Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:158

Είδα τους ασύνετους και κατατηκόμουν. Αν έβλεπα κάποιον να στερείται συνέσεως, για τον άνθρωπο αυτόν κατατηκόμουν από τον ζήλο μου για τη θεοσέβεια. Δες ότι αγάπησα τις εντολές σου, Κύριε. Διότι θα δεις σε εμένα τα αποτυπώματα των αγαθών έργων· διότι δεν τις τήρησα απλώς, αλλά τις αγάπησα, χωρίς να πράττω απολύτως τίποτα εξ αναγκασμού ως προς αυτές. Αλλά, παρ' όλα αυτά, δέομαι σε εσένα που ελεείς, για να με ζωοποιήσεις.

Ερώτηση ϞΘ΄. Με ποια διάθεση πρέπει να επιτιμά εκείνος που ασκεί την επιτίμηση; Απόκριση. Απέναντι μεν στον Θεό, με τη διάθεση που είχε κατορθώσει να έχει ο Δαβίδ, όταν έλεγε: «Είδα τους ασύνετους και έλιωνα από τη λύπη μου, επειδή δεν τήρησαν τα λόγιά σου». Απέναντι δε σε αυτούς που δέχονται την επιτίμηση, με τέτοια διάθεση, την οποία θα επιδείκνυε ένας πατέρας και ιατρός, που με συμπάθεια και ευσπλαχνία θεραπεύει, σύμφωνα με την ιατρική επιστήμη, τον δικό του γιο· και προπάντων όταν συνυπάρχει θλίψη, και ο τρόπος της θεραπείας είναι επίπονος.

Ερώτηση 296. Πώς μπορεί να βεβαιωθεί η ψυχή ότι καθαρίζεται από τα αμαρτήματα; Απόκριση. Εάν κάποιος διακρίνει μέσα του τη διάθεση του Δαβίδ, ο οποίος λέει: «Μίσησα την αδικία και τη βδελύχθηκα»· ή εάν διαπιστώσει ότι κατόρθωσε μέσα του αυτό που έχει προσταχθεί από τον Απόστολο, ο οποίος λέει: «Νεκρώστε, λοιπόν, τα μέλη σας τα επί της γης: την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία, και την πλεονεξία, η οποία είναι ειδωλολατρία· εξαιτίας των οποίων έρχεται η οργή του Θεού»· όπου, επεκτείνοντας την καταδίκη αυτή εναντίον κάθε αμαρτήματος, πρόσθεσε: «πάνω στους υιούς της απειθείας», ώστε να μπορέσει να πει ότι: «Δεν προσκολλήθηκε σε εμένα καρδιά διεστραμμένη· τον πονηρό που απομακρυνόταν από εμένα, δεν τον γνώριζα». Αναγνωρίζει δε κάποιος ότι βρίσκεται σε τέτοια διάθεση, εάν αποκτήσει απέναντι σε όσους αμαρτάνουν την ίδια εκείνη συγκλονιστική συμπάθεια με τους αγίους· του μεν Δαβίδ που λέει: «Είδα τους ασύνετους και έλιωνα, διότι δεν φύλαξαν τα λόγια σου»· του δε Αποστόλου που λέει: «Ποιος ασθενεί, και δεν ασθενώ; Ποιος σκανδαλίζεται, και εγώ δεν φλέγομαι;»

