Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:16

Έτσι και τώρα, εάν κάποιος φροντίζει τους πάσχοντες, αυτά ας λέει, και έτσι περισσότερο θα ωφελήσει τον πάσχοντα, αλλά και θα αποδείξει τη δική του πίστη αληθινή και σταθερή· ώστε ο Θεός, βλέποντας και αυτήν, να προσφέρει την τέλεια θεραπεία σε όσους έχουν ανάγκη. Γνωρίζοντάς το αυτό άλλωστε και ο άγιος, έλεγε στον ριη΄ ψαλμό: «Στα δικαιώματά σου θα μελετήσω, δεν θα λησμονήσω τους λόγους σου»· και πάλι: «Ψαλμοί ήσαν για εμένα τα δικαιώματά σου στον τόπο της παροικίας μου».

Στα δικαιώματά σου θα μελετήσω· δεν θα λησμονήσω τους λόγους σου. Η μελέτη δεν περιορίζεται μόνο στις λέξεις, αλλά ωθεί αυτόν που τα κατανόησε να τα πράττει. Διότι δίκαιοι ενώπιον του Θεού δεν είναι οι ακροατές των δικαιωμάτων του Θεού, αλλά οι εκτελεστές τους. Διότι με αυτόν τον τρόπο κανείς δεν θα τα λησμονήσει ποτέ.

Διότι είναι γεγραμμένο: θα μελετώ τα δικαιώματά σου, δεν θα λησμονήσω τους λόγους σου.

Πρόσεχε λοιπόν, μοναχέ, να μην αμελήσεις το χάρισμα που υπάρχει μέσα σου και σου δόθηκε με τη δωρεά του Χριστού, αλλά φρόντισε και αναζήτησε πώς να ευαρεστήσεις τον Θεό, ώστε να επιτύχεις τον μακαρισμό των Αγίων. Διότι είναι γραμμένο: μακάριοι όσοι εξερευνούν τα μαρτύριά του· με όλη τους την καρδιά θα τον αναζητήσουν. Πρόσεχε μην σε εμποδίσει ο Εχθρός, όταν θέλεις να διαβάσεις, φέρνοντάς σου την ακηδία και ρίχνοντάς σε σε περισπασμούς και λέγοντας: κάνε πρώτα αυτό το πράγμα εφόσον είναι μικρό, και έπειτα διαβάζεις χωρίς μέριμνα. Διότι όταν υποβάλλει αυτά, παρέχει και προθυμία για το εργόχειρο· όλα αυτά τα παρεμβάλλει για να σε αποτρέψει από την ανάγνωση. Διότι όταν δει έναν αδελφό να διαβάζει με επιμέλεια και να ωφελείται, με αυτές και με άλλες αφορμές παρατάσσεται εναντίον του, ζητώντας να τον εμποδίσει. Εσύ λοιπόν μην πειστείς σε αυτόν, αλλά γίνε σαν το ελάφι που διψά και επιποθεί να έρθει στις πηγές των υδάτων, δηλαδή στις θείες Γραφές, για να πιεις από αυτές και να δροσίσουν τη δίψα σου που σε καταφλέγει μέσω των παθών. Μαζί με αυτές να απορροφάς και την ωφέλεια που προέρχεται από αυτές. Εννοώ το εξής: ώστε, όταν ο Κύριος σου δωρίσει το να διαβάσεις και να κατανοήσεις κάποιον λόγο από αυτές, να μην τον προσπεράσεις, αλλά να τον μελετήσεις στη διάνοιά σου, και να τον χαράξεις στην καρδιά σου, και να τον φυλάξεις στη μνήμη σου ανεξίτηλο. Διότι είναι γραμμένο: στα δικαιώματά σου θα μελετήσω.

