαβα το ξημέρωμα και έκραξα, στους λόγους σου ήλπισα»· «και πρόλαβαν τα μάτια μου τον όρθρο για να μελετούν τα λόγια σου»· θα μπορούσε δε πιο ταιριαστά να πει: «και ολόκληρες νύχτες, το ίδιο όπως και τις ημέρες, πέρασα ξαγρυπνώντας»· και σε αυτό να επισυνάψει και τα εξής: «κοπίασα κράζοντας, βράχνιασε ο λάρυγγάς μου, και από τη φωνή του στεναγμού μου κόλλησε το οστό μου στη σάρκα μου· ομοιώθηκα με πελεκάνο της ερήμου· αγρύπνησα και έγινα σαν σπουργίτι ολομόναχο στη στέγη, και σαν νυκτοκόρακας σε ερείπιο, και κόλλησε στο έδαφος η ψυχή μου», γέρνοντας μαζί με τη σάρκα κατά την προσευχή και ταπεινωνόμενη κάτω από την κραταιά χείρα του Δεσπότη.