Και πρώτα βέβαια, προπαντός εξαιτίας της δικής μου απαιδευσίας· διότι έχω γίνει οδός κάθε ανομίας, και ο Εχθρός έδεσε κάθε μου μέλος με κάθε αμαρτία. Και όφειλα να οδύρομαι και να θρηνώ για τον εαυτό μου εξαιτίας της ντροπής που με βαραίνει, και έπειτα να μεριμνώ για τα των άλλων· όφειλα πρώτα να αφαιρέσω το δοκάρι το δικό μου, και έπειτα να διακρίνω τις αγκίδες των άλλων. Αλλά η περιφρόνηση που συμβαίνει τώρα, στις μέρες μας, με βυθίζει σε σφοδρή λύπη. Διότι βλέπω την αμέλεια της σημερινής κατήχησης και δεν μπορώ να την υποφέρω, σύμφωνα με τον Προφήτη που λέει: είδα τους ασύνετους και έλιωνα από θλίψη. Διότι ποιο όργανο του Εχθρού δεν υπάρχει μέσα μας; Ή με ποια πολύτροπη πανουργία δεν μας κυρίευσε; Αλίμονο, ποιος δεν θα πενθήσει για τα κακά που επικρέμανται πάνω μας; Αλλά προσέξτε, παρακαλώ, τα λεγόμενα, όσοι έχετε αναλάβει αυτόν τον βίο, και τρομάξτε. Διότι, ενώ φορούμε το σχήμα των Αγγέλων, συναγωνιζόμαστε τον Διάβολο. Το σχήμα είναι αγγελικό και ο τρόπος ζωής κοσμικός. Μήπως άραγε οι Άγγελοι στον ουρανό ζουν με έριδες και ζήλιες, όπως ακριβώς βλέπουμε σήμερα στους μοναχούς;

Διότι καθετί που φαίνεται ότι έχει γίνει από έλεος, με το έλεος του Θεού γίνεται. Διότι τι άξιο της αιώνιας μακαριότητας και της βασιλείας των ουρανών έχει πράξει κανείς, χωρίς να βοηθείται από τον Θεό; —Πολλοί είναι εκείνοι που με καταδιώκουν και με θλίβουν, όμως από τα μαρτύριά σου δεν παρεξέκλινα. Είδα τους ασύνετους και έλιωνα από τη λύπη μου, διότι δεν φύλαξαν τα λόγια σου. Δες ότι αγάπησα τις εντολές σου· Κύριε, με το έλεός σου δώσε μου ζωή. Η αρχή των λόγων σου είναι η αλήθεια· και στον αιώνα παραμένουν όλα τα κρίματα της δικαιοσύνης σου.

Από δε τον νόμο. Μακριά από τη δική τους αξία και από τον Θεό βρέθηκαν οι δαίμονες. Είσαι κοντά. Διότι πάντοτε συμπαρίσταται στους πιστούς και είναι μαζί τους. Κατ' αρχάς. Διότι από την αρχή γνώρισα τους λόγους Σου, δηλαδή τα [μαρτύρια και τα] μυστήρια, ότι παραμένουν στον αιώνα και αυτά και εκείνοι που τα πράττουν. Δες. Διότι ο άνθρωπος περίμενε την από τον Θεό σωτηρία καθημερινά. Ότι τον νόμο. Διότι ποτέ οι πιστοί δεν λησμονούν, αλλά μέσω του νόμου τιμούν τον Θεό. Κρίνε. Διότι εάν Εσύ ο ίδιος κρίνεις την υπόθεσή μου, [και] λυτρώθηκα [και έζησα]. Μακριά. Διότι για τους Ιουδαίους δεν υπάρχει σωτηρία, επειδή δεν πρόσεξαν τον νόμο, αλλά αθέτησαν Εκείνον που μίλησε μέσα σε αυτόν. Οι οικτιρμοί. Διότι είναι πολλοί οι οικτιρμοί του Θεού και [μεγάλο] το κρίμα του Θεού έγινε για τον άνθρωπο, και έζησε. Πολλοί. Οι δαίμονες [και οι Ιουδαίοι]· διότι αυτοί πάντοτε καταδιώκουν τον άνθρωπο και τον θλίβουν. Μιλάει δε για τον Χριστό (και υπονοεί τον Χριστό κατά τον καιρό του Πάθους). Από τα μαρτύρια. Διότι, αν και εκείνοι προκαλούν θλίψεις, οι πιστοί δεν εκκλίνουν από τον νόμο. Είδα. Διότι όταν ο πιστός [άνθρωπος] βλέπει τους ασεβείς να υβρίζουν τον Θεό, λιώνει από τον ζήλο. Δες. Αυτή είναι η φωνή του προφήτη, που επιζητά τον μισθό από τον Θεό. Αρχή. Διότι αυτός που ξεκινά την αλήθεια του Θεού (για να τρέφεται με την αλήθεια του Θεού) σώζεται και δεν χάνεται.