Πώς θα διατηρήσει ορθή ο νέος την οδό του; Με το να φυλάττει τους λόγους σου. Με όλη μου την καρδιά σε αναζήτησα· μην με απωθήσεις από τις εντολές σου. Μέσα στην καρδιά μου έκρυψα τα λόγια σου, για να μην αμαρτήσω απέναντί σου. Ευλογητός είσαι, Κύριε, δίδαξέ με τα δικαιώματά σου. Με τα χείλη μου εξήγγειλα όλα τα κρίματα του στόματός σου. Στην οδό των μαρτυρίων σου ευφράνθηκα, περισσότερο από κάθε είδους πλούτο. Στις εντολές σου θα εντρυφώ, και θα κατανοήσω τις οδούς σου. Τα δικαιώματά σου θα μελετώ· δεν θα λησμονήσω τους λόγους σου. Φέρνοντας στη μνήμη μου, λέει, τους λόγους της δίκαιης κρίσης σου, ωφελούμαι τα μέγιστα.

«ἐν τῷ φυλάσσεσθαι»: Όταν, λέει, υπακούσετε στο κήρυγμα του ευαγγελίου και το φυλάξετε. «ἐν ὅλῃ»: Ο πιστός άνθρωπος λέει: σε αναζήτησα από τα βάθη της καρδιάς μου και όχι επιφανειακά· γι' αυτό, μην με απορρίψεις ως άχρηστο. «ἐν τῇ καρδίᾳ»: Δηλαδή δεν απομακρύνθηκαν τα λόγια σου από την καρδιά μου, επειδή φοβάμαι μήπως αμαρτήσω παρά τη θέλησή μου. «εὐλογητός»: Ως ευλογημένος, ως αγαθός, ως σπλαχνικός, θέλησε να με διδάξεις τα δικαιώματά σου· (έτσι) παρακαλεί αυτός που αγωνίζεται κατά Θεόν. «ἐν τοῖς χείλεσιν»: Με τη μελέτη των θείων Γραφών ο άνθρωπος κατόρθωσε και τα δύο. «ἐν τῇ ὁδῷ»: Διότι ούτε ο πολύς πλούτος και η περιουσία δεν είναι τόσο ευχάριστα στους πιστούς, όσο η μελέτη των θείων Γραφών, και ιδίως τότε ο κατά Θεόν πλούτος. «ἐν ταῖς ἐντολαῖς»: Διότι, όταν ο άνθρωπος μεριμνήσει για τις εντολές του Θεού, τότε επιθυμεί διακαώς τις οδούς του Θεού και τις αναζητά διαρκώς. «ἐν τοῖς δικαιώμασιν»: Διότι, όταν κάποιος ερευνά με επιμέλεια (επειδή δικαιώματα του Θεού είναι οι θείες Γραφές), είναι προφανές ότι αυτός δεν λησμονεί πλέον τα λόγια του Θεού. «ἀνταπόδος»: Διότι, όταν ο άνθρωπος αποβλέπει στην ανταπόδοση του Θεού, προθύμως φυλάσσει τα λόγια του Θεού. «ἀποκάλυψον»: Δηλαδή διάνοιξέ τα και φώτισέ τα, τόσο αυτά του σώματος όσο και αυτά της ψυχής, για να κατανοήσω το θέλημά σου, Κύριε.

Για τον λόγο αυτόν, λέγει, θα μελετώ αδιάκοπα τους λόγους σου και θα πορευθώ στις δικές σου οδούς. Διότι για αυτόν τον λόγο κατανόησε και τις οδούς του· γι' αυτό και προσθέτει: Στα δικαιώματά σου θα μελετώ· δεν θα λησμονήσω τους λόγους σου· δηλαδή, θα διαφυλάξω μέσα μου αλησμόνητη τη μνήμη των λογίων σου.