Εγώ μεν, ενώ υπέφερα δεινά, παρηγοριόμουν με την ανάμνηση των κριμάτων σου· θλιβόμουν όμως βαθύτατα και βρισκόμουν σε συνεχή αγανάκτηση, βλέποντας πολλούς να παραβαίνουν αδίστακτα τους νόμους. Αυτά έλεγε και ο απόστολος Παύλος· διότι αυτός είναι ο λόγος των τελείων: «Ποιος ασθενεί, και δεν ασθενώ; Ποιος σκανδαλίζεται, και εγώ δεν φλέγομαι;». Και όταν βρισκόταν στην Αθήνα, αγανακτούσε το πνεύμα του· διότι έβλεπε ότι η πόλη ήταν γεμάτη είδωλα. Και εμείς, λοιπόν, αδελφοί, όταν βλέπουμε κάποιους να εγκαταλείπουν τον νόμο του Θεού και τις εντολές του, κυριευόμαστε από θλίψη, επειδή είναι γραμμένο: «Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου»· και παρακάτω σε αυτόν τον ψαλμό αναφέρεται: «Είδα τους ασύνετους και έλιωνα από λύπη, διότι δεν φύλαξαν τα λόγια σου». «Ψαλμοί ήταν για μένα τα δικαιώματά σου στον τόπο της παροικίας μου». Ο μακάριος Δαβίδ παροίκησε, βέβαια, καταδιωκόμενος από τον Σαούλ, ανάμεσα στους Αλλοφύλους· νομίζω, όμως, ότι δεν ονομάζει παροικία εκείνη τη χρονική περίοδο, αλλά ολόκληρο τον βίο του. Διότι δεν τον πέρασε ως μόνιμος κάτοικος, αλλά ως πάροικος, και διήλθε τον βίο ψάλλοντας τα δικαιώματα του Θεού. Διότι έτσι το απέδωσαν και οι υπόλοιποι ερμηνευτές: «Άσματα ήταν για μένα τα προστάγματά σου στον τόπο της παροικίας μου». Όλοι, λοιπόν, οι άγιοι και όσοι ζουν κατά Θεόν, θεώρησαν αυτήν τη ζωή ως παροικία, έχοντας ως μόνιμη κατοικία τους τη μέλλουσα.

Γι' αυτόν τον λόγο διήλθαν διά πυρός και ύδατος οι μακάριοι και αοίδιμοι μάρτυρες, και παρέδωσαν τα σώματά τους για την ομολογία και την αγάπη του Θεού· αλλά έχουν λάβει την ανταμοιβή τους, έχοντας γίνει σύσσωμοι και συμμέτοχοι του Χριστού, του Θεού μας. Είδα τους ασύνετους και έλειωνα από λύπη, διότι δεν τήρησαν τα λόγιά σου. Έτσι ο μακάριος Παύλος θρηνούσε τους Ιουδαίους· έτσι ο ίδιος ο Δεσπότης οδυρόταν για την Ιερουσαλήμ· έτσι ο θείος Ιερεμίας θρήνησε την παρανομία του λαού. Τέτοιοι πρέπει να είμαστε και εμείς, αδελφοί· να λιώνουμε και να λυπούμαστε για όσους ζουν άτακτα, να τους ελέγχουμε και να τους προτρέπουμε, ρυθμίζοντας ολοφάνερα ορθά τη δική μας ζωή. Διότι εκείνος που επαναφέρει τον αμαρτωλό από την πλανεμένη οδό του, θα σώσει μια ψυχή από τον θάνατο και θα καλύψει πλήθος αμαρτιών. Εάν όμως παραμένουν αδιόρθωτοι, να απομακρύνεστε από αυτούς, όπως διδάσκει ο Απόστολος: Να απομακρύνεστε, λέει, από κάθε αδελφό που ζει άτακτα· και, εάν κάποιος που αποκαλείται αδελφός είναι πόρνος, ή πλεονέκτης, ή μέθυσος, ή υβριστής, ή άρπαγας, με έναν τέτοιον άνθρωπο ούτε καν να συντρώγετε. Δες ότι αγάπησα τις εντολές σου, Κύριε· δώσε μου ζωή σύμφωνα με το έλεός σου. Συνεχώς μνημονεύει εντολές, δικαιώματα, νόμους και μαρτυρίες, αποδεικνύοντας τον βαθύ του πόθο για αυτά.

«Είδα τους ασύνετους και έλιωνα από θλίψη», έλεγε ο μακάριος Δαβίδ. Έπρεπε, λοιπόν, να είσαι περισσότερο σκυθρωπός και κατηφής για τους άτοπους λογισμούς, οι οποίοι είναι γεννήματα εχιδνών μιας παραμελημένης ψυχής. Και ενώ θα έπρεπε να λιώνεις με δάκρυα τους εξωτερικούς και τους εσωτερικούς σου οφθαλμούς, εσύ τώρα κάνεις το αντίθετο, γελώντας και ευρισκόμενος σε αναβρασμό, και σχεδόν κάθε ώρα χαίρεσαι με τα σκιρτήματα της αλογίας και της απαιδευσίας· παίρνοντας θάρρος, έχοντας πεποίθηση και επαναπαυόμενος στη βραχυχρόνια αποχή από τις τροφές και στη φαινομενική απομάκρυνση από γυναίκα.

Στάση Γ' «Επίβλεψε πάνω μου και ελέησέ με, σύμφωνα με την κρίση για όσους αγαπούν το όνομά σου». Η έκφραση αποδίδει τη φυσική τάξη των πραγμάτων: διότι πρώτα κάποιος ρίχνει το βλέμμα του και έπειτα ελεεί. Ο Θεός όμως, όχι σωματικά, αλλά φέρνοντας τα πάντα μπροστά του με άρρητα και ασώματα μάτια, ελεεί τον κόσμο του. Και περισσότερο επιβλέπει με γνησιότητα όσους είναι άξιοι ελέους. «Τα διαβήματά μου», δηλαδή τα φρονήματα της σάρκας μου, «κατεύθυνε σύμφωνα με τους λόγους των νόμων σου και ας μην με κατακυριεύσει καμία ανομία», δηλαδή καμία ολέθρια προσβολή. «Λύτρωσέ με από τη συκοφαντία των ανθρώπων». Πολλές φορές οι άνθρωποι του Σαούλ με συκοφαντούσαν ως επίβουλο. «Λύτρωσέ με και θα φυλάξω τις εντολές σου», ώστε ούτε να συκοφαντήσω ούτε να ψευδομαρτυρήσω, όπως θεσπίζουν οι εντολές σου. «Άκουσε τη φωνή μου, Κύριε», όχι σύμφωνα με τη δική μου αξία, αλλά «σύμφωνα με το έλεός σου», και «σύμφωνα με την κρίση σου ζήσε με». «Μακριά από τους αμαρτωλούς είναι η σωτηρία» και κινδυνεύουν με πλήρη καταστροφή, «διότι δεν αναζήτησαν τα δικαιώματά σου». «Είδα ασύνετους και έλιωνα», δηλαδή καταφλεγόμουν, «διότι δεν εννόησαν να φυλάξουν τα λόγια σου». Εγώ όμως «θα αγαλλιάσω για τα λόγια σου, όπως αυτός που βρίσκει πολλά λάφυρα». Αγαλλιούν βέβαια αυτοί που κατασφάζουν τους εχθρούς και παίρνουν τα όπλα και τα ενδύματά τους, αλλά εγώ για τα λόγια σου αγάλλομαι περισσότερο από εκείνους. «Επτά φορές την ημέρα σε αίνεσα, για τα κρίματα της δικαιοσύνης σου».