Διότι είναι γεγραμμένο: «Στα δικαιώματά σου θα μελετώ, δεν θα λησμονήσω τους λόγους σου»· και πάλι: «Στην καρδιά μου έκρυψα τα λόγια σου, για να μην αμαρτήσω απέναντί σου»· και πάλι: «Με ποιον τρόπο θα κατευθύνει ορθά ο νέος την οδό του; Με το να φυλάξει τους λόγους σου». Βλέπεις, αδελφέ, ότι με το να ενθυμείται κανείς τους λόγους του Θεού, κατευθύνει ορθά ο άνθρωπος την οδό του. Διότι ποιος είναι εκείνος που ενθυμείται τους λόγους του Θεού και δεν κατευθύνεται ορθά, παρά μόνο εάν είναι αδόκιμος και ταλαίπωρος, αυτός δηλαδή που δεν ενθυμείται απολύτως τίποτα, αλλά ξεχνά ακόμη και εκείνα που νομίζει ότι ενθυμείται; Διότι σε έναν τέτοιο άνθρωπο λέει ο Θεός: «Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου και αναλαμβάνεις στο στόμα σου τη διαθήκη μου;». Προστάζει, λοιπόν, να του αφαιρεθεί ακόμη και εκείνο που νομίζει ότι έχει· διότι αυτός νομίζει ότι έχει πίστη (επειδή αποκαλεί τον εαυτό του Χριστιανό), όμως με τα έργα του την αρνείται, και είναι χειρότερος από άπιστο. Γι' αυτό προστάζει να του αφαιρεθεί το Πνεύμα το Άγιο, το οποίο έλαβε κατά την ημέρα της απολυτρώσεως, και το οποίο νομίζει ότι έχει. Και γίνεται ο τέτοιος άνθρωπος σαν το πήλινο δοχείο του κρασιού που έχει ραγίσει, και εξαιτίας αυτού έχει χάσει το κρασί· το οποίο όλοι όσοι το βλέπουν, μη γνωρίζοντας τι έχει συμβεί, νομίζουν ότι είναι γεμάτο· όταν όμως εξεταστεί, τότε φανερώνεται σε όλους ότι στέκεται άδειο. Έτσι, λοιπόν, και ένας τέτοιος άνθρωπος κατά την ημέρα εκείνη της κρίσεως, όταν εξεταστεί, αποκαλύπτεται· και τότε γίνονται φανερά σε όλους όσα αφορούν αυτόν.

ΚΑΝΟΝΑΣ Β'. Επειδή, ψάλλοντας, δίνουμε υπόσχεση στον Θεό: «θα μελετώ τα δικαιώματά σου, δεν θα λησμονήσω τους λόγους σου», είναι σωτήριο να το τηρούν αυτό όλοι οι χριστιανοί, αλλά κατεξοχήν εκείνοι που περιβάλλονται το ιερατικό αξίωμα. Γι' αυτό ορίζουμε, καθένας που πρόκειται να προαχθεί στον βαθμό της επισκοπής, να γνωρίζει οπωσδήποτε το Ψαλτήρι, ώστε, εξαιτίας αυτού, να νουθετεί και όλο τον κλήρο που υπάγεται σε αυτόν να μυείται κατ' αυτόν τον τρόπο. Να εξετάζεται δε με ασφάλεια από τον Μητροπολίτη, αν έχει την προθυμία να αναγιγνώσκει, ερευνητικά και όχι επιφανειακά, τόσο τους ιερούς Κανόνες, όσο και το άγιο Ευαγγέλιο, και το βιβλίο του θείου Αποστόλου, και ολόκληρη τη θεία Γραφή, και να συμπεριφέρεται σύμφωνα με τις θείες εντολές, και να διδάσκει τον λαό που του έχει ανατεθεί. Διότι ουσία της δικής μας ιεραρχίας είναι τα θεοπαράδοτα λόγια, δηλαδή η αληθινή γνώση των θείων Γραφών, όπως αποφάνθηκε ο μέγας Διονύσιος. Εάν όμως αμφιβάλλει και δεν δέχεται με χαρά να πράττει και να διδάσκει κατ' αυτόν τον τρόπο, να μη χειροτονείται. Διότι είπε προφητικά ο Θεός: «Εσύ απέρριψες τη γνώση, κι εγώ θα σε απορρίψω από το να είσαι ιερέας μου».